CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HUY ĐỘNG VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát về huy động vốn của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm, vai trò của huy động vốn 1.1 Khái niệm Nguồn vốn của NHTM là các giá trị tiền tệ của chính NHTM, do NHTM huy động hay đi vay, được dùng để tổ chức các hoạt động kinh doanh của ngân hang như cho vay, đầu tư tài chính, bảo lãnh và các dịch vụ ngân hàng khác. Như vậy, trong tổng nguồn vốn của ngân hàng, ngoài nguồn vốn thuộc chủ sở hữu thì phần còn lại được coi là nguồn vốn từ huy động (chiếm 90% tổng nguồn vốn), nguồn từ những người có vốn nhàn rỗi tạm thời, họ chuyển tiền vào ngân hàng với các mục đích khác nhau, lấy lãi hoặc nhờ thu, nhờ chi hoặc sử dụng các dịch vụ khác của ngân hàng.
Ngân hàng thực hiện huy động vốn để đầu tư, cho vay và cung cấp các dịch vụ khác. vậy nên có thể nói, huy động vốn là nghiệp vụ cơ bản, quan trọng hang đầu và quyết định đến chất lượng hoạt động ngân hàng. Bản thân thuật ngữ “ Huy động vốn” đã nêu lên tương đối công việc của công tác này. Trong nền kinh tế luôn luôn tồn tại nhưng người thừa vốn và những người thiếu vốn, có thể nói NHTM đóng vai trò điều hoà mâu thuẫn này bằng việc sử dụng các công cụ, các nghiệp vụ của mình để huy động các nguồn vốn trong xã hội.
Huy động vốn là nghiệp vụ thu hút nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi từ các tổ chức, cá nhân dưới các hình thức tiền gửi, phát hành GTCG, vay TCTD khác, vay NHNN và từ các nguồn khác để tạo nguồn vốn cho vay của NHTM. Nghiệp vụ huy động vốn của ngân hàng ngày càng mở rộng thì uy tín của ngân hàng càng cao, ngân hàng càng chủ động trong hoạt động kinh 7 doanh, mở rộng quan hệ tín dụng với các thành phần kinh tế và dân cư, tăng khả năng thanh toán, chi trả và đảm bảo hoạt động cho ngân hàng trên thị trường và đặc biệt là tăng năng lực cạnh tranh của NHTM trong nền kinh tế. Vai trò của huy động vốn Thứ nhất: Đối với ngân hàng Nguồn vốn huy động là nguồn vốn chủ yếu để thực hiện các nghiệp vụ sinh lời của ngân hàng như: cho vay, đầu tư, cung cấp các dịch vụ thanh toán. Quy mô nguồn vốn tiền gửi thực hiện năng lực tài chính và uy tín của ngân hàng.
Nguồn vốn huy động càng lớn càng thể hiện năng lực tài chính mạnh mẽ và sự tin tưởng của khách hàng vào ngân hàng, góp phần củng cố vững chắc của ngân hàng trên thị trường. Thứ hai: Đối với khách hàng Khi gửi tiền vào ngân hàng, ngoài tính chất an toàn, khách hàng còn được hưởng các dịch vụ thanh toán tiện ích như: thanh toán séc, uỷ nhiệm chi, uỷ nhiệm thu, thanh toán qua hệ thống máy ATM, thanh toán thông qua Internet. Đối với tiền gửi tiết kiệm và tiền gửi có kỳ hạn, khách hàng được hưởng lãi và có thể tích luỹ tiền để phục vụ các mục đích mào đó trong tương lai. Ngòai ra, trong trường hợp khách hàng gặp khó khăn về mặt tài chính, ngân hàng có thể tài trợ cho khách hàng bằng các hình thức như: cầm cố, chiết khấu sổ tiết kiệm, cho vay, bảo lãnh,… Thứ ba: Đối với nền kinh tế Chức năng huy động nguồn vốn tiền của ngân hàng có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vì nó đáp ứng nhu cầu vốn cho quá trình tái sản xuất được thực hiện liên tục và mở rộng quy mô tái sản xuất.
Nhờ đó ngân hàng biến vốn nhàn rỗi thành vốn hoạt động, kích thích quá trình luân chuyển vốn, thúc đẩy sản xuất kinh doanh, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế 8 1. Cơ cấu vốn của ngân hàng thương mại NHTM là một trung gian tài chính, ở mỗi nước khác nhau các trung gian tài chính lại được phân chia khác nhau. Tuy nhiên, luôn tồn tại một điểm chung là vai trò chủ đạo của các NHTM đóng góp khối lượng tài sản và tầm quan trọng đối với nền kinh tế. Để có được vị trí đó NHTM phải đặt yếu tố lợi nhuận lên hàng đầu và công cụ duy nhất mà các NHTM phải có trước tiên là vốn.
Vốn của NHTM là những giá trị tiền tệ do NHTM tạo lập hoặc huy động được, dùng để cho vay, đầu tư hoặc để thực hiện các dịch vụ kinh doanh khác. Vốn của các NHTM phần lớn là các khoản tiền tệ tạm thời nhàn rỗi trong sản xuất kinh doanh được gửi vào NH với những mục đích khác nhau. NH đóng vai trò tập trung nguồn vốn nhàn rỗi trong nền kinh tế để chuyển đến các nhà đầu tư có nhu cầu về vốn, thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Vốn và các hoạt động về huy động vốn quyết định trực tiếp đến sự tồn tại và phát triển hoạt động kinh doanh của các NHTM.
Vốn đóng vai trò chi phối và quyết định đối với việc thực hiện các chức năng của NHTM. Kết cấu nguồn vốn NHTM bao gồm : Vốn tự có, vốn huy động và vốn khác. * Vốn tự có là nguồn lực tự có mà chủ NH sở hữu và sử dụng vào mục đích kinh doanh theo luật định. Nguồn hình thành loại vốn này rất đa dạng, tùy theo tính chất sở hữu, năng lực tài chính của chủ NH, yêu cầu và sự phát triển của thị trường.
Vốn tự có tuy chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng nguồn vốn của NHTM song nó lại là yếu tố cơ bản đầu tiên quyết định sự tồn tại và phát triển của một NH. Mặt khác, với chức năng bảo vệ, vốn tự có được coi như tài sản đảm bảo, gây lòng tin đối với khách hàng, góp phần duy trì khả năng thanh toán trong trường hợp NH gặp thua lỗ. Vốn tự có cũng là căn cứ để tính toán các hệ số đảm bảo an toàn và các chỉ tiêu tài chính trong hoạt động kinh doanh NH. 9 Trong thực tế, vốn tự có không ngừng được tăng lên từ kết quả hoạt động kinh doanh của bản thân NH mang lại.
Bộ phận vốn này đóng góp một phần đáng kể vào vốn trong hoạt động kinh doanh của NHTM, đồng thời góp phần vào nâng cao vị thế của NHTM trên thương trường. Như vậy, vốn tự có là nguồn vốn ổn định, NH sử dụng một cách chủ động. Do đó vấn đề đặt ra là NH phải bảo toàn và không ngừng tăng vốn tự có của mình theo yêu cầu của sự phát triển hoạt động kinh doanh theo đúng chính sách, chế độ, đồng thời phải sử dụng vào các mục đích đã định. * Vốn huy động là những giá trị tiền tệ mà NH huy động được từ các tổ chức kinh tế và cá nhân trong xã hội và được dùng làm vốn để kinh doanh.
Vốn huy động là tài sản thuộc các chủ sở hữu khác nhau, NH chỉ có quyền sử dụng và phải hoàn trả đúng gốc và lãi khi đến hạn. Nguồn vốn này luôn biến động, tuy nhiên nó đóng vai trò rất quan trọng đối với mọi hoạt động của NH. Đây là khoản vốn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng nguồn vốn. Các hoạt động sử dụng vốn tồn tại và phát triển được là nhờ nguồn vốn huy động này.
- Vốn huy động từ tiền gửi: Khi một NH bắt đầu hoạt động, nghiệp vụ đầu tiên là mở tài khoản tiền gửi để giữ hộ và thanh toán hộ cho khách hàng, bằng cách đó NH huy động tiền của các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế và dân cư. Đây là nguồn vốn chủ yếu và quan trọng sử dụng để kinh doanh của NH, thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn vốn của NHTM và là mục tiêu tăng trưởng hàng năm của các NH. Vốn huy động từ tiền gửi bao gồm: tiền gửi khách hàng và tiền gửi khác (tiền gửi của các tổ chức tín dụng, tiền gửi của kho bạc Nhà nước, tiền gửi của các đoàn thể xã hội …) - Vốn huy động thông qua phát hành các giấy tờ có giá: Trong hình thức này NH chủ động đứng ra thu gom vốn trong xã hội bằng việc phát hành các giấy tờ có giá như kỳ phiếu, trái phiếu, tín phiếu để bổ sung nguồn vốn kinh doanh của NH. Thông thường đây là khoản vay không có đảm bảo.
10 Những NH có uy tín hoặc trả lãi suất cao sẽ vay mượn được nhiều hơn. Khả năng vay mượn này còn phụ thuộc vào trình độ phát triển của thị trường tài chính, tạo khả năng chuyển đổi cho các công cụ nợ dài hạn của NH. - Vốn đi vay từ các NH khác: Đối với nghiệp vụ này các NHTM tiến hành tạo vốn cho mình bằng cách vay của các TCTD trên thị trường tiền tệ và NHNN dưới hình thức tái chiết khấu hay vay có bảo đảm, nhằm tạo sự cân đối trong điều hành vốn của bản thân NHTM khi mà họ không tự cân đối được trên cơ sở khai thác tại chỗ. Thực tế cho thấy, chi phí của vốn đi vay thường cao hơn chi phí của vốn huy động tại chỗ cho nên nó chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng nguồn vốn của NH.
Tuy nhiên, tính chủ động của vốn đi vay lại cao hơn vốn huy động tại chỗ. * Vốn khác: Ngoài các nguồn vốn chủ yếu trên NHTM còn có các nguồn vốn khác cũng không kém phần quan trọng như: vốn trong thanh toán, nguồn vốn uỷ thác đầu tư.NHTM có thể sử dụng các nguồn vốn này để kinh doanh trong khoảng thời gian và điều kiện nhất định. Tóm lại, NHTM có rất nhiều biện pháp nhằm thu hút tối đa các nguồn vốn trong nền kinh tế, đó là: huy động các khoản tiền gửi; huy động thông qua phát hành các giấy tờ có giá; huy động từ việc đi vay các NH khác. Vốn huy động đóng vai trò rất quan trọng đối với mọi hoạt động kinh doanh của NHNN.
Mặc dù bị giới hạn về mức huy động vốn, song nếu các NHTM sử dụng tốt nguốn vốn này thì không những nguồn lợi của NH được tăng lên mà còn tạo cho NH uy tín ngày càng cao. Qua đó NH có thể mở rộng được vốn và mở rộng qui mô hoạt động kinh doanh của NH. Các hình thức huy động vốn của ngân hàng thương mại Huy động được càng nhiều vốn thì ngân hàng càng có khả năng mở rộng được hoạt động cũng như quy mô tài sản nên hoạt động huy động vốn luôn được quan tâm hang đầu.