MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hàng năm Nhà nước rất quan tâm đầu tư vào lĩnh vực xây dựng cơ bản, việc lựa chọn và đầu tư vào các dự án thực sự cần thiết nhằm đạt được mục tiêu là đưa đất nước ngàn càng giàu mạnh, ngày càng phát triển. Một dự án từ khi khởi động đến khi kết thúc được đầu tư rất nhiều tiền từ nhiều nguồn vốn khác nhau, nhưng chủ yếu vẫn sử dụng vốn NSNN để đầu tư. Để giải quyết và xây dựng được cơ sở pháp lý trong lĩnh vực xây dựng cơ bản và tránh những hậu quả không mong muốn, nhà nước đã xây dựng hệ thống Quy phạm pháp luật về lĩnh vực Xây dựng cơ bản với nguyên tắc công bằng, minh bạch, dân chủ và công khai, hạn chế những nhũng nhiễu và tác động không mong muốn.
Từ khi khởi động đến khi hoàn thành, dự án phải hoàn thành các thủ tục pháp lý được quy định như: Đánh giá tác động môi trường, đấu thầu, rà phá bom mìn, kiểm toán, quyết toán….do đó, thách thức đặt ra cho CĐT là làm thế nào để hạn chế thấp nhất những sơ sót cũng như thiếu sót trong hồ sơ pháp lý để dự án được triển khai thuận lợi, đáp ứng tiến độ đã được duyệt. Việc xây dựng một quy trình trong đó lồng ghép chi tiết tất cả những công tác trên từ giai đoạn chuẩn bị dự án đến khi hoàn thành là hết sức cần thiết và trong quy trình sẽ chỉ ra những hậu quả phải có khi dự án không thực hiện hoặc bỏ quên thủ tục pháp lý. Chi cục PTNT Bình Thuận là đơn vị được cấp trên giao làm CĐT nhiều dự án: Thủy lợi, giao thông…., Chi cục có Ban QLDA để thực hiện công tác QLDA, việc xây dựng và hoàn thiện quy trình QLDA để quản lý tốt dự án là vấn đề mà lãnh đạo Chi cục hết sức quan tâm. Xuất phát nội dung trên, học viên chọn đề tài “Hoàn thiện quy trình quản lý dự án dầu tư xây dựng có nguồn vốn ngân sách nhà nước do Chi cục Phát triển nông thôn Bình Thuận làm Chủ đầu tư” làm luận văn thạc sĩ của mình.
Mục đích của đề tài 1 Nghiên cứu để hoàn thiện quy trình QLDA đối với các dự án do Chi cục PTNT làm CĐT để tránh tối thiểu những thiếu sót trong công tác QLDA ĐTXD. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.1 Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu, so sánh là hệ thống các văn bản Quy phạm pháp luật chủ yếu có liên quan đến công tác quản lý các dự án ĐTXD.2 Phạm vi nghiên cứu Về không gian: Các dự án nguồn vốn NSNN do Chi cục PTNT làm CĐT. Về thời gian: Các số liệu điều tra phục vụ đề tài được thu thập từ các công tác QLDA trong 3 năm gần đây. Đề xuất quy trình QLDA các năm tiếp theo giúp chủ dự án triển khai hiệu quả hơn.
Về nội dung: Hoàn thiện Quy trình QLDA dự án. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu 4.1 Cách tiếp cận Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, tác giả luận văn đã dựa trên cách tiếp cận cơ sở lý luận về khoa học quản lý xây dựng và những quy định hiện hành của hệ thống văn bản pháp luật trong lĩnh vực này và tiếp cận thực tiễn ở địa phương.2 Phương pháp nghiên cứu Luận văn dự kiến sử dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp với đối tượng và nội dung trong hệ thống văn bản và thực tiễn quản lý ĐTXD ở Việt Nam, đó là: Phương pháp nghiên cứu tổng quan Phương pháp điều tra, tổng hợp, phân tích định tính, định lượng, so sánh Phương pháp tổng kết thực tiễn Phương pháp kết hợp ý kiến chuyên gia. Kết quả đạt được Đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy trình QLDA ĐTXD có nguồn vốn từ Ngân sách tỉnh do Chi cục Phát triển nông thôn làm chủ dự án. 2 Dự thảo sổ tay hướng dẫn quy trình QLDA ĐTXD có nguồn vốn từ Ngân sách tỉnh do Chi cục Phát triển nông thôn làm chủ dự án.
TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG 1. Những khái niệm cơ bản về ĐTXD [1] 1. Dự án Dự án là một quá trình đơn nhất, gồm một tập hợp các hoạt động có phối hợp và được kiểm soát, có thời hạn bắt đầu và kết thúc, được tiến hành để đạt được một mục tiêu phù hợp với các yêu cầu qui định, bao gồm cả các ràng buộc về thời gian, chi phí và nguồn lực. Có thể hiểu dự án là tổng thể các giải pháp nhằm sử dụng các nguồn tài nguyên hữu hạn sẵn có để tạo ra những lợi ích thiết thực cho nhà đầu tư và xã hội.
Dự án đầu tư Dự án đầu tư là tập hợp những đề xuất có liên quan đến việc bỏ vốn để tạo mới, mở rộng hoặc cải tạo những cơ sở vật chất nhất định nhằm đạt được sự tăng trưởng về số lượng hoặc duy trì, cải tiến, nâng cao chất lượng sản phẩm hoặc dịch vụ trong khoảng thời gian nhất định. Theo một quan điểm khác thì dự án đầu tư là tổng thể các giải pháp nhằm sử dụng các nguồn tài nguyên hữu hạn sẵn có để tạo ra những lợi ích thiết thực cho nhà đầu tư và cho xã hội. Như vậy có thể nói, dự án ĐTXD công trình là một tập hợp các hoạt động có phối hợp, kiểm soát, có thời hạn bắt đầu và kết thúc liên quan đến việc sử dụng nguồn vốn để xây dựng mới hoặc cải tạo, sửa chữa công trình xây dựng nhằm phục vụ mục tiêu, lợi ích của CĐT. Hiện nay dự án đầu tư có thể được xem xét dưới nhiều góc độ khác nhau: Xét trên tổng thể chung của quá trình đầu tư: Dự án đầu tư có thể được hiểu như là kế hoạch chi tiết triển khai các hoạt động đầu tư nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra trong khoảng thời gian nhất định, hay đó là một công trình cụ thể thực hiện các hoạt động đầu tư.
Xét về góc độ quản lý: Dự án đầu tư là một công cụ hoạch định việc sử dụng vốn, vật tư, lao động nhằm tạo ra những sản phẩm mới cho xã hội. Xét trên góc độ kế hoạch hóa: Dự án đầu tư là kế hoạch chi tiết để thực hiện chương trình ĐTXD nhằm phát triển kinh tế xã hội làm căn cứ cho việc ra quyết định đầu tư và sử dụng vốn đầu tư. 4 Xét về mặt hình thức: Dự án đầu tư là một tập hồ sơ tài liệu trình bày một cách chi tiết và có hệ thống các hoạt động và chi phí theo kế hoạch để đạt được những kết quả và thực hiện những mục tiêu nhất định trong tương lai. Xét về mặt nội dung: Dự án đầu tư là một tập hợp các hoạt động cụ thể, có mối liên hệ biện chứng, nhân quả với nhau để đạt được mục đích nhất định trong tương lai.
Xét trên góc độ phân công lao động xã hội: Dự án đầu tư thể hiện sự phân công, bố trí lực lượng lao động xã hội nhằm giải quyết mối quan hệ giữa các chủ thể kinh tế khác nhau với xã hội trên cơ sở khai thác các yếu tố tự nhiên. Tuy vậy, dù xét theo bất kỳ góc độ nào thì dự án đầu tư đều bao gồm 3 vấn đề chính, đó là: Thứ nhất, dự án đầu tư phải thể hiện rõ mực tiêu đầu tư là gì, có thể mục tiêu là dài hạn, trung hạn hay ngắn hạn hoặc là mục tiêu chiến lược hay mục tiêu trước mắt. Mục tiêu trước mắt được biểu hiện thông qua các chỉ tiêu kinh tế cụ thể như năng lực sản xuất, quy mô sản xuất hay hiệu quả kinh tế, còn mục tiêu dài hạn có thể là các lợi ích kinh tế cho xã hội mà dự án đầu tư mang lại. Thứ hai là, cách thức và nguồn lực để đạt được mục tiêu.
Nó bao gồm các biện pháp và điều kiện vật chất để thực hiện như vốn, nhân lực, trang thiết bị, công nghệ. Thứ ba là, với khoảng thời gian bao lâu thì các mục tiêu có thể đạt được và cuối cùng là ai có thể thực hiện hoạt động đầu tư này và kết quả của dự án. Vì vậy, trong quá trình thực hiện dự án đầu tư phải thường xuyên theo dõi, đánh giá các kết quả đạt được. Những hoạt động nào có liên quan trực tiếp đối với việc tạo ra các kết quả của dự án được coi là hoạt động chủ yếu phải được đặc biệt quan tâm.
Dự án ĐTXD Dự án xây dựng là cách gọi tắt của Dự án ĐTXD, được giải thích trong Luật Xây dựng Việt Nam ngày 18-6-2014 [2] như sau: “là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc sử dụng vốn để tiến hành hoạt động xây dựng để xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo công trình xây dựng nhằm phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong thời hạn và chi phí xác định. Ở giai đoạn chuẩn bị dự án ĐTXD, dự án được thể hiện thông qua Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi ĐTXD, Báo cáo nghiên cứu khả thi ĐTXD hoặc Báo cáo kinh tế - kỹ thuật ĐTXD”. 5 Như vậy có thể hiểu dự án xây dựng bao gồm hai nội dung là đầu tư và hoạt động xây dựng. Nhưng do đặc điểm của các dự án xây dựng bao giờ cũng yêu cầu có một diện tích nhất định, ở một địa điểm nhất định (bao gồm đất, khoảng không, mặt nước, mặt biển và thềm lục địa) do đó có thể biểu diễn dự án xây dựng như sau: CÔNG TRÌNH DỰ ÁN XÂY = KẾ HOẠCH + TIỀN + THỜI GIAN + ĐẤT DỰNG XÂY DỰNG Hình 1.
Biểu diễn dự án xây dựng Dựa vào công thức trên có thể thấy đặc điểm, một dự án xây dựng bao gồm các vấn đề sau: Kế hoạch : Tính kế hoạch được thể hiện rõ qua các mục đích được xác định, các mục đích này phải được cụ thể hóa thành các mục tiêu và dự án chỉ hoàn thành khi các mục tiêu cụ thể đã đạt được. Tiền : Đó chính là sự bỏ vốn để XDCT. Nếu coi phần “Kế hoạch của dự án” là phần tinh thần, thì “Tiền” được coi là phần vật chất có tính quyết định sự thành công của dự án. Thời gian : Thời gian rất cần thiết để thực hiện dự án, nhưng thời gian còn đồng nghĩa với cơ hội của dự án.
Đây cũng là một đặc điểm rất quan trọng cần được quan tâm. Đất : Đất cũng là một yếu tố vật chất hết sức quan trọng.