Luận văn thạc sĩ hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện thanh sơn tỉnh phú thọ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện thanh sơn tỉnh phú thọ, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Nguyễn Thị Kim Yến
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Đình Hòa
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• Ý nghĩa của nghiên cứu
• 1. Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Quản lý ngân sách cấp xã
• 1.2. Cơ sở thực tiễn
• 1.2.1. Kinh nghiệm quản lý NS của các nước trên thế giới
• 1.2.2. Kinh nghiệm quản lý chi ngân sách của các địa phương trong nước
• 1.2.3. Bài học kinh nghiệm cho huyện Thanh Sơn trong công tác quản lý chi ngân sách xã
• 2. Chương 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Tài nguyên thiên nhiên
• 2.1.3. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.1.4. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 2.1.5. Tình hình dân số và lao động của huyện Thanh Sơn
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng thu chi ngân sách huyện Thanh Sơn
• 3.2. Thực trạng về công tác quản lý chi NSX huyện Thanh Sơn
• 3.3. Kết quả khảo sát chi ngân sách tại 3 xã, thị trấn được chọn điều tra
• 3.4. Đánh giá chung về hạn chế và nguyên nhân của hạn chế trong quá trình quản lý chi NSX trên địa bàn huyện Thanh Sơn
• 3.5. Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi NSX trên địa bàn huyện Thanh Sơn
• 3.5.1. Tăng cường củng cố đội ngũ cán bộ quản lý ngân sách xã
• 3.5.2. Về công tác lập dự toán ngân sách xã
• 3.5.3. Về công tác chấp hành ngân sách xã
• 3.5.4. Về kế toán và quyết toán ngân sách xã
• 3.5.5. Về cơ chế chính sách quản lý ngân sách xã
• 3.5.6. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra
• 3.5.7. Tăng cường công khai minh bạch ngân sách xã
• 3.5.8. Tăng cường ứng dụng tin học trong quản lý ngân sách xã
• 3.5.9. Giải quyết tốt mối quan hệ giữa các cơ quan trong hệ thống Tài chính
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Quản lý chi ngân sách

Quản lý chi ngân sách là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của chính quyền cấp xã, đặc biệt tại huyện Thanh Sơn, Phú Thọ. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý chi ngân sách nhà nước cấp xã. Các vấn đề chính bao gồm việc lập dự toán, chấp hành, và quyết toán ngân sách. Hiệu quả quản lý được xem xét thông qua các chỉ tiêu kinh tế - xã hội và mức độ tuân thủ các quy định pháp luật.

1.1. Thực trạng quản lý chi ngân sách

Thực trạng quản lý chi ngân sách tại huyện Thanh Sơn cho thấy nhiều bất cập trong việc lập dự toán và chấp hành ngân sách. Các khoản chi thường xuyên vượt dự toán, đặc biệt trong các lĩnh vực quản lý hành chính và đầu tư xây dựng cơ bản. Kiểm soát chi tiêu chưa được thực hiện hiệu quả, dẫn đến tình trạng lãng phí và sai chế độ. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc phân bổ ngân sách chưa sát với nhu cầu thực tế của địa phương.

1.2. Nguyên nhân hạn chế

Nguyên nhân chính của những hạn chế trong quản lý chi ngân sách bao gồm trình độ cán bộ quản lý còn hạn chế, thiếu sự chủ động trong việc lập và thực hiện dự toán. Bên cạnh đó, cơ chế phân bổ ngân sách chưa linh hoạt, dẫn đến việc điều chỉnh dự toán thường xuyên. Chính sách ngân sách chưa được cập nhật kịp thời, gây khó khăn trong việc thực hiện các nhiệm vụ chi tiêu.

II. Ngân sách nhà nước cấp xã

Ngân sách nhà nước cấp xã đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo hoạt động của chính quyền địa phương. Tại huyện Thanh Sơn, ngân sách cấp xã được sử dụng để thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh và phúc lợi cho người dân. Tuy nhiên, việc quản lý và sử dụng ngân sách còn nhiều bất cập, đặc biệt là trong việc phân bổ ngân sách và kiểm soát chi tiêu.

2.1. Vai trò của ngân sách cấp xã

Ngân sách cấp xã là công cụ tài chính quan trọng giúp chính quyền địa phương thực hiện các chức năng và nhiệm vụ được giao. Tại huyện Thanh Sơn, ngân sách cấp xã được sử dụng để đầu tư vào các dự án phát triển cơ sở hạ tầng, giáo dục, y tế và các chương trình xóa đói giảm nghèo. Tuy nhiên, hiệu quả sử dụng ngân sách còn hạn chế do thiếu sự giám sát và kiểm soát chặt chẽ.

2.2. Thách thức trong quản lý ngân sách cấp xã

Một trong những thách thức lớn trong quản lý ngân sách cấp xã là việc thiếu nguồn lực tài chính và sự phụ thuộc vào ngân sách trung ương. Huyện Thanh Sơn cũng gặp khó khăn trong việc huy động nguồn thu từ địa phương, dẫn đến tình trạng thiếu hụt ngân sách. Bên cạnh đó, việc thiếu cán bộ có trình độ chuyên môn cao trong lĩnh vực quản lý tài chính cũng là một rào cản lớn.

III. Hoàn thiện quản lý chi ngân sách

Để hoàn thiện quản lý chi ngân sách tại huyện Thanh Sơn, nghiên cứu đề xuất một số giải pháp cụ thể. Trong đó, việc tăng cường năng lực quản lý của cán bộ địa phương, cải thiện cơ chế phân bổ ngân sách, và áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý tài chính là những ưu tiên hàng đầu. Hiệu quả quản lý sẽ được nâng cao thông qua việc tăng cường giám sát và kiểm soát chi tiêu.

3.1. Giải pháp tăng cường năng lực quản lý

Một trong những giải pháp quan trọng là đào tạo và nâng cao trình độ cho cán bộ quản lý ngân sách. Huyện Thanh Sơn cần tổ chức các khóa đào tạo về quản lý tài chính công và kiểm soát chi tiêu để cán bộ có thể thực hiện tốt nhiệm vụ của mình. Bên cạnh đó, việc áp dụng các phần mềm quản lý tài chính cũng giúp tăng cường hiệu quả và minh bạch trong quản lý ngân sách.

3.2. Cải thiện cơ chế phân bổ ngân sách

Cơ chế phân bổ ngân sách cần được cải thiện để đảm bảo sự linh hoạt và phù hợp với nhu cầu thực tế của địa phương. Huyện Thanh Sơn cần xây dựng các tiêu chí phân bổ ngân sách dựa trên các chỉ tiêu kinh tế - xã hội cụ thể. Đồng thời, việc tăng cường giám sát và đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách cũng là yếu tố quan trọng để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ có tổng diện tích đất tự nhiên là 62.357,44 ha, chiếm 7,15% diện tích toàn tỉnh Phú Thọ, với quy mô hành chính gồm 22 xã và 1 thị trấn. Là một huyện miền núi có địa hình phức tạp, dân cư phân tán, xuất phát điểm kinh tế thấp và hạ tầng kỹ thuật còn nhiều hạn chế, Thanh Sơn đối mặt với áp lực rất lớn trong việc cân đối và sử dụng nguồn lực tài chính công. Trong hệ thống ngân sách nhà nước 4 cấp tại Việt Nam, ngân sách cấp xã giữ vị trí nền tảng, trực tiếp phục vụ các nhiệm vụ chính trị, quản lý hành chính và bảo đảm an sinh xã hội tại cơ sở. Tuy nhiên, thực tế quản lý chi ngân sách xã trên địa bàn huyện thời gian qua còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn: quy trình lập dự toán chưa sát thực tế, tình trạng chi vượt định mức tại một số mục chi thường xuyên diễn ra phổ biến, trong khi chi đầu tư xây dựng cơ bản còn chậm tiến độ, để tồn đọng kết dư ngân sách lớn.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý chi ngân sách cấp xã, đánh giá thực trạng phân bổ và sử dụng ngân sách tại huyện Thanh Sơn giai đoạn 2016 - 2018, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính công đến năm 2025. Về mặt định lượng và hiệu quả quản lý, nghiên cứu hướng đến mục tiêu chuẩn hóa 100% quy trình lập và giao dự toán ngân sách cho 23 xã, thị trấn, cắt giảm tối thiểu 10% các khoản chi hành chính phát sinh ngoài kế hoạch, nâng tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt trên 95% và kiểm soát chặt chẽ 100% hồ sơ quyết toán tài chính hàng năm theo quy định pháp luật.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của Lý thuyết Tài chính công hiện đại và Mô hình quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra (Performance-Based Budgeting), kết hợp với Khuôn khổ chi tiêu trung hạn (Medium Term Expenditure Framework - MTEF). Bên cạnh đó, tác giả vận dụng lý thuyết đường cong Rahn (1986) để phân tích tác động của quy mô chi tiêu công đến tăng trưởng kinh tế địa phương, nhằm xác định ngưỡng chi tiêu hợp lý bảo đảm tính bền vững tài khóa. Các khái niệm cốt lõi được định hình theo Luật Ngân sách Nhà nước số 83/2015/QH13 (có hiệu lực từ năm ngân sách 2017), bao gồm:

• Ngân sách nhà nước và Ngân sách cấp xã: Quỹ tiền tệ tập trung của chính quyền cơ sở, vừa đóng vai trò một cấp ngân sách hoàn chỉnh vừa là một đơn vị sử dụng ngân sách trực tiếp.
• Chi thường xuyên cấp xã: Các khoản chi phục vụ hoạt động của bộ máy Đảng, chính quyền, đoàn thể, quốc phòng - an ninh, y tế, giáo dục và sự nghiệp kiến thiết kinh tế.
• Chi đầu tư phát triển cấp xã: Các khoản chi xây dựng, nâng cấp hạ tầng giao thông, thủy lợi, trường học và công trình phúc lợi nông thôn mới.
• Chu trình ngân sách: Tiến trình tuần hoàn khép kín gồm ba giai đoạn: lập dự toán, chấp hành dự toán và quyết toán ngân sách, tuân thủ nguyên tắc niên hạn 12 tháng và chu kỳ ổn định ngân sách từ 3 đến 5 năm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp để đảm bảo tính khách quan và khoa học:

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo quyết toán thu - chi ngân sách giai đoạn 2016 - 2018 của Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Thanh Sơn, Kho bạc Nhà nước và UBND các xã, thị trấn. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phiếu điều tra khảo sát thực hiện trong năm 2019.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu thực hiện khảo sát với cỡ mẫu n = 55 cán bộ chuyên trách gồm lãnh đạo UBND xã, cán bộ Ban Tài chính, kế toán viên và chuyên viên quản lý ngân sách cấp huyện. Đồng thời, tác giả lựa chọn phương pháp chọn mẫu điển hình để khảo sát sâu tại 3 đơn vị hành chính đại diện cho các vùng sinh thái kinh tế: Thị trấn Thanh Sơn (đại diện khu vực đô thị, trung tâm thương mại), xã Thục Luyện (đại diện vùng đồng bằng, bán sơn địa) và xã Thượng Cửu (đại diện vùng cao, đặc biệt khó khăn), kết hợp phân tích số liệu vi phạm quyết toán tại toàn bộ n = 23 xã, thị trấn. Việc lựa chọn phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp điển hình giúp phản ánh đầy đủ bức tranh đa dạng về trình độ phát triển kinh tế và năng lực quản trị tài chính cơ sở.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm, phân tích chuỗi thời gian và phương pháp chuyên gia. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này nhằm định lượng hóa mức độ chênh lệch giữa dự toán và thực chi, đồng thời xác định nguyên nhân gốc rễ dẫn đến các sai phạm trong chấp hành và quyết toán ngân sách.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy trình lập và giao dự toán ngân sách xã chưa sát thực tế và thường xuyên chậm tiến độ. Việc giao dự toán chi từ UBND huyện Thanh Sơn cho các xã thường muộn hơn mốc thời gian quy định ngày 31/12 của năm trước. Do đó, các xã gặp nhiều lúng túng, bị động trong việc phân bổ chi tiết các dòng kinh phí hoạt động cho đầu năm tài chính mới.

Thứ hai, cơ cấu chi thường xuyên chiếm tỷ trọng lớn nhưng mất cân đối, chi quản lý hành chính thường xuyên vượt dự toán. Khảo sát số liệu tại 3 đơn vị trọng điểm giai đoạn 2016 - 2018 cho thấy chi cho bộ máy hành chính tại Thị trấn Thanh Sơn, xã Thục Luyện và xã Thượng Cửu đều có mức tăng trưởng từ 10% đến 18% so với dự toán giao ban đầu. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ các khoản chi hội nghị, tiếp khách, văn phòng phẩm và công tác phí chưa được kiểm soát chặt chẽ theo định mức.

Thứ ba, công tác điều hành chi đầu tư xây dựng cơ bản còn nhiều bất cập, tỷ lệ giải ngân chậm dẫn đến kết dư ngân sách lớn. Khảo sát tình hình quyết toán tại 23 xã, thị trấn (n = 23) trong 3 năm 2016 - 2018 phát hiện nhiều hồ sơ vi phạm về trình tự thanh toán, hóa đơn chứng từ kế toán chưa đầy đủ, hoặc chưa mở đầy đủ các tài khoản đối ứng theo chế độ kế toán ngân sách xã.

Thứ tư, nhận thức và năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý ngân sách cơ sở còn nhiều hạn chế. Trong tổng số 55 cán bộ được khảo sát (n = 55), có hơn 58% ý kiến nhận định rằng định mức phân bổ ngân sách hiện hành của địa phương chưa thực sự phù hợp với đặc thù vùng sâu, vùng xa; trên 62% ý kiến cho rằng tình trạng lập dự toán không sát là do năng lực dự báo kinh tế của công chức tài chính - kế toán cấp xã còn yếu và sự phối hợp giữa các ban ngành chưa đồng bộ.

Thảo luận kết quả

Thực trạng quản lý chi ngân sách tại huyện Thanh Sơn phản ánh rõ nét tư tưởng bao cấp và thói quen ỷ lại vào các khoản bổ sung cân đối từ ngân sách cấp trên theo cơ chế xin - cho. Sự thiếu chủ động trong việc khai thác nguồn thu tại chỗ dẫn đến việc điều hành chi tiêu thường xuyên rơi vào thế bị động. Khi so sánh với thực tiễn tại huyện Bình Xuyên (tỉnh Vĩnh Phúc), địa phương này đã chủ động cắt giảm và tiết kiệm 10 tỷ đồng chi thường xuyên ngay từ khâu giao dự toán đầu năm 2018 để dành nguồn cải cách tiền lương, đồng thời tiết kiệm hơn 4 tỷ đồng khi thẩm định dự toán bổ sung. Trong công tác xây dựng cơ bản, huyện Bình Xuyên đã tiến hành thẩm định 8 dự án với tổng mức đầu tư 78,6 tỷ đồng, qua đó tiết kiệm được gần 2,4 tỷ đồng (đạt tỷ lệ tiết kiệm 3%). Đây là bài học thực tiễn giá trị mà huyện Thanh Sơn cần nghiên cứu để áp dụng nhằm siết chặt định mức chi tiêu công.

Bên cạnh đó, bài học kinh nghiệm từ tỉnh Quảng Ninh cho thấy nếu chính quyền xã tự ý trích nguồn thu chưa nộp qua Kho bạc Nhà nước để thanh toán trực tiếp cho các nhà thầu thi công xây dựng cơ bản, hoặc thiếu bảng thuyết minh báo cáo tài chính hàng năm, thì nguy cơ phát sinh sai phạm kế toán và thất thoát ngân sách là rất lớn. Các dữ liệu nghiên cứu tại Thanh Sơn có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột thể hiện sự chênh lệch giữa dự toán giao và số thực chi tại 3 đơn vị khảo sát (Thị trấn Thanh Sơn, Thục Luyện, Thượng Cửu), kết hợp với bảng tổng hợp cơ cấu tỷ trọng chi thường xuyên giai đoạn 2016 - 2018 để các nhà quản lý dễ dàng nhận diện xu hướng biến động chi tiêu qua từng năm.

Đề xuất và khuyến nghị

• Hoàn thiện quy trình lập và giao dự toán ngân sách xã: UBND huyện Thanh Sơn và Phòng Tài chính - Kế hoạch cần bảo đảm 100% các xã nhận quyết định giao dự toán trước ngày 31/12 hàng năm. Áp dụng phương pháp lập dự toán từ dưới lên căn cứ trên nhu cầu thực tế và mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, từng bước chuyển dịch sang mô hình quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra trong giai đoạn 2021 - 2025.
• Tăng cường kiểm soát chấp hành chi thường xuyên và thực hành tiết kiệm: Kho bạc Nhà nước huyện phối hợp với UBND các xã kiểm soát 100% chứng từ chi tiêu công, kiên quyết từ chối thanh toán các khoản chi sai nguyên tắc. Đặt mục tiêu cắt giảm tối thiểu 10% chi phí khánh tiết, hội nghị và tiếp khách tại 22 xã và 1 thị trấn; chấm dứt tình trạng chi vượt dự toán được HĐND xã phê duyệt.
• Siết chặt kỷ luật thanh quyết toán chi đầu tư xây dựng cơ bản: UBND các xã phải thực hiện nghiêm Luật Đầu tư công, đẩy nhanh tiến độ nghiệm thu và giải ngân vốn đầu tư công đạt trên 95% kế hoạch năm. Thực hiện thẩm định kỹ thuật dự toán công trình nhằm tiết kiệm từ 3% đến 5% tổng mức đầu tư, nghiêm cấm việc tạm giữ nguồn thu chưa nộp Kho bạc Nhà nước để thanh toán công trình.
• Chuẩn hóa hệ thống kế toán, công khai minh bạch và bồi dưỡng nhân lực: Phòng Nội vụ phối hợp Phòng Tài chính - Kế hoạch tổ chức định kỳ 2 đợt tập huấn chuyên sâu hàng năm cho 100% cán bộ tài chính - kế toán của 23 xã, thị trấn. Yêu cầu 100% các xã lập đầy đủ Bảng thuyết minh báo cáo tài chính và thực hiện niêm yết công khai ngân sách tại trụ sở UBND trong vòng 30 ngày sau khi HĐND phê chuẩn quyết toán theo Thông tư 01/2002/TT-BTC, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng phần mềm kế toán ngân sách xã kết nối điện tử với Kho bạc Nhà nước đến năm 2023.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Lãnh đạo UBND và công chức Tài chính - Kế toán cấp xã: Nắm vững quy trình lập dự toán khoa học, kỹ năng kiểm soát chứng từ kế toán và phương pháp xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ tiết kiệm tại địa phương.
• Cán bộ quản lý tại Phòng Tài chính - Kế hoạch và Kho bạc Nhà nước cấp huyện: Vận dụng làm tài liệu tham khảo để nâng cao hiệu quả thẩm định dự toán, phân bổ định mức chi thường xuyên và kiểm soát thanh quyết toán vốn đầu tư công cơ sở.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Tài chính - Ngân hàng, Quản lý công: Tiếp cận khung lý thuyết chuẩn hóa, mô hình phân tích chi tiêu công cấp cơ sở và phương pháp xử lý dữ liệu khảo sát thực địa tại vùng miền núi.
• Đại biểu HĐND các cấp và cơ quan hoạch định chính sách cấp tỉnh: Khai thác các luận cứ thực tiễn để xem xét, điều chỉnh tỷ lệ điều tiết nguồn thu và định mức phân bổ chi ngân sách thời kỳ ổn định 3 đến 5 năm cho các huyện miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Câu hỏi thường gặp

Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 mang lại những điểm mới nào cho công tác quản lý ngân sách cấp xã?
Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 bổ sung quy định về quản lý ngân sách theo kết quả thực hiện nhiệm vụ đầu ra và lập kế hoạch tài chính 5 năm. Đồng thời, luật tăng cường trách nhiệm giải trình của người đứng đầu đơn vị sử dụng ngân sách, yêu cầu 100% khoản thu chi phải hạch toán qua Kho bạc Nhà nước và công khai minh bạch số liệu tài chính trước nhân dân.

Vì sao công tác lập dự toán chi ngân sách xã tại huyện Thanh Sơn thường chưa sát với thực tế?
Nguyên nhân chủ yếu do việc giao số kiểm tra từ cấp huyện thường chậm hơn thời hạn 31/12, kết hợp với thói quen lập dự toán dựa trên số liệu lịch sử thay vì phân tích nhu cầu thực tế. Khảo sát 55 cán bộ cho thấy hơn 60% ý kiến khẳng định định mức phân bổ chưa theo kịp biến động giá cả và đặc thù địa bàn miền núi chia cắt.

Giải pháp nào giúp hạn chế tình trạng chi quản lý hành chính vượt dự toán tại các xã vùng cao?
Chính quyền cấp xã cần ban hành và thực hiện nghiêm quy chế chi tiêu nội bộ, cắt giảm 10% chi phí hội nghị, tiếp khách và công tác phí. Kinh nghiệm từ huyện Bình Xuyên cho thấy việc giữ lại khoản tiết kiệm ngay từ khâu giao dự toán đầu năm và gắn trách nhiệm giải trình của Chủ tịch UBND xã mang lại hiệu quả rõ rệt.

Bài học thực tiễn từ tỉnh Quảng Ninh có ý nghĩa gì đối với công tác kế toán ngân sách xã tại Thanh Sơn?
Bài học từ Quảng Ninh cảnh báo nguy cơ sai phạm khi các xã vùng sâu tự ý giữ lại nguồn thu chưa nộp Kho bạc Nhà nước để tạm ứng chi công trình xây dựng. Do đó, huyện Thanh Sơn cần yêu cầu 100% các xã mở đầy đủ tài khoản kế toán, áp dụng phần mềm tin học hóa và lập bắt buộc thuyết minh báo cáo tài chính hàng năm.

Thời hạn quyết toán và công khai ngân sách cấp xã được quy định cụ thể như thế nào?
Theo quy định hiện hành và Thông tư 01/2002/TT-BTC, thời gian chỉnh lý quyết toán ngân sách xã kết thúc vào ngày 30/01 năm sau. Sau khi HĐND xã phê chuẩn quyết toán, UBND xã có trách nhiệm lập báo cáo gửi Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện và tiến hành niêm yết công khai các biểu mẫu thu chi tại trụ sở xã trong thời hạn 30 ngày.

Kết luận

• Công trình nghiên cứu đã đánh giá toàn diện thực trạng công tác quản lý chi ngân sách nhà nước tại 22 xã và 1 thị trấn trên địa bàn huyện Thanh Sơn giai đoạn 2016 - 2018.
• Luận văn chỉ rõ các điểm nghẽn cốt lõi trong việc giao dự toán chậm sau ngày 31/12, chi quản lý hành chính vượt định mức từ 10% đến 18% và tỷ lệ kết dư vốn đầu tư xây dựng cơ bản còn cao.
• Nghiên cứu đã tiếp thu và vận dụng sáng tạo các bài học kinh nghiệm thực tiễn từ huyện Bình Xuyên (Vĩnh Phúc) và tỉnh Quảng Ninh về thực hành tiết kiệm và chuẩn hóa chứng từ kế toán.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá được đề xuất đồng bộ từ khâu lập dự toán, kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước, chuẩn hóa kế toán cho đến đào tạo 100% cán bộ chuyên trách.
• Lộ trình triển khai cụ thể đến năm 2025 tạo nền tảng vững chắc để huyện Thanh Sơn nâng cao hiệu lực quản lý tài chính công, bảo đảm kỷ cương ngân sách và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Đóng góp nổi bật của luận văn là cung cấp cơ sở khoa học và cẩm nang thực tiễn giá trị cho các nhà quản lý tài chính cơ sở. Quý độc giả và các nhà nghiên cứu hãy tham khảo chi tiết toàn văn công trình để áp dụng hiệu quả vào thực tiễn quản lý ngân sách tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngân sách nhà nước (NSNN) là công cụ tài chính quan trọng không thể thiếu để Nhà nước thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình. Xã là cấp chính quyền nhỏ nhất, gắn bó mật thiết đến người dân và là đại diện của Nhà nước giải quyết trực tiếp mối quan hệ lợi ích giữa Nhà nước và nhân dân. Ngân sách xã (NSX) là phương tiện vật chất đảm bảo sự hoạt động bình thường của chính quyền cấp xã, đồng thời là công cụ tài chính giúp chính quyền cấp xã thực hiện chức năng và nhiệm vụ được giao.

Cùng với sự phát triển về kinh tế và đời sống của người dân ngày càng cao việc chi NSX cũng không ngừng tăng lên. Vì vậy đòi hỏi công tác quản lý NSX nói chung và quản lý chi NSX nói riêng phải có sự điều chỉnh để phù hợp với cơ chế kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa và đáp ứng được yêu cầu hoạt động của chính quyền nhà nước cấp xã. Huyện Thanh Sơn có 22 xã và 1 thị trấn với tổng diện tích đất tự nhiên là, 62.357,44 ha chiếm 7,15% diện tích đất tự nhiên của tỉnh Phú Thọ. Là một huyện vùng cao, có vị trí địa lý, địa hình phức tạp, dân cư phân tán sống ở những khu vực hẻo lánh, xa trung tâm, hiện nay Thanh Sơn đang gặp rất nhiều khó khăn trong phát triển kinh tế xã hội.

Xuất phát điểm thấp, nền kinh tế chủ yếu là sản xuất nông nghiệp mang tính tự cung tự cấp, hạ tầng cơ sở, vật chất kỹ thuật còn thiếu và yếu kém, trình độ dân trí thấp, tỷ lệ hộ đói nghèo còn cao. Qua khảo sát cho thấy việc quản lý chi ngân sách cấp xã đã đáp ứng được cơ bản các yêu cầu theo đúng quy định của Luật NSNN và các văn bản hướng dẫn thực hiện Luật; Tuy nhiên, công tác quản lý chi NSX trên địa bàn huyện vẫn còn nhiều khiếm khuyết, hạn chế trong khâu tổ chức lập, phân bổ dự toán, chấp hành và quyết toán chi NSX. Nhiều nội dung chi tiêu ngân sách còn sai chế độ, lăng phí trong chi tiêu hội nghị, chi tiếp khách, trong mua sắm và sử dụng tài sản công. Trình độ quản lý chi NS của các xã hạn chế dẫn đến nhiều sai sót trong quản lý; mặt khác do còn mang nặng tư tưởng bao cấp của cơ chế "xin - cho" nên chưa thực sự chủ động trong quản lý chi tiêu tài chính, chưa phát huy được hiệu quả Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 2 khi sử dụng NSX.

Để góp phần hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách trên địa bàn huyệnThanh Sơn đặc biệt là tại các xã,thị trấn,tôi chọn đề tài: “ Hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ’’ để nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu - Luận văn tập trung nghiên cứu những cơ sở lý luận - thực tiễn về ngân sách, công tác quản lý ngân sách nói chung và công tác quản lý chi NSX nói riêng. - Đánh giá thực trạng công tác quản lý chi NSX trên địa bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2016 - 2018. - Đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi NSX phù hợp với điều kiện của huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ đến năm 2025.

- Đánh giá hiện trạng công tác quản lý chi ngân sách tręn địa bàn các xã của huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ. - Những giải pháp góp phần hoàn thiện công tác quản lý chi NSNN cấp xã trên địa bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu trong đề tài này là: Công tác quản lý chi NSX trên địa bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ.

Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi không gian: Đề tài nghiên cứu trên địa bàn huyệnThanh Sơn, tỉnh Phú Thọ. - Phạm vi thời gian: Các số liệu thứ cấp có liên quan đến đề tài được thu thập trong các năm từ năm 2016- 2018. Số liệu sơ cấp được khảo sát năm 2019. Ý nghĩa của nghiên cứu Kết quả nghiên cứu giúp đánh giá thực trạng công tác quản lý chi NSX trên địa bàn huyệnThanh Sơn và đề xuất các giải pháp mang tính khả thi nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi NSX trên địa bàn nghiên cứu.

Kết quả nghiên Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 3 cứu là tài liệu tham khảo cho các độc giả quan tâm đến công tác quản lý chi NSNN nói chung và chi NSX nói riêng. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 4 Chýơng 1 CÕ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Ngân sách nhà nýớc 1.1 Các khái niệm (i) Khái niệm ngân sách nhà nýớc [Sử Đình Thành, 2009] Thuật ngữ ngân sách theo tiếng Anh là “Budget” có nghĩa là cái túi đựng tiền. Thuật ngữ “Budget” xuất phát bởi từ cổ “Bougette” của Pháp.

Từ thế kỷ 17, người Anh sử dụng thuật ngữ “Budget” để chỉ ngân sách hay túi tiền của nhà vua. NSNN là một phạm trù kinh tế và cũng là một phạm trù lịch sử. Sự xuất hiện và tồn tại của nó gắn liền với sự ra đời của nền sản xuất hàng hóa - tiền tệ và sự xuất hiện của tổ chức nhà nýớc. Thể chế NSNN khởi đầu từ Anh vào cuối thế kỷ 17, tiếp đến xuất hiện ở Mỹ và Pháp, sau đó mô hình thể chế NSNN lan rộng đến các quốc gia khác.

Sự ra đời của thể chế NSNN là kết quả tiến trình đấu tranh của giai cấp tý sản đối với chế độ nhà nýớc phong kiến. Giai cấp tý sản đòi hỏi Nhà nýớc phong kiến phải bỏ đi chế độ thuế khóa và chi tiêu công một cách tùy tiện, theo ý chí riêng của nhà nýớc phong kiến (nhà vua), thay vào đó là một thể chế đảm bảo cho hoạt động tài chính công một cách minh bạch, có giới hạn và mang tính pháp lý, chế độ thuế khóa phải do Quốc hội của tổ chức nhà nýớc quyết định, các khoản chi tiêu công phải đặt trong sự giám sát của dân chúng và có sự tách bạch chi tiêu của xã hội với tiêu dùng cá nhân của nhà vua (nãm 1688, ở nýớc Anh đã ban hành Luật dân quyền quy định không cho phép nhà vua đặt ra bất kỳ khoản thu nào để chi tiêu, trừ khi được Quốc hội cho phép). Khi tổ chức nhà nýớc muốn hoạt động và tồn tại, cần phải có nguồn lực tài chính để chi tiêu. Tuy nhiên, NSNN phải được thực hiện theo luật do Quốc hội của một tổ chức nhà nýớc quyết định.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 5 Tùy theo đặc điểm KT - XH cũng nhý truyền thống lịch sử khác nhau ở mỗi quốc gia, cách diễn đạt quan niệm NSNN có thể không hoàn toàn giống nhau, song bản chất của NSNN luôn được hiểu là quỹ tiền tệ tập trung chủ yếu của Nhà nýớc nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu để tồn tại và phát triển. Tại Việt Nam, theo Điều 4 của Luật NSNN [Luật số 83/2015/QH13] được Quốc hội nýớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành 25/6/2015 đã giải thích thuật ngữ NSNN nhý sau: “NSNN là toàn bộ các khoản thu - chi của Nhà nýớc được dự toán và thực hiện trong một khoản thời gian nhất định do cõ quan nhà nýớc có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nýớc”. (ii) Khái niệm thu ngân sách nhà nýớc Để có kinh phí cho mọi hoạt động của mình, Nhà nýớc đã đặt ra các khoản thu (thuế) do mọi công dân đóng góp để hình thành nên quỹ tiền tệ của mình. Thực chất, thu NSNN là việc Nhà nýớc dùng quyền lực của mình để tập trung nguồn tài chính quốc gia hình thành quỹ NSNN nhằm thỏa măn các nhu cầu của Nhà nýớc.

Ở Việt Nam, đứng về phýơng diện pháp lý thu NSNN bao gồm những khoản tiền Nhà nýớc huy động vào ngân sách để thỏa măn nhu cầu chi tiêu của Nhà nýớc. Về mặt bản chất, thu NSNN là hệ thống những quan hệ kinh tế giữa Nhà nýớc và xã hội phát sinh trong quá trình Nhà nýớc huy động các nguồn tài chính để hình thành nên quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nýớc nhằm thỏa măn các nhu cầu chi tiêu của mình. Thu NSNN chỉ bao gồm những khoản tiền Nhà nýớc huy động vào ngân sách mà không bị ràng buộc bởi trách nhiệm hoàn trả trực tiếp cho đối týợng nộp. (iii) Khái niệm chi ngân sách nhà nýớc Chi NSNN thể hiện các quan hệ tiền tệ hình thành trong quá trình phân phối và sử dụng quỹ NSNN nhằm trang trải cho các chi phí của bộ máy quản lý nhà nýớc và thực hiện các chức năng KT - XH mà Nhà nýớc đảm nhận theo những nguyên tắc nhất định.

Chi NSNN là sự chi phối giữa hai quá trình Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 6 phân phối và sử dụng quỹ NSNN. Quá trình phân phối là quá trình cấp phát kinh phí từ NSNN hình thành các loại quỹ trýớc khi đưa vào sử dụng. Quá trình sử dụng là quá trình trực tiếp chi dùng khoản tiền cấp phát từ ngân sách không trải qua việc hình thành các loại quỹ trýớc khi đưa vào sử dụng. Luật NSNN đã xác định cụ thể chi NSNN bao gồm: các khoản chi phát triển KT - XH, đảm bảo quốc phòng - an ninh, đảm bảo hoạt động của bộ máy nhà nýớc, chi trả nợ của Nhà nýớc, chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật.2 Đặc điểm của ngân sách nhà nýớc [Dýơng Thị Bình Minh công, 2005] NSNN là một nội dung quan trọng của hệ thống tài chính công.

Nó bao gồm những quan hệ tài chính nhất định trong tổng thể các quan hệ tài chính công, cụ thể: + Quan hệ tài chính giữa Nhà nýớc và công dân. + Quan hệ tài chính giữa Nhà nýớc và doanh nghiệp: mối quan hệ này thể hiện ở chỗ Nhà nýớc cấp phát, hỗ trợ vốn cổ phần theo những nguyên tắc và phýơng thức nhất định để tiến hành SXKD và phân chia lợi nhuận. Đồng thời, mối quan hệ tài chính này cũng phản ánh những quan hệ kinh tế dýới hình thức giá trị phát sinh trong quá trình phân phối và phân phối lại tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân giữa NSNN với các doanh nghiệp được thể hiện thông qua các khoản thuế mà doanh nghiệp phải nộp vào NSNN theo luật định.