Luận văn thạc sĩ hình phạt tiền theo pháp luật hình sự việt nam từ thực tiễn thị xã ba đồn tỉnh quảng bình

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu hình phạt tiền theo pháp luật hình sự việt nam từ thực tiễn thị xã ba đồn tỉnh quảng bình, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Phổ
• Người hướng dẫn: PGS. Cao Thị Oanh
• Trường học: Học Viện Khoa Học Xã Hội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Hình Phạt Tiền Theo Pháp Luật Hình Sự Việt Nam - Thực Tiễn Thị Xã Ba Đồn, Quảng Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HÌNH PHẠT TIỀN
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, bản chất, nội dung, mục đích, ý nghĩa của hình phạt tiền
• 1.2. Nội dung, mục đích, vị trí, vai trò và ý nghĩa của hình phạt tiền
• 1.3. Phân biệt hình phạt tiền với hình phạt tịch thu tài sản, biện pháp tịch thu vật, tiền liên quan trực tiếp đến tội phạm và phạt tiền với tính chất là biện pháp xử phạt vi phạm hành chính
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH HÌNH PHẠT TIỀN TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI THỊ XÃ BA ĐỒN, TỈNH QUẢNG BÌNH
• 2.1. Quy định của Pháp luật hình sự Việt Nam về hình phạt tiền
• 2.2. Thực tiễn áp dụng hình phạt tiền tại thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình
• 3. CHƯƠNG 3: YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO ÁP DỤNG ĐÚNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ HÌNH PHẠT TIỀN
• 3.1. Yêu cầu đối với việc áp dụng hình phạt tiền
• 3.2. Các giải pháp bảo đảm áp dụng đúng các quy định của pháp luật hình sự về hình phạt tiền
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Lý luận về hình phạt tiền trong pháp luật hình sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ này tập trung phân tích các vấn đề lý luận về hình phạt tiền trong pháp luật hình sự Việt Nam. Hình phạt tiền được định nghĩa là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc của Nhà nước, áp dụng đối với cá nhân và pháp nhân thương mại phạm tội. Nội dung chính của hình phạt tiền là tước một khoản tiền nhất định của người phạm tội sung vào ngân sách Nhà nước. Mục đích của hình phạt tiền không chỉ là giáo dục, cải tạo người phạm tội mà còn ngăn ngừa tái phạm và răn đe xã hội. Thực tiễn áp dụng hình phạt tiền tại thị xã Ba Đồn, Quảng Bình cho thấy những hạn chế trong việc thực thi pháp luật, đặc biệt là sự thiếu đồng bộ giữa quy định pháp luật và thực tiễn xét xử.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của hình phạt tiền

Hình phạt tiền là một trong những biện pháp cưỡng chế của Nhà nước, được quy định trong Bộ luật Hình sự Việt Nam. Đặc điểm nổi bật của hình phạt tiền là khả năng tác động về mặt kinh tế đối với người phạm tội. Hình phạt tiền có thể áp dụng cả với cá nhân và pháp nhân thương mại, tạo sự linh hoạt trong việc xử lý tội phạm. Tuy nhiên, việc áp dụng hình phạt tiền cần đảm bảo tính công bằng và phù hợp với mức độ nguy hiểm của tội phạm.

1.2. Mục đích và ý nghĩa của hình phạt tiền

Mục đích chính của hình phạt tiền là giáo dục, cải tạo người phạm tội và ngăn ngừa tái phạm. Thông qua việc tước bỏ lợi ích kinh tế, hình phạt tiền có tác dụng răn đe đối với người phạm tội và cả xã hội. Thực tiễn tại thị xã Ba Đồn, Quảng Bình cho thấy, hình phạt tiền còn góp phần giảm tải số lượng tù nhân, phù hợp với chính sách cải cách tư pháp của Nhà nước.

II. Quy định và thực tiễn áp dụng hình phạt tiền tại thị xã Ba Đồn Quảng Bình

Luận văn thạc sĩ này đánh giá thực tiễn áp dụng hình phạt tiền tại thị xã Ba Đồn, Quảng Bình giai đoạn 2014-2018. Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù Bộ luật Hình sự Việt Nam đã có nhiều sửa đổi, bổ sung, nhưng việc áp dụng hình phạt tiền vẫn còn nhiều bất cập. Nguyên nhân chính là do sự thiếu đồng bộ giữa quy định pháp luật và thực tiễn xét xử, cũng như nhận thức chưa đầy đủ của cán bộ tư pháp về vai trò của hình phạt tiền.

2.1. Quy định của pháp luật hình sự về hình phạt tiền

Bộ luật Hình sự Việt Nam quy định hình phạt tiền có thể áp dụng cả với cá nhân và pháp nhân thương mại. Mức phạt tiền được xác định dựa trên tính chất và mức độ nguy hiểm của tội phạm. Tuy nhiên, việc áp dụng hình phạt tiền cần đảm bảo tính công bằng và phù hợp với điều kiện kinh tế của người phạm tội.

2.2. Thực tiễn áp dụng tại thị xã Ba Đồn Quảng Bình

Thực tiễn áp dụng hình phạt tiền tại thị xã Ba Đồn, Quảng Bình cho thấy, tỷ lệ áp dụng hình phạt tiền còn thấp so với các hình phạt khác. Nguyên nhân là do sự thiếu đồng bộ giữa quy định pháp luật và thực tiễn xét xử, cũng như nhận thức chưa đầy đủ của cán bộ tư pháp về vai trò của hình phạt tiền.

III. Giải pháp hoàn thiện và đảm bảo áp dụng đúng hình phạt tiền

Luận văn thạc sĩ đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quy định và đảm bảo áp dụng đúng hình phạt tiền trong pháp luật hình sự Việt Nam. Các giải pháp bao gồm: nâng cao nhận thức của cán bộ tư pháp về vai trò của hình phạt tiền, hoàn thiện quy định pháp luật để đảm bảo tính đồng bộ, và tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ tư pháp.

3.1. Yêu cầu đối với việc áp dụng hình phạt tiền

Việc áp dụng hình phạt tiền cần đảm bảo tính công bằng, phù hợp với mức độ nguy hiểm của tội phạm và điều kiện kinh tế của người phạm tội. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức của cán bộ tư pháp về vai trò của hình phạt tiền trong đấu tranh phòng, chống tội phạm.

3.2. Giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật

Để đảm bảo áp dụng đúng hình phạt tiền, cần hoàn thiện quy định pháp luật, đặc biệt là các quy định về mức phạt tiền và điều kiện áp dụng. Đồng thời, cần tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ tư pháp để nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt tiền.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hình phạt tiền là một trong những hình phạt có lịch sử lâu đời và được quy định trong hệ thống pháp luật hình sự của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Theo số liệu thống kê từ Tòa án nhân dân (TAND) thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình giai đoạn 2014-2018, trong tổng số 736 bị cáo được xét xử, chỉ có khoảng 1,22% bị áp dụng hình phạt tiền, trong khi hình phạt tù chiếm tới 61,82%. Điều này cho thấy hình phạt tiền tuy có vai trò quan trọng nhưng còn chưa được áp dụng rộng rãi trong thực tiễn xét xử. Luận văn thạc sĩ này tập trung nghiên cứu về hình phạt tiền theo pháp luật hình sự Việt Nam, dựa trên thực tiễn áp dụng tại thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình trong giai đoạn 2014-2018. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ các vấn đề lý luận về hình phạt tiền, đánh giá thực tiễn áp dụng, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt tiền trong công tác phòng, chống tội phạm. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các quy định của Bộ luật hình sự (BLHS) Việt Nam từ năm 1945 đến 2015, tập trung phân tích dữ liệu xét xử tại TAND thị xã Ba Đồn. Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ góp phần làm phong phú lý luận về hình phạt tiền mà còn hỗ trợ hoàn thiện chính sách hình sự, tăng cường hiệu quả phòng ngừa và giáo dục người phạm tội, đồng thời bảo vệ quyền con người theo Hiến pháp năm 2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu trong lĩnh vực luật hình sự, đặc biệt tập trung vào:

• Khái niệm và bản chất hình phạt tiền: Hình phạt tiền được hiểu là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc của Nhà nước, do Tòa án quyết định, buộc người hoặc pháp nhân thương mại bị kết án phải nộp một khoản tiền nhất định vào ngân sách Nhà nước nhằm phòng ngừa riêng và phòng ngừa chung.

• Vai trò và vị trí của hình phạt tiền trong hệ thống hình phạt: Hình phạt tiền vừa là hình phạt chính, vừa là hình phạt bổ sung, góp phần đa dạng hóa các biện pháp xử lý hình sự, thể hiện nguyên tắc nhân đạo và bảo vệ quyền con người.

• Phân biệt hình phạt tiền với các biện pháp khác: So sánh hình phạt tiền với hình phạt tịch thu tài sản, biện pháp tịch thu vật, tiền liên quan đến tội phạm và phạt tiền trong xử phạt vi phạm hành chính để làm rõ đặc điểm và phạm vi áp dụng.

Các khái niệm chính bao gồm: hình phạt tiền, hình phạt chính, hình phạt bổ sung, pháp nhân thương mại phạm tội, phòng ngừa riêng và phòng ngừa chung.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng, Nhà nước về chính sách hình sự và cải cách tư pháp. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể gồm:

• Phương pháp lịch sử: Nghiên cứu sự phát triển của quy định hình phạt tiền trong pháp luật hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến 2015.

• Phương pháp so sánh: So sánh các quy định pháp luật qua các thời kỳ và so sánh hình phạt tiền với các biện pháp xử lý khác.

• Phương pháp tổng hợp và phân tích: Tổng hợp các quy định pháp luật, số liệu xét xử và phân tích thực tiễn áp dụng hình phạt tiền tại TAND thị xã Ba Đồn.

• Phương pháp thống kê: Thu thập và xử lý số liệu về các vụ án hình sự và hình phạt được áp dụng trong giai đoạn 2014-2018.

Nguồn dữ liệu chính là hồ sơ xét xử của TAND thị xã Ba Đồn, các văn bản pháp luật hình sự Việt Nam, tài liệu nghiên cứu khoa học, giáo trình và bài báo chuyên ngành. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 736 bị cáo được xét xử trong giai đoạn 2014-2018. Phương pháp chọn mẫu là chọn toàn bộ các vụ án hình sự có liên quan đến hình phạt tiền trong phạm vi thời gian và địa bàn nghiên cứu. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2018 đến 2019, tập trung phân tích dữ liệu thực tiễn và hoàn thiện đề xuất chính sách.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phạm vi áp dụng hình phạt tiền còn hạn chế: Trong tổng số 736 bị cáo xét xử tại TAND thị xã Ba Đồn giai đoạn 2014-2018, chỉ có 9 bị cáo (1,22%) bị áp dụng hình phạt tiền, trong khi hình phạt tù có thời hạn chiếm 61,82%. Điều này phản ánh việc áp dụng hình phạt tiền chưa phổ biến, chưa phát huy hết vai trò trong hệ thống hình phạt.

2. Quy định pháp luật về hình phạt tiền đã được hoàn thiện qua các thời kỳ: Từ các sắc lệnh đầu tiên năm 1945 đến BLHS năm 2015, quy định về hình phạt tiền ngày càng rõ ràng, mở rộng phạm vi áp dụng, đặc biệt là lần đầu tiên hình phạt tiền được áp dụng cho pháp nhân thương mại phạm tội. Mức phạt tiền tối thiểu hiện nay là 1 triệu đồng đối với cá nhân và 50 triệu đồng đối với pháp nhân thương mại, mức tối đa có thể lên đến 5 tỷ đồng.

3. Hình phạt tiền vừa là hình phạt chính, vừa là hình phạt bổ sung: BLHS năm 2015 quy định hình phạt tiền có thể áp dụng độc lập hoặc bổ sung, tạo tính linh hoạt trong xử lý hình sự. Tuy nhiên, trong thực tiễn xét xử tại Ba Đồn, hình phạt tiền chủ yếu được áp dụng dưới dạng hình phạt bổ sung hoặc ít nghiêm trọng.

4. Nguyên nhân hạn chế áp dụng hình phạt tiền: Bao gồm nhận thức chưa đầy đủ về vai trò của hình phạt tiền, trình độ chuyên môn và ý thức pháp luật của một bộ phận cán bộ xét xử còn hạn chế, cũng như những bất cập trong quy định pháp luật như mức phạt tối thiểu chưa phù hợp với thực tế kinh tế, khoảng cách giữa mức tối thiểu và tối đa quá lớn gây khó khăn trong cá thể hóa hình phạt.

Thảo luận kết quả

Việc áp dụng hình phạt tiền còn hạn chế tại thị xã Ba Đồn phản ánh thực trạng chung của nhiều địa phương khác, cho thấy cần có sự điều chỉnh chính sách và nâng cao nhận thức trong ngành tư pháp. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với nhận định về sự chưa đồng bộ và thiếu thống nhất trong áp dụng hình phạt tiền. Việc mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt tiền trong BLHS năm 2015, đặc biệt là áp dụng cho pháp nhân thương mại, là bước tiến quan trọng, góp phần đa dạng hóa công cụ xử lý hình sự và tăng cường hiệu quả phòng ngừa tội phạm. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, cần khắc phục các hạn chế về quy định pháp luật và thực tiễn thi hành án. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ các hình phạt áp dụng tại TAND thị xã Ba Đồn và bảng so sánh mức phạt tiền tối thiểu, tối đa qua các thời kỳ BLHS để minh họa sự phát triển và những bất cập hiện tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về hình phạt tiền: Sửa đổi mức phạt tiền tối thiểu cho phù hợp với tình hình kinh tế hiện nay, phân biệt rõ mức tối thiểu giữa hình phạt chính và hình phạt bổ sung để tăng tính khả thi và răn đe. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Nâng cao nhận thức và trình độ chuyên môn cho cán bộ xét xử: Tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn chuyên sâu về hình phạt tiền, nhấn mạnh vai trò, phạm vi áp dụng và kỹ năng cá thể hóa hình phạt. Thời gian thực hiện: liên tục hàng năm. Chủ thể thực hiện: Học viện Tư pháp, TAND tối cao.

3. Tăng cường công tác tuyên truyền pháp luật về hình phạt tiền: Phổ biến rộng rãi trong cộng đồng và các cơ quan tư pháp để nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và hiểu biết về hình phạt tiền. Thời gian thực hiện: 1-3 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Tư pháp, UBND địa phương.

4. Cải tiến công tác thi hành án phạt tiền: Xây dựng cơ chế giám sát, cưỡng chế thi hành án hiệu quả, hỗ trợ người bị kết án có hoàn cảnh khó khăn thi hành án đúng quy định. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Cục Thi hành án dân sự, TAND địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, thẩm phán Tòa án nhân dân: Nâng cao hiểu biết về hình phạt tiền, áp dụng đúng quy định pháp luật trong xét xử, cá thể hóa hình phạt phù hợp với từng vụ án.

2. Luật sư và chuyên gia pháp lý: Tham khảo để tư vấn, bảo vệ quyền lợi cho thân chủ, đồng thời đóng góp ý kiến hoàn thiện chính sách hình sự.

3. Nhà nghiên cứu và giảng viên luật hình sự: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về hình phạt tiền và chính sách hình sự Việt Nam.

4. Cơ quan quản lý nhà nước về tư pháp và thi hành án: Áp dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, cải tiến công tác thi hành án phạt tiền, nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm.

Câu hỏi thường gặp

1. Hình phạt tiền có thể áp dụng cho đối tượng nào?
   Hình phạt tiền áp dụng cho cả cá nhân bị kết án và pháp nhân thương mại phạm tội, với tư cách là hình phạt chính hoặc bổ sung, theo quy định của BLHS năm 2015.

2. Mức phạt tiền tối thiểu hiện nay là bao nhiêu?
   Mức phạt tiền tối thiểu là 1 triệu đồng đối với cá nhân và 50 triệu đồng đối với pháp nhân thương mại, nhằm đảm bảo tính nghiêm khắc và khả thi của hình phạt.

3. Tại sao hình phạt tiền ít được áp dụng trong thực tiễn?
   Nguyên nhân gồm nhận thức chưa đầy đủ về vai trò hình phạt tiền, trình độ chuyên môn của cán bộ xét xử hạn chế, và các quy định pháp luật còn bất cập như mức phạt chưa phù hợp.

4. Hình phạt tiền khác gì so với phạt tiền vi phạm hành chính?
   Hình phạt tiền là chế tài hình sự do Tòa án quyết định, áp dụng cho người phạm tội; phạt tiền vi phạm hành chính là biện pháp hành chính do nhiều cơ quan áp dụng cho hành vi vi phạm pháp luật hành chính.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt tiền?
   Cần hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cao trình độ cán bộ xét xử, tăng cường tuyên truyền pháp luật và cải tiến công tác thi hành án phạt tiền để đảm bảo tính khả thi và răn đe.

Kết luận

• Hình phạt tiền là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc, vừa là hình phạt chính, vừa là hình phạt bổ sung, có vai trò quan trọng trong hệ thống hình phạt Việt Nam.
• Quy định pháp luật về hình phạt tiền đã được hoàn thiện qua các thời kỳ, đặc biệt là BLHS năm 2015 mở rộng phạm vi áp dụng cho cả cá nhân và pháp nhân thương mại.
• Thực tiễn áp dụng tại thị xã Ba Đồn cho thấy hình phạt tiền còn hạn chế về phạm vi và tần suất sử dụng, do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan.
• Cần thiết phải hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cao nhận thức và trình độ chuyên môn của cán bộ xét xử, đồng thời cải tiến công tác thi hành án để phát huy hiệu quả hình phạt tiền.
• Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để các cơ quan chức năng, nhà nghiên cứu và cán bộ tư pháp tham khảo, góp phần nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tội phạm trong thời gian tới.

Quý độc giả và các cơ quan liên quan được khuyến khích nghiên cứu sâu hơn và áp dụng các đề xuất nhằm hoàn thiện chính sách hình sự và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về hình phạt tiền.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HÌNH PHẠT TIỀN 1. Khái niệm, đặc điểm, bản chất, nội dung, mục đích, ý nghĩa của hình phạt tiền 1. Khái niệm, đặc điểm 1. Khái niệm Khoa học luật hình sự Việt Nam, có nhiều định nghĩa khác nhau về khái niệm hình phạt tiền như: “Phạt tiền là hình phạt buộc người phạm tội phải nộp một khoản tiền nhất định vào ngân sách Nhà nước” [61, tr.

Khái niệm này chỉ ra nội dung của hình phạt tiền là “buộc người phạm tội phải nộp một khoản tiền nhất định vào ngân sách Nhà nước”. Tuy nhiên, trong khái niệm này chưa phản ánh đầy đủ đặc điểm, tính chất, chủ thể, đối tượng, phạm vi, mục đích áp dụng của hình phạt tiền. Quan điểm thứ hai thì cho rằng: “Phạt tiền là một trong những biện pháp cưỡng chế của Nhà nước được Tòa án quyết định trong bản án kết tội đối với người bị kết án về những tội phạm được BLHS xác định với nội dung là tước một khoản tiền nhất định của họ sung vào quỹ của Nhà nước, thông qua đó giáo dục, cải tạo, ngăn ngừa họ phạm tội mới, đồng thời thực hiện phòng ngừa, giáo dục chung” [20, tr. Tương tự như quan điểm này, có tác giả định nghĩa: “Phạt tiền là một trong những biện pháp cưỡng chế của Nhà nước được Tòa án quyết định trong bản án kết tội đối với người bị kết án về những tội phạm do luật hình sự quy định với nội dung là tước một khoản tiền nhất định của họ sung vào công quỹ của Nhà nước, thông qua đó giáo dục, cải tạo họ trở thành người có ích cho xã hội, ngăn ngừa họ phạm tội mới, đồng thời thực hiện phòng ngừa, giáo dục chung” [55, tr.

Những khái niệm mặc dù diễn đạt khác nhau nhưng đều phản ánh được bản chất, nội dung của hình phạt tiền. Tuy nhiên, những khái niệm này, được 8 đưa ra trước thời điểm BLHS năm 2015 được ban hành, vì thế chưa phản ánh đầy đủ đối tượng, phạm vi áp dụng hình phạt tiền, đó là pháp nhân thương mại bị kết án. Kế thừa những yếu tố hợp lý trong những khái niệm trên, đồng thời trên cơ sở quy định của BLHS năm 2015 về hình phạt tiền, chúng tôi cho rằng, trong nội hàm khái niệm hình phạt tiền cần thể hiện đầy đủ bản chất, nội dung, chủ thể, đối tượng, phạm vi, mục đích áp dụng, theo đó. "Phạt tiền là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc của Nhà nước, được quy định trong BLHS với tính chất là hình phạt chính và hình phạt bổ sung, do Tòa án quyết định trong bản án kết tội đối với người bị kết án hoặc pháp nhân thương mại bị kết án về những tội được Bộ luật này xác định và được thể hiện ở việc tước một khoản tiền nhất định của người bị kết án hoặc pháp nhân thương mại bị kết án sung công quỹ của Nhà nước nhằm phòng ngừa riêng, cũng như phòng ngừa chung”.

Đặc điểm của hình phạt tiền Hình phạt tiền là một hình phạt trong hệ thống hình phạt, mang đầy đủ các đặc điểm chung của hình phạt như: là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc của Nhà nước; được quy định trong BLHS; do Tòa án quyết định trong bản án kết tội đối với người kết án hoặc pháp nhân thương mại bị kết án. Tuy nhiên, hình phạt tiền có những biểu hiện riêng ở những đặc điểm này. Cụ thể là: + Thứ nhất, là hình phạt có khả năng tác động về mặt kinh tế đối với cá nhân, pháp nhân thương mại bị kết án. Đặc điểm này của hình phạt tiền thể hiện ở nội dung của nó là: “tước một khoản tiền nhất định của người bị kết án hoặc pháp nhân thương mại bị kết án sung công quỹ của Nhà nước”.

Vì thế, hình phạt tiền có khả năng tác động đến các chủ thể này, buộc chủ thể phải nhận thức được sự lên án của Nhà nước, nhận thức được tính chất sai trái của hành vi được thực hiện để có phương hướng sửa chữa. Đồng thời, hình phạt 9 tiền còn có tác dụng loại trừ, hạn chế những điều kiện về tài sản mà người hoặc pháp nhân thương mại có thể sử dụng để tiếp tục phạm tội. + Thứ hai, là loại hình phạt vừa được quy định là hình phạt chính, vừa được quy định là hình phạt bổ sung. Cũng như hình phạt trục xuất, hình phạt tiền vừa được quy định là hình phạt chính, vừa được quy định là hình phạt bổ sung.

Tuy nhiên, bản chất lưỡng tính này của hình phạt tiền hoàn toàn không cho phép áp dụng đồng thời là hình phạt chính và hình phạt bổ sung đối với mỗi tội phạm. Điều đó có nghĩa là đối với một tội phạm cụ thể, hình phạt tiền chỉ có thể áp dụng là hình phạt bổ sung khi không áp dụng là hình phạt chính. Nhà làm luật nước ta quy định như vậy: “đã mở ra khả năng đa dạng hóa các biện pháp xử lý hình sự, tăng cường tính linh hoạt trong việc áp dụng hình phạt này trên thực tế” [55, tr. + Thứ ba, hình phạt tiền được áp dụng đối với cả cá nhân bị kết án và pháp nhân thương mại bị kết án.

Nếu như hình phạt cải tạo không giam giữ, hình phạt tù, hình phạt tử hình. chỉ có thể áp dụng đối với cá nhân người bị kết án (thể nhân) thì hình phạt tiền có thể áp dụng không chỉ đối với cá nhân người bị kết án mà còn cả pháp nhân thương mại bị kết án. Như vậy, đối tượng bị áp dụng hình phạt tiền rộng hơn đối tượng bị áp dụng một số hình phạt khác. Nội dung, mục đích, vị trí, vai trò và ý nghĩa của hình phạt tiền 1.

Nội dung, Mục đích của hình phạt tiền Với bản chất là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc của Nhà nước, nội dung của hình phạt tiền được thể hiện ở việc tước một số tiền nhất định của đối tượng (thể nhân hoặc pháp nhân thương mại) bị kết án sung công quỹ Nhà nước. Mức phạt tiền phải tương ứng với tính chất, mức độ nguy hiểm của tội phạm, đồng thời có xét đến tình hình tài sản của đối tượng bị áp dụng, cũng như sự biến động của giá cả, nhưng không được thấp hơn 1.000 đồng (đối 10 với cá nhân bị kết án) và không được thấp hơn 50. Với nội dung là tước bỏ lợi ích kinh tế, hình phạt tiền có khả năng tác động về tài sản đối với cá nhân người phạm tội, cũng như đối với pháp nhân thương mại phạm tội. Nếu không tước bỏ một khoản tiền nhất định, những chủ thể này sẽ không nhận thức được lỗi lầm của mình, cũng như sự lên án của Nhà nước và xã hội đối với họ.

Việc tước bỏ lợi ích kinh tế không chỉ có tác dụng răn đe đối tượng bị áp dụng mà còn có khả năng loại trừ, hạn chế những điều kiện về tài sản mà người phạm tội cũng như pháp nhân thương mại có thể sử dụng để tiếp tục phạm tội. Chính vì vậy, có thể thấy hình phạt tiền có mục đích giáo dục, cải tạo đối tượng phạm tội, loại trừ điều kiện tái phạm của những đối tượng này (mục đích phòng ngừa riêng). Đồng thời, thông qua việc quy định và áp dụng hình phạt tiền còn có tác dụng răn đe, giáo dục những đối tượng “không vững vàng”, có khả năng sẽ phạm tội phải tự kiềm chế không thực hiện hành vi phạm tội, cũng như giáo dục người dân và pháp nhân thương mại khác có ý thức tôn trọng pháp luật, nâng cao sự hiểu biết pháp luật, để tránh những vi phạm pháp luật và tội phạm (phòng ngừa chung). Do vậy, nhà nghiên cứu đã nhận định: “Với đặc trưng riêng là việc tước bỏ lợi ích kinh tế của người phạm tội, hình phạt tiền có một cách thức tác động độc đáo với người phạm tội để tạo ra hiệu quả của hình phạt.

Trong những trường hợp nhất định, cách thức tác động này có ưu thế hơn hẳn so với cách thức tác động khác và trong nhiều trường hợp nếu không có sự hỗ trợ của hình phạt tiền thì việc giáo dục, cải tạo người phạm tội, phòng ngừa riêng và phòng ngừa chung không thể đạt được một cách triệt để” [2, tr 1]. Vị trí, vai trò, ý nghĩa của hình phạt tiền Hình phạt tiền trong hệ thống hình phạt của Nhà nước ta có vị trí, vai trò quan trọng và được thể hiện trên những mặt sau đây: 11 + Thứ nhất, việc quy định hình phạt tiền trong hệ thống hình phạt vừa với tính chất hình phạt chính vừa với tính chất là hình phạt bổ sung có tác dụng đa dạng hóa các biện pháp trách nhiệm hình sự trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, mở ra khả năng đa dạng hóa các biện pháp xử lý hình sự, tính linh hoạt trong áp dụng hình phạt tiền mà luật đã quy định. Chính vì lẽ đó, khi quy định hình phạt tiền trong hệ thống hình phạt, nhà lập pháp nước ta ghi rõ có thể áp dụng hình phạt tiền là hình phạt bổ sung khi không áp dụng là hình phạt chính và chỉ trong trường hợp có điều luật quy định thì hình phạt tiền mới được áp dụng là hình phạt chính. Ngoài ra, việc quy định hình phạt tiền vừa với tính chất là hình phạt chính và hình phạt bổ sung còn tạo ra khả năng phân hoá trách nhiệm hình sự và cá thể hoá hình phạt đối với các trường hợp phạm tội có tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội khác nhau góp phần thực hiện nguyên tắc“nghiêm trị, kết hợp với khoan hồng, trừng trị với giáo dục, cải tạo người, pháp nhân thương mại bị kết án".

+ Thứ hai, việc quy định hình phạt tiền trong hệ thống hình phạt còn góp phần làm tăng tính phong phú và cân đối của hệ thống hình phạt, làm cho các hình phạt trong hệ thống không có sự chênh lệch quá xa về tính nghiêm khắc, đảm bảo được tính nối tiếp, tính liên tục theo hướng tăng dần về mức độ nghiêm khắc, làm cho hệ thống hình phạt có tính chỉnh thể. Bởi, trong hệ thống hình phạt của Nhà nước ta, các hình phạt chính được sắp xếp theo một trình tự tăng dần về tính nghiêm khắc. Khi được quy định là hình phạt chính, hình phạt tiền giữ vị trí nối tiếp giữa hình phạt cảnh cáo - hình phạt ít nghiêm khắc nhất với cải tạo không giam giữ - có tính nghiêm khắc cao hơn hình phạt tiền, nhưng thấp hơn so với hình phạt tù có thời hạn. Điều đó đã tạo nên tính nối tiếp, tính liên tục theo hướng tăng dần về mức độ nghiêm khắc của các hình phạt trong hệ thống.