CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH I. TONG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH: 1. Vị trí của thị trường tài chính trong hệ thống kinh tế: 1.1/ Khái niệm: Mọi nên kinh tế đều có nhu cầu to lớn về vốn để vận hành va phát triển kinh tế. Vậy thì vốn được lây từ đâu ra? Nói chung vốn lấy từ ba nguồn: Hoặc là từ Nhà nước - chủ nhân của xí nghiệp quốc doanh cấp vốn các xí nghiệp của minh, cho các xí nghiệp đó vay tiền và dam bảo sự tăng trưởng của chúng; hoặc là từ hệ thống ngân hàng và các định chế tài chính - những cơ quan này chấp thuận cho các xí nghiệp và công ty vay với những điều kiện nhất định và sau hết, qua thị trường tài chính - một công cụ hết sức quan trọng của kinh tế thị trường về phương diện cấp vốn.
Cơ chế huy động vốn thông qua thị trường tài chính được hiểu như sau: Một số tác nhân kinh tế có nhu cầu đầu tư nhiều hơn phần mình tiết kiệm được- do đó cần vốn từ bên ngoài. Trong khi đó, một số tác nhân kinh tế khác có khoản tiết kiệm nhiều hơn khoản đầu tư - do vậy có khả năng cấp vốn. Mội trong số các “công cụ” thực hiện việc lưu chuyển vốn từ nơi thừa đến nơi thiếu chính là thị trường tài chính. Vì vậy nếu hiểu một cách đơn giản thị trường tài chính là nơi diễn ra hoạt động mua bán các loại giấy tờ có giá hay những phiếu nợ ngắn hạn, trung hạn và dài hạn; nơi mà những người cung cấp tiền tệ đáp ứng nhu cầu của những người khác về tiền tệ để sử dụng chúng; nó là chiếc cầu nối giữa cung và cầu vốn trong nền kinh tế, nơi gặp gỡ của các nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội.
Qua đó, hình thành nên giá mua và giá bán các loại cổ phiếu, trái phiếu, kỳ phiếu, tín phiếu, giấy nợ ngắn hạn, đài hạn., hình thành nên giá cả của các loại vốn đầu tư thể hiện ở lãi suất đi vay, lãi suất cho vay, lãi suất ngắn hạn, trung hạn, dài han. Trong hệ thống kinh tế của một quốc gia có có nhiều loại thị trường hoại động nhưng về cơ bản một hệ thống kinh tế gồm có 3 loại thị trường: Thị trường các yếu tố sản xuất, thị trường sản phẩm và thị trường tài chính. Vị trí và mối liên hệ giữa các loại thị trường này cho chúng ta có thể thấy được sự liên hệ giữa các đơn vị sản xuất và tiêu dùng thông qua ba loại thị trường. Hình 1: Vị trí của thị trường tài chính trong hệ thống kinh tế Lưỡng tiền (ệ (hanh toán Lưỡng tién 16 (hanh toán ————| IIITRƯỜNG |f _ SAN PHẨM - Luông sin phẩm tưông hang hóa va địch vụ THỊ TRƯỞNG TAL CHÍNH CÁC DON VỊ SẲN XUẤI |4—— CAC DON VỊ TIEU DUNG | Các lông dich vu.
(Chủ yếu là các cly (Chủ yếu là các thư nhập SXKD vả chính nhủ) hộ gia đình) „- va trái quyên (ai chính fs THỊ TRUONG Lung tiên tệ thanh toán CÁC YẾU 16 sx Luông tiền tệ thanh toán Dich vu phục vụ sản xuất Dich vự phục vụ sẵn xual Các don vị tiêu dùng cúng cấp cho các đơn vị sản xuất sức lao động, kỹ năng quan lý, đất dai và tiền vốn thông qua thị trường các nhân tố san xuất đồng thời nhận lại tiền thu nhập từ các đơn vị san xuất kinh doanh đưới hình thức tiền lương, tién thuê và lợi tức. Các don vị sản xuất kinh đoanh sử dung các yếu tô sản xuất huy dong được để làm ra sản phẩm cung cấp cho các đơn vị tiêu dùng thông qua thị trường, sản phẩm hay thị trường hàng hoá như thường gọi, dồng thời nhận lại thu nhập tiền tệ từ các đơn vị tiêu dùng dưới hình thức tiền thu bán hang. i Ngoài ra thị trường tài chính còn làm nhiệm vụ kết nối giữa các đơn vị sản xuất và các đơn vị tiêu đùng. Trong mối liên hệ này, các đơn vị tiêu dùng đóng vai trò của nhà đầu tư còn các don vị sản xuất đóng vai trò người phát hành chứng khoán dé huy động vốn hay nói theo cách khác, các đơn vị san xuất đóng vai trò người ban còn các đơn vị tiêu dùng đóng vai trò người mua và hàng hod mua bán ở đây là các loại tai sẵn tài chính.
Như vậy, thị trường tài chính chính là nơi gặp gỡ giữa cung và cầu vốn mà trong hệ thống kinh tế vốn lại là một phạm trù bao trùm mọi yếu tố sẵn xuất kinh doanh, giữ vị trí to lớn trong nên kinh tế. Chính vì vậy, xét trong mối quan hệ với các loại thị trường khác trong hệ thống kính tế, thị trường tài chính chiếm vị trí khởi điểm cho các loại thị trường. Có tic dụng cung cấp phương tiện để hai thị trường kia hoạt động. Ngoài ra nó còn thang tính tổng hợp, tính phan ánh nhanh nhạy trạng thái, xu thé van động của các thị trường khác.
Chẳng hạn, thông qua chỉ số Dow-Joncs, thông qua thị gid cổ phiếu. người ta biết được xu thế thăng trầm của một ngày, thậm chí cả nền kinh tế của một nước. Như vậy, biết rõ mối quan hệ giữa thị trường tài chính và các loại thị trường khác, Nhà nước có thể ra sức củng cố và nắm chắc thị trường tài chính thì có thể giải quyết nạn khan hiếm về vốn và điều hành quản lý kinh tế thị trường thông qua thị trường tài chính. Vai trò của thị trường tài chính trong nền kinh tế thị trường: Hình thành và phát triển thị trường tài chính là một yêu cầu cần thiết cho nến kinh tế thị trường.
Thị trường tài chính đóng, vai tro quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế. Vai trò của nó được thể hiện trên các điểm chủ yếu sau: 1.1! Thị trường tài chính đóng vai trò to lớn trong việc thu hút, huy động các nguồn tài chính nhàn rỗi trong vã hội góp phan quan trọng tài trợ cho nhu cầu phát triển kinh tế- vã hội: Nhu chúng ta đã biết, vốn là tiền dé, là một yếu t6 cho hoạt đông sẵn xuất kinh doanh cho nền kinh tế thị trường. Sự thiếu vốn là một trong những trở ngại chính, một trong những nguyên nhân chủ yếu kìm hãm sự phát triển nền kinh tê của một đất nước. Sự phát triển nhanh chóng nền kinh tế đòi hai phải huy động tối đa các nguồn lực tài chính vào sản xuất.
Thông qua các công cụ tài chính phong phú, da dang và cơ chế hoạt động có hiệu qua, thị trường tài chính tao ra một cơ chế lính hoạt, thuận lợi thu hút và chuyển giao các khoản tiền nhàn rỗi bé nhỏ, phân tấn trong xã hội thành nguồn tài chính to lớn, thành vốn sẵn xuất tài trợ kịp thời cho các nhu cầu phát triển kinh tế xã hội. Nó trở thành chiếc cầu nối trực tiếp giữa dự trữ và đầu tu. Hoạt động có hiệu quả của thị trường sẽ kích thích giẩm bớt như cầu tiêu đùng cao, đành tiển vào đầu tư góp phần tài trợ cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Như vậy, thị trường tài chính thực hiện vai trò quan trọng trong việc dẫn vốn từ những người đã để giành nhiều vốn, vì họ chỉ tiêu ít hơn thu nhập, tới những người thiếu vốn vì họ muốn chỉ tiêu nhiều hơn thu nhập của họ: Hình 2: Hệ thống tài chính quỏc gia Các trung gian tài chính Vấn Vốn Những người cho vay Nhimg người di vay Các hộ gia dinh Vốn Các thị trườnh Vấn [Các hãng kính doanh Cac hãng kinh doanh _ tài-hỉnh Chính phú Chính phủ ——— Các hộ gia đình Người nước ngoài Ngư nước ngoài TÀI CHÍNH TRỰC TIẾP 6 h trên, sự tài trợ của thị trường tài chính đối với việc phát triển Từ hìnvẽ h được thực hiện trực tiếp bằng cách các tác nhân kinh tế, hay nói nên kintế cách khác là các chủ thể kinh tế có dư thừa vốn đáp ứng trực tiếp nhu cầu tài trợ cho các tác nhân kinh tế thiếu vốn như các doanh nghiệp, Chính phủ bằng việc mua các chứng khoán của các tác nhân này.
Như vậy luồng tiền tệ vận động dhẳng từ các tác nhân thừa vốn tới các tác nhân kinh tế thiếu vốn còn chứng khoán vận động ngược chiều với luồng tiền tệ. Nói cách khác, chứng khoán là tài sản có đối với người mua chúng và là tài sản nợ đối với những người phát hành chúng. Do đó, nếu không có thị trường tài chính thì sẽ rất khó chuyển vốn từ người không có cơ hội đầu tư sang người có cơ hội đầu tư. Sự tồn tại của thị trường tài chính cũng có lợi ngay cả khi người di vay không có mục đích kinh doanh.2! Thị trường tài chính đóng vai trò quan trọng thúc đẩy nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn tài chính, tạo điều kiện thuận lợi, dễ dàng cho việc luân chuyển vốn và sự di chuyển vốn từ lĩnh vực kinh doanh kém hiệu quả sang lĩnh vực kinh doanh có hiệu quả: Việc huy dong và sử dụng vốn trên thị trường tài chính diễn ra trên cơ sở quan hệ cung - cầu và khi sử dụng bất kỳ nguồn vốn nào cũng đều phải trả giá nhất định.
Điều đó buộc người cần vốn phải quan tâm đến hiệu quả sử dụng đồng vốn đó để lựa chọn các phương án tối ưu, lựa chọn hình thức và thời điểm huy động thích hợp để giảm chi phí hay giá cả cho việc huy động. Hoat động của thị trường tài chính cũng mở rộng kha năng cho người có tién nhàn rỗi có thể tự đo lựa chọn hình thức và lĩnh vực bỏ tiền vào đầu tư để thu lợi. Sự thuận lợi trong việc mua đi, bán lại các chứng khoán tạo điều kiện đễ đàng cho người có vốn có thể rút vốn từ nơi kinh doanh kém hiệu quả sang nơi kinh doanh có, hiệu quả hơn, tạo ra sự luân chuyển vốn một cách linh hoạt trong nền kinh tế.3! Thị trường tài chính đóng vai trò quan trọng để thực hiện các chính sách tiền tệ và chính sách tài chính của Nhà nước trong việc điều hoà các hoạt động kinh tế - vã hội Thông qua việc sử dụng các công cụ tài chính trên thị trường, cơ chế hoạt động của thị trường và hệ thống luật kiểm soát các mặt hoạt động của thị trường, Nhà nước có thể thực thi hiệu quả chính sách tiền tệ và chính sách tài chính của mình. Ví dụ, thông qua việc thực hiện nghiệp vụ thị trường mở bằng việc bán hoặc mua các chứng khoán của Chính phủ có thể làm tăng hoặc giảm dự trữ của ngân hàng.