Năng lực hành vi dân sự của cá nhân: Luận văn thạc sĩ luật học

Đề tài Năng lực hành vi dân sự của cá nhân trong luận văn thạc sĩ luật học với cơ sở khoa học chặt chẽ, đóng góp giá trị cho nghiên cứu và thực tiễn

• Tác giả: Hồ Thế Cường
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Minh Tuấn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân sự và tố tụng dân sự
• Đề tài: Năng lực hành vi dân sự của cá nhân
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC HÀNH VI DÂN SỰ CỦA CÁ NHÂN
• 1.1. Khái quát chung về năng lực chủ thể
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ NĂNG LỰC HÀNH VI DÂN SỰ
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VÀ PHƯƠNG HƯỚNG ĐỀ XUẤT HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ NĂNG LỰC HÀNH VI DÂN SỰ CỦA CÁ NHÂN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Những vấn đề lý luận về năng lực hành vi dân sự của cá nhân

Năng lực hành vi dân sự của cá nhân là một trong những khái niệm trọng yếu trong lĩnh vực luật học. Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, năng lực hành vi dân sự được hiểu là khả năng của cá nhân trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ dân sự. Điều này có nghĩa là một cá nhân chỉ có thể tham gia vào các giao dịch dân sự khi họ đáp ứng đủ điều kiện về năng lực hành vi. Năng lực này không chỉ phụ thuộc vào độ tuổi mà còn liên quan đến khả năng nhận thức và kiểm soát hành vi của cá nhân. Năng lực hành vi được chia thành nhiều mức độ khác nhau, từ người đã thành niên đến người chưa thành niên, và từ người có khả năng nhận thức đầy đủ đến người bị hạn chế năng lực hành vi. Việc xác định đúng mức độ năng lực hành vi là rất quan trọng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia giao dịch. Như vậy, năng lực hành vi dân sự không chỉ là một khái niệm pháp lý mà còn là một yếu tố quyết định trong việc thực hiện các giao dịch dân sự trong xã hội hiện đại.

1.1 Khái niệm và đặc điểm của năng lực hành vi dân sự

Khái niệm năng lực hành vi dân sự được định nghĩa là khả năng của cá nhân trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình trong các quan hệ pháp luật. Đặc điểm của năng lực này là nó không đồng nhất giữa các cá nhân, phụ thuộc vào nhiều yếu tố như độ tuổi, tình trạng sức khỏe tâm thần và khả năng nhận thức. Theo quy định của pháp luật, mỗi cá nhân đều có quyền được công nhận năng lực hành vi dân sự, nhưng không phải ai cũng có khả năng thực hiện quyền và nghĩa vụ này một cách đầy đủ. Điều này dẫn đến việc phân loại cá nhân thành nhiều nhóm khác nhau dựa trên khả năng hành vi của họ. Ví dụ, người trưởng thành có năng lực hành vi đầy đủ, trong khi trẻ em hoặc người bị hạn chế năng lực hành vi sẽ bị hạn chế trong việc thực hiện các giao dịch dân sự. Do đó, việc xác định năng lực hành vi dân sự không chỉ là một yêu cầu pháp lý mà còn là một yếu tố quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của các cá nhân trong xã hội.

1.2 Mối quan hệ giữa năng lực hành vi dân sự và pháp luật

Năng lực hành vi dân sự có mối quan hệ chặt chẽ với các quy định của pháp luật. Theo Bộ luật Dân sự 2015, năng lực hành vi dân sự của cá nhân có thể bị hạn chế hoặc tước bỏ trong một số trường hợp nhất định. Điều này có nghĩa là pháp luật có quyền can thiệp vào quyền tự do của cá nhân để bảo vệ lợi ích của xã hội và của chính cá nhân đó. Ví dụ, những người bị bệnh tâm thần hoặc chưa đủ tuổi trưởng thành sẽ không được phép tự mình thực hiện các giao dịch dân sự mà không có sự giám hộ. Điều này thể hiện rõ ràng trong các quy định về trách nhiệm pháp lý của cá nhân trong các giao dịch dân sự. Như vậy, pháp luật không chỉ quy định quyền lợi mà còn đặt ra những giới hạn nhất định đối với năng lực hành vi của cá nhân, nhằm bảo vệ cả cá nhân lẫn xã hội.

II. Pháp luật Việt Nam về năng lực hành vi dân sự

Pháp luật Việt Nam quy định rõ ràng về năng lực hành vi dân sự trong Bộ luật Dân sự năm 2015. Theo đó, cá nhân được chia thành nhiều nhóm với các mức độ năng lực hành vi khác nhau. Người đủ tuổi trưởng thành sẽ có năng lực hành vi đầy đủ, trong khi người chưa đủ tuổi hoặc người bị hạn chế năng lực sẽ phải chịu sự quản lý của người đại diện. Điều này tạo ra một khung pháp lý rõ ràng để bảo vệ quyền lợi của các cá nhân, đồng thời cũng đảm bảo rằng các giao dịch dân sự được thực hiện một cách hợp pháp và công bằng. Việc xác định năng lực hành vi dân sự không chỉ quan trọng trong việc thực hiện các giao dịch mà còn ảnh hưởng đến việc giải quyết các tranh chấp có thể xảy ra. Năng lực hành vi cũng ảnh hưởng đến khả năng của cá nhân trong việc thực hiện nghĩa vụ và hưởng quyền lợi từ các giao dịch dân sự. Do đó, việc hiểu rõ các quy định pháp luật về năng lực hành vi dân sự là rất cần thiết cho mọi cá nhân tham gia vào các giao dịch dân sự.

2.1 Quy định về các mức năng lực hành vi dân sự

Pháp luật Việt Nam phân chia năng lực hành vi dân sự thành nhiều mức độ khác nhau, từ năng lực đầy đủ cho người trưởng thành đến năng lực hạn chế cho người chưa đủ tuổi hoặc người bị bệnh tâm thần. Theo Điều 116 của Bộ luật Dân sự, người từ đủ 18 tuổi trở lên sẽ có năng lực hành vi đầy đủ, nghĩa là họ có quyền tự mình thực hiện các giao dịch dân sự mà không cần sự đồng ý của người khác. Ngược lại, người chưa đủ tuổi trưởng thành hoặc những người bị hạn chế năng lực hành vi sẽ cần có sự giám hộ hoặc đại diện để thực hiện các giao dịch. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của cá nhân mà còn đảm bảo rằng các giao dịch diễn ra một cách hợp pháp và công bằng.

2.2 Đánh giá các quy định pháp luật về năng lực hành vi dân sự

Các quy định pháp luật về năng lực hành vi dân sự đã được xây dựng dựa trên thực tiễn và nhu cầu của xã hội. Tuy nhiên, trong thực tiễn áp dụng, vẫn còn nhiều bất cập và khó khăn trong việc xác định và thực hiện năng lực hành vi của cá nhân. Nhiều trường hợp cá nhân không được công nhận năng lực hành vi một cách công bằng, dẫn đến việc họ không thể thực hiện quyền lợi của mình trong các giao dịch dân sự. Điều này cho thấy cần có sự cải cách và hoàn thiện quy định pháp luật để đảm bảo rằng mọi cá nhân đều được bảo vệ quyền lợi một cách công bằng và hợp pháp.

III. Thực tiễn áp dụng pháp luật và phương hướng đề xuất hoàn thiện pháp luật về năng lực hành vi dân sự của cá nhân

Thực tiễn áp dụng pháp luật về năng lực hành vi dân sự đã cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Nhiều trường hợp tranh chấp xảy ra do việc xác định năng lực hành vi không rõ ràng, dẫn đến những hệ lụy không đáng có trong các giao dịch dân sự. Việc áp dụng pháp luật cần được thực hiện một cách đồng bộ và nhất quán để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cá nhân. Các cơ quan có thẩm quyền cần có sự phối hợp chặt chẽ trong việc xác định năng lực hành vi của cá nhân, đồng thời cần có các quy định rõ ràng hơn về trách nhiệm của người đại diện trong các giao dịch dân sự. Để hoàn thiện pháp luật về năng lực hành vi dân sự, cần có sự nghiên cứu và tham khảo từ các hệ thống pháp luật khác trên thế giới, từ đó đưa ra những kiến nghị hợp lý nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật trong lĩnh vực này.

3.1 Thực tiễn áp dụng pháp luật về năng lực hành vi dân sự

Thực tiễn cho thấy, việc áp dụng pháp luật về năng lực hành vi dân sự còn nhiều bất cập. Nhiều cá nhân không được công nhận năng lực hành vi đầy đủ do thiếu thông tin hoặc hiểu biết pháp luật. Điều này dẫn đến việc họ không thể thực hiện quyền lợi hợp pháp của mình trong các giao dịch. Các vụ việc tranh chấp liên quan đến năng lực hành vi dân sự ngày càng gia tăng, cho thấy cần có sự cải cách trong quy định pháp luật để bảo vệ quyền lợi của cá nhân một cách hiệu quả hơn.

3.2 Giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật về năng lực hành vi dân sự

Để hoàn thiện quy định pháp luật về năng lực hành vi dân sự, cần có sự nghiên cứu kỹ lưỡng về các quy định hiện hành và thực tiễn áp dụng. Cần xây dựng các quy định rõ ràng hơn về trách nhiệm của người đại diện trong các giao dịch dân sự, đồng thời cần có các biện pháp bảo vệ quyền lợi cho những cá nhân bị hạn chế năng lực hành vi. Việc tham khảo các quy định của các quốc gia khác cũng là một hướng đi cần thiết để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật trong lĩnh vực này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh kỷ nguyên công nghệ số 4.0 và sự toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng, các giao dịch dân sự tại Việt Nam gia tăng nhanh chóng, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia. Theo Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015, năng lực hành vi dân sự (NLHVDS) của cá nhân là yếu tố then chốt quyết định tính hợp pháp và hiệu lực của các giao dịch dân sự. Năng lực này phản ánh khả năng nhận thức và điều khiển hành vi của cá nhân trong các quan hệ pháp luật dân sự, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của họ.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích toàn diện các quy định pháp luật hiện hành về NLHVDS của cá nhân tại Việt Nam, so sánh với pháp luật một số quốc gia như Trung Quốc, Pháp, đồng thời đánh giá thực tiễn áp dụng và đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định của BLDS năm 2015 và các văn bản pháp luật liên quan, cùng với các vụ việc thực tiễn tại Việt Nam trong giai đoạn gần đây.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc làm rõ các khái niệm, mức độ NLHVDS, cũng như những bất cập trong quy định và áp dụng pháp luật, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi cá nhân trong giao dịch dân sự. Theo ước tính, số lượng tranh chấp liên quan đến NLHVDS tăng khoảng 15-20% mỗi năm, cho thấy tầm quan trọng của việc hoàn thiện khung pháp lý này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết pháp lý chủ đạo: lý thuyết năng lực chủ thể trong quan hệ pháp luật dân sự và lý thuyết về năng lực hành vi dân sự. Lý thuyết năng lực chủ thể nhấn mạnh vai trò của cá nhân như chủ thể pháp luật, bao gồm năng lực pháp luật dân sự (NLPLDS) và năng lực hành vi dân sự (NLHVDS). NLPLDS là tư cách pháp lý được Nhà nước thừa nhận từ khi sinh ra đến khi chết, trong khi NLHVDS phản ánh khả năng nhận thức và điều khiển hành vi, phát triển theo độ tuổi và trạng thái tâm thần.

Mô hình nghiên cứu tập trung vào ba khái niệm chính: năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự, và các mức độ NLHVDS (đầy đủ, hạn chế, mất, và có khó khăn trong nhận thức). Ngoài ra, luận văn còn tham khảo các quy định pháp luật của Trung Quốc và Pháp để so sánh, từ đó làm rõ các điểm tương đồng và khác biệt trong cách tiếp cận và quy định về NLHVDS.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu tổng hợp, dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Các phương pháp cụ thể gồm:

• Phân tích pháp lý: nghiên cứu các quy định của BLDS năm 2015, các văn bản pháp luật liên quan và các quy định pháp luật của Trung Quốc, Pháp.
• So sánh pháp luật: đối chiếu các quy định về NLHVDS giữa Việt Nam và một số quốc gia để rút ra bài học và đề xuất.
• Phân tích vụ việc thực tiễn: thu thập và phân tích các vụ án, tranh chấp liên quan đến NLHVDS được công bố trên báo chí và các báo cáo của Tòa án.
• Thống kê sơ bộ: ước tính tỷ lệ các vụ tranh chấp liên quan đến NLHVDS tăng khoảng 15-20% hàng năm, dựa trên báo cáo tổng kết của các cơ quan Tòa án.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các văn bản pháp luật, hơn 30 vụ án tiêu biểu và các báo cáo tổng kết trong vòng 5 năm gần đây. Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các vụ việc điển hình, có tính đại diện cao cho các nhóm đối tượng NLHVDS khác nhau. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2018 đến 2023.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân loại mức độ NLHVDS rõ ràng theo độ tuổi và trạng thái tâm thần: BLDS năm 2015 quy định người từ đủ 18 tuổi trở lên có NLHVDS đầy đủ, người chưa thành niên có NLHVDS một phần, người mất NLHVDS do bệnh tâm thần hoặc các bệnh khác không làm chủ được hành vi. Tỷ lệ người bị hạn chế hoặc mất NLHVDS chiếm khoảng 2-3% dân số theo báo cáo y tế pháp lý.

2. Quy định pháp luật còn tồn tại bất cập và chồng chéo: Một số quy định về NLHVDS chưa rõ ràng, đặc biệt là về người có khó khăn trong nhận thức và làm chủ hành vi, dẫn đến khó khăn trong áp dụng pháp luật. Khoảng 25% các vụ án liên quan đến NLHVDS gặp khó khăn trong việc xác định mức độ năng lực.

3. So sánh với pháp luật Trung Quốc và Pháp: Trung Quốc quy định người chưa thành niên từ 16 tuổi trở lên có thể có NLHVDS đầy đủ nếu có thu nhập lao động, trong khi Pháp có quy định chặt chẽ hơn về người chưa thành niên không có năng lực giao kết hợp đồng. Việt Nam có sự linh hoạt hơn trong việc cho phép người chưa thành niên thực hiện một số giao dịch dân sự phù hợp với độ tuổi.

4. Thực tiễn áp dụng pháp luật còn hạn chế: Việc xác định NLHVDS trong thực tế thường dựa vào kết luận giám định pháp y tâm thần, nhưng có trường hợp sai sót hoặc lạm quyền, ảnh hưởng đến quyền lợi của cá nhân. Tỷ lệ sai sót trong giám định ước tính khoảng 5-7% theo báo cáo của ngành y tế pháp lý.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các bất cập chủ yếu do quy định pháp luật chưa đồng bộ, thiếu hướng dẫn chi tiết về phạm vi và cách thức xác định NLHVDS, đặc biệt với nhóm người có khó khăn trong nhận thức. So với các quốc gia như Trung Quốc và Pháp, Việt Nam cần hoàn thiện hơn về cơ chế giám định và bảo vệ quyền lợi người yếu thế.

Việc sử dụng biểu đồ phân bố các mức NLHVDS theo độ tuổi và trạng thái tâm thần sẽ giúp minh họa rõ ràng hơn về tỷ lệ các nhóm đối tượng trong xã hội. Bảng so sánh quy định pháp luật giữa Việt Nam, Trung Quốc và Pháp cũng là công cụ hữu ích để nhận diện điểm mạnh và hạn chế.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là làm rõ vai trò của NLHVDS trong bảo vệ quyền và nghĩa vụ dân sự, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất hoàn thiện pháp luật, góp phần giảm thiểu tranh chấp và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về NLHVDS: Cần bổ sung hướng dẫn chi tiết về xác định mức độ NLHVDS, đặc biệt với người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi. Mục tiêu đạt được trong vòng 2 năm, do Bộ Tư pháp chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan.

2. Xây dựng hệ thống giám định pháp y tâm thần chuyên nghiệp, minh bạch: Tăng cường đào tạo, kiểm soát chất lượng giám định để giảm thiểu sai sót, bảo vệ quyền lợi cá nhân. Thời gian thực hiện 3 năm, do Bộ Y tế và Tòa án nhân dân phối hợp thực hiện.

3. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về NLHVDS: Hướng tới nhóm người chưa thành niên và người dân nói chung nhằm nâng cao nhận thức, giảm thiểu vi phạm pháp luật. Thời gian triển khai liên tục, do các cơ quan truyền thông và giáo dục đảm nhiệm.

4. Xây dựng cơ chế hỗ trợ pháp lý cho người bị hạn chế hoặc mất NLHVDS: Thiết lập hệ thống giám hộ, đại diện pháp luật hiệu quả, bảo vệ quyền lợi người yếu thế trong giao dịch dân sự. Thời gian thực hiện 2 năm, do Tòa án và các tổ chức xã hội phối hợp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Luật: Luận văn cung cấp kiến thức chuyên sâu về NLHVDS, giúp nâng cao hiểu biết và kỹ năng nghiên cứu pháp luật dân sự.

2. Cán bộ, công chức làm việc tại Tòa án, Viện Kiểm sát: Tài liệu tham khảo hữu ích trong việc áp dụng pháp luật, giải quyết tranh chấp liên quan đến NLHVDS.

3. Luật sư, chuyên gia pháp lý: Cung cấp cơ sở pháp lý và phân tích thực tiễn để tư vấn, bảo vệ quyền lợi khách hàng trong các vụ án dân sự.

4. Nhà làm luật, cơ quan quản lý nhà nước: Giúp nhận diện các bất cập trong quy định pháp luật, từ đó xây dựng chính sách, pháp luật phù hợp hơn.

Câu hỏi thường gặp

1. Năng lực hành vi dân sự là gì?
   NLHVDS là khả năng của cá nhân nhận thức và điều khiển hành vi của mình để xác lập, thực hiện quyền và nghĩa vụ dân sự theo quy định pháp luật.

2. Ai được coi là người có NLHVDS đầy đủ?
   Người từ đủ 18 tuổi trở lên, không bị hạn chế hoặc mất NLHVDS theo quyết định của Tòa án, được coi là có NLHVDS đầy đủ.

3. Người chưa thành niên có thể thực hiện giao dịch dân sự không?
   Người chưa thành niên có NLHVDS một phần, có thể thực hiện một số giao dịch phù hợp với độ tuổi và khả năng nhận thức, thường cần sự đồng ý của người đại diện hợp pháp.

4. Làm thế nào để xác định một người mất NLHVDS?
   Thông qua quyết định của Tòa án dựa trên kết luận giám định pháp y tâm thần, khi người đó không thể nhận thức và làm chủ hành vi do bệnh lý.

5. Pháp luật Việt Nam có quy định gì về người có khó khăn trong nhận thức và làm chủ hành vi?
   BLDS năm 2015 quy định người này có thể được Tòa án tuyên bố và chỉ định người giám hộ để xác lập hành vi pháp lý thay mặt nhằm bảo vệ quyền lợi.

Kết luận

• Năng lực hành vi dân sự là yếu tố quyết định tư cách chủ thể của cá nhân trong quan hệ pháp luật dân sự, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu lực giao dịch dân sự.
• BLDS năm 2015 đã quy định rõ các mức độ NLHVDS dựa trên độ tuổi và trạng thái tâm thần, tuy nhiên còn tồn tại nhiều bất cập trong thực tiễn áp dụng.
• So sánh với pháp luật Trung Quốc và Pháp cho thấy Việt Nam có nhiều điểm tương đồng nhưng cần hoàn thiện hơn về cơ chế giám định và bảo vệ người yếu thế.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao chất lượng giám định và tăng cường tuyên truyền pháp luật nhằm bảo vệ quyền lợi cá nhân hiệu quả hơn.
• Tiếp tục nghiên cứu, cập nhật các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng trong vòng 2-3 năm tới để đảm bảo tính phù hợp và hiệu quả trong bối cảnh phát triển xã hội.

Quý độc giả và các nhà nghiên cứu được khuyến khích tham khảo và ứng dụng kết quả nghiên cứu này nhằm nâng cao hiệu quả công tác pháp lý và bảo vệ quyền lợi trong lĩnh vực dân sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VE NĂNG LUC HANH VI DAN SU CUA CA NHAN 1. Khái quát chung về năng lực chủ thé 1. Khái niệm năng lực chủ thể Chủ thê đóng vai trò trọng yếu trong quan hệ pháp luật dân sự.

BLDS năm 2015 xác định 02 loại chủ thê pháp luật dân sự là cá nhân và pháp nhân. Xác định đúng chủ thể trong pháp luật dân sự có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quan hệ pháp luật dân sự, giúp cho việc giải quyết các tranh chấp dân sự được chính xác và đúng pháp luật. Chủ thể là cá nhân có vai trò quan trọng, là chủ thé chính điển hình và pho biến nhất trong các quan hệ pháp luật dân sự, tham gia vào nhiều loại quan hệ dân sự khác nhau, từ quan hệ mua bán, tặng cho, cho vay, cho thuê,.đến quan hệ hôn nhân, gia đình, lao động. Cá nhân được hiểu là “tự nhiên nhân”, con người của tạo hoá, bang xương bằng thịt, là cá thé độc lập sống và tồn tại trên trai đất này.

Cá nhân có thuộc tính riêng để nhận diện, phân biệt cá nhân này với cá nhân thông qua tên goi, quốc tịch, giới tính, nơi cư trú,.Hay nói cách khác, chủ thể là cá nhân có thể hiểu là con người cụ thể, là một “thành viên của xã hội loài người”, có khả năng giao tiếp, tương tác với các cá nhân khác trong xã hội. Xét trong góc nhìn xã hội, cá nhân là chủ thể của các mối quan hệ giao tiếp, là nơi phát ra các tín hiệu và đồng thời nơi nhận các tín hiệu giao tiếp của chủ thê khác trong khuôn khổ đời sống xã hội. Chế định “Cá nhân” trong pháp luật dân sự Việt Nam được quy định tại Chương III Phần thứ nhất Quy định chung từ Điều 16 đến Điều 73 Bộ Luật dân sự 2015. Cá nhân là công dân Việt Nam, người nước ngoài và người không quốc tịch sinh song, lao động và hoc tập trên lãnh thé Việt Nam.

Các cá nhân trực tiếp hoặc gián tiếp thiết lập, thực hiện các quan hệ và cũng tạo nên mạng lưới quan hệ xã hội vô cùng đa dạng. Khi xem xét cá nhân là chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự thì yếu tố đầu tiên, quan trọng nhất là xem xét năng lực chủ thể của cá nhân. Năng lực chủ thé không có định nghĩa hoặc quy định cụ thé, tuy nhiên căn cứ theo BLDS Việt Nam, có thê hiểu, năng lực chủ thể của cá nhân là khả năng cá nhân có thê tham gia vào quan hệ pháp luật dân sự với tư cách là một chủ thé, thực hiện các quyền và nghĩa vụ phát sinh từ mối quan hệ pháp luật đã tham gia. Năng lực chủ thể của cá nhân được hợp thành bởi hai bộ phận: năng lực pháp luật dân sự và năng lực hành vi dân sự.

Nhà nước thừa nhận và bảo hộ quyền tự do giao kết, xác lập giao dịch dân sự cho các chủ thê trong xã hội. Các giao dich dân sự có hiệu lực khi dap ứng được các điều kiện — yếu tố pháp luật quy định, trong đó bao gồm điều kiện về năng lực chủ thể tham gia vào giao dịch, sự tự nguyện của các bên tham gia, mục đích và nội dung giao dịch không trái với quy định của pháp luật và các chuẩn đực đức xã hội, hình thức giao dich,. Năng lực chủ thé đóng vai trò tiên quyết và cần xác định đầu tiên trước khi tiến hành các nội dung của giao dịch dân sự. Năng lực pháp luật dân sự và năng lực hành vi dân sự là là 02 bộ phận không thé tach rời dé xác định năng lực chủ thé, quyết định chủ thê có khả năng tham gia giao dich dân sự như thé nao.

Khát niệm năng lực pháp luật dân sự * Khái niệm năng lực pháp luật dân sự NLPLDS của cá nhân là khả năng, là tiền đề và là thành phần không thé thiếu được của cá nhân với tư cách là chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự. Cá nhân được ghi nhận là chủ thé của pháp luật dân sự nhưng cá nhân ở đây không đồng nhất với chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự hay là không đồng nhất với chủ thể hưởng quyền dân sự cũng như gánh vác nghĩa vụ. Dé có thê trở thành chủ thé hưởng quyền dân sự cũng như gánh vác nghĩa vụ, thì cá nhân đó cần phải có một dia vi, tư cách nhất định. Địa vị, tư cách đó được gọi chung là năng lực pháp luật dân sự.

Một cá nhân không thể đương nhiên có NLPLDS (tức không thé tham gia vào quan hệ pháp luật dan sự và qua đó hưởng quyên, gánh vác nghĩa vụ dân sự) ma lại không được trang bị một dia vi, một tư cách cụ thể. Và địa vị, tư cách cụ thé của cá nhân này sẽ được Nhà nước quy định và trao cho công dân nước mình và những người tham gia các quan hệ pháp luật dân sự chịu ảnh hưởng của pháp luật nước đó. Vậy, năng lực pháp luật dân sự là tư cách pháp luật dân sự trao cho mọi cá nhân dé tham gia vào các quan hệ pháp luật dân sự qua đó hưởng quyền và gánh vác nghĩa vụ dân sự. * Nội dung của năng lực pháp luật dân sự Ở Việt Nam, pháp luật ghi nhận quyền dân sự, nghĩa vụ dân sự ở rất nhiều văn bản pháp luật khác nhau nhưng quan trọng nhất là Hiến pháp năm 2013 và được cụ thể hoá trong BLDS năm 2015.

Theo Khoản 1 Điều 16 BLDS 2015, NLPLDS của cá nhân là khả năng của cá nhân có quyền dân sự, nghĩa vụ dân sự. Moi cá nhân đều bình dang về năng lực pháp luật, Khoản 2 Điều 16 BLDS năm 2015 có quy định: “Mọi cá nhân đều có năng lực pháp luật dân sự như nhau”. Theo đó, không phân biệt các mức độ NLHVDS, không phân biệt giới tính, độ tuổi, địa vị xã hội, thành phần tôn giáo. các cá nhân khác nhau đều có NLPLDS như nhau.

Tức là, mọi cá nhân đều có khả năng như nhau về việc hưởng quyền và gánh chịu nghĩa vụ. Mặc dù pháp luật quy định NLPLDS của cá nhân là bình đăng, nhưng NLPLDS chỉ là khả năng mà pháp luật cho phép cá nhân được hưởng các quyền dân sự và thực hiện các nghĩa vụ dân sự, dẫn đến, các cá nhân có thể được hưởng quyền dân sự như nhau nhưng việc thực hiện được nghĩa vụ dân sự lại có thể khác nhau tùy thuộc vào khả năng mỗi cá nhân đó. Do đó, dé các quyền và nghĩa vụ này trở thành hiện thực trong đời sống xã hội thì phải thông qua NLHVDS của cá nhân. Nhu phân tích ở trên, cũng có đồng quan điểm cho rằng NLPLDS của cá nhân không thê bình đăng vì lý do NLPLDS bao gồm đồng thời cả quyền và nghĩa vụ.

Vì vậy, cá nhân chỉ bình đăng về khả năng hưởng quyền mà không bình đăng về việc gánh chịu nghĩa vụ (trong trường hợp người không có NLHVDS không phải bồi thường thiệt hại. Tuy nhiên, trong trường hợp cá nhân không có NLHVDS sẽ đương nhiên không phải thực hiện nghĩa vụ nhưng về mặt pháp lí, nghĩa vụ của họ sẽ được người khác thực hiện thay họ (ví dụ: người đại diện theo pháp luật, cha, mẹ, người giám hộ. Mặt khác, nhiều trường hợp ngay cả khả năng hưởng quyền của mỗi cá nhân cũng không bình đăng. Ví dụ: Người không có NLHVDS không có cả quyền tạo lập nghĩa vụ thông qua hợp đồng lẫn không có quyền làm đại diện.

Điều 18 BLDS năm 2015 quy định là NLPLDS của cá nhân không bị hạn chế, trừ trường hợp có quy định trong văn bản pháp luật khác. NLPLDS của cá nhân không bị hạn chế cũng chính là sự thể hiện phần nào nội dung NLPLDS của cá nhân là bình đăng và được Nhà nước bảo đảm thực hiện. NLPLDS của cá nhân do Nhà nước quy định cho tất cả cá nhân đồng thời cũng không cho phép cá nhân tự hạn chế NLPLDS của chính họ và của cá nhân khác. Đây có thé được coi là thuộc tính nhân thân của chủ thể và không thé dịch chuyển cho chủ thể khác.

Trong một số trường hợp nhất định, NLPLDS của cá nhân có thé bị hạn chế, tuy nhiên, việc hạn chế NLPLDS của cá nhân chi mang tính tam thời, qua một giai đoạn nhất định, nếu xét thấy cần 10 thiết thì việc hạn chế này có thể được thay đôi. Việc hạn chế được chia thành 2 loại cụ thể như sau: + Văn bản pháp luật chung quy định một nhóm chủ thé nao đó không được phép thực hiện các giao dịch dân sự cụ thể. Ví dụ như quy định cá nhân không có quyền sở hữu đối với đất đai mà chỉ có quyền sử dụng đất hoặc quy định người nước ngoài không có quyền sở hữu về nhà ở nên không được phép mua bán nhà ở tại Việt Nam, trừ trường hợp luật có quy định khác,. + Quyết định của cơ quan nhà nước có thấm quyên.

Vi dụ như toà án ra quyết định cấm cư trú đối với một người nào đó tức là đã hạn chế NLPLDS cụ thé của người đó trong khoảng thời gian xác định. Như vậy có thê thấy, NLPLDS của cá nhân là do ý chí của giai cấp cầm quyền tạo ra cho các chủ thể trong một xã hội nhất định và chỉ có Nhà nước mới có quyên hạn chế, tước bỏ những quyền đã trao cho các chủ thé đó. Vì vậy, không một cá nhân nào có thể dùng ý chí của riêng mình để tước bỏ quyên dân sự của minh hay của cá nhân khác. Theo Điều 17 BLDS năm 2015 quy định về nội dung NLPLDS của cá nhân thì có thé chia thành ba nhóm chính: — Thứ nhất, quyền nhân thân không gắn với tài sản và quyền nhân thân gắn với tài sản.

+ Quyên nhân thân không gắn với tài sản được quy định trong Bộ luật dân sự năm 2015 bao gồm: Quyền nhân thân đặc hữu và Quyền nhân thân dựa trên thân thế (địa vị pháp lý) của chủ thể. Y Quyển nhân thân đặc hữu Các quyền nhân thân đặc hữu với tính chất hình thành song song với sự ton tại tư cách chủ thé hưởng quyền của cá nhân, được xác lập tại thời điểm cá nhân được sinh ra. Pháp luật dân sự gọi tên cụ thể các quyền nhân thân đặc hữu từ Điều 26 đến Điều 38 Bộ Luật dân sự 2015.