Luận văn thạc sĩ: Đa dạng sinh học ngành Trùng bánh xe (Rotifera) ở hồ Phú Ninh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đa dạng sinh học ngành trùng bánh xe rotifera ở hồ phú ninh tỉnh quảng nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện

• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Đa Dạng Sinh Học
• Đề tài: Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học Đa Dạng Sinh Học Ngành Trùng Bánh Xe Rotifera Ở Hồ Phú Ninh Tỉnh Quảng Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Địa điểm: Quảng Nam

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Mục tiêu của đề tài
• Mục tiêu tổng quát
• Mục tiêu cụ thể
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• Ý nghĩa khoa học
• Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT NGÀNH TRÙNG BÁNH XE (ROTIFERA)
• 1.1. Giới thiệu chung
• 1.2. Vai trò của ngành Trùng bánh xe
• 1.3. Tình hình nghiên cứu Trùng bánh xe (Rotifera)
• 1.3.1. Tình hình nghiên cứu Trùng bánh xe (Rotifera) trên thế giới
• 1.3.2. Tình hình nghiên cứu Trùng bánh xe (Rotifera) ở Việt Nam
• 1.4. Giới thiệu về hồ Phú Ninh
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp ngoài thực địa
• 2.2.2. Phương pháp phân tích mẫu trong phòng thí nghiệm
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Chất lượng môi trường nước các địa điểm nghiên cứu ở hồ Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam
• 3.2. Đa dạng sinh học của ngành Trùng bánh xe (Rotifera) tại các địa điểm thu mẫu ở hồ Phú Ninh
• 3.2.1. Số lượng thành phần loài Trùng bánh xe ghi nhận ở hồ Phú Ninh
• 3.2.2. Mô tả 3 loài Rotifera ghi nhận mới cho khu hệ Việt Nam
• 3.2.3. Số lượng thành phần loài Trùng bánh xe ghi nhận ở hồ Phú Ninh theo mùa
• 3.2.4. Biến động mật độ cá thể của Rotifera ở các địa điểm thu mẫu theo mùa
• 3.2.5. Sự giàu loài của Rotifera ở khu vực hồ Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam
• 3.3. Mối tương quan giữa chất lượng môi trường và đa dạng sinh học Trùng bánh xe
• 3.3.1. Mối tương quan giữa các chỉ số QB/T, chỉ số TRIX
• 3.3.2. Mối tương quan giữa chỉ số TRIX và chỉ số QB/T
• 3.3.3. Mối quan hệ giữa thành phần loài Trùng bánh xe với một số thông số chất lượng môi trường nước
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (BẢN SAO)

Tóm tắt

I. Khám phá luận văn đa dạng sinh học Rotifera Hồ Phú Ninh

Luận văn thạc sĩ về đa dạng sinh học ngành Trùng bánh xe (Rotifera) ở hồ Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam là một công trình nghiên cứu khoa học chuyên sâu. Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn toàn diện về một nhóm động vật phù du (zooplankton) quan trọng trong hệ sinh thái hồ nước ngọt. Trùng bánh xe, hay còn gọi là luân trùng, đóng vai trò mắt xích thiết yếu trong chuỗi thức ăn thủy sinh. Chúng là nguồn thức ăn tự nhiên cho ấu trùng cá và nhiều loài thủy sản khác. Hơn nữa, sự hiện diện và cấu trúc quần xã của chúng phản ánh trung thực chất lượng môi trường nước, biến chúng thành chỉ thị sinh học hiệu quả. Đề tài tập trung vào hồ chứa thủy lợi Phú Ninh, một thủy vực có giá trị to lớn về kinh tế - xã hội và đa dạng sinh học tại Quảng Nam. Mặc dù có vai trò quan trọng, các nghiên cứu về Rotifera tại đây vẫn còn hạn chế. Luận văn này ra đời nhằm lấp đầy khoảng trống kiến thức, xây dựng danh mục thành phần loài Rotifera một cách hệ thống. Kết quả nghiên cứu không chỉ có ý nghĩa học thuật mà còn cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học vững chắc cho công tác quản lý, bảo tồn và phát triển bền vững nguồn lợi thủy sản tại khu vực. Công trình này là một tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà sinh thái học, quản lý môi trường và các đơn vị nuôi trồng thủy sản.

1.1. Tầm quan trọng của động vật phù du trong hệ sinh thái

Động vật phù du, đặc biệt là ngành Trùng bánh xe, giữ một vị trí không thể thay thế trong các thủy vực nước ngọt. Chúng là mắt xích thứ hai trong chuỗi thức ăn, có nhiệm vụ chuyển hóa năng lượng từ thực vật phù du (tảo) sang các bậc dinh dưỡng cao hơn như cá con và các loài động vật không xương sống khác. Với kích thước nhỏ (50-200 µm) và tốc độ sinh sản nhanh, luân trùng trở thành nguồn thức ăn lý tưởng cho giai đoạn đầu của hầu hết các loài cá. Sự phong phú về mật độ sinh vật nổi và sinh khối zooplankton quyết định trực tiếp đến năng suất của một thủy vực. Ngoài vai trò dinh dưỡng, chúng còn được sử dụng như những chỉ thị sinh học nhạy bén. Sự thay đổi về thành phần loài và mật độ của chúng có thể cảnh báo sớm về các vấn đề ô nhiễm hoặc tình trạng phú dưỡng trong môi trường nước.

1.2. Mục tiêu và ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu khoa học

Mục tiêu tổng quát của luận văn là đánh giá đa dạng sinh học và các yếu tố môi trường tác động đến sự phân bố luân trùng tại hồ Phú Ninh. Mục tiêu cụ thể bao gồm: xác định cấu trúc thành phần loài Rotifera, phân tích sự biến động mật độ theo mùa, và tìm hiểu mối tương quan giữa quần xã này với các thông số thủy hóa. Ý nghĩa khoa học của đề tài là bổ sung dữ liệu quan trọng vào hệ thống phân loại Rotifera Việt Nam, đặc biệt là việc phát hiện các loài mới. Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học để xây dựng các giải pháp quản lý chất lượng nước hồ. Dữ liệu này giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định trong việc bảo vệ hệ sinh thái, quy hoạch vùng nuôi trồng thủy sản và phát triển du lịch sinh thái tại hồ chứa thủy lợi Phú Ninh một cách bền vững.

II. Phương pháp đánh giá chất lượng nước hồ Phú Ninh qua Rotifera

Việc đánh giá chất lượng nước hồ là một thách thức, đòi hỏi các phương pháp tích hợp cả hóa lý và sinh học. Các thông số hóa lý như pH, nhiệt độ, TSS, hàm lượng nitơ và photpho tổng số cung cấp một bức tranh tức thời về môi trường. Tuy nhiên, để hiểu được tác động lâu dài và sự ổn định của hệ sinh thái hồ nước ngọt, việc sử dụng chỉ thị sinh học là tối quan trọng. Luân trùng (Rotifera) là một công cụ lý tưởng cho mục đích này. Sự nhạy cảm của chúng với các thay đổi môi trường, từ ô nhiễm hữu cơ đến tình trạng phú dưỡng, khiến chúng trở thành một thước đo sống động. Luận văn này đã phân tích các yếu tố môi trường nước tại 15 địa điểm trên hồ Phú Ninh vào cả mùa mưa và mùa khô. Kết quả phân tích cho thấy môi trường nước tại hồ tương đối ổn định và nằm trong giới hạn cho phép. Chỉ số TRIX trung bình là 3.21, cho thấy hồ ở mức nghèo dinh dưỡng (oligotrophic). Tuy nhiên, có sự biến động nhẹ theo mùa và không gian, đặc biệt là hàm lượng photpho và nitơ. Những biến động này, dù nhỏ, cũng đủ để tạo ra sự khác biệt trong cấu trúc quần xã Rotifera, chứng tỏ vai trò chỉ thị nhạy bén của chúng.

2.1. Phân tích các yếu tố thủy hóa tại hồ chứa thủy lợi Phú Ninh

Nghiên cứu đã tiến hành đo đạc và phân tích các thông số thủy hóa quan trọng. Nhiệt độ trung bình mùa khô (27.16°C) cao hơn mùa mưa (25.45°C). Giá trị pH cũng cao hơn vào mùa khô (7.57) so với mùa mưa (7.15). Hàm lượng photpho tổng (TP) và nitơ tổng (TN) có sự chênh lệch rõ rệt theo mùa, thường cao hơn vào mùa khô, nhưng vẫn ở mức thấp, phù hợp với trạng thái nghèo dinh dưỡng của hồ. Tổng chất rắn lơ lửng (TSS) cao hơn vào mùa mưa (2.51 mg/l) do sự rửa trôi từ lưu vực. Các thông số này đều nằm trong Quy chuẩn Việt Nam (QCVN 08-MT:2015/BTNMT), cho thấy chất lượng nước hồ Phú Ninh đáp ứng tốt cho mục đích cấp nước sinh hoạt và nuôi trồng thủy sản.

2.2. Luân trùng như một chỉ thị sinh học cho chất lượng nước hồ

Quần xã luân trùng phản ứng trực tiếp với các yếu tố môi trường nước. Sự xuất hiện của các loài thuộc chi Brachionus thường liên quan đến môi trường giàu dinh dưỡng, trong khi chi Trichocerca lại ưa môi trường nghèo dinh dưỡng. Nghiên cứu đã sử dụng các chỉ số sinh học như TRIX và QB/T để lượng hóa mối quan hệ này. Chỉ số TRIX, dựa trên Chlorophyll-a, oxy bão hòa, photpho và nitơ, xác nhận hồ Phú Ninh chủ yếu ở trạng thái nghèo dinh dưỡng. Mối tương quan giữa mật độ sinh vật nổi và các thông số hóa lý đã được phân tích, cho thấy nhiệt độ và các chất dinh dưỡng là yếu tố chính ảnh hưởng đến sự biến động của quần xã Rotifera. Điều này khẳng định vai trò không thể thiếu của Trùng bánh xe trong việc giám sát sức khỏe hệ sinh thái hồ nước ngọt.

III. Quy trình định danh thành phần loài Rotifera tại Phú Ninh

Để xác định thành phần loài Rotifera một cách chính xác, luận văn đã áp dụng một quy trình nghiên cứu bài bản từ thực địa đến phòng thí nghiệm. Công tác thu mẫu được thực hiện tại 15 điểm đại diện trên toàn bộ mặt hồ, bao gồm cả mùa mưa và mùa khô để ghi nhận sự biến động theo mùa. Phương pháp thu mẫu định tính và định lượng được kết hợp nhằm đảm bảo vừa bao quát được đa dạng loài, vừa xác định được mật độ sinh vật nổi. Các mẫu zooplankton sau khi thu được bảo quản bằng formaldehyde 4% và đưa về phòng thí nghiệm. Tại đây, quá trình định danh loài được tiến hành dưới kính hiển vi có độ phóng đại cao, dựa trên các đặc điểm hình thái của vỏ và cấu trúc trophi (hàm nghiền). Đây là một công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiến thức chuyên sâu về phân loại học. Việc sử dụng các khóa phân loại Rotifera chuyên ngành và tài liệu của các tác giả uy tín như Koste (1989), Segers (2007, 2008) là nền tảng để đảm bảo tính chính xác khoa học cho kết quả nghiên cứu. Quy trình này không chỉ giúp xây dựng danh mục loài mà còn phát hiện những ghi nhận mới có giá trị.

3.1. Phương pháp thu mẫu và xử lý động vật nổi zooplankton

Mẫu động vật nổi được thu bằng lưới phiêu sinh có kích thước mắt lưới phù hợp. Đối với mẫu định tính, lưới được kéo theo hình ziczac trên bề mặt nước để thu thập tối đa các loài có mặt. Đối với mẫu định lượng, một thể tích nước xác định (ví dụ 20L) được lọc qua lưới để tính toán mật độ. Mẫu sau khi thu được chuyển vào bình chứa và cố định ngay bằng dung dịch formaldehyde. Trong phòng thí nghiệm, mẫu được cô đặc đến một thể tích nhất định. Mật độ cá thể được xác định bằng buồng đếm Sedgewick-Rafter, theo công thức chuẩn để quy đổi ra số lượng cá thể trên một lít nước. Quy trình này đảm bảo tính nhất quán và khả năng so sánh dữ liệu giữa các điểm và các thời điểm lấy mẫu.

3.2. Kỹ thuật định danh loài bằng khóa phân loại Rotifera

Việc định danh loài Trùng bánh xe chủ yếu dựa vào hình thái học. Các nhà nghiên cứu quan sát kỹ lưỡng hình dạng vỏ giáp, sự hiện diện và vị trí của các gai, cấu trúc của chân và ngón chân. Tuy nhiên, đặc điểm quan trọng nhất và có tính quyết định trong phân loại là cấu trúc trophi (hàm nghiền). Để quan sát trophi, cá thể luân trùng được xử lý bằng dung dịch Javen loãng để phân hủy các mô mềm, làm lộ ra cấu trúc xương cứng của hàm nghiền. Dựa vào hình dạng và cấu trúc các bộ phận của trophi, các loài được xác định chính xác theo khóa phân loại Rotifera. Đây là một kỹ thuật đòi hỏi kinh nghiệm và sự cẩn trọng, là bước cốt lõi để xây dựng nên một báo cáo khoa học có giá trị về đa dạng loài.

IV. Top 61 loài Trùng bánh xe Phân tích cấu trúc quần xã

Kết quả phân tích từ luận văn đã ghi nhận một sự đa dạng loài đáng kể tại hồ Phú Ninh. Tổng cộng có 61 loài Trùng bánh xe thuộc 15 họ và 3 bộ đã được xác định. Đây là một con số ấn tượng, cho thấy sự phong phú của hệ sinh thái tại đây. Trong đó, hai họ chiếm ưu thế tuyệt đối về số lượng loài là Lecanidae (18 loài, chiếm 29.51%) và Brachionidae (14 loài, chiếm 22.95%). Cấu trúc quần xã này đặc trưng cho các hồ chứa có mức độ dinh dưỡng từ nghèo đến trung bình. Đáng chú ý nhất, nghiên cứu đã phát hiện 3 loài được ghi nhận mới cho khu hệ Rotifera Việt Nam, bao gồm Lecane acanthinula, Lecane sola, và Mytilina bisulcata. Phát hiện này không chỉ nâng tổng số loài Rotifera ở Việt Nam lên 228 loài mà còn khẳng định tiềm năng khám phá đa dạng sinh học ở các thủy vực của nước ta. Sự phân bố luân trùng cũng cho thấy sự khác biệt rõ rệt theo mùa. Số lượng loài vào mùa khô (59 loài) cao hơn hẳn so với mùa mưa (37 loài), phản ánh sự thay đổi của các yếu tố môi trường nước và nguồn thức ăn.

4.1. Danh mục 61 loài và 3 phát hiện mới cho khu hệ Việt Nam

Nghiên cứu đã xây dựng một danh mục chi tiết 61 loài luân trùng. Trong đó, loài Polyarthra vulgaris xuất hiện ở tất cả các điểm thu mẫu, cho thấy đây là loài phổ biến và có khả năng thích nghi rộng. Bên cạnh đó, các loài thường gặp khác bao gồm Lecane hamata, Lecane lunaris, Keratella cochlearis. Đặc biệt, việc công bố 3 loài mới cho khu hệ Việt Nam là một đóng góp khoa học quan trọng. Lecane acanthinula và Lecane sola là những loài hiếm gặp, trong khi Mytilina bisulcata thường được ghi nhận ở vùng có chất hữu cơ đang phân hủy. Những phát hiện này cung cấp dữ liệu nền tảng cho các nghiên cứu sâu hơn về phân loại và sinh thái học Rotifera.

4.2. So sánh đa dạng loài giữa mùa mưa và mùa khô

Sự khác biệt về đa dạng loài giữa hai mùa rất rõ rệt. Mùa khô, với nhiệt độ cao hơn và điều kiện môi trường ổn định, đã ghi nhận 59 loài. Trong khi đó, mùa mưa chỉ ghi nhận 37 loài. Nhiều loài chỉ xuất hiện vào mùa khô như Brachionus patulus, Keratella quadrata, Euchlanis meneta. Sự chênh lệch này có thể được giải thích bởi sự thay đổi của các yếu tố như nhiệt độ, ánh sáng và nguồn thức ăn là tảo, vốn phát triển mạnh hơn vào mùa khô. Mật độ cá thể cũng có xu hướng tương tự, cao hơn đáng kể vào mùa khô tại hầu hết các điểm nghiên cứu, với điểm cao nhất tại Đập Tam Dân lên đến 23,580 cá thể/lít.

4.3. Cấu trúc quần xã và các họ luân trùng chiếm ưu thế

Cấu trúc quần xã Rotifera tại hồ Phú Ninh được đặc trưng bởi sự thống trị của họ Lecanidae và Brachionidae. Lecanidae, với nhiều loài sống bám hoặc di chuyển chậm ở tầng đáy và ven bờ, cho thấy sự đa dạng của các vi môi trường trong hồ. Brachionidae, với các loài sống trôi nổi điển hình, lại phản ánh điều kiện của vùng nước rộng lớn. Sự cân bằng giữa hai họ này cho thấy một hệ sinh thái hồ nước ngọt tương đối lành mạnh. Các họ khác như Trichocercidae và Synchaetidae cũng có số lượng loài đáng kể, góp phần làm tăng chỉ số đa dạng chung của toàn bộ thủy vực.

V. Hướng dẫn phân tích yếu tố môi trường ảnh hưởng luân trùng

Để hiểu rõ cơ chế chi phối sự phân bố luân trùng, cần phân tích mối tương quan giữa dữ liệu sinh học và các yếu tố môi trường nước. Luận văn này đã sử dụng các phương pháp thống kê để làm rõ mối quan hệ này. Kết quả cho thấy mật độ và thành phần loài Rotifera chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi các yếu tố như nhiệt độ, pH, và đặc biệt là nồng độ các chất dinh dưỡng (nitơ và photpho). Vào mùa khô, khi nhiệt độ và hàm lượng dinh dưỡng cao hơn, mật độ sinh vật nổi cũng tăng lên tương ứng. Điều này chứng tỏ nguồn thức ăn (tảo) và điều kiện nhiệt độ là hai yếu tố giới hạn chính cho sự phát triển của quần xã zooplankton. Bên cạnh đó, việc sử dụng các chỉ số tổng hợp như chỉ số trạng thái dinh dưỡng TRIX và chỉ số QB/T (tỷ lệ loài giữa chi Brachionus và Trichocerca) là một phương pháp hiệu quả để đánh giá tình trạng phú dưỡng của thủy vực. Các phân tích này cung cấp bằng chứng khoa học cho thấy quần xã luân trùng không chỉ là một thành phần của hệ sinh thái mà còn là một tấm gương phản chiếu sức khỏe của chính hệ sinh thái đó.

5.1. Mối tương quan giữa mật độ sinh vật nổi và yếu tố môi trường

Phân tích thống kê cho thấy mối tương quan thuận giữa nhiệt độ và mật độ sinh vật nổi. Khi nhiệt độ tăng, tốc độ trao đổi chất và sinh sản của luân trùng cũng tăng theo. Tương tự, hàm lượng photpho và nitơ, dù ở mức thấp, cũng có tác động tích cực đến sự phát triển của tảo, qua đó làm tăng nguồn thức ăn cho Rotifera. Ngược lại, các yếu tố như TSS (chất rắn lơ lửng) cao vào mùa mưa có thể gây tác động tiêu cực bằng cách làm giảm độ trong của nước và cản trở hoạt động lọc thức ăn. Việc xác định các mối tương quan này giúp dự báo sự thay đổi của quần xã Trùng bánh xe khi điều kiện môi trường thay đổi.

5.2. Đánh giá tình trạng phú dưỡng qua chỉ số TRIX và QB T

Chỉ số TRIX đã được áp dụng để đánh giá tổng hợp chất lượng nước hồ. Kết quả TRIX dao động từ 2.52 đến 4.7, với giá trị trung bình là 3.21, xếp hồ Phú Ninh vào loại nghèo dinh dưỡng. Điều này phù hợp với đặc điểm của một hồ chứa lớn, sâu và có nguồn nước đầu vào tương đối sạch. Chỉ số QB/T cũng củng cố nhận định này. Tại hầu hết các điểm, số lượng loài thuộc chi Trichocerca (chỉ thị môi trường nghèo dinh dưỡng) tương đương hoặc nhiều hơn chi Brachionus (chỉ thị môi trường giàu dinh dưỡng). Việc sử dụng đồng thời nhiều chỉ số giúp tăng độ tin cậy trong việc đánh giá tình trạng phú dưỡng, một vấn đề môi trường quan trọng đối với các hệ sinh thái hồ nước ngọt.

VI. Ý nghĩa khoa học và tiềm năng ứng dụng từ luận văn Rotifera

Công trình nghiên cứu khoa học về đa dạng sinh học ngành Trùng bánh xe (Rotifera) ở hồ Phú Ninh mang lại nhiều giá trị cả về lý luận và thực tiễn. Về mặt khoa học, luận văn đã đóng góp một bộ dữ liệu mới và chi tiết về thành phần loài Rotifera cho khu vực miền Trung Việt Nam, một khu vực còn ít được nghiên cứu. Việc phát hiện 3 loài mới cho khu hệ Việt Nam là một điểm nhấn quan trọng, khẳng định tiềm năng đa dạng sinh học chưa được khám phá hết. Các phân tích về cấu trúc quần xã, sự biến động theo mùa và mối tương quan với môi trường đã làm sâu sắc thêm hiểu biết về sinh thái học của nhóm động vật phù du này. Về tiềm năng ứng dụng, kết quả của luận văn là một tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà quản lý môi trường. Dữ liệu về các loài chỉ thị sinh học có thể được tích hợp vào chương trình quan trắc chất lượng nước hồ định kỳ. Thông tin về sinh khối zooplankton và các loài chiếm ưu thế là cơ sở để đánh giá tiềm năng và quy hoạch phát triển ngành nuôi trồng thủy sản một cách bền vững tại hồ chứa thủy lợi Phú Ninh.

6.1. Đóng góp vào cơ sở dữ liệu đa dạng loài Việt Nam

Luận văn này là một viên gạch quan trọng xây dựng nên bức tranh tổng thể về đa dạng loài của Việt Nam. Bằng việc cung cấp danh mục 61 loài, trong đó có 3 loài mới, nghiên cứu đã trực tiếp làm giàu thêm kho tàng dữ liệu sinh học quốc gia. Các mô tả chi tiết và hình ảnh của các loài mới là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho các nhà phân loại học trong tương lai. Hơn nữa, việc so sánh cấu trúc quần xã Rotifera tại hồ Phú Ninh với các thủy vực khác ở Việt Nam (như sông Như Ý, hồ Bàu Thiêm) giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về quy luật phân bố và các yếu tố sinh thái đặc thù chi phối sự đa dạng của luân trùng trên các vùng địa lý khác nhau.

6.2. Định hướng quản lý và bảo tồn hệ sinh thái hồ nước ngọt

Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc đề xuất các giải pháp quản lý và bảo tồn. Việc xác định hồ Phú Ninh ở trạng thái nghèo dinh dưỡng cho thấy hệ sinh thái còn khá trong sạch, nhưng cũng rất nhạy cảm với các nguồn thải. Do đó, cần có các biện pháp kiểm soát chặt chẽ hoạt động nông nghiệp, công nghiệp và du lịch trong lưu vực để ngăn ngừa nguy cơ phú dưỡng. Dữ liệu về mật độ sinh vật nổi và các loài chỉ thị sinh học nên được sử dụng để thiết lập một hệ thống cảnh báo sớm về ô nhiễm. Ngoài ra, việc bảo vệ sự đa dạng của zooplankton cũng chính là bảo vệ nguồn thức ăn tự nhiên cho các loài cá bản địa, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học chung của toàn bộ hệ sinh thái hồ nước ngọt.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hồ Phú Ninh là công trình thủy lợi quy mô lớn nhất tỉnh Quảng Nam và nằm trong nhóm các công trình thủy lợi trọng điểm quốc gia, sở hữu sức chứa thiết kế đạt 344 triệu mét khối nước cùng dung tích phòng lũ lên đến 116,8 triệu mét khối (chiếm 34,5% tổng lượng lũ vào hồ). Với diện tích lưu vực rộng 23.409 ha và mặt nước trải rộng hơn 3.400 ha, hồ đảm nhận vai trò trọng yếu trong việc cung cấp nước tưới cho 23.000 ha đất sản xuất nông nghiệp, cung ứng khoảng 3,5 triệu mét khối nước sinh hoạt hàng năm cho thành phố Tam Kỳ và điều tiết dòng chảy lưu vực sông Tam Kỳ.

Trước thời điểm nghiên cứu, dữ liệu về sinh vật phù du tại thủy vực này còn rất hạn chế, chỉ ghi nhận sơ bộ khoảng 8 loài Trùng bánh xe vào năm 2008. Thực trạng này tạo ra khoảng trống lớn trong việc đánh giá diễn thế sinh thái và sử dụng sinh vật chỉ thị để giám sát môi trường. Nhằm giải quyết vấn đề trên, đề tài tập trung xác định cấu trúc thành phần loài, phân bố mật độ của ngành Trùng bánh xe (Rotifera) và phân tích mối tương quan giữa quần xã này với các thông số lý hóa nước hồ.

Nghiên cứu được triển khai đồng bộ tại 15 trạm thu mẫu mặt cắt ngang đại diện cho toàn bộ lòng hồ và các nhánh sông phụ lưu trong giai đoạn từ tháng 12/2017 đến tháng 10/2018, bao gồm hai đợt khảo sát chính vào mùa mưa (tháng 12/2017) và mùa khô (tháng 4/2018). Kết quả nghiên cứu cung cấp bộ cơ sở dữ liệu định lượng chuẩn xác, hỗ trợ nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng nước và định hướng quy hoạch khai thác bền vững hệ sinh thái hồ chứa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết chỉ thị sinh học (Bioindicator) và lý thuyết mạng lưới dinh dưỡng thủy vực (Trophic web dynamics). Trong hệ sinh thái nước ngọt, Trùng bánh xe giữ vị trí mắt xích chuyển hóa năng lượng bậc hai, đóng vai trò thức ăn tự nhiên quan trọng cho cá bột và các loài thủy sản. Nhờ kích thước hiển vi từ 50 đến 200 µm, tốc độ sinh sản vô tính nhanh và phương thức hô hấp trực tiếp qua bề mặt cơ thể, quần xã Rotifera phản ứng cực kỳ nhạy bén với những biến đổi hóa lý của môi trường nước.

Khung lý thuyết tích hợp hệ thống đánh giá mức độ ô nhiễm saprobe theo phân loại của Neizvestnova-Djadina (1949), chia môi trường thủy vực thành các cấp độ từ ô nhiễm rất nặng (Polysaprobe), ô nhiễm vừa (Mesosaprobe) đến ít ô nhiễm (Oligosaprobe). Đồng thời, đề tài áp dụng mô hình trạng thái dinh dưỡng TRIX (dựa trên bốn thông số Chlorophyll-a, độ bão hòa oxy, nitơ vô cơ hòa tan và photpho tổng số) cùng chỉ số tỷ lệ sinh học QB/T do Sladecek (1983) đề xuất (tỷ số giữa số lượng loài thuộc giống Brachionus ưa phú dưỡng và giống Trichocerca ưa nghèo dưỡng) để lượng hóa mức độ dinh dưỡng của nước hồ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thu thập tổng cộng 30 mẫu nước định tính và định lượng tại 15 điểm khảo sát đại diện (từ ký hiệu S1 đến S15) trải dài trên các vùng sinh thái đặc thù của hồ Phú Ninh. Phương pháp chọn mẫu theo mặt cắt ngang không gian được lựa chọn nhằm bao quát đầy đủ sự phân hóa thủy văn giữa khu vực đập chính, vùng đảo mở, khu vực tiếp giáp suối khoáng nóng và các nhánh sông hồi lưu. Cỡ mẫu 30 mẫu trong hai mùa đảm bảo độ tin cậy thống kê và tính đại diện cho chu kỳ khí hậu nhiệt đới gió mùa.

Tại hiện trường, mẫu định lượng được lấy bằng cách gạn lọc 20 lít nước qua lưới vớt động vật phù du chuyên dụng và cố định bằng dung dịch formaldehyde 4%. Trong phòng thí nghiệm, định danh loài được thực hiện bằng phương pháp so sánh hình thái học cơ thể và giải phẫu cấu trúc bộ hàm nghiền (trophi) qua xử lý dung dịch Javen dưới kính hiển vi quang học độ phóng đại từ 40x đến 1000x. Mật độ cá thể được định lượng chính xác bằng buồng đếm Sedgewick-Rafter theo công thức chuẩn hóa thể tích. Các thông số hóa lý nước được phân tích nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn quốc gia: TSS theo TCVN 6625:2000, Nitrat theo TCVN 6180:1996, Nitrit theo TCVN 6178:1996, Photphat theo TCVN 6202:2008 và pH đo trực tiếp bằng máy đo điện tử. Dữ liệu được xử lý thống kê bằng phần mềm R (R Core Team, 2016), kết hợp kiểm định ANOVA, hệ số tương đồng Sorensen và các mô hình toán học ước đoán độ giàu loài Chao, Jackknife 2 và Bootstrap. Toàn bộ lộ trình nghiên cứu diễn ra từ tháng 12/2017 đến tháng 10/2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu đã xác định được 61 loài Trùng bánh xe thuộc 15 họ và 3 bộ. Đặc biệt, đề tài đã phát hiện và mô tả 3 loài mới ghi nhận lần đầu tiên cho khu hệ Trùng bánh xe tại Việt Nam gồm Lecane acanthinula (Hauer, 1938), Lecane sola (Hauer, 1936) và Mytilina bisulcata (Lucks, 1912), nâng tổng số loài Rotifera được ghi nhận trên phạm vi cả nước từ 174 lên 228 loài.

Thứ hai, cấu trúc phân loại học thể hiện tính đa dạng tập trung ở họ Lecanidae với 18 loài (chiếm 29,51% tổng số loài), tiếp đến là họ Brachionidae với 14 loài (chiếm 22,95%), họ Trichocercidae và Synchaetidae cùng có 4 loài (chiếm 6,56%). Ngược lại, 4 họ chỉ ghi nhận duy nhất 1 loài (chiếm 1,64% mỗi họ) gồm Collothecidae, Hexarthridae, Testudinellidae và Asplanchnidae. Loài Polyarthra vulgaris xuất hiện tại 100% các điểm thu mẫu (tần số xuất hiện C = 100%).

Thứ ba, sự đa dạng thành phần loài biến động mạnh mẽ theo mùa. Mùa khô ghi nhận tới 59 loài thuộc 15 họ (trung bình 18 ± 8 loài mỗi điểm), trong khi mùa mưa chỉ phát hiện 37 loài thuộc 13 họ (trung bình 11 ± 3 loài mỗi điểm), tương đương mức chênh lệch độ giàu loài lên tới 59,4% giữa hai mùa.

Thứ tư, mật độ cá thể Rotifera dao động trong biên độ rất rộng từ 1.260 đến 26.820 cá thể/lít. Mật độ đạt đỉnh cao nhất tại khu vực Đập Tam Dân (điểm S4) với 23.580 cá thể/lít vào mùa khô (tăng gấp 3,97 lần so với mức 5.940 cá thể/lít của mùa mưa). Khu vực Suối Bồng Miêu (S7) và Sông Tam Kỳ (S15) cũng ghi nhận mật độ rất cao, lần lượt là 16.160 và 14.620 cá thể/lít. Mô hình đường cong tích lũy loài dự báo độ giàu loài cực đại của hồ có thể đạt 71 ± 8 loài theo chỉ số Chao, 79 loài theo chỉ số Jackknife 2 và 67 ± 4 loài theo Bootstrap.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội về số lượng loài và mật độ cá thể vào mùa khô bắt nguồn từ nền nhiệt độ nước trung bình cao hơn (27,16 ± 0,11°C so với 25,45 ± 0,20°C mùa mưa) cùng môi trường kiềm nhẹ thuận lợi (pH trung bình 7,57 ± 0,17). Điều kiện này kích thích quá trình phát triển của vi tảo, thể hiện qua hàm lượng Chlorophyll-a mùa khô đạt 2,67 ± 0,38 mg/l, cung cấp nguồn thức ăn phong phú giúp Rotifera đẩy mạnh sinh sản đơn tính. Vào mùa mưa, lượng mưa lớn làm tăng chất rắn lơ lửng (TSS trung bình đạt 2,51 ± 0,35 mg/l so với 1,54 ± 0,26 mg/l mùa khô) và gây xáo trộn lưu tốc dòng chảy, làm suy giảm mật độ sinh vật nổi.

Cấu trúc ưu thế của họ Lecanidae (29,51%) và Brachionidae (22,95%) tại hồ Phú Ninh có tính chất tương đồng rõ rệt với hồ Bàu Thiêm (Lecanidae 40%, Brachionidae 11%) và hồ Thủy Tiên (Lecanidae 27,9%, Brachionidae 13%), phản ánh cấu trúc quần xã điển hình của các thủy vực hồ chứa nước ngọt có mức độ dinh dưỡng từ nghèo đến trung bình. Điều này khác biệt hoàn toàn với hệ sinh thái sông chảy như sông Như Ý, nơi họ Brachionidae chiếm ưu thế tuyệt đối (32%).

Về mặt biểu diễn dữ liệu, mối quan hệ giữa biến động môi trường và mật độ sinh vật được minh họa tối ưu thông qua biểu đồ cột kép thể hiện mật độ cá thể 15 trạm theo hai mùa, biểu đồ tròn phân bố tỷ lệ phần trăm các họ, và sơ đồ phân nhóm tương đồng (Cluster analysis). Kết quả phân tích cụm chia 15 trạm thành 3 nhóm rõ rệt ở mức khác biệt 20%, trong đó nhóm 1 (trạm S1, S2, S14) đặc trưng bởi hàm lượng photpho tổng thấp (0,0075 mg/l). Chỉ số TRIX trung bình toàn hồ đạt 3,21 ± 0,35 khẳng định hồ Phú Ninh duy trì chất lượng nước ở trạng thái nghèo dinh dưỡng (oligotrophic), hoàn toàn đạt quy chuẩn nước cấp sinh hoạt loại A2 theo QCVN 08-MT:2015/BTNMT.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, thiết lập mạng lưới quan trắc sinh học định kỳ tại 15 vị trí trọng điểm trên lòng hồ Phú Ninh với tần suất 4 đợt mỗi năm. Mục tiêu đặt ra là kiểm soát chặt chẽ biến động mật độ cá thể trong ngưỡng an toàn dưới 30.000 cá thể/lít và theo dõi sự xuất hiện của các loài chỉ thị ô nhiễm. Thời gian triển khai từ quý 1 năm 2026 do Trung tâm Quan trắc Môi trường tỉnh Quảng Nam phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường thực hiện.

Thứ hai, phát triển và ứng dụng hệ thống cảnh báo sớm nguy cơ phú dưỡng dựa trên chỉ số sinh học QB/T và chỉ số TRIX. Mục tiêu duy trì chỉ số TRIX toàn hồ dưới ngưỡng 4,0 và hệ số QB/T dưới 1,5 tại 100% các điểm giám sát mặt nước. Kế hoạch hoàn thành trong lộ trình 18 tháng, giao Ban Quản lý Khai thác Thủy lợi Phú Ninh làm đầu mối vận hành kỹ thuật.

Thứ ba, quy hoạch và thắt chặt kiểm soát các nguồn nước thải sinh hoạt, hoạt động du lịch tại khu vực Đồi Đá Đen (trạm S12) và dòng thải từ khai thác khoáng sản thượng nguồn mỏ vàng Bồng Miêu (trạm S7). Mục tiêu cắt giảm 15% đến 20% dư lượng photpho tổng (TP) và nitơ tổng (TN) đổ vào lòng hồ trong giai đoạn 2026 - 2028 dưới sự giám sát của Ủy ban nhân dân huyện Phú Ninh và huyện Núi Thành.

Thứ tư, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa nguồn sinh khối Trùng bánh xe bản địa (đặc biệt là các loài thuộc giống Brachionus và Lecane) phục vụ sản xuất giống thủy sản nước ngọt. Dự án hướng tới mục tiêu tối ưu hóa quy trình nuôi sinh khối quy mô bán công nghiệp đạt năng suất trên 25.000 cá thể/lít, thực hiện từ năm 2027 đến năm 2029 bởi Chi cục Thủy sản tỉnh Quảng Nam cùng các viện nghiên cứu chuyên ngành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học thuộc chuyên ngành Thủy sinh học, Sinh thái học và Sinh học môi trường. Luận văn cung cấp tài liệu tham khảo giá trị với khóa định danh chi tiết 61 loài, bản vẽ giải phẫu cấu trúc trophi và dẫn liệu sinh thái thực chứng về 3 loài mới ghi nhận tại Việt Nam.

Nhóm thứ hai là cán bộ kỹ thuật và chuyên viên quản lý môi trường tại các Sở Tài nguyên và Môi trường, Trung tâm Quan trắc Môi trường. Tài liệu mang lại bộ chỉ số định lượng TRIX và QB/T cùng quy trình giám sát sinh học ứng dụng trực tiếp cho các hồ chứa thủy lợi dung tích trên 300 triệu mét khối.

Nhóm thứ ba là kỹ sư nuôi trồng thủy sản và chủ các cơ sở sản xuất giống cá, giáp xác. Luận văn cung cấp dữ liệu thực nghiệm về điều kiện nhiệt độ tối ưu 25 - 28°C và pH 7,1 - 7,8 để nuôi sinh thái thức ăn sống chất lượng cao cho giai đoạn ấu trùng cá bột.

Nhóm thứ tư là các nhà hoạch định chính sách và ban quản lý khu bảo tồn thiên nhiên, du lịch sinh thái. Công trình cung cấp luận cứ khoa học để phân vùng bảo vệ nguồn nước, đánh giá sức tải môi trường của lưu vực 23.409 ha và xây dựng phương án phát triển kinh tế gắn liền với bảo tồn đa dạng sinh học.

Câu hỏi thường gặp

Ngành Trùng bánh xe đóng vai trò như thế nào trong việc đánh giá chất lượng nước hồ Phú Ninh?

Trùng bánh xe có kích thước hiển vi 50 - 200 µm, tốc độ sinh sản nhanh và hô hấp trực tiếp qua màng cơ thể nên phản ứng tức thì với biến động môi trường. Sự thay đổi mật độ từ 1.260 đến 26.820 cá thể/lít cùng tỷ lệ loài giữa giống Brachionus và Trichocerca phản ánh chuẩn xác mức độ dinh dưỡng và độ sạch của nguồn nước hồ.

Việc phát hiện 3 loài mới ghi nhận cho khu hệ Việt Nam có ý nghĩa khoa học gì?

Phát hiện Lecane acanthinula, Lecane sola và Mytilina bisulcata tại hồ Phú Ninh đã nâng tổng số loài Rotifera Việt Nam lên 228 loài. Đóng góp này bổ sung dẫn liệu phân bố địa lý quan trọng cho vùng Đông Nam Á, khẳng định giá trị bảo tồn và tính đa dạng sinh học đặc sắc của các hệ sinh thái nước ngọt miền Trung.

Chất lượng nước hồ Phú Ninh hiện nay đang ở mức độ nào theo các chỉ số nghiên cứu?

Kết quả phân tích cho thấy chỉ số TRIX trung bình đạt 3,21 ± 0,35 và hàm lượng chất rắn lơ lửng TSS dưới 2,51 mg/l, chứng minh nguồn nước hồ Phú Ninh ở trạng thái nghèo dinh dưỡng (oligotrophic). Nước hồ đạt chuẩn loại A2 theo QCVN 08-MT:2015/BTNMT, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho mục đích cấp nước sinh hoạt và tưới tiêu.

Nguyên nhân nào khiến số lượng loài Rotifera vào mùa khô cao hơn mùa mưa?

Vào mùa khô, nhiệt độ nước đạt mức tối ưu 27,16°C cùng độ pH kiềm nhẹ 7,57 tạo điều kiện cho vi tảo phát triển, thể hiện qua hàm lượng Chlorophyll-a đạt 2,67 mg/l. Nguồn thức ăn dồi dào kích thích Trùng bánh xe phát triển mạnh, đạt 59 loài so với 37 loài ở mùa mưa khi dòng chảy bị xáo trộn.

Các kết quả nghiên cứu về Trùng bánh xe có thể ứng dụng trong nuôi trồng thủy sản ra sao?

Nghiên cứu xác định họ Lecanidae và Brachionidae chiếm tới 52,46% thành phần loài tại hồ. Đây là nguồn thức ăn tự nhiên giàu đạm và acid béo không thay thế cho ấu trùng cá giai đoạn mở miệng. Người nuôi có thể ứng dụng dải nhiệt độ 25 - 28°C để nhân giống sinh khối phục vụ sản xuất giống thủy sản thương phẩm.

Kết luận

• Luận văn đã định danh thành công 61 loài Trùng bánh xe thuộc 15 họ và 3 bộ, đồng thời bổ sung 3 loài mới cho khu hệ sinh vật nước ngọt Việt Nam.
• Quần xã sinh vật thể hiện cấu trúc ưu thế đặc trưng của thủy vực hồ chứa nhiệt đới với họ Lecanidae chiếm 29,51% và họ Brachionidae chiếm 22,95%.
• Nghiên cứu chứng minh sự phân hóa mùa sâu sắc khi mùa khô vượt trội về số lượng loài (59 loài) và mật độ cá thể (đạt cực đại 23.580 cá thể/lít tại đập Tam Dân).
• Đánh giá toàn diện các thông số hóa lý và chỉ số TRIX (3,21 ± 0,35) xác nhận chất lượng nước hồ Phú Ninh đạt trạng thái nghèo dinh dưỡng, an toàn theo chuẩn A2 QCVN 08-MT:2015/BTNMT.
• Xây dựng mô hình toán học tin cậy dự báo tiềm năng độ giàu loài của hồ có thể đạt ngưỡng từ 71 đến 79 loài.

Công trình đóng góp bộ tư liệu sinh thái học định lượng toàn diện đầu tiên về động vật nổi tại hồ Phú Ninh, tạo tiền đề khoa học vững chắc cho công tác quản trị tài nguyên nước. Trong giai đoạn 2026 - 2028, các nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng quan trắc chu kỳ nhiều năm và số hóa cơ sở dữ liệu mẫu sinh vật. Độc giả quan tâm và các nhà quản lý môi trường hãy khai thác toàn văn luận văn thạc sĩ để ứng dụng các mô hình định lượng và giải pháp kỹ thuật vào thực tiễn quản lý lưu vực bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I. Khái quát ngành Trùng bánh xe (Rodfera) 1. Giới thiệu chưng 1. Vai tò của ngành Trùng bánh xe 2.

Tình hình nghiên cứu Trùng bánh xe (Rotiftra) 2. Tình hình nghiên cứu Trùng bánh xe (Rotifera) trên thể giới 2. Tình hình nghiên cứu Trùng bánh xe (Rotifera) ở Việt Nam. Giới thiệu về Hỗ Phú Ninh CHƯƠNG 2.

ĐÔI TƯỢNG, PHAM VI, DIA DIEM, THOI GIAN, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Địa điểm, thời gian nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu 19 2. Phương pháp ngoài thực địa.

Phương pháp phân tích mẫu trong phòng thí nghiệm. KET QUÁ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 23 3. Chất lượng môi trường nước các địa điểm nghiên cứu ở hồ Phú Ninh, tỉnh. Da dang sinh học của ngành tùng bánh xe (Rotifera) tại các địa điểm thu.

mẫu ở hỗ Phú Ninh. Số lượng thinhpl loài Trùng bánh xe ghi nhận ở hỗ Phú Ninh 29 3. Mô tả 3 loài Rotfera ghi nhân mới cho khu hệ Việt Nam. Số lượng thành phần loài Trùng bánh xe ghỉ nhận ở hồ Phũ Ninh theo mữa 37 3.

Biến động mật độ cá thể của Rotifera ở các địa điềm thu mẫu theo mùa. Sự gidu loai của Rotifera ở khu vực hồ Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam. Méi tương quan giữa chất lượng môi trường và đa dạng sinh học Trùng bánh xe.1 Méi tuong quan giữa các chỉsố QB/T, chỉ số TRIX.2 Méi tương quan giữa chỉ số TRIX và chỉ số QB/T nS 3.3 Méi quan hệ giữa thành phần loài Trùng bánh xe với một số thông số chất lượng môi trường nước. 4 KET LUAN VA KIEN NGHỊ.

48 TÀI LIỆU THAM KHAO. 49 PHU LUC QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (BẢN SAO) DANH MỤC CAC CHU VIET TAT BTNMT __ : Bộ tai nguyên môi trường DO : Hàm lượng oxy hỏa tan (Dissolved oxygen) ĐDSH _ :Đadạngsinhhọc DYN : Đông vật nỗi ĐVPD. Động vật phù du NXB : Nhà xuất bản. :Quychuẩn Việt Nam.

1G : Thể giới TN : Tự nhiên TP = Tang sé Phot pho 1SS “Tổng chất rắn lơ lừng vi DANH MUC CAC BANG Sốbảng, hiệu 'Tên bảng. | ŠðlươngRolravàlÿlẻsielaxonso với ĐVN đhồ PhúNih |. (2008) 3¡__ | Pamhmuethìnhphẩn loài Rotira ghinhân tại Hồ PhúNih, — [5 tinh Quang Nam 32 lượng loài Trùng bánh xe theo bậc họ ghi nhận ở Hỗ Phú 3g Ninh vào mùa mưa và mùa khô, tỉnh Quảng Nam. vii DANH MUC CAC HÌNH Số hiệu 'Tên hình.

| Cấu tạo cơ thế Trùng bánh xe 3 13. _ [ Vòng đời của Trùng bánh xe 7 14. So do ho Pha Ninh 4 21 Sơ đỗ các địa điểm thu mẫu ở hỗ Phú Ninh tai tinh Quang Nam 18 3.1 Biều đô thông số nhiệt độ của nước tại các địa điêm nghiên cứu. 23 432, | PÊn đồ hàm lượng thông số pH của nước tại các địa điệm nghiên 4 cứu 3a, | Bisa dd thing số TP của môi trường nước ở các địa điểm nghiên 3 cứu 3á, | Băm lượng thông số TN của môi tường nước ớ các địa điểm 3 nghiên cứu.

35, [Bie đồ hàm lượng các thông số TSS chất lượng môi trường. + nước ở các địa điểm nghiên cứu. 36, | Điện để hàm lượng các thông số Chia chất lượng môi rường|_ „„ nước ở các địa điểm nghiên cứu. 37, | Điễu đồ hàm lượng các thông số TRIX chất lượng môi wwong | nước ở các địa điểm nghiên cứu.

jy, | S0 độ biểu hiện tính tương đồng về các thông số chất lượng môi » trường nước ở các điểm nghiên cứ 3 ọ,_ | Cấu trúc số lượng loài thuộc bậc bộ tong ngành Trùng bánh xe, |. hô Phú Ninh, Quảng Nam (%) 3 ¡g,_ | CỔu trúc thành phần loài theo bậc họ trong ngành Trùng bánh xe |. chỉ nhận ở hồ Phú Ninh, Quảng Nam (%).11 | Lecane sola Hauer 1936 36 3. Lecane acanthinula Hauer, 1938 36 3.

Mytilina bisulcata Lucks, 1912 37 'Cơ câu số lượng loài theo bậc họ ngành Rotifera vào mùa mưa, 3. 7 37 hd Pha Ninh, Quang Nam (%).15, | Câu túc số lượng loài theo bậc họ thuộc ngành Rotifera vio | mùa khô, ghi nhận ở hỗ Phú Ninh, Quảng Nam (%). | Mật độ cá thẻ hai mùa ghi nhận tại Hỗ Phú Ninh, tỉnh Quảng| — 40. “Tên hình Trang Nam 3.17, | SỐ Mớng loài trung bình ghi nhận vào mùa mưa và mùa khô | „0 hồ Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam 31g, | Mô hình đường cong ích lây loài và chỉsố ước đoán 46 giduToai [ ở hồ Phú Ninh 3⁄19.

| M8hình đường cong tích lây loài vào mùa mưa và mùa khô, a 3.39 | Chi 8S QBIT cae dia diém nghiên cứu tạ hỗ Phú Ninh, tình 3 Quảng Nam 32i | Chỉ số TRIX các địa điểm nghiên cứu tại hô Phú Ninh, tỉnh: 3 Quảng Nam 322 Mỗi quan hệ giữa thành phân loài Trùng bánh xe với một số dã thông số chất lượng môi trường nước 33 Mỗi quan hệ giữa mật đô Trùng bánh xe với các thông sô chất 45 lượng môi trường nước. Lí đo chọn đề tài Đông vật phù du (Zooplankton) là những sinh vật lưỡng sống tí nổi trong biển, đại dương, các vùng nước ngoi[13]. Động vật phù du hẳu hết có kích thước rất nhỏ và thường được quan sát bằng kính hiển vi. Chúng được xem loại thức ăn tự nhiên phù hợp trong giai đoạn đầu của cá bột và hầu hết các loài thủy sản.

Hơn thể, chúng. được xem là mắt xích quan trọng thứ hai sau tảo|2] “Trùng bánh xe (Rotifera) là một trong ba nhóm động vật phù du phân bố phổ biến nhất trong thủy vực nước ngọt cùng với Cladocera và Copepoda. Chúng có kích thước trung bình từ 50-200 um[12]. Trong số các loài động vật phủ du t vùng bánh xe là loài có vai trò quan trong hơn cả, với các ưu điểm như tốc độ sinh sản rit nhanh, bơi lội chậm chạp.

Bên cạnh đó, Trùng bánh xe còn được sử dụng như là loài chỉ thị môi trường. Những thay đổi về số lượng cũng như về thành phẩn loài sé phản ánh một. cách trung thực sự biển đổi của môi trường nước. Chúng giúp con người có thể dự.

đoán được mức độ nhiễm bin của từng (hủy vực, vì thể việc nghiên cứu Động vật nỗi nói chung và Trùng bánh xe nói riêng sẽ làm cơ sở khoa học phân vũng sinh thái, đánh giá đa dang, tiềm năng sinh học của khu vực nghiên cứu|2], Hiện nay, những nghiên cứu về Trùng bánh xe (Rotifera) 6 khu vực Đông Nam. Á vẫn còn rất ít, đặc biệt ở Brunei, Campuchia và Lào, với chưa tới 10 loài được ghi nhận, Gắn đây, các nghiên cứu về Trùng bánh xe phát hiện ở Lào và Campuchia số lượng loài Trùng bánh xe là 125 và 129 loài. Thái Lan là quốc gia có số lượng loài cao nhất khoảng 398 loài, trong đỏ 13 loài đặc hữu của Thái Lan và khu vực phương Đông[H] Mặc dù các nghiên cứu về Trùng bánh xe ở Việt Nam, được nhà khoa học đầu quan tâm thực hiện từ năm 1960, sớm hơn so với các nước trong khu vực. Tuy nhiên, sau đô một thời gian dài các hướng nghiên cứu về Trùng bánh xe bị bỏ ngỏ.

những năm 2000 tầm quan trọng của Trùng bánh xe được chú ý và đặc biệt sử dụng trong các nghiên cứu vẻ chỉ thị chất lượng môi trường nước|S]. Đến thời điểm này, vì số lượng loài Trùng bánh xe được ghi nhận tại Việt Nam khá ít dẫn đến sự giới hạn. trong vai trò chỉ thị, đánh giá chất lượng môi trường nước cũng như các ứng dụng, “Trùng bánh xe trong thức ăn nuôi trồng thủy hải sản. Chính vì thế, các nhà nghiên cứu.

ở Việt Nam và trên thế giới đã chú trọng tiếp tục nghiên cứu tính đa dạng về thành phần loài Trùng bánh xe ở Việt Nam. Trần Đức Lương (2009) phát hiện 3 loài Tring bánh xe mới, Zhdanova (2011) 66 loài, Phan (2013) 49 loài, Trinh Đăng Mậu (2013) ghỉ nhận 52 loài mới cho việt nam, trong đó có 1 loài mới Ploesoma asiaticum cho khoa học. Cho đến nay, 174 loài được phát hiện cho khu hệ Trùng bánh xe ở Việt Nam, Trịnh Đăng Mậu (2015) đã ghi nhận 89 loài Rotifera thuộc 21 chỉ và 15 ho. “Trong đó, 48 loài (54%) là loài phát hiện mới cho Việt Nam, bao gồm3 loài cụ thể Lecane climacois Warring & Myers, 1926, Notommata cerberus Gosse, 1886 vaTrichocerca intermedia Stenroos, 1898 la loai mdi đỗi với khu vực, và 3 loài Lecane phapi nsp.

Sp và Trichocerca bauthiemensisn. sp được ghỉ nhận mới cho khoa học. Tuy nhiên, iềm năng đa dạng Trùng bánh xe ở Việt nam được đánh gi cao. Do vậy, thật sự cần thiết có các nghiên cứu về đa dạng thành phần loài “Trùng bánh xe cần được triển khai ở Việt Nam.

Hồ Phú Ninh ở tỉnh Quảng Nam được hoàn thành và đưa vào sử dụng từ năm. 1986, với sức chứa 344.106 m` và điện tích lưu vực 23.409 ha nhằm đáp ứng nhu cầu tới tiên, nâng can năng suất, sản lượng cây trằng, nuôi trằng thuỷ sản, thuỷ điện nhs, du lich sinh thai, han chế lũ lụt hằng năm, cung cấp nước sinh hoạt cho thành phố Tam Kỷ và một số địa phương lân cận. Ngoài các ưu thể để phát triển kinh t- xã hội, hỗ Phú Ninh còn có một hệ động thực vật thủy sinh rất phong phú đã nâng cao năng suất và sản lượng các loài cá nuôi trong hồ 5] Hiện nay, chi tim thấy một nghiên cứu về “Dẫn liệu bước đầu về thành phần loài đông vật không xương sống ở Hồ Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam”I5]. Như vậy, hầu như chưa có tài igu nghiên cứu đầy đủ về số lượng và thành phẩn loài Trùng bánh xe tại khu vực hỗ Phú Ninh, tình Quảng Nam.

Từ những vai trò quan trong của Trùng bánh xe nên chúng tôi tiến hành nghiên cứu: " Da dang sinh hoc ngành Trùng bánh xe (Rotifera) ở hỗ Phú Ninh, tỉnh Quảng /Nam"” nhằm xác định tính da dang vi lượng và thành phần loài Trùng bánh xe thuộc ngành Rotifera, đồng thời cung cắp những cơ sở dữ liệu cho việc định hướng cho công tác quản lý tại khu vực hồ Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam. 2, Mục tiêu của dé tài 3. Mục tiêu tẳng quát Đánh giá được đa dạng sinh học vả các yếu tố môi trường tác động lên thành Dl loài va sự phân bổ của Trùng bánh xe (Rotifera) làm cơ sở cho công tác quản lý chất lượng môi trường nước ở hd Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam. Mục tiêu cụ thể ~ Xác định được sự đa dạng về cấu trúc thành phần loài, phân bổ của ngành “Trùng bánh xe tại hồ Phú Ninh, tinh Quảng Nam.

~ Xác định được cá yếu tố môi trường tác động đến thành phần loài, đặc điểm. phân bồ của Trùng bánh xe tại khu vực nghiên cứu hỗ Phú Ninh, tinh Quảng Nam. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3.