Luận văn: Rèn luyện kỹ năng thiết kế & sử dụng thí nghiệm dạy học Sinh học THPT

Luận văn thạc sĩ giáo dục học tập trung vào rèn luyện kỹ năng thiết kế và sử dụng thí nghiệm cho sinh viên dạy học trung học phổ thông.

• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm
• Chuyên ngành: Giáo Dục Học
• Đề tài: Luận Văn Thạc Sĩ Giáo Dục Học Rèn Luyện Cho Sinh Viên Kỹ Năng Thiết Kế Và Sử Dụng Thí Nghiệm Trong Dạy Học Sinh Học Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Mục đích nghiên cứu
• 3. Phạm vi nghiên cứu
• 4. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 5. Đối tượng nghiên cứu
• 6. Phương pháp nghiên cứu
• 7. Nội dung nghiên cứu
• 8. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 9. Cấu trúc của luận văn
• 10. Dự kiến các đóng góp mới
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.1.1. Vai trò của thí nghiệm
• 1.1.2. Một số hình thức dạy học bằng thí nghiệm
• 1.1.2.1. Thí nghiệm sử dụng trong khâu nghiên cứu nội dung mới
• 1.1.2.2. Thí nghiệm sử dụng trong khâu củng cố - hoàn thiện kiến thức và khâu kiểm tra đánh giá
• 1.1.3. Kỹ năng sử dụng thí nghiệm vào dạy học Sinh học
• 1.1.3.1. Kỹ năng thiết kế thí nghiệm trong dạy học Sinh học
• 1.1.3.2. Kỹ năng sử dụng thí nghiệm vào dạy học Sinh học
• 1.2. Cơ sở thực tiễn
• 1.2.1. Cơ sở vật chất, trang thiết bị, dụng cụ, hóa chất phục vụ cho thực hành bộ môn Sinh học
• 1.2.2. Nhận thức của sinh viên về vai trò của thực hành thí nghiệm trong dạy và học bộ môn Sinh học ở trường phổ thông
• 1.2.3. Nhận thức của sinh viên về mục đích của việc thiết kế và sử dụng thí nghiệm trong dạy học Sinh học
• 2. CHƯƠNG 2: RÈN LUYỆN CHO SINH VIÊN KỸ NĂNG THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM TRONG DẠY HỌC SINH HỌC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Phân tích đặc điểm, nội dung của chương trình Sinh học 11 Trung học phổ thông
• 2.1.1. Mục tiêu chương trình Sinh học 11 THPT
• 2.1.2. Nội dung của chương trình Sinh học 11 THPT
• 2.2. Rèn luyện kỹ năng thiết kế thí nghiệm trong dạy học Sinh học
• 2.2.1. Nguyên tắc sử dụng thí nghiệm trong dạy học Sinh học 11
• 2.2.2. Quy trình rèn luyện kỹ năng thiết kế thí nghiệm trong dạy học Sinh học
• 2.2.3. Một số thí nghiệm có thể được sử dụng trong dạy học Sinh học 11 trung học phổ thông
• 2.2.4. Sử dụng quy trình trong dạy học Sinh học trung học phổ thông
• 2.3. Rèn luyện kỹ năng sử dụng thí nghiệm trong dạy học Sinh học Trung học phổ thông
• 2.3.1. Những yêu cầu của công tác thực hành đối với giáo viên
• 2.3.2. Quy trình sử dụng thí nghiệm trong dạy học Sinh học
• 2.3.3. Sử dụng quy trình trong dạy học Sinh học Trung học phổ thông
• 2.3.3.1. Sử dụng thí nghiệm trong khâu nghiên cứu tài liệu mới
• 2.3.3.2. Sử dụng thí nghiệm trong khâu củng cố - hoàn thiện kiến thức
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.3. Phương pháp thực nghiệm
• 3.4. Đối tượng thực nghiệm
• 3.5. Tiêu chí đánh giá việc thực hiện các kỹ năng
• 3.6. Bố trí thực nghiệm
• 3.7. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Vai Trò Cốt Lõi Của Kỹ Năng Thí Nghiệm Trong Dạy Học Sinh Học

Trong bối cảnh đổi mới phương pháp dạy học sinh học, việc rèn luyện kỹ năng thiết kế và sử dụng thí nghiệm trong dạy học sinh học trung học phổ thông cho sinh viên sư phạm sinh học đóng vai trò nền tảng. Thí nghiệm không chỉ là công cụ minh họa kiến thức mà còn là nguồn tri thức sống động, giúp học sinh tự khám phá và chiếm lĩnh bản chất khoa học. Luận văn của tác giả Trần Thị Bích Việt (2016) khẳng định, thí nghiệm là phương pháp nghiên cứu cơ bản, cho phép đi sâu tìm hiểu bản chất hiện tượng và các mối quan hệ nhân quả. Khi được tổ chức dưới hình thức tìm tòi, nghiên cứu, thí nghiệm trở thành phương tiện hữu hiệu để phát triển năng lực thực hành thí nghiệm và tư duy logic cho học sinh. Theo Skinner (1968), dạy học là quá trình tự khám phá, và thí nghiệm thực hành là mô hình cốt lõi của quá trình này. Việc trang bị cho sinh viên sư phạm năng lực này không chỉ đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông 2018 môn sinh học mà còn thúc đẩy dạy học tích cực, biến giờ học Sinh học thành những buổi tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo đầy hứng thú. Một giáo viên tương lai vững vàng về kỹ năng sư phạm thực nghiệm sẽ có khả năng khơi dậy niềm đam mê khoa học, giúp học sinh hình thành năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo một cách hiệu quả.

1.1. Tầm quan trọng của dạy học thực nghiệm theo định hướng mới

Dạy học thực nghiệm không còn giới hạn trong các giờ thực hành cố định. Xu hướng dạy học theo định hướng phát triển năng lực đòi hỏi thí nghiệm phải được lồng ghép linh hoạt vào mọi khâu của quá trình dạy học. Thí nghiệm có thể dùng để khởi tạo tình huống có vấn đề, hình thành kiến thức mới, củng cố bài học hoặc kiểm tra, đánh giá. Điều này giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức một cách thụ động mà còn được trực tiếp tham gia vào quá trình kiến tạo tri thức. Luận văn nhấn mạnh: “Thí nghiệm không chỉ đơn thuần là minh họa cho kiến thức bài giảng mà còn là phương tiện rất hữu ích trong việc hình thành kiến thức cho học sinh”. Phương pháp này đặc biệt phù hợp với các nguyên tắc của giáo dục STEM/STEAM, nơi học tập dựa trên dự án và trải nghiệm thực tế là trung tâm.

1.2. Mối liên hệ giữa kỹ năng thí nghiệm và năng lực sư phạm

Năng lực dạy học của một giáo viên Sinh học được thể hiện rõ nét qua khả năng bồi dưỡng kỹ năng dạy học thực nghiệm. Một giáo viên giỏi không chỉ thực hiện thành công một thí nghiệm mà còn phải biết cách thiết kế, biến tấu và tổ chức cho học sinh thực hiện. Kỹ năng này bao gồm việc dự kiến các tình huống sư phạm, hướng dẫn học sinh đề xuất phương án, lựa chọn dụng cụ và phân tích kết quả. Việc thành thạo sử dụng thiết bị dạy học môn sinh và các thí nghiệm ảo trong dạy học cũng là một phần quan trọng của năng lực sư phạm hiện đại. Do đó, quá trình đào tạo tại các trường sư phạm cần chú trọng trang bị một cách toàn diện những kỹ năng này, tạo ra thế hệ giáo viên tự tin, sáng tạo trong giảng dạy.

II. Thách Thức Khi Rèn Luyện Kỹ Năng Thiết Kế Thí Nghiệm Sinh Học

Mặc dù vai trò của thí nghiệm được công nhận rộng rãi, quá trình rèn luyện kỹ năng thiết kế và sử dụng thí nghiệm trong dạy học sinh học trung học phổ thông cho sinh viên vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Khảo sát thực tiễn tại trường Đại học Quảng Nam trong luận văn của Trần Thị Bích Việt cho thấy một bức tranh đa chiều. Về mặt nhận thức, có đến 52% sinh viên cho rằng thực hành thí nghiệm là “rất cần thiết”, cho thấy sự ý thức rõ ràng về tầm quan trọng của hoạt động này. Tuy nhiên, nhận thức và thực tế triển khai lại có một khoảng cách đáng kể. Một trong những khó khăn lớn nhất đến từ cơ sở vật chất. Nghiên cứu chỉ ra 42% sinh viên cho rằng trang thiết bị còn thiếu, và 47.3% nhận định chất lượng thiết bị chưa đảm bảo. Khó khăn chủ yếu tập trung vào mẫu vật (68.67%), hóa chất (54.67%) và thiết bị dụng cụ (42.67%). Bên cạnh đó, tác phong học tập của một bộ phận sinh viên vẫn còn thụ động, phụ thuộc vào người dạy, chưa chủ động chuẩn bị lý thuyết trước khi thực hành. Những hạn chế này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng phát triển năng lực thực hành thí nghiệm, khiến nhiều sinh viên ra trường còn lúng túng khi tự mình xây dựng một giáo án thực hành sinh học 10, 11, 12 hoàn chỉnh.

2.1. Hạn chế về cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học

Cơ sở vật chất là yếu tố nền tảng cho mọi hoạt động dạy học thực hành. Tình trạng thiếu thốn hoặc kém chất lượng của thiết bị, dụng cụ, hóa chất và mẫu vật là rào cản lớn. Nhiều thí nghiệm sinh học THPT quan trọng không thể tiến hành hoặc cho kết quả không chính xác, làm giảm hứng thú và niềm tin khoa học của cả người dạy và người học. Điều này không chỉ giới hạn khả năng thực hành của sinh viên tại trường sư phạm mà còn tạo ra tâm lý e ngại khi họ phải tự tổ chức các hoạt động này tại trường phổ thông sau này. Vấn đề này đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ và chiến lược sử dụng thiết bị dạy học môn sinh một cách hiệu quả, kết hợp giữa thí nghiệm truyền thống và các giải pháp thay thế như thí nghiệm ảo trong dạy học.

2.2. Khoảng cách giữa lý luận và kỹ năng thực hành của sinh viên

Nhiều sinh viên nắm vững lý thuyết nhưng lại yếu về kỹ năng sư phạm thực tiễn. Việc học thực hành đôi khi mang tính đối phó, chỉ làm theo các bước có sẵn mà thiếu đi tư duy phân tích, sáng tạo. Luận văn chỉ ra: “Tác phong làm thí nghiệm ở một số sinh viên mang tính đối phó, hầu như không chuẩn bị trước lý thuyết ở nhà, cách học quá phụ thuộc vào người dạy”. Điều này dẫn đến việc sinh viên có thể thực hiện một thí nghiệm theo hướng dẫn, nhưng lại gặp khó khăn trong việc tự mình xây dựng năng lực thiết kế phương án thực hành mới hoặc xử lý các tình huống phát sinh. Để thu hẹp khoảng cách này, chương trình đào tạo cần tích hợp sâu hơn giữa lý luận và thực hành, tăng cường các bài tập yêu cầu sinh viên tự thiết kế và biện luận cho phương án thí nghiệm của mình.

III. Hướng Dẫn Rèn Luyện Kỹ Năng Thiết Kế Thí Nghiệm Sinh Học

Để giải quyết những thách thức hiện hữu, luận văn đã đề xuất một quy trình bài bản nhằm rèn luyện kỹ năng thiết kế thí nghiệm trong dạy học sinh học cho sinh viên. Quy trình này không chỉ tập trung vào thao tác mà chú trọng vào việc phát triển tư duy khoa học và năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo. Cốt lõi của phương pháp này là trao quyền chủ động cho sinh viên, biến họ từ người thực thi thành người kiến tạo. Quy trình được xây dựng theo mô hình 4 bước logic, bắt đầu từ việc phân tích chương trình đến đánh giá kết quả. Cách tiếp cận này giúp sinh viên hiểu sâu sắc mục tiêu của từng thí nghiệm, từ đó lựa chọn và xây dựng phương án phù hợp nhất với điều kiện thực tế. Đây là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học thực hành mang tính hệ thống, giúp sinh viên không chỉ nắm vững kiến thức chuyên môn mà còn hình thành kỹ năng sư phạm cần thiết để tổ chức dạy học tích cực. Việc áp dụng quy trình này giúp đổi mới phương pháp dạy học sinh học, hướng tới việc đào tạo ra những giáo viên có khả năng tự chủ và sáng tạo trong việc xây dựng các giáo án thực hành sinh học 10, 11, 12.

3.1. Quy trình 4 bước để phát triển năng lực thiết kế thí nghiệm

Quy trình rèn luyện được cụ thể hóa qua 4 bước chiến lược:

• Bước 1: Xác định nội dung kiến thức có thể sử dụng thí nghiệm: Sinh viên phân tích mục tiêu và nội dung chương trình để xác định các đơn vị kiến thức phù hợp với việc triển khai thí nghiệm.
• Bước 2: Tìm kiếm tư liệu và đề xuất phương án: Dựa trên mục tiêu, sinh viên tìm kiếm thông tin, đề xuất các phương án thí nghiệm khác nhau (có sẵn, cải tiến, hoặc tự tạo) và chuẩn bị nguyên vật liệu cần thiết.
• Bước 3: Tiến hành thí nghiệm: Sinh viên tự lực tiến hành thí nghiệm theo phương án đã đề xuất, ghi nhận lại quá trình, kết quả và các tình huống phát sinh.
• Bước 4: Đánh giá kết quả: Giảng viên và sinh viên cùng đánh giá quá trình và kết quả, rút ra kinh nghiệm để hoàn thiện kỹ năng.

Sơ đồ quy trình này (Sơ đồ 2.1 trong luận văn) là kim chỉ nam giúp sinh viên hệ thống hóa tư duy thiết kế.

3.2. Ví dụ thực tiễn thiết kế thí nghiệm Sinh học 11

Luận văn minh họa quy trình thông qua các ví dụ cụ thể trong chương trình Sinh học 11. Chẳng hạn, với bài “Hô hấp ở thực vật”, sinh viên được yêu cầu thiết kế phương án chứng minh quá trình hô hấp thải khí CO2 từ các nguyên vật liệu cho trước (cây con, hộp kín, nước vôi trong). Hay với bài “Hướng động”, sinh viên phải tự xây dựng thí nghiệm chứng minh tính hướng trọng lực của cây. Các bài tập này đòi hỏi sinh viên phải vận dụng năng lực thiết kế phương án thực hành, từ việc đặt giả thuyết, bố trí thí nghiệm đối chứng, đến việc dự đoán và giải thích kết quả. Cách học này hiệu quả hơn nhiều so với việc chỉ làm theo các bước được chỉ dẫn sẵn.

IV. Phương Pháp Tối Ưu Kỹ Năng Sử Dụng Thí Nghiệm Dạy Học Sinh Học

Bên cạnh kỹ năng thiết kế, kỹ năng sử dụng thí nghiệm trong dạy học Sinh học cũng là một trụ cột quan trọng. Việc đưa thí nghiệm vào bài giảng một cách hiệu quả đòi hỏi sự tính toán sư phạm kỹ lưỡng về mục đích, thời điểm và cách thức tổ chức. Luận văn đề xuất một quy trình 5 bước để tối ưu hóa việc sử dụng thí nghiệm, đảm bảo mỗi hoạt động thực hành đều phục vụ trực tiếp cho mục tiêu bài học và thúc đẩy sự tham gia tích cực của học sinh. Quy trình này nhấn mạnh việc sử dụng thí nghiệm phối hợp với nhiều phương pháp dạy học tích cực khác. Thí nghiệm không phải là một hoạt động độc lập, mà là một công cụ mạnh mẽ trong một hệ thống các phương pháp nhằm phát triển năng lực thực hành thí nghiệm cho học sinh. Việc tuân thủ quy trình giúp giáo viên tương lai tránh được tình trạng lạm dụng thí nghiệm hoặc sử dụng sai mục đích, đảm bảo giờ học diễn ra sinh động, logic và hiệu quả. Đây chính là chìa khóa để bồi dưỡng kỹ năng dạy học thực nghiệm một cách chuyên nghiệp và bài bản, đáp ứng yêu cầu của dạy học theo định hướng phát triển năng lực.

4.1. Quy trình 5 bước tích hợp thí nghiệm vào giáo án

Quy trình sử dụng thí nghiệm được đề xuất (Sơ đồ 2.2 trong luận văn) bao gồm 5 bước:

1. Nghiên cứu nội dung và xác định mục tiêu bài học: Phân tích rõ bài học cần đạt được kiến thức, kỹ năng gì.
2. Lựa chọn thí nghiệm phù hợp: Chọn thí nghiệm sinh học THPT tương ứng với mục tiêu và nội dung.
3. Đưa thí nghiệm vào nội dung tương ứng: Xác định vị trí và vai trò của thí nghiệm trong tiến trình bài giảng (mở bài, hình thành kiến thức, củng cố).
4. Xây dựng các hoạt động dạy học: Thiết kế các câu hỏi, phiếu học tập, yêu cầu thảo luận nhóm xung quanh thí nghiệm.
5. Soạn giáo án hoàn chỉnh và tổ chức dạy học: Tích hợp tất cả các yếu tố trên vào một kế hoạch bài dạy chi tiết và tiến hành giảng dạy, sau đó rút kinh nghiệm.

4.2. Ứng dụng thí nghiệm trong các khâu của quá trình dạy học

Thí nghiệm có thể được sử dụng linh hoạt ở nhiều giai đoạn. Trong khâu nghiên cứu kiến thức mới, thí nghiệm đóng vai trò là nguồn cung cấp dữ liệu trực quan để học sinh tự rút ra kết luận. Ví dụ, thí nghiệm chứng minh quang hợp tạo tinh bột giúp học sinh hiểu bản chất của quá trình. Trong khâu củng cố, giáo viên có thể đưa ra các “thí nghiệm tưởng tượng” hoặc biến thể của thí nghiệm đã làm để yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức giải thích. Việc đánh giá năng lực học sinh qua thực hành cũng là một ứng dụng quan trọng, giúp kiểm tra không chỉ kiến thức mà cả kỹ năng thao tác và tư duy logic của các em.

V. Kết Quả Thực Nghiệm Nâng Cao Năng Lực Dạy Học Qua Thí Nghiệm

Để kiểm chứng tính hiệu quả của các giải pháp đề xuất, một chương trình thực nghiệm sư phạm đã được tiến hành. Kết quả thực nghiệm là minh chứng rõ ràng cho sự tiến bộ vượt bậc của sinh viên sau khi được rèn luyện kỹ năng thiết kế và sử dụng thí nghiệm trong dạy học sinh học trung học phổ thông theo quy trình bài bản. Luận văn đã xây dựng các tiêu chí đánh giá chi tiết cho cả hai nhóm kỹ năng: thiết kế và sử dụng thí nghiệm, phân loại theo ba cấp độ: Tái tạo, Vận dụng và Sáng tạo. Dữ liệu thu thập được từ các bài kiểm tra, giáo án và tiết dạy của sinh viên cho thấy sự chuyển biến tích cực. Sinh viên không chỉ thực hiện thành công các thí nghiệm mà còn thể hiện rõ năng lực thiết kế phương án thực hành, biết cách đặt vấn đề, tổ chức cho học sinh khám phá và tự tin xử lý các tình huống sư phạm. Sự thành công của mô hình này khẳng định rằng, việc đầu tư vào bồi dưỡng kỹ năng dạy học thực nghiệm một cách có hệ thống là hướng đi đúng đắn, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên và tạo ra tác động tích cực lâu dài đến việc giảng dạy Sinh học tại các trường phổ thông.

5.1. Tiêu chí đánh giá và các cấp độ năng lực thí nghiệm

Luận văn đã xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá khoa học dựa trên mô hình DACUM. Năng lực của sinh viên được đánh giá qua 3 cấp độ:

• Cấp độ 1 (Tái tạo): Thực hiện lại thí nghiệm một cách máy móc theo thiết kế có sẵn.
• Cấp độ 2 (Vận dụng): Thực hiện chính xác theo thiết kế, có sự quan tâm đến việc phát huy tính tích cực của học sinh và có khả năng thích nghi với tình huống.
• Cấp độ 3 (Sáng tạo): Đưa ra được nhiều thiết kế khác nhau, phân tích được ưu nhược điểm và thực hiện công việc một cách linh hoạt, thuần thục.

Việc phân chia cấp độ này giúp đánh giá năng lực học sinh qua thực hành một cách chính xác và khách quan.

5.2. Chuyển biến rõ rệt của sinh viên sau quá trình rèn luyện

Kết quả thực nghiệm cho thấy sự dịch chuyển rõ rệt của sinh viên từ cấp độ 1 sang cấp độ 2 và 3. Ở kỹ năng thiết kế, sinh viên từ chỗ chỉ có thể làm theo mẫu đã có thể tự đề xuất các phương án thí nghiệm sáng tạo, phù hợp với mục tiêu bài học. Ở kỹ năng sử dụng, họ đã biết cách tích hợp thí nghiệm vào bài giảng một cách tự nhiên, sử dụng thí nghiệm đúng lúc, đúng chỗ để tạo tình huống có vấn đề và dẫn dắt học sinh tìm tòi kiến thức. Điều này chứng tỏ các biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học thực hành được đề xuất trong luận văn là khả thi và mang lại hiệu quả cao.

VI. Tương Lai Dạy Học Sinh Học Hướng Tới Giáo Dục STEM STEAM

Nghiên cứu về rèn luyện kỹ năng thiết kế và sử dụng thí nghiệm trong dạy học sinh học trung học phổ thông không chỉ là một giải pháp cho chương trình đào tạo sư phạm mà còn mở ra định hướng phát triển cho môn Sinh học trong tương lai. Các kỹ năng được rèn luyện trong luận văn hoàn toàn tương thích và là nền tảng vững chắc cho việc triển khai giáo dục STEM/STEAM. Dạy học dựa trên thí nghiệm, dự án và giải quyết vấn đề thực tiễn chính là linh hồn của STEM. Khi sinh viên sư phạm được trang bị tốt năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, họ sẽ trở thành những người dẫn dắt hiệu quả các hoạt động tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại trường phổ thông. Hướng đi này không chỉ giúp môn Sinh học trở nên hấp dẫn hơn mà còn góp phần hình thành cho học sinh những năng lực cốt lõi của công dân thế kỷ 21. Để hiện thực hóa tầm nhìn này, cần có sự đầu tư đồng bộ hơn nữa về cơ sở vật chất, cập nhật liên tục chương trình đào tạo và khuyến khích các sáng kiến đổi mới phương pháp dạy học sinh học trong cộng đồng giáo viên.

6.1. Sự tương thích với chương trình giáo dục phổ thông 2018

Các phương pháp và quy trình được đề xuất trong luận văn đáp ứng trực tiếp yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông 2018 môn sinh học. Chương trình này nhấn mạnh việc chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh. Việc tăng cường hoạt động thực hành, thí nghiệm, và dạy học dự án là một yêu cầu bắt buộc. Do đó, một giáo viên được đào tạo bài bản về kỹ năng thiết kế và tổ chức thí nghiệm sẽ là nhân tố then chốt để triển khai thành công chương trình mới.

6.2. Đề xuất và kiến nghị để nâng cao hiệu quả dạy học thực hành

Từ kết quả nghiên cứu, có thể đưa ra một số kiến nghị quan trọng. Các trường sư phạm cần tăng cường thời lượng cho các học phần thực hành, đặc biệt là các học phần rèn luyện kỹ năng dạy học thực nghiệm. Cần có chính sách đầu tư, nâng cấp trang thiết bị, phòng thí nghiệm, ưu tiên các bộ thí nghiệm phù hợp với chương trình phổ thông. Đồng thời, cần khuyến khích sinh viên tham gia các dự án nghiên cứu khoa học, các hoạt động phương pháp dạy học dự án môn sinh học để nâng cao năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo. Đây là những biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học thực hành cần được triển khai một cách đồng bộ và quyết liệt.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học là trọng tâm cốt lõi của nền giáo dục hiện đại. Đối với môn Sinh học ở bậc trung học phổ thông, thí nghiệm đóng vai trò là cầu nối trực quan giữa lý thuyết trừu tượng và thực tiễn sinh động. Tuy nhiên, khảo sát thực tế tại các trường đại học sư phạm cho thấy có đến 47,33% sinh viên đánh giá điều kiện thực hành chưa đạt chuẩn tối ưu và phần lớn cử nhân ra trường còn lúng túng khi tổ chức các hoạt động thực nghiệm trên lớp.

Nghiên cứu này tập trung giải quyết bài toán nâng cao năng lực sư phạm cho sinh viên ngành Sinh học thông qua việc xây dựng hệ thống giải pháp rèn luyện kỹ năng thiết kế và sử dụng thí nghiệm. Đề tài được triển khai trong phạm vi chương trình Sinh học 11, cụ thể là phần Sinh học cơ thể gồm 22 bài lý thuyết và 4 bài thực hành trọng điểm. Đối tượng khảo sát trực tiếp là 150 sinh viên ngành Sư phạm Sinh học khóa K13 tại Trường Đại học Quảng Nam và Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế.

Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc xác lập hệ thống tiêu chí định lượng chuẩn mực giúp nâng cao 100% nhận thức của sinh viên về tầm quan trọng của thực hành, đồng thời chuẩn hóa quy trình sư phạm giúp người học chuyển hóa kiến thức chuyên môn thành kỹ năng giảng dạy thực tế, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của chương trình giáo dục phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết dạy học khám phá của Skinner công bố năm 1968, nhấn mạnh rằng học tập là quá trình tự tìm tòi và kiến tạo tri thức thông qua hoạt động thực nghiệm. Bên cạnh đó, đề tài kế thừa tinh thần của phương pháp "Bàn tay nặn bột" do Viện Hàn lâm Khoa học Pháp khởi xướng năm 1996 bởi Giáo sư Georges Charpak, đặt học sinh vào vị trí người nghiên cứu khoa học độc lập.

Cơ sở phân loại kỹ năng được xây dựng dựa trên mô hình DACUM (Developing A Curriculum) kết hợp quan điểm về phương tiện trực quan của Losklinbo. Theo đó, hệ thống kỹ năng sư phạm thực nghiệm được chia thành hai trục năng lực: Kỹ năng thực hành thí nghiệm và Kỹ năng tổ chức dạy học thí nghiệm. Năng lực của sinh viên được đo lường qua 3 cấp độ phát triển:

• Cấp độ 1 (Tái tạo): Thực hiện thao tác máy móc, cần trợ giúp, đáp ứng mức độ nhận biết cơ bản.
• Cấp độ 2 (Vận dụng): Thao tác chuẩn xác, đúng tốc độ, không có động tác thừa và thích ứng tốt với tình huống sư phạm.
• Cấp độ 3 (Sáng tạo): Thực hiện thuần thục, linh hoạt biến hóa phương án thí nghiệm phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất thực tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ các phương pháp khoa học giáo dục định tính và định lượng:

• Phương pháp lý thuyết: Phân tích, tổng hợp chương trình sách giáo khoa Sinh học 11, phân loại các nội dung chuyển hóa vật chất, cảm ứng, sinh trưởng và sinh sản.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu thuận tiện gồm 150 sinh viên Sư phạm Sinh học khóa K13, đảm bảo tính đại diện về năng lực học tập và điều kiện tiếp cận phòng thí nghiệm.
• Phương pháp chuyên gia và điều tra thực trạng: Sử dụng phiếu hỏi gồm các nhóm chỉ báo về nhận thức, điều kiện cơ sở vật chất và mục đích sử dụng thí nghiệm.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức dạy học thực nghiệm theo quy trình thiết kế bài tập thực hành, đánh giá giáo án và tiết dạy qua hệ thống tiêu chí định lượng.
• Xử lý dữ liệu: Sử dụng các công thức thống kê toán học, phân tích tần số xuất hiện và tính tỷ lệ phần trăm nhằm đảm bảo độ tin cậy của các kết luận rút ra.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng tại cơ sở đào tạo mang lại những phát hiện quan trọng có ý nghĩa thực tiễn cao:

• Về cơ sở vật chất: Mặc dù 58% sinh viên cho biết nhà trường có trang bị thiết bị, nhưng có đến 47,33% sinh viên đánh giá trang thiết bị chưa đáp ứng đầy đủ chất lượng phục vụ thực hành. Rào cản lớn nhất đến từ việc thiếu mẫu vật chiếm 68,67%, thiếu hóa chất chiếm 54,67% và thiếu thiết bị dụng cụ chiếm 42,67%.
• Về nhận thức nghề nghiệp: Có 52% sinh viên nhận thức việc sử dụng thí nghiệm là rất cần thiết, 32,67% đánh giá cần thiết, 15,33% coi là bình thường và 0% cho rằng không cần thiết. Về mục đích, 56,67% sinh viên xác định thí nghiệm dùng để rèn luyện kỹ năng tư duy, 48,67% dùng để củng cố kiến thức, 28% dùng để kiểm tra đánh giá và 20,67% sử dụng để tổ chức chiếm lĩnh kiến thức mới.
• Xây dựng quy trình chuẩn: Luận văn đã thiết lập thành công Quy trình 4 bước rèn luyện kỹ năng thiết kế thí nghiệm và Quy trình 5 bước sử dụng thí nghiệm trong dạy học Sinh học THPT.
• Hệ thống hóa tư liệu: Thiết kế chi tiết hơn 10 thí nghiệm trọng tâm Sinh học 11 như thí nghiệm quang hợp tạo tinh bột, thoát hơi nước qua hai mặt lá bằng giấy tẩm Coban Clorua 5%, hô hấp tỏa nhiệt với 0,5kg hạt nảy mầm và tính hướng sáng, hướng đất của cây.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu khảo sát phản ánh thực trạng phân hóa rõ rệt: dù 84,67% sinh viên có nhận thức tích cực về vai trò của phương pháp thực nghiệm, nhưng kỹ năng thao tác thực tế vẫn còn nhiều hạn chế do thói quen học đối phó và sự thiếu hụt mẫu vật sống. Khi trình bày dữ liệu qua biểu đồ cột đối sánh giữa mức độ nhận thức và khả năng thao tác thực tế, khoảng cách chênh lệch lên đến hơn 30% cho thấy sự cần thiết phải can thiệp bằng các biện pháp sư phạm đồng bộ.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu trước đây của Nguyễn Vinh Hiển năm 2003 và Phan Đức Duy năm 2012 khi chỉ ra rằng sinh viên sư phạm thường chỉ dừng lại ở Cấp độ 1 trong mô hình DACUM. Điểm đột phá của luận văn là đã biến các thí nghiệm phức tạp thành các phương án đơn giản, dễ kiếm (như tận dụng chai nhựa, bìa carton, mạt mùn cưa), giúp người học vượt qua rào cản thiếu thốn vật tư để đạt tới Cấp độ 2 và Cấp độ 3 một cách vững chắc.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết luận thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao:

• Chuẩn hóa quy trình 4 bước rèn luyện kỹ năng thiết kế thí nghiệm: Áp dụng bắt buộc quy trình gồm (1) Xác định kiến thức, (2) Tìm kiếm tư liệu và chuẩn bị vật liệu, (3) Tiến hành thử nghiệm, (4) Đánh giá kết quả. Mục tiêu đạt 100% sinh viên làm chủ kỹ năng tự chế tạo bộ dụng cụ dạy học trước khi bước vào kỳ thực tập tốt nghiệp.
• Vận dụng linh hoạt quy trình 5 bước tổ chức dạy học: Đưa thí nghiệm vào toàn bộ 3 khâu của tiến trình bài dạy gồm mở đầu tạo tình huống có vấn đề, nghiên cứu kiến thức mới và củng cố - đánh giá. Giảng viên bộ môn Phương pháp dạy học triển khai giải pháp này xuyên suốt 2 học kỳ chuyên ngành.
• Đa dạng hóa bài tập thực nghiệm tư duy: Tăng cường các dạng bài tập thí nghiệm trên giấy, bài tập tình huống giả định nhằm phát triển tư duy phản biện cho người học, giảm thiểu ít nhất 30% các thao tác thừa khi thực hiện trên lớp học thật.
• Nâng cấp và số hóa điều kiện thực hành: Ban giám hiệu nhà trường và Khoa Sinh học cần có kế hoạch dự trù kinh phí hàng năm, thay thế thiết bị hỏng hóc, đồng thời xây dựng ngân hàng video, hình ảnh quá trình thí nghiệm để làm tư liệu trực quan lâu dài cho sinh viên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn to lớn cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

• Sinh viên ngành Sư phạm Sinh học và Khoa học Tự nhiên: Nắm vững các bước thiết kế giáo án thực hành, tự tin làm chủ hơn 10 thí nghiệm điển hình của chương trình phổ thông và nâng cao kỹ năng xử lý tình huống sư phạm khi thí nghiệm không cho kết quả như kỳ vọng.
• Giảng viên bộ môn Phương pháp dạy học Sinh học: Sử dụng hệ thống tiêu chí đánh giá chuẩn hóa theo mô hình DACUM và ngân hàng bài tập thực nghiệm làm tài liệu giảng dạy chính khóa.
• Giáo viên Sinh học tại các trường THPT: Ứng dụng các sáng kiến cải tiến dụng cụ đơn giản (như tận dụng cành rong đuôi chó, đèn 100W, thùng xốp) để tổ chức các giờ học thực hành sinh động ngay tại lớp học mà không phụ thuộc hoàn toàn vào phòng chức năng.
• Cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên xây dựng chương trình: Tham khảo căn cứ định lượng từ 150 mẫu khảo sát để hoạch định kế hoạch mua sắm thiết bị và bồi dưỡng chuyên môn thường xuyên cho đội ngũ giáo viên.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao kỹ năng thiết kế thí nghiệm lại quan trọng đối với sinh viên sư phạm?

Kỹ năng thiết kế thí nghiệm giúp giáo viên tương lai chủ động xây dựng phương án dạy học phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất thực tế. Thay vì chỉ phụ thuộc vào các thiết bị bán sẵn, giáo viên có thể tự cải tiến vật dụng đơn giản, giúp học sinh tiếp cận kiến thức bản chất một cách trực quan và kích thích tư duy sáng tạo khoa học.

Quy trình rèn luyện kỹ năng thiết kế thí nghiệm gồm những bước nào?

Quy trình gồm 4 bước khoa học: Bước 1 là xác định nội dung kiến thức bài học có thể dùng thí nghiệm; Bước 2 là tìm kiếm tư liệu, đề xuất phương án và chuẩn bị dụng cụ; Bước 3 là tiến hành thí nghiệm để ghi nhận diễn biến thực tế; Bước 4 là đánh giá kết quả, hoàn thiện phương án sư phạm.

Rào cản lớn nhất khi tổ chức thí nghiệm Sinh học ở trường phổ thông là gì?

Theo số liệu khảo sát 150 sinh viên tại Đại học Quảng Nam, rào cản lớn nhất là nguồn mẫu vật chiếm 68,67% và hóa chất chiếm 54,67%. Ngoài ra, 47,33% sinh viên đánh giá thiết bị chưa đảm bảo chất lượng, đòi hỏi giáo viên phải có năng lực tự cải tiến và linh hoạt chọn phương án thay thế.

Thí nghiệm có thể sử dụng vào những thời điểm nào trong tiết dạy Sinh học?

Thí nghiệm được ứng dụng hiệu quả ở cả 3 khâu: khâu mở đầu bài học nhằm tạo tình huống có vấn đề và kích thích nhu cầu nhận thức; khâu nghiên cứu tài liệu mới để học sinh tự rút ra kiến thức khoa học; khâu củng cố và kiểm tra đánh giá qua các thí nghiệm tư duy hoặc bài tập biến dạng.

Mô hình DACUM được ứng dụng ra sao trong việc đánh giá kỹ năng của sinh viên?

Mô hình DACUM giúp phân định rõ ràng 2 nhóm năng lực (kỹ năng thực hành và kỹ năng tổ chức dạy học) theo 3 cấp độ từ Tái tạo (làm việc rập khuôn), Vận dụng (làm chính xác, không thao tác thừa) đến Sáng tạo (thao tác thuần thục, biến đổi thích ứng linh hoạt với tình huống mới).

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về kỹ năng thiết kế, sử dụng thí nghiệm trong dạy học Sinh học THPT.
• Khảo sát thực chứng trên 150 sinh viên Sư phạm Sinh học khóa K13 chỉ ra rõ nét các nút thắt về cơ sở vật chất và kỹ năng thao tác thực nghiệm.
• Xây dựng thành công bộ đôi Quy trình 4 bước thiết kế và Quy trình 5 bước sử dụng thí nghiệm gắn liền với chương trình Sinh học 11.
• Đề xuất hệ thống bài tập thực hành cải tiến có tính ứng dụng cao, dễ dàng triển khai với các nguyên vật liệu đời sống sẵn có.
• Cung cấp khung đánh giá năng lực 3 cấp độ chuẩn mực theo mô hình DACUM, đóng góp thiết thực cho công tác đào tạo giáo viên thế hệ mới.

Trong lộ trình 12 đến 24 tháng tới, các cơ sở giáo dục đại học cần tích cực lồng ghép các quy trình thực nghiệm này vào học phần Phương pháp dạy học Sinh học. Quý thầy cô, các bạn sinh viên và nhà nghiên cứu quan tâm hãy áp dụng ngay bộ quy trình thực nghiệm của luận văn vào thực tế giảng dạy để cùng kiến tạo những giờ học Sinh học trực quan, hiện đại và tràn đầy cảm hứng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu bài học). + Sử dụng TN trong quá trình nghiên cứu kiến thức mới. + Sử dụng TN để củng cố kiến thức mới. + Sử dụng TN để kiếm tra, đánh giá kiến thức và kỹ năng của học sinh.

~ Thực thì bài học có sử dụng TN. ~ Sử dụng TN đúng mục đích, đúng lúc, đúng chỗ, đúng cường độ. ~ Tiến hành TN thành công. ~ Sử dụng TN đảm bảo yêu cầu về các mặt khoa học Sinh học và khoa học sư phạm.

Theo mé hinh DACUM (Develop/Designing A Curriculum), thong qua việc phân tích các hoạt động dạy học của giáo viên trong dạy học với các TN, dựa vào các chuẩn nghề nghiệp giáo viên THPT, cần xây dựng hệ thống kỹ năng sử dụng/dạy học TN cho sinh viên sư phạm đáp ứng nhu cầu của thực tiễn. Hệ thống kỹ năng này cần được rèn luyện, hình thành và phát triển đồng bộ theo hai nhóm. Hệ thống kỹ năng cần được rèn luyện trong dạy học thí nghiệm. cho sinh viên sư phạm.

Kỹ năng thực hành thí nghiệm Kỹ năng. học thí nghiệm. Lap kế hoạch sử dụng thiết bị thí nghiệm Lập kế hoạch dạy học thí nghiệm. “Thực hiện các quy trình của thí nghiệm TO chức thực hiện, quản lý các quy trình, triển khai thí nghiệm Đánh giá kết quả thí nghiệm Đánh giá kết quả của học sinh thông qua = Quan sat, ghi chép thí nghiệm: ~ Nhận xét, đánh giá ~ Đánh giá kỹ năng quan sát của học sinh ~ Viết báo cáo.

~ Đánh giá ý kiến, nhận xét của học sinh ~ Đánh giá kỹ năng viết báo cáo của học sinh Đánh giá cải tiên thí nghiệm. ‘Danh giá cải tiên việc dạy học thí nghiệm. 16 Việc sử dụng thí nghiệm trong dạy học Sinh học được nêu lên ở các cấp độ khác nhau và được thể hiện như sau Bảng 1. 'ác cấp độ trong việc sử dụng thí nghiệm trong dạy học Sinh học.

Cấp đội Kỹ năng thiết kế Kỹ năng thực hiện. (Thiết kế sử dụng thí nghiệm (Sử dụng thí nghiệm trong day trong dạy học Sinh học) học Sinh học) Cấp độ I Tai tạo (nhớ, hiệu): Đưa ra thiết Tâm được: cô găng làm việc kế phù hợp với lý luận dạy học theo đúng thiết kế, một cách một cách đơn giản, chưa quan rập khuôn máy móc. Thao tác, tâm đúng mức tới việc phát huy động tác thừa, cần có sự trợ. tính tích cực, tự lực, sáng tạo của giúp học sinh Cấp độ 2 Van dung: Dua ra thiết kế phù Làm chính xác: Thực hiện theo.

hợp với lý luận đạy học, quan đúng thiết kế với tốc độ và tâm đúng mức tới việc phát huy chất lượng tố , không cần sự tính tích cực, tự lực, sáng tạo của trợ giúp, không có động tác học sinh thừa, có biến đổi thích nghỉ với tình huống Cấp độ 3 Sáng tạo: đưa ra các thiết kế khác Làm thuần thục, biển hóa: thực. nhau phù hợp với lý luận dạy hiện công việc với tốc độ và học, phân tích, đánh giá ưu chất lượng cao, có sự linh hoạt nhược điểm của từng thiết kế và thích nghỉ với các tình trong từng tình huống sư phạm. huống mới, vấn đề đặc biệt khác nhau. Trong đó, quan tâm nhiều đến việc phát huy tính tích cực, tự lực, sắng tao của học sinh 1.

Cơ sở thực tiễn Kết quả điều tra, phân tích, xử lý số liệu từ phiếu điều tra của 150 sinh viên. khoa Sinh, trường đại học Quảng Nam thu được kết quả như sau 17 1. Cơ sở vật chất, trang thiết bị, dụng cụ, hóa chất phục vụ cho thực hành. bộ môn Sinh học Bảng 1.

Kết quả điều tra về cơ sở vật chất, trang thiết bị, dụng cụ, hóa chất phục vụ cho thực hành bộ môn Sinh học Nội dung Kết quả điều tra Số lượng. Tỷ lệ Phòng thực hành, [Có 150 100% thí nghiệm của nhà | Không. tung 0 0% Trang thiết bi, | Day da 87 38% dụng cụ, hóa chất | Chưa đây đù 6 42% phục vụ thực hành, [Đảm bảo chất thí nghiệm lượng để đạt được 79 52.67% kết quả thí nghiệm Chưa đảm bảo chất lượng để đạt được.33% kết quả thí nghiệm Những khó khăn | Thiết bị, dụng cụ “ 26% chủ yếu về cơ sở | Hóa chất 82 54.67% vat chit dé dap img [Mau vat thực hành tí nghiệm 103 68.67%1 Kết quả trên cho thấy có 58% sinh viên cho rằng trường học được trang bị đầy. đủ các trang thiết bị, dụng cụ hóa chất phục vụ cho dạy và học thực hành môn Sinh học, 42% sinh viên lại cho rằng trang thiết bị của phòng thực hành vẫn còn thiếu.

Khi được hỏi trang thiết bị của phòng thực hành có đáp ứng được chất lượng để bảo. đảm việc thực hành các bộ môn hay không thì có 47.3% sinh viên cho rằng chưa đảm bảo chất lượng để sinh viên thực hành.67% sinh viên cho rằng khó khăn chủ yếu để đáp ứng thực hành thí nghiệm trong nhà trường hiện nay là vấn để mẫu. vật, trong khi đó 54.67% sinh viên cho rằng nguyên nhân là do hóa chất và nguyên nhân do thiết bị dụng cụ chiếm 42.67% sinh viên tham gia trả lời. Qua đó có thể thấy những khó khăn về trang thiết bị, dụng cụ, hóa chất mẫu vật có ảnh hưởng.

không nhỏ đến mức độ tổ chức thực hành thí nghiệm trong dạy học bộ môn Sinh học. 18 Để rèn luyện kỹ năng sử dụng thí nghiệm vào dạy học, trường đại học Quảng. Nam đã nhập nhiều thiết bị phục vụ công tác dạy và học thực hành, các thiết bị được nhập về bao gồm cả thí nghiệm truyền thống và thí nghiệm hiện đại, các thí nghiệm nhập vẻ đề phục vụ cho việc rèn luyện kỹ năng sử dụng thí nghiệm vào dạy. học được trang bị cho hai phòng thực hành bộ môn Sinh học.

Một số trang thiết bị chưa được khai thác sử dụng, hoặc đã bị hỏng hay không còn phù hợp với nội dung dạy học đã được đưa vào kho. Hằng năm, tổ bộ môn làm công tác đẻ xuất tham. mưu cho lãnh đạo nhà trường mua mới, thay thế cung kịp thời các trang thiết bị, dụng cụ, hóa chất phục vụ cho việc dạy và học của giáo viên và sinh viên Sinh học. Nhận thức của sinh viên về vai trò của thực hành thí nghiệm trong dạy và học bộ môn Sinh học ở trưởng phổ thông Kết quả xử lý câu hỏi điều tra nhận thức của 150 sinh viên về vai trò của thực.

hành thí nghiệm trong dạy và học bộ môn Sinh học ở trường phồ thông được thể hiện qua bảng sau: Bang 1. Kết quả điều tra nhận thức của sinh viên về vai trò của thực hành. ‘TN trong dạy và học bộ môn SH ở trường phổ thông - Khai Nội dung điều tra tana Số lượng Ty Vai trồ của thực | Không cần thiết 0 0% hành thí nghiệm |Bìnhthường 2 1533 trong dạy và học | Căn thiết ” 32.67 bộ mônmôn Sinh Sinh hochọc 6ở |[Ritedn Rất hi’ 5 Ì co trường phổ thông Tông 150 100% Kết quả thăm đò cho thấy hầu hết sinh viên đều đánh giá cao vai trò của thực. hành thí nghiệm trong dạy và học bộ môn Sinh học ở trường phổ thông với 52%, sinh viên cho rằng rất cần thiét, 32.67% sinh viên cho rằng cần thiết, chỉ 15.33% sinh viên cho rằng bình thường và không sinh viên nào cho rằng không cần thiết.

Sinh viên được tiếp cận làm việc với nhiều bài thí nghiệm trong quá trình đào tạo Đại học, nhưng đa phần sinh viên ra trường với kỹ năng sử dụng thí nghiệm vào. dạy học còn nhiều hạn chế. Ngay cả việc vận hành sử dụng các bộ thí nghiệm tối thiểu mà bộ Giáo dục và Đào tạo trang bị cho các trường phổ thông cũng gặp một số khó khăn. Có thể chỉ ra một vài nguyên nhân như sau: 19 ~ Các kỹ năng sử dụng thí nghiệm vào dạy học được hình thành chủ yếu trong.

quá trình đào tạo đại học. Nhưng trên thực tế, không ít sinh viên chưa thực sự quan tâm đúng mức đến học thực hành, một số thí nghiệm đưa vào giảng dạy không phù hợp, không đáp ứng với thực tế dạy học về sau ở trường phổ thông. ~ Tác phong làm thí nghiệm ở một số sinh viên mang tính đối phó, hầu như không chuẩn bị trước lý thuyết ở nhà, cách học quá phụ thuộc vào người day. ~ Do sự hạn chế của phân chia tiết dạy thực hành, một số bài thí nghiệm của sinh viên được tiếp cận đã giảm độ chính xác đáng kể làm ảnh hưởng đến chất lượng học.

~ Để nâng cao chất lượng sử dụng thí nghiệm trong dạy học cho sinh viên, cần đưa thêm các bài thí nghiệm sử dụng trong trường phô thông vào giảng dạy, một mặt rèn luyện kỹ năng sử dụng thí nghiệm cho sinh viên, một mặt giúp sinh viên làm quen với việc dạy thực hành sau nay. Nhận thức của sinh viên về mục đích của việc thiết kế và sử dụng thí nghiệm trong dạy họcSinh học. Kết quả điều tra nhận thức của sinh viên về mục đích việc thiết kế và sử dụng TN trong dạy học SH Kết quả Nội dung điều tra + — Số lượng Tỷ lệ Việc thiết kế và sử | Để tô chức cho học dụng thí nghiệm | sinh học tập chiếm 31 20.67% trong dạy học Sinh | lĩnh kiến thức mới học ở trưởng phổ | Để cũng cỗ Kiến thông nhằm` mục | thức cho học sinh B 48.67% đích chủ yếu là De rèn luyện những kỹ năng, phát triển tư duy 85 56.67% thực hành thí nghiệm cho học sinh Để kiểm tra, đánh a2 28% giá học sinh Mục đích khác 21 14% 20 'Từ những số liệu trên có thể thấy, bài tập thí nghiệm được sinh viên nhận định được sử dụng với nhiều mục đích khác nhau, vào nhiều khâu khác nhau của quá trình đạy học. Trong đó, phần lớn sinh viên cho rằng thực hành thí nghiệm có mục.

đích chủ yếu là rèn luyện những kỹ năng, phát triển tư duy thực hành thí nghiệm cho học sinh KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 Từ nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài cho thay: Thi nghiệm có vai trò hết sức quan trọng trong dạy và học bộ môn Sinh học, đặc biệt là đối với sinh viên các trường sư phạm. “Thí nghiệm có thể được sử dụng ở khâu nghiên cứu bài học mới, củng cố và kiểm tra đánh giá. Qua khảo sát thực tế cho thấy kỹ năng sử dụng thí nghiệm vào dạy học của sinh viên còn nhiều hạn chế. Từ đó cho thấy tằm quan trọng của việc rèn luyện cho.

sinh viên kỹ năng thiết kế và sử dụng thí nghiệm trong dạy học Sinh học.