CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ Y TẾ VÀ PHÁT TRIÊN DỊCH VỤ Y TẾ 1,1. Dịch vụ y tế 1. Khái niệm dịch vụ Theo ly thuyết kinh tế học, dich vụ là một loại sản phẩm kinh tế không phải là vật phẩm mà công việc của con người dưới hình thái lao động thể lực, kiến thức và kỹ năng chuyên nghiệp, kinh nghiệm tổ chức và thương mại. Có nhiều ngành dịch vụ khác nhau và mỗi ngành có một đặc điểm riêng, tuy.
nhiên, dịch vụ được các nhà nghiên cứu định nghĩa như sau: Dịch vụ là mọi hành động và kết quả mà một bên có thể cung cắp cho bên kia chủ yếu là vô hình và không dẫn đến quyền sở hữu của một cái gì đó. Dịch vụ của nó có thể có hay không gắn liền với sản phẩm vật chất. Nhu vậy, dịch vụ cũng là một sản phẩm và phải được gắn liền với các hoạt động để tạo ra nó tùy theo đặc điểm và mục tiêu của từng loại hình dịch vụ đó. Dịch vụ không tồn tại dưới dạng hiện vật và không có các yếu tố cầu thành giống như sản phẩm vật chất, do đó, dịch vụ có thể gắn liền hay không gắn liền với sản phẩm vật chất, nên dịch vụ là sản phẩm có tính vô hình.
Con người không thể nhìn thấy dịch vụ và không thể đánh giá, nhận xét như sản phẩm vật chất thông thường. Dịch vụ y tế 1. Khái niệm dịch vụ y tế Dịch vụ y tế là kết quả mang lại nhờ các hoạt động tương tác giữa người cung cấp dịch vụ và khách hàng để đáp ứng nhu cầu về sức khoẻ như: Khám chữa bệnh, phòng bệnh, giáo dục sức khoẻ, tư vấn sức khoẻ do các cơ sở y tế Nhà nước. Dịch vụ y tế là các chức năng dễ thấy nhất của bất kỳ hệ thống y tế, cả hai cho người dùng và công chúng nói chung.
Dịch vụ cung cấp đề cập đến các đầu vào. như tiền bạc, trang thiết bị, nhân viên và các loại thuốc được kết hợp để cho phép việc cung cấp các can thiệp y tế. Cải thiện tiếp cận, vùng phủ sóng và chất lượng, dịch vụ phụ thuộc vào các nguồn lực này chính là có sẵn, về những cách dịch vụ được tô chức và quản lý, và ưu đãi ảnh hưởng đến các nhà cung cấp và người sử dụng. Có quan niệm cho rằng, dịch vụ y tế là hàng hoá y tế song không được sử dung vi dé bị lợi dụng để biện minh cho hoạt động y tế kiếm lời, trái đạo đức của thầy thuốc, nhưng trên thực tế các dịch vụ y tế vẫn ít nhiều mang tính chất của hàng hoá: có nhu cầu, có người cung cấp và có người sử dụng thì phải trả tiền (có thể người trả tiền là cá nhân, tập thể, Nhà nước).
Trong cơ chế thị trường, nhà sản xuất để có lợi nhuận tối đa sẽ căn cứ vào nhu cầu và giá cả thị trường để quyết định sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai. Thông qua cơ chế thị trường, các nguồn lực của nền kinh tế tự động. phân bổ một cách tối ưu. Tuy nhiên, đẻ cơ chế thị trường thực hiện tốt được chức.
năng của mình, thị trường phải có môi trường cạnh tranh hoàn hảo, thong tin day đủ và không bị ảnh hưởng bởi các tác động ngoại lai. Trong lĩnh vực y tế, cơ chế thị trường không thể vận hành một cách hiệu quả. Các nhà phân tích kinh tế đã thừa nhận trong thị trường y tế luôn tồn tại các yếu tố “thất bai thị trường”, cu th ~ Thị trường y tế không phải là thị trường tự do. Trong thị trường tự do, giá của một mặt hàng được xác định dựa trên sự thỏa thuận tự nguyện giữa người mua và người bán.
Trong thị trường dịch vụ y tế không có sự thỏa thuận này, giá dịch vụ do người bán quyết định. ~ Dịch vụ y tế là một ngành địch vụ có điều kiện, tức là có sự hạn chế nhất định đối với sự gia nhập thị trường của các nhà cung ứng dịch vụ y tế. Cụ thể, muốn cung ứng dịch vụ y tế cần được cấp giấy phép hành nghề và cần đảm bảo những điều kiện nhất định về cơ sở vật chất. Nói một cách khác, trong thị trường dịch vụ y tế không có sự cạnh tranh hoàn hảo.
- Bắt đối xứng thông tin giữa bên cung cấp dịch vụ và bên sử dụng dịch vu. 'Như trên đã trình bày, trên thực tế, bệnh nhân hiểu biết rất ít về bệnh tật và các chi định điều trị, do vậy hầu như người bệnh hoàn toàn phải dựa vào các quyết định của thầy thuốc trong việc lựa chọn các dịch vụ y tế (cầu do cung quyết định). Nếu vấn đề này không được kiểm soát tốt sẽ dẫn tới tình trạng lạm dụng dịch vụ từ phía cung ứng, đây cao chỉ phí y tế. - Dich vụ y tế là các dịch vụ có đặc điểm "hàng hóa công cộng” và mang tinh chất “ngoại lai”.
Đặc điểm “ngoại lai” của các dich vu nay là lợi ích không chỉ giới han ở những người trả tiền để hưởng dịch vụ mà kể cả những người không trả tiền (Ví dụ: các dịch vụ y tế dự phòng, giáo dục sức khỏe). Chính điều này, không tạo ra được động cơ lợi nhuận cho nhà sản xuất, làm việc cung ứng các dịch vụ đó thấp. Lúc này, đề đảm bảo đủ cung đáp ứng cho cầu cần có sự can thiệp hỗ trợ của Nha nước trong cung ứng các dịch vụ y tế mang tính công cộng. Chẳng hạn: Khu vực tư nhân tham gia vào nhiều dịch vụ chủ chốt, bao gồm cả kiểm soát bệnh tật và chăm sóc sức khỏe trẻ em và sức khỏe sinh sản.
Tuy nhiên, tiêm chủng, kế hoạch hóa gia đình và chăm sóc sức khỏe có chuyên môn, thường là lĩnh vực do khu vực công cung cấp nhiều hơn. Thậm chí ở An Độ, những người chủ yếu chuyển sang nhà cung cấp dịch vụ tư để chữa bệnh, vẫn phải phụ thuộc vào khu vực công để tiêm chủng (93%) và chăm sóc tiền sinh sản (74%). Do tính chất đặc thù của dịch vụ y tế và thị trường dịch vụ y tế, Nhà nước đồng vai trò rất quan trọng trong việc quản lý và cung ứng dịch vụ chăm sóc sức khoẻ. Nhà nước cần giữ vai trò cung ứng đối với các dịch vụ y tế công cộng” và dịch vụ dành cho các đối tượng cần ưu tiên, còn để tư nhân cung ứng các dịch vụ y tế tư.
Đồng thời, với sự tạo điều kiện thuận lợi phát triển các loại hình dịch vụ y tế tư, vai trò quản lý của Nhà nước rất cần thiết trong việc kiểm soát giá cả và chất lượng dịch vụ, tăng cường thông tin, thẩm định điều kiện hành nghề như đã nêu ở trên. Công cụ hữu hiệu nhất trong m soát cả và dịch vụ cung ứng chính là phương thức chỉ trả phù hợp. Kinh nghiệm quốc tế đã cho thấy rất khó kiểm soát các yếu tố thất bại thị trường trong thị trường bảo hiểm y tế tư nhân. Mục tiêu bao.
phủ bảo hiểm y tế và tiếp cận địch vụ y tế cơ bản cho mọi người dân chỉ có thể đạt được thông qua con đường bảo hiểm y tế toàn dân với sự hỗ trợ của Nhà nước cho. các đối tượng như người nghèo, cận nghèo, dân tộc thiểu số, người già.và sự tham. gia tự giác của cộng đồng. Dịch vụ y tế là một ngành dich vụ trong đó người cung ứng và người sử dụng quan hệ với nhau thông qua giá dịch vụ.
Đặc điểm của dịch vụ y tế Mỗi người đều có nguy cơ mắc bệnh và nhu cầu chăm sóc sức khoẻ ở các mức độ khác nhau. Chính vì không dự đoán được thời điểm mắc bệnh nên thường người ta gặp khó khăn trong chỉ trả các chỉ phí y tế không lường trước được. Dịch vụ y tế là loại hàng hoá mà người sử dụng (người bệnh) thường không tự mình lựa chọn được mà chủ yếu do bên cung ứng (cơ sở y tế) quyết định. Nói cách khác, ngược lại với thông lệ “Cầu quyết cung” trong dịch vụ y tế *Cung quyết định cải Cụ thể, người bệnh có nhu cầu khám chữa bệnh nhưng điều trị bằng phương pháp nào, thời gian bao lâu lại do bác sĩ quyết định.
Như vậy, người bệnh chỉ có thê lựa chọn nơi điều trị, ở một chừng mực nào đó, bác sĩ điều trị chứ không được chủ động lựa phương pháp điều trị. Dịch vụ y tế là loại hàng hoá gắn liền với sức khoẻ, tính mạng con người nên không giống các nhu cầu khác, khi bị m, mặc dù không có tiền nhưng người ta vẫn phải mua (khám chữa bệnh) đây là đặc điểm đặc biệt không giống các loại hàng hóa khác. Dịch vụ y tế nhiều khi không bình đăng trong mối quan hệ, đặc biệt trong. tinh trạng cắp cứu: Không thể chờ đợi được và chấp nhận dịch vụ bằng mọi giá.
Bên cung cấp dịch vụ có thể là một tổ chức hay cũng có thể là một cá nhân. Để được là bên cung cấp dịch vụ y tế thì phải có giấy phép hành nghề theo quy định của Nhà nước. Phân loại địch vụ y tế * Phân loại theo đối tượng phục vụ: Có ba loại dịch vụ y tế: dịch vụ y tế công cộng (public good), dịch vụ y tế cho các đối tượng cần chăm sóc ưu tiên (merit good) va dich vụ y tế cá nhân (private good). - Dịch vụ y tế công cộng là các dịch vụ mà lợi ích của những dịch vụ này.
không chỉ giới hạn ở việc cung ứng trực tiếp (dịch vụ khám chữa bệnh) cho người sử dụng ma còn cung ứng gián tiếp cho cộng đồng như các dịch vụ phòng bệnh, giáo dục y tế. ~ Dịch vụ y tế cho các đối tượng cần chăm sóc ưu tiên: sẽ được dành cho một số đối tượng đã iệt như người nghẻo, bà mẹ - trẻ em, người có công với cách mạng. ~ Dịch vụ y tế cá nhân là các dich vụ y tế chỉ cung ứng trực tiếp cho người sử dụng dịch vụ. * Phân theo từng loại hình dich vụ y tế: ~ Các dịch vụ nha khoa và y tê: Các vụ chủ yếu nhằm mục đích dự phòng, chẩn đoán và chữa bệnh qua tham vấn vớ các bệnh nhân mà không có chăm sóc tại bệnh viện.
~ Các dịch vụ do hộ sinh, y tá, vật lý trị liệu và nhân viên kỹ thuật y tế cung Các dịch vụ như giám sát trong thai kỳ và sinh con. chăm sóc (không nhập viên), tư vấn và dự phòng cho bệnh nhân tại gia.