Luận văn: Nghiên cứu tập tính ăn của khỉ vàng (Macaca mulatta) tại Cù Lao Chàm

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tập tính sử dụng thức ăn của khỉ vàng Macaca mulatta tại đảo Cù Lao Chàm, khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm.

• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học
• Chuyên ngành: Khoa Học Sinh Học
• Đề tài: Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học Nghiên Cứu Tập Tính Sử Dụng Thức Ăn Của Loài Khỉ Vàng Macaca Mulatta Tại Đảo Cù Lao Chàm Khu Dự Trữ Sinh Quyển Cù Lao Chàm
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ CÁI VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 3. Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI
• 4. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 5. ĐỐI TƯỢNG VÀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• CẤU TRÚC LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. SƠ LƯỢC LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU LINH TRƯỞNG Ở THẾ GIỚI
• 1.2. SƠ LƯỢC LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU LINH TRƯỞNG Ở VIỆT NAM
• 1.3. ĐA DẠNG THÚ LINH TRƯỞNG Ở VIỆT NAM
• 1.4. ĐẶC ĐIỂM SINH THÁI SINH HỌC CỦA KHỈ VÀNG
• 1.4.1. Hệ thống phân loại
• 1.4.2. Đặc điểm sinh học cơ bản
• 1.4.3. Phân bố và sinh cảnh
• 1.4.4. Kích thước đàn và cấu trúc đàn
• 1.4.5. Khoảng sinh sống - Mật độ phân bố
• 1.4.6. Tình trạng bảo tồn
• 1.5. CÁC NGHIÊN CỨU VỀ KHỈ VÀNG
• 1.5.1. Các nghiên cứu về khỉ vàng trên thế giới
• 1.5.2. Các nghiên cứu về khỉ vàng tại Việt Nam
• 1.6. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ - XÃ HỘI TẠI ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 1.6.1. Diện tích đất
• 1.6.2. Khí tượng thủy văn
• 1.6.3. Tài nguyên rừng
• 1.6.4. Đa dạng động vật rừng
• 1.6.5. Đa dạng hệ thực vật
• 1.6.6. Điều kiện kinh tế xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Phương pháp kế thừa
• 2.2.2. Phương pháp quan sát tập tính Scan Sampling
• 2.2.3. Phương pháp điều tra thực vật
• 2.2.4. Phương pháp xử lý, mô tả và phân tích số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BIỆN LUẬN
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM SINH CẢNH SỐNG CỦA KHỈ VÀNG TẠI CÙ LAO CHÀM
• 3.2. THÀNH PHẦN THỨC ĂN CỦA KHỈ VÀNG
• 3.2.1. Thức ăn là thực vật
• 3.3. SỬ DỤNG THỜI GIAN TRONG NGÀY CỦA KHỈ VÀNG TẠI CÙ LAO CHÀM
• 3.3.1. Thời gian dành cho tập tính di chuyển
• 3.4. TẬP TÍNH GÂY HẤN CỦA KHỈ VÀNG TẠI BÃI LÀNG
• 3.5. KHOẢNG CÁCH DI CHUYỂN TRONG NGÀY
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• Thức ăn của khỉ vàng
• Hoạt động trong ngày của khỉ vàng
• Ảnh hưởng của con người tới khỉ vàng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giải mã tập tính ăn của khỉ vàng Macaca mulatta ở Cù Lao Chàm

Luận văn thạc sĩ khoa học về tập tính sử dụng thức ăn của loài khỉ vàng Macaca mulatta tại Khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm cung cấp một cái nhìn sâu sắc và toàn diện về chế độ dinh dưỡng của loài linh trưởng này. Công trình nghiên cứu này không chỉ là một tài liệu khoa học giá trị mà còn là cơ sở quan trọng cho các hoạt động bảo tồn trong tương lai. Đối tượng nghiên cứu chính là loài khỉ vàng (Macaca mulatta), một loài có vùng phân bố rộng nhưng đang đối mặt với nhiều áp lực từ sự phát triển của con người. Đặc biệt tại Cù Lao Chàm, sự gia tăng hoạt động du lịch đã và đang tác động trực tiếp đến môi trường sống và thói quen kiếm ăn của chúng. Nghiên cứu tập trung vào việc xác định thành phần thức ăn, phân tích các yếu tố sinh thái ảnh hưởng và đánh giá mối quan hệ giữa hoạt động của con người với tập tính của khỉ. Việc hiểu rõ khỉ vàng ăn gì và cách chúng thích nghi với sự thay đổi của môi trường là chìa khóa để xây dựng các giải pháp bảo tồn hiệu quả. Luận văn đã chỉ ra rằng, chế độ ăn của khỉ vàng rất đa dạng, bao gồm cả thực vật tự nhiên, cây trồng nông nghiệp, thức ăn từ con người và một phần nhỏ động vật. Sự phụ thuộc vào nguồn thức ăn nhân tạo đang là một vấn đề đáng báo động. Thông qua các phương pháp nghiên cứu thực địa như quan sát trực tiếp và lập ô tiêu chuẩn, các nhà khoa học đã thu thập được dữ liệu chi tiết về các loài thực vật ưa thích, các bộ phận được chúng tiêu thụ nhiều nhất, và sự khác biệt trong chế độ ăn giữa các sinh cảnh khác nhau.

1.1. Tổng quan về loài khỉ vàng Macaca mulatta và tầm quan trọng

Loài khỉ vàng (Macaca mulatta) thuộc họ Khỉ-Vọoc (Cercopithecidae), là một trong những loài linh trưởng có phạm vi phân bố rộng nhất thế giới, từ Afghanistan đến miền đông Trung Quốc và Việt Nam. Tại Việt Nam, chúng phân bố từ các tỉnh phía Bắc đến Tây Nguyên. Theo Sách đỏ Việt Nam (2007), loài này được xếp ở mức Ít nguy cấp (LR), và thuộc Phụ lục II của CITES, nhấn mạnh sự cần thiết của việc quản lý nghiêm ngặt hoạt động thương mại. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu tập tính sử dụng thức ăn của khỉ vàng nằm ở chỗ nó cung cấp dữ liệu nền tảng cho công tác bảo tồn, đặc biệt tại các khu vực nhạy cảm như Khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm, nơi du lịch phát triển mạnh mẽ có thể làm thay đổi hành vi tự nhiên của loài.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu tập tính dinh dưỡng của khỉ vàng

Nghiên cứu này đặt ra các mục tiêu cụ thể nhằm làm sáng tỏ chế độ dinh dưỡng của khỉ vàng tại Cù Lao Chàm. Các mục tiêu chính bao gồm: xác định thành phần thức ăn chi tiết, bao gồm các loài thực vật, các bộ phận được sử dụng (lá, quả, hoa), và các nguồn thức ăn khác. Bên cạnh đó, nghiên cứu còn tìm hiểu về thời gian khỉ vàng dành cho hoạt động kiếm ăn trong ngày và mối liên hệ giữa đặc điểm sinh cảnh sống với khẩu phần ăn. Một mục tiêu quan trọng khác là đánh giá mức độ và hình thức ảnh hưởng từ hoạt động của con người đến tập tính ăn của khỉ vàng, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý và bảo tồn phù hợp.

II. Xung đột con người và tập tính ăn của khỉ vàng tại Cù Lao Chàm

Sự phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là du lịch tại Cù Lao Chàm, đã tạo ra những thách thức lớn đối với công tác bảo tồn khỉ vàng Macaca mulatta. Sự tương tác ngày càng thường xuyên giữa người và khỉ đã dẫn đến những thay đổi tiêu cực trong tập tính sử dụng thức ăn của chúng. Một trong những vấn đề nổi cộm là sự phụ thuộc của khỉ vào nguồn thực phẩm do con người cung cấp. Luận văn chỉ ra rằng thức ăn từ con người chiếm tới 21% tổng số lần quan sát hành vi ăn của khỉ vàng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của chúng mà còn làm gia tăng xung đột. Khi đã quen với thức ăn dễ kiếm, khỉ vàng trở nên dạn dĩ hơn, thường xuyên xâm nhập vào khu dân cư, nhà hàng và các rẫy nông nghiệp để tìm kiếm thức ăn, gây thiệt hại cho người dân địa phương. Người dân đã áp dụng các biện pháp như nuôi chó hoặc dùng bao tải lớn để bảo vệ cây trồng, nhưng các phương pháp này tỏ ra không mấy hiệu quả. Sự thay đổi trong hành vi này còn tiềm ẩn nguy cơ lây truyền bệnh tật giữa người và động vật. Hơn nữa, việc chúng rời bỏ sinh cảnh sống tự nhiên để tìm kiếm thức ăn ở khu vực của con người làm giảm vai trò của chúng trong hệ sinh thái, chẳng hạn như việc phát tán hạt giống, góp phần duy trì sự đa dạng của thảm thực vật rừng.

2.1. Tác động từ du lịch đến nguồn thức ăn tự nhiên của khỉ vàng

Hoạt động du lịch phát triển mạnh mẽ tại Cù Lao Chàm mang lại lợi ích kinh tế nhưng cũng gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường sống của khỉ vàng. Việc xây dựng cơ sở hạ tầng, mở rộng các tuyến đường và sự hiện diện của đông đảo du khách đã làm thu hẹp và xáo trộn sinh cảnh sống tự nhiên của chúng. Điều này trực tiếp làm giảm sự phong phú của các nguồn thức ăn thực vật tự nhiên. Theo nghiên cứu của Wolf (1992), các nhóm khỉ ở khu vực ít thức ăn tự nhiên có xu hướng di chuyển nhiều hơn và thể hiện hành vi hung dữ, phụ thuộc vào thức ăn từ con người. Tình trạng này đang có dấu hiệu xuất hiện tại Cù Lao Chàm, đe dọa sự ổn định của quần thể khỉ vàng.

2.2. Sự phụ thuộc vào thực phẩm của con người và hệ lụy

Kết quả nghiên cứu cho thấy, thực phẩm của con người, như cơm và trái cây, chiếm một tỷ lệ đáng kể (21%) trong khẩu phần ăn của khỉ vàng. Sự phụ thuộc này là một con dao hai lưỡi. Mặc dù cung cấp nguồn năng lượng dễ kiếm, nó lại gây ra những hệ lụy nghiêm trọng. Thứ nhất, nó làm thay đổi tập tính kiếm ăn tự nhiên, khiến khỉ mất đi các kỹ năng sinh tồn cần thiết. Thứ hai, thực phẩm chế biến của con người không phù hợp với hệ tiêu hóa của chúng, có thể dẫn đến các vấn đề về sức khỏe. Thứ ba, nó tạo ra xung đột trực tiếp khi khỉ vàng xâm nhập vào các khu vực của con người để trộm cắp thức ăn, gây phiền toái và thiệt hại kinh tế, dẫn đến thái độ tiêu cực của người dân đối với việc bảo tồn loài.

III. Phương pháp xác định thành phần thức ăn của khỉ vàng Cù Lao Chàm

Để có được những kết quả chính xác về tập tính sử dụng thức ăn của loài khỉ vàng Macaca mulatta, luận văn đã áp dụng một hệ thống phương pháp nghiên cứu khoa học chặt chẽ và đa dạng. Nền tảng của nghiên cứu là sự kết hợp giữa phương pháp quan sát thực địa và phân tích thực vật học. Phương pháp chính được sử dụng là Scan Sampling (quét mẫu), một kỹ thuật định lượng phổ biến trong nghiên cứu linh trưởng học do Altmann đề xuất năm 1974. Các nhà nghiên cứu đã tiến hành quan sát hai đàn khỉ chính tại Bãi Làng và Bãi Chồng, ghi lại hành vi của chúng theo các khoảng thời gian đều đặn (3 phút/lần). Tổng cộng 1126 mẫu Scan đã được thu thập, cung cấp một bộ dữ liệu phong phú về các hoạt động trong ngày của khỉ, đặc biệt là hành vi ăn. Khi quan sát thấy khỉ ăn một loại thực vật nào, các nhà nghiên cứu sẽ tiếp cận, lấy mẫu (lá, hoa, quả) để định danh. Kỹ thuật này đảm bảo xác định chính xác thành phần thức ăn là thực vật của chúng. Các mẫu vật sau đó được xử lý và phân loại dựa trên tài liệu chuyên ngành như "Cây cỏ Việt Nam" của Phạm Hoàng Hộ. Toàn bộ dữ liệu thu thập được xử lý bằng phần mềm thống kê SPSS 20 để mô tả và kiểm định các giả thuyết khoa học, tìm ra mối liên hệ giữa các biến số như sinh cảnh, thời gian trong ngày và loại thức ăn được lựa chọn.

3.1. Kỹ thuật quan sát Scan Sampling trong nghiên cứu tập tính ăn

Phương pháp Scan Sampling là công cụ cốt lõi để thu thập dữ liệu định lượng về hành vi của khỉ vàng. Trong suốt 17 ngày nghiên cứu thực địa, các quan sát viên đã ghi nhận một cách có hệ thống các hành vi của từng cá thể trong đàn vào những thời điểm cách đều nhau. Phương pháp này cho phép thống kê tỷ lệ thời gian mà khỉ vàng dành cho các hoạt động khác nhau như ăn, di chuyển, nghỉ ngơi và tương tác xã hội. Dữ liệu từ 460 mẫu quan sát hành vi ăn đã giúp xác định được 4 nguồn thức ăn của khỉ vàng chính: thực vật mọc tự nhiên, thực vật trồng tại rẫy, động vật và thực phẩm từ con người. Cách tiếp cận này giúp lượng hóa tầm quan trọng của từng nguồn thức ăn trong chế độ dinh dưỡng tổng thể.

3.2. Quy trình thu mẫu và định danh các loài thực vật làm thức ăn

Để xác định chính xác danh mục các loài thực vật trong chế độ ăn của khỉ vàng, một quy trình thu mẫu và định danh nghiêm ngặt đã được thực hiện. Ngay sau khi quan sát trực tiếp khỉ ăn, các nhà nghiên cứu đã tiến hành thu thập các bộ phận tương ứng của cây (lá, quả, hoa). Mẫu vật được gắn nhãn, ghi lại tọa độ GPS và hình ảnh. Sau đó, các mẫu được sấy khô tạm thời tại thực địa trước khi được chuyển đến chuyên gia để phân loại. Quá trình này đã giúp xác định được 24 loài thực vật thuộc 15 họ khác nhau là thức ăn của khỉ vàng tại Cù Lao Chàm, trong đó có 13 loài mới được bổ sung vào danh mục thức ăn của loài này tại Việt Nam, cho thấy sự đa dạng và độc đáo trong khẩu phần ăn tại đây.

IV. Phân tích sinh cảnh sống ảnh hưởng đến thức ăn của khỉ vàng

Sinh cảnh sống là yếu tố quyết định đến sự sẵn có của nguồn thức ăn và từ đó định hình tập tính sử dụng thức ăn của loài khỉ vàng. Tại Cù Lao Chàm, nghiên cứu đã phân chia môi trường sống của khỉ vàng thành hai loại sinh cảnh chính: rừng tự nhiên và rẫy nông nghiệp. Việc phân tích đặc điểm thảm thực vật tại hai sinh cảnh này cho thấy sự khác biệt rõ rệt, ảnh hưởng trực tiếp đến lựa chọn thức ăn của chúng. Trong sinh cảnh rừng tự nhiên, các họ thực vật chiếm ưu thế bao gồm họ Dâu tằm (Moraceae), họ Thầu dầu (Euphorbiaceae), và họ Cau (Arecaceae). Đặc biệt, chi Sung (Ficus) với 6 loài khác nhau đóng vai trò cực kỳ quan trọng, cung cấp nguồn quả dồi dào và giàu dinh dưỡng, nhất là canxi. Đây là nguồn thức ăn chủ lực và ổn định cho khỉ vàng trong môi trường tự nhiên. Ngược lại, tại sinh cảnh rẫy nông nghiệp, thảm thực vật bị chi phối bởi các loài cây trồng của con người, trong đó nổi bật nhất là cây Mít (chi Artocarpus). Cây mít không chỉ cung cấp quả mà cả lá non cũng là nguồn thức ăn ưa thích của khỉ. Sự tồn tại của các rẫy nông nghiệp gần bìa rừng tạo ra một nguồn thức ăn hấp dẫn, dễ tiếp cận, khiến khỉ vàng thường xuyên di chuyển ra khỏi rừng để kiếm ăn. Sự khác biệt về cấu trúc thảm thực vật giữa hai sinh cảnh đã tạo nên sự đa dạng trong chiến lược kiếm ăn của loài, nhưng đồng thời cũng là nguồn gốc của xung đột với con người.

4.1. Đặc điểm thảm thực vật tại sinh cảnh rừng tự nhiên

Sinh cảnh rừng tự nhiên tại Cù Lao Chàm là nơi cung cấp nguồn thức ăn chính và đa dạng nhất cho khỉ vàng. Kết quả điều tra từ các ô tiêu chuẩn đã ghi nhận 50 loài thực vật thuộc 26 họ. Trong đó, họ Moraceae (7 loài) và Euphorbiaceae (6 loài) có số loài phong phú nhất. Các loài thuộc chi Ficus như sung xoài (Ficus depressa) và sung sóng (Ficus costata) là nguồn thức ăn quan trọng. Sự đa dạng của thảm thực vật này đảm bảo cung cấp thức ăn quanh năm, giúp duy trì sự ổn định của quần thể khỉ. Đây là môi trường sống lý tưởng, không chỉ cung cấp dinh dưỡng mà còn là nơi trú ẩn an toàn cho chúng.

4.2. Vai trò của rẫy nông nghiệp trong chế độ ăn của khỉ vàng

Các rẫy nông nghiệp, dù là sản phẩm của con người, lại vô tình trở thành một phần quan trọng trong sinh cảnh kiếm ăn của khỉ vàng. Tại các khu vực rẫy, loài cây được khỉ vàng ưa thích nhất là Mít (Artocarpus heterophyllus). Dữ liệu cho thấy mít là loài được ăn nhiều nhất tính trên cả hai sinh cảnh (n=92 lần quan sát). Các rẫy trồng mít để lấy bóng mát phục vụ du lịch đã tạo ra một nguồn thức ăn tập trung, năng lượng cao và dễ khai thác. Điều này giải thích tại sao khỉ vàng thường xuyên rời rừng để vào các khu vực này, đặc biệt trong mùa mít ra quả từ tháng 6 đến tháng 8.

V. Top các loại thực vật trong thực đơn của khỉ vàng Cù Lao Chàm

Kết quả nghiên cứu đã vẽ nên một bức tranh chi tiết về thực đơn của khỉ vàng Macaca mulatta tại Cù Lao Chàm, trong đó thực vật đóng vai trò chủ đạo, chiếm tới 78% tổng số lần quan sát hành vi ăn. Phân tích sâu hơn cho thấy một số họ và loài thực vật có tầm quan trọng vượt trội. Đứng đầu trong danh sách là các loài thuộc họ Dâu tằm (Moraceae), đặc biệt là chi Sung (Ficus) và chi Mít (Artocarpus). Trong sinh cảnh rừng tự nhiên, sung xoài (Ficus depressa) là loài cung cấp quả được ưa thích nhất với 30 lần quan sát ăn quả. Trong khi đó, tại các rẫy nông nghiệp, cây mít (Artocarpus heterophyllus) lại là nguồn cung cấp lá non chủ yếu, với 78 lần quan sát hành vi ăn lá. Điều này cho thấy sự linh hoạt đáng kinh ngạc trong tập tính sử dụng thức ăn của khỉ vàng. Về bộ phận thực vật, lá và quả là hai thành phần chính, chiếm lần lượt 48% và 39% khẩu phần. Khỉ vàng có xu hướng ăn phiến lá non và chọn quả xanh, ăn phần thịt và bỏ vỏ. Các bộ phận khác như hoa (10.56%), hạt và thân chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ. Đáng chú ý, hoa của cây ngô đồng (Firmiana colorata) cũng là một món ăn được ưa thích. Những phát hiện này không chỉ khẳng định tầm quan trọng của các loài thực vật bản địa mà còn nhấn mạnh vai trò của các loài cây trồng trong việc định hình chế độ dinh dưỡng của quần thể khỉ vàng này.

5.1. Vai trò của họ Moraceae Chi Sung Ficus và Mít Artocarpus

Họ Moraceae được xác định là họ thực vật quan trọng nhất trong chế độ ăn của khỉ vàng ở cả hai sinh cảnh. Trong rừng tự nhiên, các loài thuộc chi Ficus là nguồn cung cấp quả không thể thiếu, được nhiều nghiên cứu trên thế giới công nhận là nguồn thực phẩm quan trọng cho các loài linh trưởng ăn quả. Tại Cù Lao Chàm, loài sung xoài (Ficus depressa) đứng đầu danh sách về số lần ăn quả. Trong khi đó, chi Artocarpus với hai loài Mít nai (trong rừng) và Mít trồng (ở rẫy) lại là nguồn cung cấp lá non dồi dào nhất. Sự ưu tiên lựa chọn các loài thuộc họ Moraceae cho thấy một chiến lược kiếm ăn thông minh, tận dụng tối đa nguồn dinh dưỡng sẵn có.

5.2. Phân tích các bộ phận thực vật được khỉ vàng ưa chuộng

Khẩu phần ăn của khỉ vàng được phân bổ chủ yếu vào hai bộ phận: lá (48%) và quả (39%). Đối với lá, chúng ưu tiên phần phiến của lá non, thường chỉ ăn một phần rồi bỏ đi. Đây có thể là hành vi nhằm tránh các chất độc hoặc chất xơ khó tiêu hóa có trong lá già. Với quả, khỉ vàng chủ yếu ăn thịt quả (18.66%) hoặc ăn nguyên quả (19.22%), cho thấy chúng là tác nhân phát tán hạt giống hiệu quả cho hệ sinh thái. Hoa, dù chỉ chiếm khoảng 10.58%, cũng là một nguồn thức ăn theo mùa quan trọng, đặc biệt là hoa ngô đồng. Sự lựa chọn các bộ phận cụ thể này phản ánh tập tính dinh dưỡng tối ưu hóa việc hấp thu năng lượng và dưỡng chất.

VI. Hướng đi mới trong bảo tồn khỉ vàng từ tập tính sử dụng thức ăn

Những kết quả từ luận văn nghiên cứu tập tính sử dụng thức ăn của loài khỉ vàng Macaca mulatta không chỉ mang ý nghĩa học thuật mà còn mở ra những định hướng quan trọng cho công tác bảo tồn tại Khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm. Việc hiểu rõ chế độ dinh dưỡng và các yếu tố ảnh hưởng là nền tảng để xây dựng các chiến lược quản lý bền vững, hài hòa giữa phát triển du lịch và bảo tồn đa dạng sinh học. Một trong những kiến nghị cấp thiết là cần quản lý chặt chẽ nguồn thức ăn từ con người. Cần có các chương trình truyền thông, nâng cao nhận thức cho du khách và người dân địa phương về việc không cho khỉ ăn, đồng thời quản lý rác thải thực phẩm một cách hiệu quả để hạn chế sự phụ thuộc của khỉ. Bên cạnh đó, các giải pháp bảo tồn cần tập trung vào việc bảo vệ và phục hồi sinh cảnh sống tự nhiên. Cần khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt các khu vực rừng có mật độ cao các loài cây là thức ăn chủ lực của khỉ vàng như các loài thuộc chi Ficus và chi Artocarpus. Việc trồng bổ sung các loài cây này ở vùng đệm cũng là một giải pháp khả thi để tạo thêm nguồn thức ăn, giữ chân khỉ vàng trong rừng và giảm xung đột với con người. Cuối cùng, cần tiếp tục các nghiên cứu dài hạn để theo dõi sự thay đổi trong tập tính của quần thể khỉ vàng, từ đó có những điều chỉnh chính sách kịp thời, đảm bảo sự tồn tại và phát triển bền vững của loài linh trưởng quan trọng này tại Cù Lao Chàm.

6.1. Kiến nghị quản lý tương tác giữa người và khỉ vàng

Để giảm thiểu xung đột và các tác động tiêu cực, việc quản lý tương tác giữa người và khỉ vàng là ưu tiên hàng đầu. Các biện pháp cần được triển khai đồng bộ, bao gồm: ban hành quy định cấm du khách cho động vật hoang dã ăn, lắp đặt các thùng rác có nắp đậy an toàn tại các khu du lịch, và hỗ trợ người dân địa phương xây dựng các hàng rào bảo vệ cây trồng hiệu quả hơn. Tổ chức các buổi nói chuyện, phát tờ rơi để nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc duy trì tập tính kiếm ăn tự nhiên cho khỉ là rất cần thiết. Những hành động này sẽ góp phần giảm sự phụ thuộc của khỉ vào nguồn thức ăn nhân tạo và hạn chế các hành vi xâm nhập vào khu dân cư.

6.2. Giải pháp bảo tồn sinh cảnh và nguồn thức ăn tự nhiên

Bảo tồn và làm giàu sinh cảnh sống là giải pháp gốc rễ để đảm bảo tương lai cho quần thể khỉ vàng. Dựa trên danh mục các loài thực vật là thức ăn quan trọng đã được xác định, ban quản lý khu dự trữ sinh quyển cần xây dựng kế hoạch bảo vệ các khu vực rừng trọng yếu. Các chương trình phục hồi hệ sinh thái nên ưu tiên trồng các loài cây bản địa là thức ăn ưa thích của khỉ như các loài thuộc họ Moraceae. Việc tạo ra các hành lang xanh kết nối các mảnh rừng cũng giúp mở rộng không gian sống và kiếm ăn cho chúng. Một chiến lược bảo tồn dựa trên cơ sở khoa học về tập tính sử dụng thức ăn sẽ mang lại hiệu quả bền vững và lâu dài.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam được ghi nhận là một trong những trung tâm đa dạng sinh học hàng đầu khu vực với 26 loài và phân loài linh trưởng thuộc 3 họ chính, nằm trong nhóm 16 quốc gia có mức độ phong phú sinh học cao nhất thế giới. Tại Khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm thuộc xã Tân Hiệp, thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam với tổng diện tích tự nhiên 1549,15 ha, trong đó có 534,9 ha rừng đặc dụng tự nhiên, quần thể khỉ vàng (Macaca mulatta) giữ vai trò then chốt trong cấu trúc mạng lưới sinh thái rừng hải đảo. Tuy nhiên, sự bùng nổ của ngành du lịch sinh thái với hơn 400.864 lượt khách ghé thăm vào năm 2015 (tăng gấp 5 lần so với năm 2011) đã tạo ra sức ép nhân vi sinh to lớn, làm thay đổi sâu sắc cảnh quan và nguồn tài nguyên tự nhiên.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là sự biến đổi tập tính dinh dưỡng và áp lực tương tác giữa khỉ vàng với hoạt động của con người trong bối cảnh phân mảnh sinh cảnh. Mục tiêu của đề tài nhằm xác định thành phần thức ăn, tỷ lệ tiêu thụ các bộ phận thực vật, định lượng quỹ thời gian hoạt động kiếm ăn ban ngày và đánh giá mức độ xung đột sinh thái giữa khỉ vàng và cư dân địa phương. Phạm vi không gian nghiên cứu tập trung tại hai khu vực Bãi Làng và Bãi Chồng thuộc đảo Hòn Lao, thực hiện trong khung thời gian từ tháng 4 năm 2017 đến tháng 9 năm 2017.

Ý nghĩa khoa học của công trình thể hiện ở việc thu thập và phân tích hệ thống 1126 mẫu quan sát hành vi thực địa, thiết lập dẫn liệu sinh học chuẩn xác phục vụ công tác bảo tồn nguồn gen động vật nguy cấp thuộc Nhóm IIB theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP và định hình chính sách quản lý du lịch sinh thái bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết tối ưu hóa kiếm ăn (Optimal Foraging Theory) và lý thuyết sinh thái học hành vi linh trưởng (Primate Behavioral Ecology). Bên cạnh đó, mô hình tương tác người và động vật hoang dã (Human-Wildlife Interface Model) được tích hợp để giải thích sự thích nghi hành vi trước sự xuất hiện của nguồn thức ăn nhân tạo. Bốn khái niệm học thuật cốt lõi được vận dụng xuyên suốt gồm:

• Sinh cảnh sống: Không gian sinh thái phức hợp bao gồm rừng tự nhiên và đất canh tác nông nghiệp, nơi cung cấp nguồn sống và nơi trú ẩn cho loài.
• Quỹ thời gian hoạt động: Tỷ lệ phần trăm thời gian ban ngày mà cá thể phân bổ cho các hành vi sinh tồn như ăn, di chuyển, nghỉ ngơi và tương tác xã hội.
• Phổ thức ăn: Danh mục toàn diện các loài thực vật, động vật và thực phẩm nhân tạo được sinh vật tiêu thụ trong một chu kỳ sinh thái nhất định.
• Tính mềm dẻo tập tính: Khả năng điều chỉnh chiến lược kiếm ăn nhằm tối ưu hóa năng lượng thu nhận khi môi trường sống bị xáo trộn.

Theo các khảo sát trước đây, mật độ phân bố của loài khỉ vàng có sự chênh lệch lớn giữa sinh cảnh rừng tự nhiên (khoảng 37,2 cá thể/km2) và khu vực ven khu dân cư (khoảng 201,1 cá thể/km2). Đồng thời, các công trình của Phạm Nhật năm 1993 đã chỉ ra phổ dinh dưỡng của khỉ vàng tại Việt Nam có thể lên đến 171 loài thực vật thuộc 46 họ khác nhau.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thực địa đa tầng, kết hợp quan sát tập tính và điều tra sinh cảnh thực vật. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 1126 mẫu quét hành vi tức thời và 460 mẫu quan sát hành vi ăn cụ thể trên 2 đàn khỉ vàng tại Bãi Làng và Bãi Chồng, cùng 4 ô tiêu chuẩn điều tra thực vật học.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng theo không gian và lấy mẫu quét tức thời (Scan Sampling theo Altmann 1974) được áp dụng với chu kỳ cố định 3 phút một lần trong suốt khung giờ hoạt động từ 5:00 sáng đến 18:00 chiều trong 17 ngày thực địa. Đối với thảm thực vật, 4 ô tiêu chuẩn với các kích thước lồng ghép 50x50m, 10x10m và 2x2m được thiết lập theo quy chuẩn phân loại của Thái Văn Trừng và Phạm Hoàng Hộ nhằm xác định mức độ phong phú của 50 loài thực vật thuộc 26 họ.

Dữ liệu được làm sạch và xử lý bằng phần mềm SPSS 20. Phương pháp thống kê mô tả được lựa chọn để tính toán tần suất, giá trị trung bình và tỷ lệ phần trăm của từng nhóm hành vi. Kiểm định phi tham số Chi-Square với mức ý nghĩa thống kê alpha bằng 0,05 (độ tin cậy 95%) được sử dụng để kiểm tra mối liên hệ tương quan có ý nghĩa giữa biến không gian sinh cảnh, thời gian trong ngày với loại thức ăn tiêu thụ. Timeline nghiên cứu chia làm 3 giai đoạn: tháng 4 đến tháng 5 năm 2017 điều tra tiền trạm; tháng 6 đến tháng 8 năm 2017 thu mẫu tập tính; tháng 8 đến tháng 9 năm 2017 lập ô tiêu chuẩn và định danh thực vật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Tổng hợp từ 460 mẫu quan sát hành vi ăn cho thấy cấu trúc khẩu phần của khỉ vàng tại Cù Lao Chàm phân hóa thành 4 nguồn thức ăn chính:

• Thực vật mọc tự nhiên chiếm tỷ trọng lớn nhất với 54,0% (248 lần quan sát).
• Thực vật trồng tại các rẫy nông nghiệp chiếm 24,0% (111 lần quan sát).
• Nguồn thực phẩm nhân tạo từ con người chiếm tới 20,7% (95 lần quan sát).
• Nguồn thức ăn động vật chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ 1,3% (6 lần quan sát, gồm 5 mẫu chuồn chuồn họ Libellulidae và 1 mẫu bướm họ Papilionoidea).

Tổng tỷ lệ thức ăn có nguồn gốc thực vật chiếm 78,0% (359 lần quan sát). Trong số 24 loài thực vật thuộc 15 họ được ghi nhận, khỉ vàng tiêu thụ nhiều nhất các loài thuộc họ Dâu tằm (Moraceae), điển hình là cây Mít (Artocarpus heterophyllus) với 92 lần quan sát và Sung xoài (Ficus depressa) với 38 lần quan sát. Đề tài đã phát hiện và bổ sung 13 loài thực vật mới vào danh mục thức ăn của khỉ vàng tại Việt Nam so với các công bố trước đó của Phạm Nhật năm 1993, tiêu biểu như Ngô đồng (Firmiana colorata), Bứa lửa (Garcinia fusca), Xoài rừng (Mangifera minutifolia) và Mận roi (Syzygium samarangense).

Về bộ phận thực vật, khỉ vàng ưu tiên ăn phiến lá non chiếm 46,80% (168 lần quan sát), thịt quả chiếm 18,66% (67 lần quan sát), nguyên quả chiếm 19,22% (69 lần quan sát), hoa chiếm 10,58% (38 lần quan sát), cuống lá chiếm 1,39%, thân chiếm 1,39% và hạt chỉ chiếm 1,11%.

Về ngân sách thời gian ban ngày từ 1126 mẫu scan, hoạt động ăn chiếm tỷ lệ cao nhất với 40,85% (460 mẫu), tiếp theo là di chuyển chiếm 33,66% (379 mẫu), ngồi nghỉ và quan sát chiếm 17,58% (198 mẫu). Các hành vi xã hội chiếm tỷ lệ khiêm tốn gồm chải lông (2,84%), chơi đùa (2,40%), uống nước (2,04%) và gây hấn (0,62%).

Thảo luận kết quả

Khẩu phần ăn của khỉ vàng tại Cù Lao Chàm phản ánh tính thích nghi dinh dưỡng linh hoạt. Việc tiêu thụ áp đảo các loài thuộc chi Ficus (58 lần quan sát) và chi Artocarpus (122 lần quan sát) xuất phát từ hàm lượng carbohydrate dễ hòa tan, nước và nồng độ canxi vượt trội trong trái và lá non họ Dâu tằm, hỗ trợ quá trình lên men tiêu hóa qua khoang miệng và túi má.

Sự hiện diện đáng kể của thực phẩm con người (20,7%, trong đó cơm chiếm 29,5% các loại thực phẩm nhân tạo) phản ánh rõ nét tác động từ hơn 400.000 lượt khách du lịch hàng năm. Khỉ vàng đã chủ động xâm nhập rẫy nông nghiệp của người dân tại Bãi Làng và Bãi Chồng để ăn trộm trái cây chín và nhận thức ăn trực tiếp từ du khách, từ đó làm gia tăng hành vi hung dữ, nhe răng đe dọa.

Dữ liệu nghiên cứu cho thấy sự tương đồng nổi bật với các quan sát của Neville năm 1968 tại Uttar Pradesh (Ấn Độ) trên các đàn khỉ sống ven đô thị du lịch, nơi hành vi ăn và di chuyển luôn chiếm tỷ trọng áp đảo (trên 70% tổng thời gian). Kết quả này cũng củng cố nhận định của Sengupta năm 2016 tại Khu bảo tồn Buxa về chiến lược ưu tiên ăn trái cây và lá non của giống Macaca.

Về mặt trực quan hóa dữ liệu học thuật, các kết quả trên được trình bày tối ưu thông qua biểu đồ tròn thể hiện tỷ lệ 4 nhóm nguồn thức ăn, bảng phân tích ma trận 24 loài thực vật theo 2 sinh cảnh, và biểu đồ cột biểu diễn biến động thời gian kiếm ăn theo từng khung giờ từ 5:00 sáng đến 18:00 chiều để làm rõ đỉnh kiếm ăn vào đầu giờ sáng và cuối buổi chiều.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, 4 giải pháp đồng bộ được đề xuất nhằm bảo tồn quần thể khỉ vàng và giải quyết xung đột sinh thái:

• Phục hồi và làm giàu sinh cảnh tự nhiên: Tiến hành trồng bổ sung ít nhất 5 loài cây thức ăn bản địa ưa thích (Sung xoài, Bứa lửa, Mít nài, Trâm bồ đào, Xoài rừng) tại khu vực sườn Tây Hòn Lao với mật độ mục tiêu khoảng 150 cây/ha. Giải pháp hướng tới việc giảm 40% tần suất khỉ di chuyển vào khu dân cư và rẫy sản xuất. Timeline thực hiện: 2019 - 2021. Chủ thể chủ trì: Ban Quản lý Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm phối hợp Hạt Kiểm lâm Hội An.
• Ban hành và thực thi quy chế kiểm soát du lịch sinh thái: Thiết lập biển cảnh báo và áp dụng mức phạt nghiêm khắc đối với 100% hành vi cho khỉ ăn tại các điểm du lịch Bãi Làng, Bãi Chồng và các nhà hàng ven biển. Target metric: Cắt giảm tỷ trọng thực phẩm nhân tạo trong khẩu phần khỉ từ 20,7% xuống dưới 5,0% trong vòng 12 đến 18 tháng. Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân xã Tân Hiệp và các đơn vị lữ hành du lịch.
• Nâng cấp kỹ thuật bảo vệ mùa màng tại rẫy nông nghiệp: Thay thế triệt để các biện pháp thủ công kém hiệu quả như nuôi chó hoặc bọc bao tải bằng hệ thống lưới rào chuyên dụng và bọc quả bằng khung kim loại chịu lực tại 100% rẫy trồng mít và cây ăn trái. Timeline hoàn thành: trong vòng 6 tháng kể từ khi phê duyệt. Chủ thể thực hiện: Các hộ canh tác nông nghiệp với sự hỗ trợ kỹ thuật từ Phòng Kinh tế thành phố Hội An.
• Xây dựng chương trình quan trắc sinh thái định kỳ: Thiết lập mạng lưới theo dõi biến động quần thể 2 đàn khỉ và sức tải môi trường trong 4 ô tiêu chuẩn với chu kỳ 6 tháng một lần. Target metric: Duy trì ổn định mật độ quần thể tự nhiên trên 35 cá thể/km2. Timeline triển khai: giai đoạn 2019 - 2025. Chủ thể thực hiện: Trung tâm Bảo tồn Đa dạng Sinh học Nước Việt Xanh (GreenViet) phối hợp Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị ứng dụng và học thuật chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Ban quản lý các khu bảo tồn thiên nhiên và Vườn quốc gia: Điển hình là Khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm, Khu bảo tồn thiên nhiên Sơn Trà và Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Các nhà quản lý có thể khai thác bộ chỉ số định lượng về khẩu phần ăn và 4 giải pháp quản lý xung đột để xây dựng phương án bảo tồn bền vững 100% các loài linh trưởng thuộc Nhóm IIB.
• Các nhà nghiên cứu và học viên ngành Sinh thái học, Động vật học: Cung cấp quy trình chuẩn mực về phương pháp lấy mẫu quét tức thời (Scan Sampling) với 1126 lượt ghi nhận và danh mục 24 loài thực vật làm cơ sở đối sánh tiến hóa tập tính linh trưởng hải đảo.
• Các tổ chức quy hoạch và doanh nghiệp phát triển du lịch sinh thái: Giúp các đơn vị lữ hành nhận diện rõ rủi ro dịch bệnh và xung đột tập tính khi phục vụ hơn 400.000 lượt khách mỗi năm, từ đó chuẩn hóa quy tắc du lịch có trách nhiệm.
• Giảng viên và sinh viên các khối ngành Lâm nghiệp, Quản lý tài nguyên môi trường: Sử dụng công trình như một nghiên cứu điển hình về kỹ thuật điều tra thực vật qua ô tiêu chuẩn và phương pháp phân tích số liệu sinh học bằng phần mềm SPSS 20.

Câu hỏi thường gặp

• Nguồn thức ăn chính của khỉ vàng tại Cù Lao Chàm bao gồm những gì? Thực vật là nguồn dinh dưỡng chủ đạo chiếm 78,0% khẩu phần ăn với 359 lần quan sát, trong đó lá non chiếm 46,80% và quả chiếm 38,72%. Khỉ vàng đặc biệt ưa chuộng các loài thuộc chi Mít (122 lần quan sát) và chi Sung (58 lần quan sát). Thực phẩm con người chiếm 20,7%, trong khi động vật chỉ chiếm 1,3%.

• Khỉ vàng tại Cù Lao Chàm phân bổ thời gian hoạt động ban ngày ra sao? Trong tổng số 1126 mẫu scan thu thập từ 5:00 sáng đến 18:00 chiều, khỉ vàng dành 40,85% thời gian cho hành vi ăn và 33,66% cho việc di chuyển. Thời gian nghỉ ngơi quan sát chiếm 17,58%, các hoạt động xã hội như chải lông, chơi đùa chiếm 5,24%, còn hành vi gây hấn chỉ chiếm 0,62%.

• Hoạt động du lịch đã tác động như thế nào đến hành vi của khỉ vàng? Sự gia tăng hơn 400.000 lượt khách mỗi năm đã khiến khỉ hình thành thói quen tiêu thụ thực phẩm nhân tạo, chiếm 20,7% khẩu phần (trong đó cơm chiếm 29,5%). Khỉ thường xuyên tiếp cận khu dân cư Bãi Làng, hình thành phản xạ xin ăn và biểu hiện các hành vi hung dữ đe dọa con người.

• Đề tài đã phát hiện thêm những loài thực vật thức ăn mới nào? Luận văn đã bổ sung 13 loài thực vật mới vào danh mục thức ăn của khỉ vàng tại Việt Nam so với nghiên cứu của Phạm Nhật năm 1993. Các loài tiêu biểu gồm Sung xoài (38 lần ăn), Sung sóng (9 lần), Mít nài (30 lần), Mận roi (10 lần), Ngô đồng (21 lần), Bứa lửa (18 lần) và Xoài rừng (17 lần).

• Phương pháp khoa học nào được sử dụng để thu thập dữ liệu hành vi? Tác giả áp dụng phương pháp lấy mẫu quét tức thời (Scan Sampling theo Altmann 1974) với khoảng cách 3 phút/lần trong 17 ngày thực địa trên 2 đàn khỉ, kết hợp lập 4 ô tiêu chuẩn điều tra thực vật và xử lý dữ liệu qua phần mềm SPSS 20 với độ tin cậy thống kê 95%.

Kết luận

• Luận văn xác định thực vật là nguồn dinh dưỡng sống còn chiếm 78,0% khẩu phần ăn của khỉ vàng tại Cù Lao Chàm.
• Nhận diện chi Mít (122 lần quan sát) và chi Sung (58 lần quan sát) giữ vai trò sinh thái chủ đạo trong cấu trúc thức ăn tự nhiên và rẫy.
• Bổ sung thành công 13 loài thực vật mới vào cơ sở dữ liệu thức ăn của loài Macaca mulatta tại Việt Nam thông qua khảo sát 4 ô tiêu chuẩn.
• Xác lập bức tranh phân bổ thời gian ban ngày với 40,85% dành cho ăn và 33,66% dành cho di chuyển từ 1126 mẫu scan thực địa.
• Đánh giá toàn diện nguy cơ xung đột sinh thái khi thực phẩm nhân tạo chiếm tới 20,7% khẩu phần dưới sức ép của hơn 400.000 lượt khách du lịch.

Công trình đã đóng góp nguồn dẫn liệu thực chứng xuất sắc cho chuyên ngành Sinh thái học và bảo tồn linh trưởng Việt Nam. Kế hoạch hành động bảo tồn giai đoạn 2019 - 2025 cần được triển khai ngay lập tức. Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng hãy cùng ứng dụng các giải pháp khoa học từ luận văn để bảo vệ bền vững quần thể khỉ vàng và hệ sinh thái đảo Cù Lao Chàm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I TONG QUAN TAI LIEU 1. SƠ LƯỢC LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU LINH TRUONG Ở THẺ GIỚI Sự quan tâm khoa học đối với hành vi tự nhiên của linh trưởng bắt đầu tại cuộc. họp thường niên năm 1860 của hiệp hội vì sự tiến bộ của Khoa học Anh [41]. Tới năm 1938, Carpenter đã xây dựng trung tâm Cayo Santiago trên hòn đảo ngoài khơi Puerto Rico [40].

T: fay diễn ra các nghiên cứu về quần thể linh trưởng trong môi trường bán tự nhiên. Tuy nhiên, do chiến tranh thế giới thứ II, nghiên cứu thực địa về linh trưởng đã bị đình trệ giữa những năm 1930 và đầu những năm 1950. Năm 1960, Southwick và Altman tiến hành nhiều nghiên cứu thực địa về động vật linh trưởng [40]. Cả hai đều trở thành những người đóng góp lớn cho việc xây dựng các phương pháp điều tra thực đỉa.

Những năm 1970 và 1980, đã có nhiều thay đổi quan trọng. Nhà nghiên cứu Hall kéu goi sử dụng các phương pháp định lượng trong nghiên cứu linh trưởng [41] Hai! và hai đồng nghiệp của ông trong Khoa Tam ly hoc tai Dai hoc Bristol là những người đầu tiên sử dụng phương pháp quét mẫu (Scan Sampling) trong nghiên cứu sinh thái học linh trưởng. Năm 1974, Altmann xuất bản một bài báo mô tả các phương pháp thu thập số liệu định lượng về động vật linh trưởng [1§]. Hiện nay công trình của Altmann là một trong những tài liệu được nhiều nhà nghiên cứu linh trưởng sử dụng.

Kể từ đây, lĩnh vực nghiên cứu động vật linh trưởng đã phát triển. Số lượng nhà linh trưởng học có trình độ tiến sĩ tăng dần qua các năm. Năm 1955-1964 là 8, tới năm 1965 đến 1974 là 46. năm 1975 đến 1984 là 83, năm 1985 đến 1994 tăng lên 89.

Và tới năm 1995 đến năm 2004, đã có 151 tiến sĩ trong lĩnh vực nghiên cứu thực địa về linh trưởng. Đặc biệt là sự quan tâm đến lĩnh vực này đang tăng dẫn ở nhiều quốc gia nhiệt đới, nơi có các loài linh trưởng quý hiểm [41] 1. SƠ LƯỢC LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU LINH TRƯỞNG Ở VIỆT NAM Nha linh trưởng học Hoàng Minh Đức đã chia sự phát triển của nghiên cứu linh trưởng Việt Nam qua ba giai đoạn: (1) giai đoạn ban đầu, trước năm 1954: (2) 1954 - 1986; và (3) 1986 đến nay. Trong giai đoạn đầu (trước năm 1954), nghiên cứu về các loài linh trưởng ở 'Việt Nam hầu hết là các mô tả phân loại dựa trên hình thái học của các nhà khoa học phương Tây dựa trên các mẫu sưu tập thời thuộc địa ở các cơ quan phương Tây.

Một số công trình nổi bật trong thời kỳ này thuộc về Auguste Pavie (1904, danh sách 7 loài linh trưởng ở Việt Nam), Rene Bourret (1942, danh sách 9 loài linh trưởng), và Winfred Hudson Osgood (1932, danh sách 17 loài linh trưởng ở Việt Nam) [48] Giai đoạn 1954 - 1986 đánh dấu thế hệ đầu tiên của Các nhà linh trưởng học 'Việt Nam. Hầu hết công việc tiếp tục tập trung về các mô tả phân loại hình thái học của loài mới. Người có đóng góp quan trọng trong giai đoạn này chính là cố giáo sư Dao Văn Tiến. Ông đã sáng lập nghiên cứu linh trưởng và động vật có vú tại Đại học Khoa Học Tự Nhiên Hà Nội, Đại Học Quốc Gia Việt Nam.

Nhiều động vật linh trưởng và động vật có vú đã được thu thập như là mẫu vật trong suốt thời gian này đề xây dựng bộ sưu tập ở Bảo tàng động vật hoang dã tại Trường đại học khoa học Hà Nội. Không có nghiên cứu nảo trong giai đoạn này đề cập tới bảo tồn các loài linh trưởng, tắt cả được xem là tài nguyên đề phát triển kinh tế.