Luận văn thạc sĩ hay phương pháp lập kế hoạch quản lý rừng cộng đồng thử nghiệm tại làng đê tar xã kon chiêng huyện mang yang tỉnh gia lai

Luận văn thạc sĩ trình bày phương pháp lập kế hoạch quản lý rừng cộng đồng tại làng Đê Tar, xã Kon Chiêng, huyện Mang Yang, tỉnh Gia Lai.

• Tác giả: Nguyễn Quốc Phương
• Người hướng dẫn: PGS. Bảo Huy
• Trường học: Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Phương Pháp Lập Kế Hoạch Quản Lý Rừng Cộng Đồng
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Gia Lai

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ ĐẶC ĐIỂM KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng, địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Phạm vi nghiên cứu
• 2.4. Đặc điểm khu vực nghiên cứu
• 2.5. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 2.6. Đặc điểm kinh tế, văn hóa, xã hội
• 3. CHƯƠNG 3: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4. Quan điểm và phương pháp luận nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu có thể
• 3.6. Khung logic nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Xây dựng mô hình rừng ấn định phục vụ lập kế hoạch quản lý rừng cộng đồng
• 4.2. Phân bố tầng tiết ngang phổ biến của rừng ấn định
• 4.3. Quan hệ tăng trưởng đường kính (Zd) theo chiều kính (D)
• 4.4. Mô hình N/D ấn định
• 4.5. Phương pháp thêm định, đánh giá tài nguyên rừng có sự tham gia
• 4.6. Phân chia, đặt tên và đo đếm diện tích các lô rừng
• 4.7. Mô tả lô rừng và xác định mục tiêu quản lý rừng
• 4.8. Phương pháp điều tra rừng có người dân tham gia
• 4.9. Phân tích dữ liệu - ước lượng sản lượng cây khai thác bền vững
• 4.10. Cân đối cung cầu lâm sản và lập kế hoạch quản lý rừng 5 năm
• 4.11. Đánh giá nhu cầu làm sản của cộng đồng
• 4.12. So sánh nhu cầu và khả năng cung cấp của các lô rừng
• 4.13. Lập kế hoạch phát triển rừng 5 năm
• 4.14. Cơ sở hướng lợi trong thực hiện kế hoạch quản lý rừng cộng đồng
• 4.15. Xây dựng quy ước quyền lợi và trách nhiệm trong quản lý rừng cộng đồng
• 4.16. Đánh giá khả năng tiếp cận của cộng đồng trong lập kế hoạch, tính khả thi và hiệu quả kinh tế
• 4.17. Hệ thống hóa tiến trình lập kế hoạch có sự tham gia và tổng hợp các giải pháp về tiếp cận, kỹ thuật, tổ chức thổ chỗ
• 4.18. Kết luận và kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: MẪU ĐIỀU TRA - TIÊU CHUẨN ĐIỂN HÌNH XÂY DỰNG CÂY RỪNG ẤN ĐỊNH
• PHỤ LỤC 2: MẪU ĐIỀU TRA TẦNG TRƯỞNG ĐƯỜNG KÍNH 5 NĂM
• PHỤ LỤC 3: SỔ ĐÃ ĐỊNH HƯỚNG XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU QUẢN LÝ LÔ RỪNG
• PHỤ LỤC 4: MẪU ĐIỀU TRA LÔ MẪU 10X30M
• PHỤ LỤC 5: MẪU ĐIỀU TRA ĐIỂM QUAY BITTERLICH
• PHỤ LỤC 6: MẪU TỔNG HỢP KẾT QUẢ ĐIỀU TRA CỦA LÔ RỪNG
• PHỤ LỤC 7: TỔNG HỢP THỜI GIAN ĐIỀU TRA RỪNG CỦA HAI PHƯƠNG PHÁP MẪU VÀ BITTERLICH
• PHỤ LỤC 8: TỔNG HỢP SỐ LIỆU LÔ RỪNG
• PHỤ LỤC 9: TỔNG HỢP SỐ CÂY CỦA LÔ RỪNG SO VỚI MÔ HÌNH RỪNG ẤN ĐỊNH
• PHỤ LỤC 9a: TỔNG HỢP SỐ CÂY CHO GỖ CỦA LÔ RỪNG VỚI MÔ HÌNH RỪNG ẤN ĐỊNH
• PHỤ LỤC 9b: TỔNG HỢP SỐ CÂY DỪ CỦA TỔNG CHUNG VÀ SỐ CÂY CHO GỖ
• PHỤ LỤC 10: SỔ ĐÃ CẮT SỐ CÂY THEO CHIỀU KÍNH CỦA CÁC LÔ RỪNG SO VỚI MÔ HÌNH RỪNG ẤN ĐỊNH
• PHỤ LỤC 11: KẾ HOẠCH HOẠT ĐỘNG 5 NĂM CỦA 12 LÔ RỪNG
• PHỤ LỤC 12: BIỂU THỐ TỶCH CÂY ĐÓNG MỘT NHÂN TẾ ĐƯỜNG KÍNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về phương pháp lập kế hoạch quản lý rừng cộng đồng

Phương pháp lập kế hoạch quản lý rừng cộng đồng tại làng Đê Tar, Gia Lai là một trong những giải pháp quan trọng nhằm bảo vệ và phát triển bền vững tài nguyên rừng. Phương pháp này không chỉ dựa vào kiến thức truyền thống mà còn kết hợp với các kỹ thuật hiện đại, giúp nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên rừng. Việc áp dụng phương pháp này giúp cộng đồng địa phương tham gia tích cực vào quá trình quản lý và bảo vệ rừng, từ đó nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân.

1.1. Khái niệm về quản lý rừng cộng đồng

Quản lý rừng cộng đồng (CBFM) là phương pháp cho phép cộng đồng địa phương tham gia vào việc quản lý và bảo vệ tài nguyên rừng. Điều này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra nguồn thu nhập bền vững cho người dân.

1.2. Lợi ích của việc lập kế hoạch quản lý rừng

Lập kế hoạch quản lý rừng giúp xác định rõ ràng các mục tiêu bảo vệ và phát triển rừng, từ đó tạo ra các chính sách phù hợp. Điều này cũng giúp tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý rừng cộng đồng

Mặc dù phương pháp quản lý rừng cộng đồng mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, sự tham gia không đồng đều của cộng đồng, và sự thay đổi khí hậu đang ảnh hưởng đến hiệu quả của các kế hoạch quản lý. Để giải quyết những vấn đề này, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức phi chính phủ.

2.1. Thiếu nguồn lực và hỗ trợ

Nhiều cộng đồng thiếu nguồn lực tài chính và kỹ thuật để thực hiện các kế hoạch quản lý rừng hiệu quả. Sự hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức phi chính phủ là rất cần thiết.

2.2. Sự tham gia không đồng đều của cộng đồng

Một số thành viên trong cộng đồng có thể không tham gia tích cực vào các hoạt động quản lý rừng, dẫn đến sự thiếu hụt trong việc thực hiện các kế hoạch đã đề ra.

III. Phương pháp lập kế hoạch quản lý rừng hiệu quả

Để lập kế hoạch quản lý rừng cộng đồng hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp như phân tích SWOT, khảo sát thực địa và tham vấn cộng đồng. Những phương pháp này giúp xác định rõ ràng các vấn đề và cơ hội trong quản lý rừng, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp.

3.1. Phân tích SWOT trong quản lý rừng

Phân tích SWOT giúp xác định điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong quản lý rừng. Điều này giúp cộng đồng có cái nhìn tổng quan và đưa ra các quyết định đúng đắn.

3.2. Khảo sát thực địa và tham vấn cộng đồng

Khảo sát thực địa giúp thu thập thông tin cần thiết về tình trạng rừng, trong khi tham vấn cộng đồng tạo ra sự đồng thuận và cam kết từ các thành viên trong cộng đồng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại làng Đê Tar

Tại làng Đê Tar, việc áp dụng phương pháp lập kế hoạch quản lý rừng cộng đồng đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Cộng đồng đã có thể bảo vệ tài nguyên rừng hiệu quả hơn, đồng thời nâng cao thu nhập từ các sản phẩm rừng. Các nghiên cứu cho thấy sự tham gia của cộng đồng đã giúp cải thiện chất lượng rừng và bảo vệ môi trường.

4.1. Kết quả bảo vệ tài nguyên rừng

Việc áp dụng phương pháp quản lý rừng cộng đồng đã giúp giảm thiểu tình trạng khai thác rừng trái phép và bảo vệ đa dạng sinh học trong khu vực.

4.2. Tăng cường thu nhập từ sản phẩm rừng

Cộng đồng đã phát triển các sản phẩm từ rừng như nông sản và lâm sản ngoài gỗ, từ đó nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

V. Kết luận và tương lai của quản lý rừng cộng đồng

Quản lý rừng cộng đồng tại làng Đê Tar đã chứng minh được tính hiệu quả và bền vững. Tuy nhiên, để duy trì và phát triển mô hình này, cần có sự hỗ trợ liên tục từ chính quyền và các tổ chức xã hội. Tương lai của quản lý rừng cộng đồng phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các thay đổi môi trường và sự tham gia tích cực của cộng đồng.

5.1. Tầm quan trọng của sự hỗ trợ từ chính quyền

Sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương là rất quan trọng để đảm bảo các kế hoạch quản lý rừng được thực hiện hiệu quả và bền vững.

5.2. Khả năng thích ứng với thay đổi môi trường

Cộng đồng cần có khả năng thích ứng với các thay đổi về khí hậu và môi trường để duy trì hiệu quả của các kế hoạch quản lý rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý rừng dựa vào cộng đồng đang khẳng định vị thế là giải pháp then chốt trong chiến lược lâm nghiệp bền vững tại Việt Nam, đặc biệt khi cả nước đã bàn giao khoảng 2,5 triệu ha đất lâm nghiệp cho hộ gia đình và cộng đồng quản lý tính đến năm 2003. Tuy nhiên, tại khu vực Tây Nguyên, tình trạng suy giảm diện tích rừng tự nhiên xuống xấp xỉ 50% ở nhiều lưu vực trọng yếu đang đặt ra thách thức gay gắt về an ninh sinh thái và sinh kế bản địa. Vấn đề cốt lõi nảy sinh là các quy phạm kỹ thuật điều chế rừng hiện hành vốn được thiết kế cho lâm trường quốc doanh quy mô lớn với chu kỳ luân chuyển 20 đến 30 năm, hoàn toàn không tương thích với năng lực quản lý và trình độ học vấn của đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao.

Mục tiêu cụ thể của công trình là nghiên cứu hoàn thiện phương pháp luận và xây dựng quy trình lập kế hoạch quản lý rừng cộng đồng có sự tham gia, xác lập mô hình rừng ổn định thích ứng và đề xuất cơ chế hưởng lợi minh bạch. Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực nghiệm tại làng Đê Tar, xã Kon Chiêng, huyện Mang Yang, tỉnh Gia Lai trong giai đoạn 2005 - 2006, định hướng kế hoạch sản xuất kinh doanh 5 năm giai đoạn 2006 - 2010. Không gian nghiên cứu bao quát 425 ha đất lâm nghiệp giao cho nhóm hộ, đại diện cho hệ sinh thái rừng lá rộng thường xanh và rừng khộp chuyển tiếp.

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc giải quyết trực tiếp bài toán kinh tế cho 72 hộ dân (trong đó 71 hộ là người Bahnar với 425 nhân khẩu), nơi tỷ lệ hộ đói nghèo chiếm tới 49% (35 hộ). Kết quả nghiên cứu tạo nền tảng chuyển đổi phương thức quản lý tập trung sang phi tập trung, nâng cao năng lực tự quản và bảo tồn 100% diện tích rừng đầu nguồn xung yếu trên địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng tích hợp của hai hệ thống lý thuyết chủ đạo: Lý thuyết quản lý tài nguyên dựa vào cộng đồng (CBFM/CFM) do Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) khởi xướng và Lý thuyết cấu trúc điều chế rừng nhiệt đới bền vững. Mô hình nghiên cứu vận dụng quy luật phân bố số cây theo cấp kính N/D dạng giảm Meyer nhằm mô phỏng trạng thái rừng ổn định cục bộ.

Bốn khái niệm khoa học trọng tâm được chuẩn hóa bao gồm:

1. Quản lý rừng cộng đồng (Community Forest Management - CFM): Phương thức quản lý xác lập quyền sở hữu và hưởng dụng tài nguyên cho thực thể thôn bản theo Luật Đất đai năm 2003 và Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004.
2. Mô hình rừng ổn định (Stable Forest Model): Cấu trúc lâm phần cân bằng sinh thái cho phép khai thác lượng tăng trưởng định kỳ 5 năm mà không làm suy thoái tài nguyên.
3. Tăng trưởng đường kính 5 năm (Zd 5 năm): Chỉ số tích lũy sinh trưởng của cây rừng theo từng cỡ kính làm căn cứ chuyển cấp kính.
4. Đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA) và Phát triển công nghệ có sự tham gia (PTD): Hệ phương pháp thúc đẩy người dân cùng lập quy ước, đo vẽ bản đồ và điều tra lâm phần.

Hệ thống kỹ thuật đã chuyển hóa 6 cấp kính phức tạp thành thang đo trực quan bằng mã 6 màu (Trắng: dưới 10 cm, Vàng: 10 - 20 cm, Đen: 20 - 30 cm, Sọc: 30 - 40 cm, Xanh: 40 - 50 cm, Chấm: trên 50 cm), giúp đơn giản hóa 100% các phép tính điều tra lâm học.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm dữ liệu sơ cấp thu thập qua điều tra thực địa và dữ liệu thứ cấp kế thừa từ các dự án ETSP, RDDL và bản đồ giải đoán hiện trạng tỷ lệ 1:10.000. Cỡ mẫu nghiên cứu cấu trúc rừng ổn định gồm 4 ô tiêu chuẩn điển hình diện tích 1.000 m2 (20 x 50 m) tại các trạng thái rừng trung bình đại diện. Cỡ mẫu điều tra thử nghiệm tài nguyên gồm 50 ô mẫu hệ thống dạng dải diện tích 300 m2 (10 x 30 m) trên tổng diện tích 174 ha rừng sản xuất (tương ứng dung lượng rút mẫu xấp xỉ 1%), đồng thời bố trí song song 50 điểm quay Bitterlich để đối chứng.

Phương pháp chọn mẫu hệ thống theo tuyến đo cách nhau 50 m được lựa chọn vì tính khả thi cao trên địa hình đồi núi dốc 7 đến 20 độ, giúp người dân dễ định vị tuyến đi và giảm thiểu sai số đo đếm ngoài thực địa. Dữ liệu tăng trưởng đường kính được giải đoán bằng phương pháp đẽo vát trên 50 cây mẫu thuộc các loài ưu thế bản địa như Trám, Dẻ, Bời lời, Chò xót. Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm thống kê Excel để kiểm định hệ số tương quan R2, tiêu chuẩn Fisher (F) và kiểm định Student (t) với độ tin cậy thống kê 85%, đảm bảo sai số giới hạn cực hạn trong ngưỡng cho phép dưới 15%. Timeline nghiên cứu hoàn tất việc thu thập, xử lý dữ liệu và xây dựng kế hoạch quản lý 5 năm trong chu kỳ 2005 - 2006.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã đạt được 4 phát hiện khoa học và thực tiễn mang tính đột phá:

Thứ nhất, thiết lập thành công mô hình cấu trúc rừng ổn định N/D dạng hàm giảm Meyer kết hợp tăng trưởng đường kính 5 năm cho hệ sinh thái rừng Đê Tar. Mô hình xác lập mật độ bình quân lâm phần dao động từ 467 đến 794 cây/ha trên 7 trạng thái rừng từ IIA, IIB đến IIIA3, với tổng tiết diện ngang G/ha phân bố ổn định, tạo cơ sở xác định chính xác số cây chặt bền vững theo từng cấp kính.

Thứ hai, kết quả so sánh định lượng giữa hai phương pháp điều tra rừng có sự tham gia chỉ ra ưu thế tuyệt đối của phương pháp ô mẫu dạng dải 10 x 30 m (300 m2). Phương pháp ô mẫu dải đạt sai số tương đối 11,8% (nằm trong giới hạn tin cậy 85%), thời gian thao tác trung bình 25 phút/ô và tỷ lệ người dân bản địa nắm bắt làm chủ kỹ thuật đạt 90%. Ngược lại, phương pháp điểm quay Bitterlich tuy chỉ mất 12 phút/điểm nhưng sai số lên tới 18,4% và chỉ có 35% người dân hiểu được nguyên lý đo do góc ngắm que quang học quá trừu tượng.

Thứ ba, cân đối thành công cán cân cung - cầu lâm sản giai đoạn 2006 - 2010 cho 12 lô rừng kinh doanh (174 ha) thuộc nhóm hộ 2. Trữ lượng khai thác cho phép đáp ứng 100% nhu cầu gỗ gia dụng thiết yếu (làm nhà mới, sửa chữa, chuồng bò) tương đương khoảng 45 m3 gỗ tròn quy cách mỗi năm cho 23 hộ gia đình mà không làm giảm tổng trữ lượng rừng.

Thứ tư, nâng cao rõ rệt hiệu quả kinh tế - xã hội và năng lực quản trị thôn bản. Đề tài xây dựng bản quy ước quản lý bảo vệ rừng gồm 4 chương 15 điều được 100% dân làng Đê Tar biểu quyết thông qua, nâng tỷ trọng đóng góp của kinh tế lâm nghiệp trong tổng thu nhập hộ từ mức dưới 5% lên mức dự kiến 18 - 22% thông qua khai thác tỉa thưa gỗ và tận thu lâm sản ngoài gỗ (vỏ bời lời, mật ong, măng tre).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi đem lại thành công của mô hình là việc tích hợp nhuần nhuyễn giữa kiến thức kỹ thuật lâm sinh hiện đại với tri thức sinh thái bản địa của người tộc tộc Bahnar. Việc thay thế các công thức tính toán thể tích phức tạp bằng công cụ trực quan (thước dây 6 màu, lưới đếm diện tích 1 x 1 cm trên bản đồ 1:10.000) đã tháo gỡ rào cản bất đồng ngôn ngữ và trình độ học vấn thấp ở vùng sâu.

So sánh với phương thức quản lý lâm trường truyền thống (khai thác chọn cường độ lớn trên 30% trữ lượng theo chu kỳ 20 năm bằng cơ giới gây xáo trộn 60% tầng đất mặt), mô hình quản lý rừng cộng đồng áp dụng khai thác chọn từng cây rải rác hàng năm với cường độ nhỏ dưới 5% trữ lượng, vận chuyển thủ công bằng sức kéo gia súc, giảm hơn 80% tỷ lệ gãy đổ cây tái sinh mục đích.

Dữ liệu nghiên cứu cấu trúc lâm phần được trực quan hóa xuất sắc thông qua các biểu đồ hình cột phân bố số cây theo cỡ kính (N/D). Bằng phương pháp áp biểu đồ trong suốt của mô hình rừng ổn định lên biểu đồ thực tế của từng lô rừng, người dân có thể nhìn thấy ngay phần cột cây dôi dư cần tỉa thưa và phần cột cây thiếu hụt cần bảo vệ nghiêm ngặt, kết hợp bảng ma trận cân đối cung cầu lâm sản 5 năm rõ ràng, minh bạch.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nhân rộng mô hình quản lý rừng cộng đồng bền vững tại Tây Nguyên, đề tài đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Thể chế hóa và ban hành cẩm nang hướng dẫn điều tra rừng cộng đồng bằng thước dây phân màu trực quan: Chi cục Kiểm lâm và Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Gia Lai chủ trì hoàn thiện bộ tài liệu hướng dẫn kỹ thuật chuẩn hóa, đặt mục tiêu tập huấn thành công cho 100% cán bộ kiểm lâm địa bàn và già làng tại các xã vùng sâu trong giai đoạn 2006 - 2007, rút ngắn 50% thời gian lập kế hoạch tác nghiệp.

2. Hoàn thiện thủ tục giao đất giao rừng và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp dài hạn: Ủy ban nhân dân huyện Mang Yang phối hợp với Phòng Tài nguyên và Môi trường đẩy nhanh tiến độ cấp sổ đỏ cho 100% các nhóm hộ tại làng Đê Tar trên tổng diện tích 425 ha, hoàn thành trước quý 4 năm 2007 nhằm tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho người dân an tâm đầu tư phát triển rừng.

3. Xây dựng quỹ tự quản phát triển rừng buôn làng từ nguồn thu lâm sản: Ban tự quản thôn và Hội đồng già làng làng Đê Tar tổ chức thu nộp 25% giá trị các lô gỗ thương mại tỉa thưa và nguồn thu lâm sản ngoài gỗ vào quỹ chung của buôn; nguồn kinh phí này được sử dụng 100% cho việc chi trả thù lao tuần tra bảo vệ rừng cho 119 lao động địa phương và tái đầu tư giống cây Bời lời bản địa từ năm 2007 đến năm 2010.

4. Thiết lập quy trình giám sát lâm sinh đa thành phần định kỳ hàng năm: Hạt Kiểm lâm Mang Yang phối hợp cùng Lâm trường Kon Chiêng và đại diện nhóm hộ tổ chức phúc tra trữ lượng 12 lô rừng kinh doanh với tần suất 1 lần/năm, đảm bảo duy trì mật độ cây tái sinh triển vọng đạt tối thiểu 1.200 đến 1.500 cây/ha trong suốt chu kỳ kế hoạch 2006 - 2010.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên sâu và giá trị thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

1. Cán bộ quản lý ngành nông nghiệp, kiểm lâm và chính quyền địa phương: Nhận được bộ quy trình 6 bước lập kế hoạch điều chế rừng có sự tham gia của người dân; ứng dụng trực tiếp làm tài liệu hướng dẫn thực hiện Quyết định 304/2005/QĐ-TTg và Quyết định 178/2001/QĐ-TTg về giao rừng, khoán bảo vệ rừng cho đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ.

2. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng: Tiếp cận phương pháp luận xây dựng mô hình toán học rừng ổn định Meyer N/D ứng dụng trong điều kiện rừng nhiệt đới nghèo kiệt; sử dụng làm case study mẫu mực cho các đề tài nghiên cứu lâm nghiệp xã hội và cấu trúc sinh thái quần xã.

3. Các tổ chức phi chính phủ (NGOs) và ban quản lý dự án phát triển nông thôn: Sở hữu công cụ đánh giá có sự tham gia (PRA/PTD) đã được chuẩn hóa và kiểm chứng sai số thực nghiệm; ứng dụng triển khai các chương trình sinh kế xóa đói giảm nghèo, chi trả dịch vụ môi trường rừng (PES) và quản trị tài nguyên thiên nhiên lưu vực sông.

4. Ban quản lý thôn buôn, cộng đồng chủ rừng và khuyến nông viên cơ sở: Nắm vững kỹ năng phân lô bản đồ 1:10.000, kỹ thuật sử dụng thước màu đo chu vi và bảng cân đối cung cầu; chủ động tự lập phương án tỉa thưa gỗ gia dụng 5 năm mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào tư vấn kỹ thuật bên ngoài.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình rừng ổn định N/D khác biệt như thế nào so với mô hình rừng lý tưởng trong lâm nghiệp truyền thống? Mô hình rừng lý tưởng truyền thống đòi hỏi lâm phần phải đạt năng suất cực đại ở trạng thái nguyên sinh, điều bất khả thi với rừng nghèo sau khai thác giao cho dân. Mô hình rừng ổn định N/D của đề tài chấp nhận năng suất hiện tại của 7 trạng thái rừng Đê Tar (467 - 794 cây/ha), bảo đảm cân bằng sinh thái để người dân khai thác lượng tăng trưởng 5 năm mà rừng không bị suy thoái.

Tại sao phương pháp ô mẫu dạng dải 10 x 30 m lại vượt trội hơn phương pháp điểm quay Bitterlich tại vùng đồng bào thiểu số? Ô mẫu dạng dải 10 x 30 m sử dụng thước dây 6 màu giúp trực quan hóa 100% thao tác đếm, đạt tỷ lệ tiếp thu 90% ở người dân Bahnar với sai số chỉ 11,8%. Trong khi đó, điểm quay Bitterlich dùng que ngắm quang học đòi hỏi tư duy hình học trừu tượng, khiến 65% người dân không hiểu và sai số đo đếm lên tới 18,4%.

Kế hoạch quản lý 5 năm giải quyết bài toán thiếu hụt gỗ gia dụng cho 72 hộ làng Đê Tar bằng cách nào? Đề tài tổng hợp nhu cầu thực tế của 23 hộ nhóm 2 (cần 45 m3 gỗ tròn trong 5 năm) và so sánh với trữ lượng dôi dư của 12 lô rừng (174 ha). Thuật toán cân đối phân bổ chính xác số cây được phép tỉa thưa ở từng cấp kính, vừa đáp ứng 100% nhu cầu làm nhà, vừa duy trì mật độ lâm phần ổn định.

Làm thế nào để cộng đồng dân tộc thiểu số tự phân chia ranh giới và xác định mục tiêu quản lý 12 lô rừng? Người dân sử dụng ảnh bản đồ địa hình tỷ lệ 1:10.000 kết hợp địa danh bản địa (tên suối H’Non, suối Tà Nheng, đỉnh đồi K’Lóp) để khoanh vẽ lô đồng nhất theo 3 chức năng: phòng hộ đầu nguồn, sản xuất gỗ gia dụng và bảo vệ đặc biệt, sau đó dùng lưới ô vuông 1 x 1 cm tính chính xác diện tích từng lô.

Luận văn đóng góp giải pháp pháp lý gì cho việc triển khai Luật Đất đai 2003 và Luật Bảo vệ và Phát triển rừng 2004? Luận văn đã cụ thể hóa khái niệm quyền của cộng đồng dân cư thôn làng trong luật thành một hệ thống công cụ tác nghiệp hoàn chỉnh: từ phân hạng đất, lập kế hoạch quản lý 5 năm có sự tham gia đến xây dựng hương ước buôn làng và cơ chế chia sẻ lợi ích lâm sản minh bạch tại cơ sở.

Kết luận

• Xây dựng thành công phương pháp luận và cẩm nang kỹ thuật lập kế hoạch quản lý rừng cộng đồng thích ứng với điều kiện đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao.
• Xác lập mô hình toán học rừng ổn định N/D dạng hàm giảm Meyer và hàm tăng trưởng đường kính 5 năm cho hệ sinh thái rừng Đê Tar (467 - 794 cây/ha).
• Kiểm chứng thực nghiệm chứng minh phương pháp ô mẫu dải 300 m2 kết hợp thước đo 6 màu đạt sai số dưới 15% và mức độ làm chủ của cộng đồng đạt 90%.
• Cân đối thành công kế hoạch khai thác gỗ gia dụng 5 năm (2006 - 2010) cho 12 lô rừng (174 ha), giải quyết sinh kế bền vững cho 72 hộ dân làng Đê Tar.
• Hoàn thiện bản quy ước quản lý bảo vệ rừng 4 chương 15 điều, tạo bước đột phá trong thực thi Luật Đất đai 2003 và Luật Bảo vệ và Phát triển rừng 2004.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã lấp đầy khoảng trống phương pháp luận giữa lý thuyết điều chế rừng hàn lâm và thực tiễn quản trị tài nguyên rừng thôn bản tại Việt Nam.

Lộ trình tiếp theo trong giai đoạn 2007 - 2012 cần tập trung nhân rộng quy trình lập kế hoạch có sự tham gia này cho toàn bộ các xã vùng đệm Tây Nguyên, kết nối chuỗi giá trị lâm sản ngoài gỗ và hoàn thiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và tổ chức phát triển hãy ứng dụng ngay bộ công cụ thực nghiệm này để nâng cao hiệu quả giao đất giao rừng và bảo tồn tài nguyên rừng bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

i bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ ptnt tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp ******** nguyÔn quèc ph­¬ng ph­¬ng ph¸p lËp kÕ ho¹ch qu¶n lý rõng céng ®ång thö nghiÖm t¹i lµng ®ª tar, x· kon chiªng, huyÖn mang Yang, tØnh gia lai luËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp hµ t©y - 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ii bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ ptnt tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp ********* nguyÔn quèc ph­¬ng PHƯƠNG PHÁP LẬP KẾ HOẠCH QUẢN LÝ RỪNG CỘNG ĐỒNG. THỬ NGHIỆM TẠI LÀNG ĐÊ TAR, Xà KON CHIÊNG, HUYỆN MANG YANG, TỈNH GIA LAI Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 luËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp Ng­êi h­íng dÉn khoa häc: PGS. B¶o Huy hµ t©y - 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] i Lêi c¶m ¬n Trong qu¸ tr×nh häc tËp vµ thùc hiÖn luËn v¨n tèt nghiÖp cuèi kho¸, b¶n th©n ®· ®­îc sù quan t©m gióp ®ì tËn t×nh cña quý thÇy, c« gi¸o, Ban gi¸m hiÖu tr­êng §¹i häc L©m nghiÖp, Khoa ®µo t¹o sau ®¹i häc, Ban gi¸m hiÖu tr­êng Trung häc L©m nghiÖp T©y Nguyªn. §Æc biÖt lµ céng ®ång lµng §ª Tar, x· Kon Chiªng, huyÖn Mang Yang, tØnh Gia Lai ®· bít thêi gian lµm n­¬ng rÉy ®Ó tham gia tiÕn tr×nh nµy cïng t¸c gi¶.

Sù ®ãng gãp cña céng ®ång lµ hÕt søc quan träng ®èi víi mét nghiªn cøu gi¶i ph¸p tiÕp cËn cã sù tham gia trong qu¶n lý tµi nguyªn. §Ó hoµn thµnh b¶n luËn v¨n tèt nghiÖp cuèi kho¸ nµy, ngoµi sù nç lùc cña b¶n th©n, t«i ®· nhËn ®­îc sù gióp ®ì to lín vµ quÝ b¸u cña quý thÇy, c« gi¸o, Khoa ®µo t¹o sau ®¹i häc. §Æc biÖt lµ sù gióp ®ì, chØ b¶o tËn t×nh cña ThÇy PGS. T«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n ch©n thµnh vµ s©u s¾c tíi PGS.TS B¶o Huy- Ng­êi thÇy ®· trùc tiÕp h­íng dÉn, d×u d¾t vµ chØ b¶o nh÷ng kiÕn thøc vÒ chuyªn m«n thiÕt thùc vµ nh÷ng chØ dÉn khoa häc quÝ b¸u.

Xin ch©n thµnh c¶m ¬n sù quan t©m Ban gi¸m hiÖu tr­êng §¹i häc L©m nghiÖp, Khoa ®µo t¹o sau ®¹i häc, Ban gi¸m hiÖu tr­êng Trung häc L©m nghiÖp T©y Nguyªn ®· khuyÕn khÝch vµ quan t©m tíi viÖc ®µo t¹o n©ng cao tr×nh ®é chuyªn m«n cho ®éi ngò c¸n bé ngµnh L©m nghiÖp nãi chung vµ b¶n th©n nãi riªng. MÆc dï ®· cã nhiÒu cè g¾ng, nh­ng do thêi gian vµ tr×nh ®é cã h¹n h¬n n÷a ®©y lµ mét lÜnh vùc ®ang cßn rÊt míi ®èi b¶n th©n nãi riªng vµ ®èi víi ViÖt Nam nãi chung nªn ®Ò tµi kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt nhÊt ®Þnh. RÊt mong nhËn ®­îc ý kiÕn ®ãng gãp quÝ b¸u cña quý thÇy c« gi¸o, c¸c nhµ khoa häc vµ b¹n bÌ ®ång nghiÖp ®Ó luËn v¨n tèt nghiÖp nµy ®­îc hoµn thiÖn h¬n. Xin ch©n thµnh c¶m ¬n! T¸c gi¶ NguyÔn Quèc Ph­¬ng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ii Môc lôc Trang Lêi c¶m ¬n.i Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t .v Danh môc c¸c b¶ng .vi Danh môc c¸c h×nh.

viii më §ÇU. 1 Ch­¬ng 1: Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu .15 Ch­¬ng 2: ®èi t­îng vµ §Æc ®iÓm khu vùc nghiªn cøu. §èi t­îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu. §èi t­îng, ®Þa ®iÓm nghiªn cøu.

Ph¹m vi nghiªn cøu. §Æc ®iÓm khu vùc nghiªn cøu. §iÒu kiÖn tù nhiªn khu vùc nghiªn cøu. §Æc ®iÓm kinh tÕ, v¨n ho¸, x· héi .21 Ch­¬ng 3: môc tiªu, néi dung vµ ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu.

Môc tiªu nghiªn cøu. Néi dung nghiªn cøu. Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu. Quan ®iÓm vµ ph­¬ng ph¸p luËn nghiªn cøu.

Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu cô thÓ. Khung logic nghiªn cøu.42 Ch­¬ng 4 : kÕt qu¶ nghiªn cøu vµ th¶o luËn. X©y dùng m« h×nh rõng æn ®Þnh phôc vô lËp kÕ ho¹ch qu¶n lý rõng céng ®ång. Ph©n bè tæng tiÕt ngang phæ biÕn cña rõng æn ®Þnh.

Quan hÖ t¨ng tr­ëng ®­êng kÝnh (Zd) theo cì kÝnh (D) .48 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. M« h×nh N/D æn ®Þnh. Ph­¬ng ph¸p thÈm ®Þnh, ®¸nh gi¸ tµi nguyªn rõng cã sù tham gia. Ph©n chia, ®Æt tªn vµ ®o ®Õm diÖn tÝch c¸c l« rõng.

M« t¶ l« rõng vµ x¸c ®Þnh môc tiªu qu¶n lý rõng. Ph­¬ng ph¸p ®iÒu tra rõng cã ng­êi d©n tham gia. Ph©n tÝch d÷ liÖu - ¦íc l­îng sè c©y khai th¸c bÒn v÷ng. C©n ®èi cung cÇu l©m s¶n vµ lËp kÕ ho¹ch qu¶n lý rõng 5 n¨m.

§¸nh gi¸ nhu cÇu l©m s¶n cña céng ®ång:. So s¸nh nhu cÇu vµ kh¶ n¨ng cung cÊp cña c¸c l« rõng:. LËp kÕ ho¹ch ph¸t triÓn rõng 5 n¨m:. C¬ chÕ h­ëng lîi trong thùc hiÖn kÕ ho¹ch qu¶n lý rõng céng ®ång.

X©y dùng quy ­íc quyÒn lîi vµ tr¸ch nhiÖm trong qu¶n lý rõng céng ®ång. §¸nh gi¸ kh¶ n¨ng tiÕp cËn cña céng ®ång trong lËp kÕ ho¹ch, tÝnh kh¶ thi vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ. HÖ thèng hãa tiÕn tr×nh lËp kÕ ho¹ch cã sù tham gia vµ tæng hîp c¸c gi¶i ph¸p vÒ tiÕp cËn, kü thuËt, tæ chøc thÓ chÕ .93 kÕt luËn vµ kiÕn nghÞ .100 Tµi liÖu tham kh¶o. 105 Phô lôc 1: MÉu ®iÒu tra « tiªu chuÈn ®iÓn h×nh x©y dùng cÊu tróc æn ®Þnh 105 Phô lôc 2: MÉu ®iÒu tra t¨ng tr­ëng ®­êng kÝnh 5 n¨m.105 Phô lôc 3: S¬ ®å ®Þnh h­íng x¸c ®Þnh môc tiªu qu¶n lý l« rõng.106 Phô lôc 4: MÉu ®iÒu tra « mÉu 10x30m.107 Phô lôc 5: MÉu ®iÒu tra ®iÓm quay Bitterlich.108 Phô lôc 6: MÉu tæng hîp kÕt qu¶ ®iÒu tra cña l« rõng.109 Phô lôc 7 : Tæng hîp thêi gian ®iÒu tra rõng cña hai ph­¬ng ph¸p « mÉu vµ Bitterlich .110 Phô lôc 8: Tæng hîp sè liÖu l« rõng.112 Phô lôc 9: Tæng hîp sè c©y cña l« rõng so víi m« h×nh rõng æn ®Þnh .117 Phô lôc 9 a: Tæng hîp sè c©y cho gç cña l« rõng víi m« h×nh rõng æn ®Þnh118 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iv Phô lôc 9 b: Tæng hîp sè c©y d­ cña tæng chung vµ sè c©y cho gç .119 Phô lôc 10: S¬ ®å cét sè c©y theo cì kÝnh cña c¸c l« rõng so víi m« h×nh rõng æn ®Þnh .120 Phô lôc 11: KÕ ho¹ch ho¹t ®éng 5 n¨m cña 12 l« rõng .126 Phô lôc 12: BiÓu thÓ tÝch c©y ®øng mét nh©n tè ®­êng kÝnh .130 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] v Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t Stt Ch÷ viÕt t¾t Nguyªn nghÜa 1.

CBFM Qu¶n lý rõng dùa vµo céng ®ång (Community-based Forest Management). CFM Qu¶n lý rõng céng ®ång (Community Forest Management) 3. ETSP Dù ¸n hç trî Phæ cËp vµ §µo t¹o (Extension Training Support Project). FSSP Ch­¬ng tr×nh hç trî ngµnh l©m nghiÖp (Forestry Sector Support Programme).

G§GR Giao ®Êt giao rõng 6. GIS HÖ thèng th«ng tin ®Þa lý (Geographic Infomation System) 7. GPS HÖ thèng ®Þnh vÞ toµn cÇu (Global Possitioning System) 8. ICRAF Trung t©m quèc tÕ nghiªn cøu n«ng l©m kÕt hîp (International Center for Research in Agrogorestry) 9.

KNKL KhuyÕn n«ng khuyÕn l©m 10. LNXH L©m nghiÖp x· héi 11. LNC§ L©m nghiÖp céng ®ång 12. LSNG L©m s¶n ngoµi gç 13.

NTFPs L©m s¶n ngoµi gç (None-Timber Forest Products) 14. NN & PTNT N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n. PTD Ph¸t triÓn c«ng nghÖ cã sù tham gia (Participatory Technology Development). PRA §¸nh gi¸ n«ng th«n cã sù tham gia (Participatory Rural Appraisal).

QLTNR Qu¶n lý tµi nguyªn rõng 18. QLSDR Qu¶n lý sö dông rõng 19. QHSD§ Quy ho¹ch sö dông ®Êt 20. RRA §¸nh gi¸ nhanh n«ng th«n (Rapid Rural Appraisal) 21.

SEANAFE M¹ng l­íi gi¸o dôc n«ng l©m kÕt hîp ®«ng nam ¸ (Southeast Asia Network of Agroforestry Education) 22. UBND Uû ban nh©n d©n LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vi Danh môc c¸c b¶ng B¶ng Tªn b¶ng Trang B¶ng 1.1: So s¸nh hai ph­¬ng thøc qu¶n lý rõng: TruyÒn thèng vµ L©m nghiÖp céng ®ång.1: C¸c ®Æc tr­ng kiÓu rõng, tr¹ng th¸i rõng ë lµng §ª Tar .2: L­îc sö lµng §ª Tar.3: DiÖn tÝch vµ n¨ng suÊt canh t¸c ë lµng §ª Tar.4: Tiªu chÝ ph©n lo¹i kinh tÕ hé lµng §ª Tar.5: T×nh h×nh c¬ së h¹ tÇng lµng §ª Tar .1: Ph©n cÊp ®­êng kÝnh c©y rõng theo mµu s¾c .2: DiÖn tÝch lÊy mÉu trong mét « mÉu theo kÝch th­íc c©y .3: Khung logic nghiªn cøu .1: C¸c ®Æc tr­ng cña ph©n bè G/ha .2: TÝnh to¸n x©y dùng m« h×nh rõng æn ®Þnh theo N/D .3: Tªn c¸c l« rõng, lo¹i rõng vµ diÖn tÝch.4: §¸nh gi¸ sù tham gia vµ kh¶ n¨ng tiÕp cËn cña céng ®ång trong ph©n chia l« rõng .5: Môc tiªu qu¶n lý 12 l« rõng.6: §¸nh gi¸ sù tham gia vµ kh¶ n¨ng tiÕp cËn cña céng ®ång trong ph©n tÝch t×nh h×nh vµ x¸c ®Þnh môc tiªu qu¶n lý l« rõng.7: Sè l­îng « mÉu thÈm ®Þnh tµi nguyªn c¸c l« rõng.8: Tæng hîp so s¸nh sai sè gi÷a hai ph­¬ng ph¸p ®iÒu tra rõng .9: So s¸nh ®iÓm m¹nh, ®iÓm yÕu cña hai ph­¬ng ph¸p ®iÒu tra rõng: ¤ mÉu hÖ thèng vµ Bitterlich .10: Tæng hîp kÕt qu¶ ®iÒu tra cña l« rõng .11: §¸nh gi¸ kh¶ n¨ng tiÕp cËn cña céng ®ång trong thÈm ®Þnh vµ ph©n tÝch tµi nguyªn rõng.12: Dù b¸o nhu cÇu l©m s¶n cña nhãm hé 2 trong 5 n¨m 2006 - 2010 .13: §¸nh gi¸ kh¶ n¨ng tham gia, tiÕp cËn cña céng ®ång trong x¸c ®Þnh nhu cÇu l©m s¶n cho gia dông .14: C©n ®èi cung cÇu l©m s¶n 5 n¨m .15: KÕ ho¹ch khai th¸c gç lín 5 n¨m theo l« rõng .16: §¸nh gi¸ kh¶ n¨ng tham gia, tiÕp cËn cña céng ®ång trong c©n ®èi cung cÇu l©m s¶n .74 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vii B¶ng 4.17: KÕ ho¹ch ho¹t ®éng 5 n¨m cña l« rõng .18: KÕ ho¹ch ph¸t triÓn rõng 5 n¨m .19: §¸nh gi¸ kh¶ n¨ng tham gia, tiÕp cËn cña céng ®ång trong lËp kÕ ho¹ch ph¸t triÓn rõng 5 n¨m .20: Quy ­íc vÒ quyÒn lîi vµ nghÜa vô cña céng ®ång trong qu¶n lý kinh doanh rõng.21: Ph©n tÝch SWOT vÒ tÝnh kh¶ thi cña quy ­íc .22: §¸nh gi¸ cho ®iÓm cña céng ®ång vÒ ph­¬ng ph¸p lËp kÕ ho¹ch .23: Thu nhËp vµ tû träng thu nhËp tõ rõng trong kinh tÕ hé .24: Thu nhËp tõ rõng cña nhãm hé vµ hé gia ®×nh th«ng qua kÕ ho¹ch qu¶n lý rõng 5 n¨m .25: Tû träng l©m nghiÖp trong kinh tÕ hé .92 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] viii Danh môc c¸c h×nh H×nh Tªn h×nh T rang H×nh 2.1: B¶n ®å hiÖn tr¹ng rõng vµ giao rõng cho nhãm 2 - Lµng §ª Tar, x· Kon Chiªng, huyÖn Mang Yang, tØnh Gia Lai .2: S¬ ®å Venn vÒ c¸c tæ chøc/c¬ quan liªn quan ®Õn qu¶n lý, sö dông tµi nguyªn trong lµng §ª Tar.1: S¬ ®å tiÕp cËn trong nghiªn cøu .2: S¬ ®å c¸c b­íc thiÕt lËp x©y dùng m« h×nh rõng æn ®Þnh .1: HÖ thèng mèi quan hÖ cña kÕt qu¶ nghiªn cøu .2: Ph©n bè sè « theo cÊp G/ha .3: Quan hÖ Zd 5 n¨m theo D1.4: M« h×nh Mayer ph©n bè N/D .