CHƯƠNG 1 MOT SỐ VẤN ĐÈ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIÊN TIEU THỦ CÔNG NGHIỆP. Khái niệm, vai trò, đặc điểm của tiểu thủ công nghiệp. Một số khái niệm Để tồn tại và phát triển, từ xa xưa con người đã biết chế tạo ra các công. cu cam tay giản đơn: rìu đá, dao đá, cung tên.
Qua nhiều niên đại, con người đã biết dùng các kim loại bằng đồng, bằng sắt. để phục vụ cho quá trình sản xuất, sinh hoạt. Dằn dẫn hình thành nên các ngành nghề thủ công với những đặc trưng và trình độ phát triển khác nhau. ~ Nghề thủ công: là những nghề sản xuất ra sản phẩm mà kỹ thuật sản xuất chủ yếu là làm bằng tay.
Cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, các nghề thủ công có thể sử dụng máy, hóa chất và các giải pháp kỹ thuật của công nghiệp trong một số công đoạn, phần việc nhất định nhưng phần quyết định chất lượng và hình thức đặc trưng của sản phẩm vẫn làm bằng tay. Nguyên liệu của các nghề thủ công thường lấy trực tiếp từ thiên nhiên; công cụ sản xuất thường là công cụ cầm tay đơn giản [2] - Thủ công mỹ nghệ: là các nghề thủ công làm ra các sản phẩm mỹ nghệ hoặc các sản phẩm tiêu dùng được tạo hình và trang trí tỉnh xảo giống. như sản phẩm mỹ nghệ. Ở sản phẩm mỹ nghệ, chức năng văn hóa, thẩm mỹ trở nên quan trọng hơn chức năng sử dụng thông thường [2] - Thủ công nghiệp: là lĩnh vực sản xuất bao gồm tắt cả các nghề thủ công.
Cũng có khi gọi là ngành nghề thủ công [2], ~ Ngành tiểu công nghiệp, thủ công nghiệp: là lĩnh vực sản xuất bao gồm các nghề thủ công và các cơ sở công nghiệp nhỏ. Thường các cơ cở công. nghiệp nhỏ này có nguồn gốc từ các nghề thủ công phát triển thành [2]. - Làng nghề tiểu thủ công nghiệp: là làng có nghề tiêu thủ công nghiệp phát triển với một tỷ lệ số hộ và tỷ lệ thu nhập từ nghề TTCN nhất định, trở.
thành nguồn thu nhập quan trọng không thể thiếu được của người dân trong làng. Nhiều nước trên thế giới lay tỷ lệ 20% hay 30%, ở Việt Nam đang có xu hướng lấy tỷ lệ 30% hay 50% số hộ dân làm nghề và thu nhập của làng từ nghề thủ công. Tỷ lệ đó được duy trì và ổn định trong nhiều năm [2] ~ Các ngành nghề sản xuất tiều, thủ công nghiệp bao gồm [ 12]} + Chế biến, bảo quản nông lâm thủy sản. + Sản xuất vật liệu xây dung, đồ gỗ, mây tre đan, gốm sứ, thủy tỉnh, dệt may, cơ khí nhỏ ở nông thôn.
+ Xử lý, chế biến nguyên vật liệu phục vụ sản xuất ngành nghề nông thôn. 'Như vậy, có thể hiểu tiểu thủ công nghiệp là ~ Ngành sản xuất thủ công là chủ yếu, có thể sử dụng tiến bộ kỹ thuật cho một số công đoạn nhưng chất lượng và đặc trưng của sản phẩm vẫn do thủ công quyết định. - Quy mô của các cơ sở sản xuất TTCN nhỏ. ~ Ngành nghề TTCN gắn liền với đời sống của người dân nông thôn.
Vai trò của tiễu thủ công nghiệp trong phát triễn kinh tế Tại Hội nghị lần thứ V Ban Chấp hành Trung ương Đảng (Khóa IX) đã nêu rõ tầm quan trọng của việc phát triển các ngành nghề nông thôn và khẳng. định rõ việc công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn là một trong những nhiệm vụ hàng đầu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. 'Việc phát triển ngành TTCN có những vai trò to lớn đáp ứng yêu cầu và nội dung của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đồng thời cũng góp phần quan trọng trong sự phôn vinh từng bước đi lên của đất nước. - Phát triển ngành TTCN sẽ tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động, ôn định cuộc sống, góp phần hạn chế di dân tự do.
Phát triển kinh tế xã hội nông thôn, tạo việc làm nâng cao đời sống cho. dân cư nông thôn là vấn đề quan trọng hiện nay ở nước ta. Với diện tích đất canh tác bình quân vào loại thấp và tỷ lệ thất nghiệp, thiếu việc làm ở khu vực nông thôn còn chiếm tỷ lệ cao. Do vậy, vấn đề giải quyết công ăn việc làm cho lao động nông thôn trở nên hết sức khó khăn, phức tạp.
Việc mở mang, đầu tư phát triển ngành nghề ở các làng nghề là biện pháp tốt nhất để huy đông nguồn lao động này. Bởi vì, sản xuất TTCN chủ yếu thực hiện bằng tay, không đòi hỏi cao về chuyên môn, kỹ thuật so với các lĩnh vực sản xuất khác. Các cơ sở sản xuất TTCN tuy có quy mô nhỏ, thậm chí chỉ là sản xuất của các hộ gia đình nhưng đã thu hút một số lượng khá lớn lao động nông thôn vào hoạt động sản xuất phi nông nghiệp. Vì vậy sức ép về mức bình quân ruộng đất trên đầu người giảm đi, số nông dân rời bỏ làng ra thành thị tìm việc làm cũng ít đi.
Ngành nghề thủ công đã tạo việc làm cho khoảng 30% lực lượng, lao động ở nông thôn. Bình quân một cơ sở chuyên ngành nghề tạo việc làm. ổn định cho 27 lao động, mỗi hộ ngành nghề cho 4-6 lao động. Ngoài lao động thường xuyên, các hộ, cơ sở ngành nghề còn thu hút lao động nhàn rỗi ở nông thôn (bình quân 2-5 người/hộ, 8-10 người/cơ sở)'.
Đặc biệt ở nghề dệt, thêu ren, mây tre đan, mỗi cơ sở có thể thu hút 200 — 250 lao động. Nhiều làng nghề thu hút trên 60% lao động tham gia vào các hoạt động ngành nghề. tra của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. 10 Sự phát triển làng nghề truyền thống không những chỉ thu hút lao động ở gia.
đình làng xã mình mà còn thu hút được nhiều lao động từ các địa phương. khác đến làm thuê. Bên cạnh đó, sự phát triển của các làng nghề còn kéo theo nhiều nghề dịch vụ khác phát triển tạo ra nhiều công ăn việc làm cho người lao động. Hon nữa, sự phát triển của các nghề thủ công đã có vai trò tích cực trong việc hạn chế di dân tự do.
Sự phát triển này thực sự sẽ tạo ra một chuyển biến mới quan trọng trong việc tạo việc làm ổn định, tăng thu nhập cải thiện đời sống nhân dân. Người dân nông thôn luôn có tâm lý gắn bó với làng quê. Do vậy, khi đã có việc làm và thu nhập ôn định mà nguồn thu nhập này lại cao hơn thu nhập từ sản xuất nông nghiệp thì họ sẽ không muốn đi tìm việc nơi khác. Việc phát triển làng nghề theo phương châm “ly nông, bat ly hương” không chỉ có khả năng lớn giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động mà còn có vai trò tích cực trong việc hạn chế dòng di dân tự do ở nông thôn hiện nay [2].
~ Phát triển TTCN góp phân phát triển nông thôn, kinh tế địa phương và xây dựng nông thôn mới TTCN da tao ra một khối lượng hàng hóa đa dạng phong phú phục vụ cho tiêu dùng và cho xuất khẩu. Ngày nay, sản xuất tại các làng nghề phát triển theo hướng chuyên môn hóa, đa dạng hóa sản phẩm đã làm cho các làng. nghề năng động hơn. Trong khi chưa có điều kiện để phát triển kinh tế trang trại thì việc phát triển các nghề thủ công, đẩy mạnh việc sản xuất các mặt hang may mặc, gốm sứ, đồ gỗ mỹ nghệ.
phục vụ tiêu dùng trong nước và xuất khâu là rất quan trọng. Ở những vùng có nghề phát triển đều thể hiện sự văn minh, giàu có, dân trí cao hơn hẳn những vùng mà chỉ thuần túy sản xuất nông nghiệp. Ở những làng nghẻ, tỷ lệ hộ khá và giàu thường rất cao, tỷ lệ nghèo thường rất thấp và hầu như không có hộ đói. Thu nhập từ nghề thủ công chiếm tỷ lệ lớn trong tổng thu nhập đã đem lại cho người dân ở đây một cuộc sống đầy đủ, phong lưu hơn, cả về t chất lẫn tinh thần.
Phát triển các nghề thủ công cùng với việc tăng thu nhập của người dân đã tạo ra một nguồn tích lũy khá lớn và ổn định cho ngân sách địa phương cũng như cho các hộ gia đình. Trong những năm qua cơ sở hạ tầng ở nông thôn và đặc biệt ở các làng nghề rất đươc chú ý phát triển. Hệ thống đường giao thông, hệ thống điện được quan tâm cải tạo và xây dựng mới. Ở những vùng có nhiều ngành nghề phát triển thường hình thành nên một trung tâm giao lưu buôn bán, dịch vụ và trao đổi hàng hóa.
Những trung tâm này ngày càng được mở rộng và phát triển, tạo nên một sự đổi mới trong nông thôn, hoàn toàn phù hợp với chủ trương của đảng và Nhà nước ta về xây dựng nông thôn mới [2] ~ Phát triển ngành TTCN góp phẩn tăng giá trị hàng hóa, dịch vụ tại địa phương Sự phục hồi và phát triển các nghề thủ công có ý nghĩa rất quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội nông thôn. Với quy mô nhỏ bé, được phân bố rộng khắp ở các vùng nông thôn, hàng năm các làng nghề luôn sản xuất ra một khối lượng sản phẩm hàng hóa khá lớn, đóng góp đáng kể cho nền kinh tế quốc dân nói chung và cho từng địa phương nói riêng. Năng lực sản xuất, kinh doanh của các làng nghề là yếu tố quan trọng thúc đẩy phát triển sản xuất hàng hóa ở nông thôn [2] ~ Phát triển ngành TTCN góp phẩn phát huy thế mạnh nội lực của địa phương Các nghề thủ công cho phép khai thác triệt để hơn các nguồn lực ở địa phương, cụ thể là nguồn lao động, nguyên vật liệu, tiền vốn. Làng nghề 12 truyền thống có thể làm được điều này vì nó có nhiều loại quy mô, dễ dàng.
chuyển hướng kinh doanh v. Một khi TTCN ở nông thôn phát triển mạnh, nó sẽ tạo ra một đội ngũ lao động có tay nghề cao và lớp nghệ nhân mới. Chính thông qua lực lượng này để tiếp thu những tiến bộ kỹ thuật và công nghệ tiên tiến áp dụng vào sản xuất, làm cho sản phẩm có chất lượng cao, giá thành giảm, khả năng cạnh. tranh trên thị trường lớn.
Như vậy nghề TTCN càng phát in mạnh nó cảng. có điều kiện để đầu tư xây dựng kết cấu hạ ting ở nông thôn. Hơn nữa, khi cơ sở vật chất kỹ thuật được tăng cường và hiện đại, chính là tạo điều kiện thuận lợi cho đội ngũ lao động thích ứng với tác phong công nghiệp, nâng cao tính tổ chức tinh kỷ luật.