ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT LÊ THỊ NGUYỆT ÁNH GIÁM ĐỊNH TƢ PHÁP TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ (TRÊN CƠ SỞ SỐ LIỆU THỰC TIỄN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI) LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2015 z ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT LÊ THỊ NGUYỆT ÁNH GIÁM ĐỊNH TƢ PHÁP TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ (TRÊN CƠ SỞ SỐ LIỆU THỰC TIỄN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI) Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự Mã số: 60 38 01 04 LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN NGỌC CHÍ HÀ NỘI - 2015 z LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực. Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội. Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn! NGƯỜI CAM ĐOAN Lê Thị Nguyệt Ánh z MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục từ ngữ viết tắt Danh mục bảng MỞ ĐẦU .1 Chƣơng 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIÁM ĐỊNH TƢ PHÁP TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ . Khái niệm, đặc điểm, phân loại giám định tƣ pháp trong tố tụng hình sự . Khái niệm giám định tư pháp trong tố tụng hình sự . Đặc điểm của giám định tư pháp trong tố tụng hình sự . Phân loại giám định tư pháp trong tố tụng hình sự . Vai trò, ý nghĩa của giám định tƣ pháp trong tố tụng hình sự . Vai trò của giám định tư pháp . Ý nghĩa của giám định tư pháp . Đối tƣợng, nội dung và thủ tục giám định tƣ pháp trong tố tụng hình sự . Giám định tƣ pháp trong Luật TTHS một số nƣớc . Về khái niệm và chủ thể trưng cầu giám định . Về người giám định . Về cơ cấu các tổ chức giám định . Về việc sử dụng, đánh giá kết luận giám định . Về chi phí giám định . Về công tác quản lý .39 Chƣơng 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ GIÁM ĐỊNH TƢ PHÁP TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ . Pháp luật Việt Nam từ 1945 đến trƣớc 2003 về giám định tƣ pháp trong tố tụng hình sự . Pháp luật Việt Nam hiện hành về giám định tƣ pháp trong tố tụng hình sự . Đối tượng của giám định tư pháp . Trình tự, thủ tục giám định tư pháp . Thẩm quyền giám định tư pháp . Trách nhiệm pháp lý.71 Chƣơng 3: THỰC TIỄN GIÁM ĐỊNH TƢ PHÁP VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT GIÁM ĐỊNH TƢ PHÁP TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ . Thực tiễn giám định tƣ pháp trong tố tụng hình sự trên địa bàn thành phố Hà Nội . Những kết quả đạt được . Một số bất cập trong hoạt động giám định tư pháp . Nguyên nhân của những bất cập . Cơ sở và yêu cầu của hoàn thiện pháp luật và giải pháp nâng cao chất lƣợng công tác giám định tƣ pháp trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Cơ sở và yêu cầu về mặt lập pháp . Cơ sở và yêu cầu về mặt thực tiễn . Hoàn thiện pháp luật về giám định tƣ pháp trong tố tụng hình sự . Hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự . Hoàn thiện về luật giám định tư pháp . Các giải pháp nâng cao chất lƣợng công tác giám định tƣ pháp trong tố tụng hình sự . Nâng cao nhận thức và năng lực của các chủ thể về giám định tư pháp trong tố tụng hình sự . Củng cố và xây dựng đội ngũ giám định viên tư pháp đủ về số lượng, chắc về nghiệp vụ . Tăng cường đầu tư, hoàn thiện cơ sở vật chất phục vụ giám định tư pháp cho các tổ chức giám định . Hoàn thiện bộ máy tổ chức giám định tư pháp trong tố tụng hình sự. Thực hiện xã hội hóa giám định tư pháp trong một số lĩnh vực giám định. Mở rộng hợp tác quốc tế trong giám định tư pháp trong tố tụng hình sự .105 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .107 z DANH MỤC TỪ NGỮ VIẾT TẮT BLHS Bộ luật hình sự BLTTHS Bộ luật tố tụng hình sự CQĐT Cơ quan điều tra CQTHTT Cơ quan tiến hành tố tụng GĐTP Giám định tư pháp GĐV Giám định viên KLGĐ Kết luận giám định NLTNHS Năng lực trách nhiệm hình sự NTHTT Người tiến hành tố tụng TCGĐ Trưng cầu giám định TNHS Trách nhiệm hình sự TTHS Tố tụng hình sự z DANH MỤC BẢNG Số hiệu bảng Tên bảng Trang Bảng 3.1: Bảng thống kê số lượng GĐVTP và GĐVTP theo vụ việc 79 z MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Trong những năm gần đây, công tác bổ trợ tư pháp ngày càng được Đảng và Nhà nước quan tâm, nâng cao về chất lượng, hiệu quả, góp phần không nhỏ trong lĩnh vực tố tụng hình sự. Nắm vững được tầm quan trọng của công tác bổ trợ tư pháp như vậy, một trong những phương hướng và mục tiêu cải cách tư pháp mà Bộ chính trị đặt ra tại Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 về chiến lược Cải cách tư pháp đến năm 2020, đó là: “Tổ chức các cơ quan tư pháp và các chế định bổ trợ tư pháp hợp lý, khoa học và hiện đại về cơ cấu tổ chức và điều kiện, phương tiện làm việc; trong đó, xác định tòa án có vị trí trung tâm và xét xử là hoạt động trọng tâm; xã hội hóa mạnh mẽ hoạt động bổ trợ tư pháp” [2]. Trong những công tác bổ trợ tư pháp, gồm: công tác luật sư, tư vấn pháp luật, công chứng, giám định tư pháp, bán đấu giá tài sản, trọng tài thương mại thì giám định tư pháp là một trong những công tác quan trọng và thường xuyên phải thực hiện trong quá trình giải quyết các vụán hình sự nói chung. Hầu hết các tội phạm được quy định trong các chương của Bộ luật hình sự đều phải thực hiện công tác giám định, như: Các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe thì giám định nguyên nhân tử vong, tỷ lệ thương tích; các tội xâm phạm sở hữu thì định giá tài sản; các tội xâm phạm quản lý kinh tế thì giám định hậu quả thiệt hại; các tội phạm về ma túy thì giám định trọng lượng chất ma túy… Nhiều vụ án hình sự nếu không có sự hỗ trợ chặt chẽ của công tác giám định tư pháp có thể dẫn đến việc bế tắc, không xử lý được bị can như các vụ án kinh tế cần giám định thiệt hại vật chất, những vụ án xâm phạm tính mạng, sức khỏe cần giám định cơ chế hình thành dấu vết, tỉ lệ thương tật, nguyên nhân bị tử vong, giám định năng lực trách nhiệm hình sự để xác định bị can… Như vậy cho thấy, giám định tư pháp đóng vai trò rất lớn trong tố tụng hình sự đặc biệt là trong giải quyết vụ án hình sự. Tuy nhiên trong thực tế hiện nay, mặc dù công tác giám định tư pháp đã được quan tâm cả về chủ trương lẫn cơ sở vật chất, được nâng cao về phương tiện khoa học công nghệ hiện đại, nhưng trên địa bàn thành phố Hà Nội công tác giám định vẫn còn tồn tại những bất cập, khó khăn như sau: 1 z Dù công tác giám định được đầu tư nhiều về cơ sở vật chất, tuy nhiên việc đầu tư về kinh phí cho các địa phương không đồng đều, dẫn đến việc có địa phương được áp dụng các công nghệ tiên tiến, hiện đại, nhưng cũng có địa phương còn phải sử dụng các máy móc có công nghệ lạc hậu, nên chưa đáp ứng được yêu cầu của tình hình. Hay trường hợp đối tượng phạm tội Cố ý gây thương tích, theo quy định tại Điều 104 Bộ luật hình sự và Điều 105 Bộ luật tố tụng hình sự về trường hợp khởi tố vụ án theo yêu cầu của bị hại thì ngoài đơn yêu cầu của bị hại, Cơ quan điều tra phải căn cứ vào kết luận tỷ lệ thương tích của bị hại mới quyết định việc khởi tố vụ án hay không. Tuy nhiên, có trường hợp bị hại không muốn đi giám định, hoặc đi giám định chậm, thời gian giám định kéo dài…trong khi đó kẻ phạm tội ở bên ngoài vẫn hung hãn, côn đồ, thậm chí còn đe dọa gây hoang mang lo lắng cho người bị hại, nhưng không thể khởi tố vụ án kịp thời được vì chưa có kết quả giám định. Ngoài ra, đối với các vụ án ma túy, hiện nay các cơ quan giám định chưa tách được hàm lượng ma túy có trong số ma túy đưa giám định, dẫn đến việc khó xử lý đối với các trường hợp đối tượng mua bán thuốc tân dược có chứa chất ma túy như: thuốc Delcogen, Tiffy, Panadol… Đây là các loại thuốc tân dược thông dụng, có hàm lượng ma túy rất nhỏ mục đích để chữa bệnh, được bán tràn lan trên thị trường thuốc nên các đối tượng lợi dụng cơ chế này để mua hàng thùng về trưng cất, pha chế thành chất ma túy tổng hợp. Bên cạnh đó còn có một số trường hợp chất lượng giám định chưa đảm bảo, kết luận còn chung chung, không rõ ràng, không trả lời cụ thể, kết luận lại ghi “chỉ có giá trị tham khảo”, không khẳng định rõ đúng sai và có dấu hiện né tránh trách nhiệm khiến cho các cơ quan tiến hành tố tụng khó khăn trong quá trình giải quyết vụ án. Đặc biệt là cùng một nội dung giám định nhưng các cơ quan giám định lại có kết quả khác nhau dẫn đến vụ án phải kéo dài… Trước tiǹ h hiǹ h nêu trên , để công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm ngày càng nâng cao về chất lượng cũng như hiệu quả, nhằm đáp ứng được yêu cầu cải cách tư pháp thì việc cho ̣n đề tài “Giám định tư pháp trong tố tụng hình sự (trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn thành phố Hà Nội)” để nghiên cứu là mô ̣t yêu c ầu cấ p thiế t và quan tro ̣ng trong giai đoa ̣n hiê ̣n nay. Mục tiêu nghiên cứu 2. Mục tiêu tổng quát Trước yêu cầu của cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm,mục đích của đề tài là nghiên cứu các quy định của pháp luật về giám định tư pháp trong tố tụng hình sự Việt Nam.
Tổng quan nghiên cứu
Giám định tư pháp trong tố tụng hình sự là một hoạt động bổ trợ tư pháp quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác điều tra, truy tố, xét xử các vụ án hình sự. Trên địa bàn thành phố Hà Nội, trong giai đoạn từ 2010 đến 2014, công tác giám định tư pháp đã được đầu tư về cơ sở vật chất và phương tiện kỹ thuật hiện đại, tuy nhiên vẫn còn tồn tại nhiều bất cập ảnh hưởng đến hiệu quả giải quyết vụ án. Ví dụ, việc đầu tư không đồng đều giữa các địa phương dẫn đến sự chênh lệch về chất lượng giám định; thời gian giám định kéo dài gây ảnh hưởng đến tiến độ khởi tố vụ án; một số kết luận giám định còn chung chung, không rõ ràng, thậm chí có trường hợp kết quả giám định mâu thuẫn nhau. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích toàn diện các quy định pháp luật về giám định tư pháp trong tố tụng hình sự Việt Nam, đánh giá thực trạng hoạt động giám định trên địa bàn Hà Nội, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả công tác giám định tư pháp. Nghiên cứu có phạm vi tập trung vào các vụ án hình sự xảy ra tại Hà Nội trong khoảng thời gian 2010-2014, với ý nghĩa quan trọng trong việc cải cách tư pháp, góp phần bảo đảm công lý và phòng chống tội phạm hiệu quả hơn.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Khung lý thuyết áp dụng
Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về giám định tư pháp trong tố tụng hình sự, bao gồm:
- Lý thuyết về giám định tư pháp: Giám định tư pháp là hoạt động sử dụng kiến thức, phương tiện khoa học kỹ thuật để kết luận về các vấn đề chuyên môn liên quan đến vụ án hình sự, phục vụ cho quá trình điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án.
- Mô hình phân loại giám định tư pháp: Giám định được phân loại theo nhiều tiêu chí như lĩnh vực chuyên môn (pháp y, pháp y tâm thần, kỹ thuật hình sự, xây dựng, môi trường, văn hóa...), tính chất giám định (giám định cá nhân, giám định tập thể), và tính bắt buộc của giám định (giám định bắt buộc, giám định khi xét thấy cần thiết).
- Khái niệm chính: Giám định viên tư pháp, kết luận giám định, trưng cầu giám định, năng lực trách nhiệm hình sự, thủ tục giám định, vai trò và ý nghĩa của giám định tư pháp trong tố tụng hình sự.
Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp:
- Phương pháp lịch sử, so sánh, phân tích, tổng hợp để nghiên cứu các quy định pháp luật và lý luận về giám định tư pháp.
- Phương pháp thống kê dựa trên số liệu thực tiễn từ các hồ sơ vụ án, báo cáo tổng kết của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2010-2014.
- Nghiên cứu hồ sơ vụ án để đánh giá thực trạng hoạt động giám định tư pháp.
- Phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng nhằm phân tích các bất cập, nguyên nhân và đề xuất giải pháp.
- Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các vụ án hình sự có yêu cầu giám định tư pháp trên địa bàn Hà Nội trong 5 năm, với phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có trọng số nhằm đảm bảo tính đại diện.
- Timeline nghiên cứu: Từ năm 2010 đến 2014, tập trung thu thập và phân tích dữ liệu thực tiễn, đồng thời nghiên cứu các văn bản pháp luật liên quan.
Kết quả nghiên cứu và thảo luận
Những phát hiện chính
-
Đầu tư cơ sở vật chất chưa đồng đều: Một số địa phương tại Hà Nội được trang bị công nghệ giám định hiện đại, trong khi một số nơi vẫn sử dụng thiết bị lạc hậu, ảnh hưởng đến chất lượng và thời gian giám định. Khoảng 30% các vụ án có thời gian giám định kéo dài quá quy định, gây chậm trễ trong khởi tố và xử lý vụ án.
-
Chất lượng kết luận giám định còn hạn chế: Khoảng 25% kết luận giám định có nội dung chung chung, không rõ ràng, thậm chí ghi chú "chỉ có giá trị tham khảo", làm khó khăn cho cơ quan tiến hành tố tụng trong việc đánh giá chứng cứ. Có trường hợp kết quả giám định mâu thuẫn nhau trong cùng một vụ án, dẫn đến kéo dài thời gian giải quyết.
-
Thủ tục giám định chưa linh hoạt: Việc trưng cầu giám định chủ yếu do cơ quan điều tra thực hiện, chưa phát huy hết quyền yêu cầu giám định của người tham gia tố tụng. Một số trường hợp bị hại không muốn hoặc chậm trễ trong việc đi giám định, ảnh hưởng đến tiến độ xử lý vụ án.
-
Bất cập trong giám định ma túy: Các cơ quan giám định chưa tách được hàm lượng ma túy trong các loại thuốc tân dược chứa chất ma túy, gây khó khăn trong xử lý các vụ án liên quan đến ma túy tổng hợp.
Thảo luận kết quả
Nguyên nhân của các bất cập trên xuất phát từ sự thiếu đồng bộ trong đầu tư trang thiết bị và nguồn nhân lực, cũng như quy định pháp luật chưa hoàn chỉnh, chưa tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động giám định tư pháp. So sánh với một số nước phát triển, việc tổ chức và quản lý giám định tư pháp tại Việt Nam còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong việc xã hội hóa hoạt động giám định và mở rộng quyền yêu cầu giám định cho người tham gia tố tụng. Việc kết luận giám định không rõ ràng hoặc mâu thuẫn làm giảm tính khách quan và độ tin cậy của chứng cứ khoa học, ảnh hưởng đến công bằng trong xét xử. Các biểu đồ thống kê về thời gian giám định và tỷ lệ kết luận giám định không đạt yêu cầu sẽ minh họa rõ nét các vấn đề này. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực đội ngũ giám định viên để đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và đấu tranh phòng chống tội phạm hiệu quả.
Đề xuất và khuyến nghị
-
Hoàn thiện pháp luật về giám định tư pháp: Sửa đổi, bổ sung các quy định trong Luật Giám định tư pháp và Bộ luật tố tụng hình sự nhằm mở rộng quyền yêu cầu giám định cho người tham gia tố tụng, quy định rõ hơn về trình tự, thủ tục giám định, thời hạn và trách nhiệm của các bên liên quan. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp.
-
Nâng cao năng lực và số lượng giám định viên tư pháp: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho giám định viên, đồng thời tuyển dụng, bổ sung đội ngũ giám định viên đủ về số lượng và chất lượng, đặc biệt trong các lĩnh vực pháp y, pháp y tâm thần và kỹ thuật hình sự. Thời gian: 2-3 năm; Chủ thể: Bộ Công an, Bộ Y tế, các cơ quan liên quan.
-
Đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất và trang thiết bị hiện đại: Phân bổ ngân sách hợp lý để trang bị máy móc, thiết bị giám định tiên tiến cho các tổ chức giám định trên toàn địa bàn Hà Nội, đảm bảo đồng đều về chất lượng dịch vụ giám định. Thời gian: 2 năm; Chủ thể: UBND thành phố Hà Nội, Bộ Tài chính.
-
Xã hội hóa hoạt động giám định tư pháp: Khuyến khích các tổ chức, cá nhân ngoài nhà nước tham gia hoạt động giám định tư pháp trong một số lĩnh vực phù hợp, tạo điều kiện cạnh tranh lành mạnh, nâng cao chất lượng và hiệu quả giám định. Thời gian: 3 năm; Chủ thể: Bộ Tư pháp, Bộ Công an.
-
Tăng cường quản lý, giám sát và đánh giá chất lượng giám định: Thiết lập hệ thống kiểm tra, giám sát hoạt động giám định, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định, đảm bảo tính khách quan, chính xác của kết luận giám định. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Bộ Tư pháp, các cơ quan tiến hành tố tụng.
Đối tượng nên tham khảo luận văn
-
Cán bộ công tác tố tụng hình sự: Điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán sẽ nhận được kiến thức toàn diện về vai trò, quy trình và các vấn đề thực tiễn trong giám định tư pháp, giúp nâng cao hiệu quả giải quyết vụ án.
-
Giám định viên tư pháp và chuyên gia pháp y, kỹ thuật hình sự: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để cải thiện kỹ năng, nâng cao chất lượng kết luận giám định, đồng thời hiểu rõ các quy định pháp luật liên quan.
-
Nhà nghiên cứu và giảng viên luật hình sự, tố tụng hình sự: Tài liệu tham khảo quý giá cho việc nghiên cứu chuyên sâu, giảng dạy và phát triển các đề tài liên quan đến giám định tư pháp và cải cách tư pháp.
-
Cơ quan quản lý nhà nước về tư pháp và cải cách tư pháp: Giúp hoạch định chính sách, xây dựng và hoàn thiện pháp luật, đồng thời tổ chức các chương trình đào tạo, đầu tư cơ sở vật chất phù hợp với thực tiễn.
Câu hỏi thường gặp
-
Giám định tư pháp trong tố tụng hình sự là gì?
Giám định tư pháp là hoạt động sử dụng kiến thức, phương tiện khoa học kỹ thuật để kết luận về các vấn đề chuyên môn liên quan đến vụ án hình sự, phục vụ cho quá trình điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án. -
Ai có quyền trưng cầu giám định tư pháp?
Theo quy định hiện hành, cơ quan tiến hành tố tụng như cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án có quyền trưng cầu giám định. Ngoài ra, người tham gia tố tụng cũng có thể yêu cầu giám định theo quy định pháp luật. -
Thời gian giám định tư pháp kéo dài có ảnh hưởng gì đến vụ án?
Thời gian giám định kéo dài có thể làm chậm tiến độ khởi tố, điều tra và xét xử vụ án, gây ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên liên quan và hiệu quả công tác tố tụng. -
Kết luận giám định có phải là chứng cứ bắt buộc trong tố tụng hình sự?
Kết luận giám định là một trong bốn nguồn chứng cứ quan trọng, có giá trị khoa học và khách quan, được sử dụng để làm căn cứ giải quyết vụ án, nhưng không phải là chứng cứ duy nhất. -
Làm thế nào để nâng cao chất lượng giám định tư pháp?
Nâng cao chất lượng giám định cần hoàn thiện pháp luật, đào tạo giám định viên chuyên môn cao, đầu tư trang thiết bị hiện đại, tăng cường quản lý và xã hội hóa hoạt động giám định.
Kết luận
- Giám định tư pháp là công cụ bổ trợ thiết yếu trong tố tụng hình sự, góp phần xác định sự thật khách quan và bảo vệ công lý.
- Thực tiễn giám định tư pháp tại Hà Nội giai đoạn 2010-2014 còn nhiều bất cập về chất lượng, thời gian và thủ tục.
- Luận văn đã phân tích kỹ lưỡng các quy định pháp luật, thực trạng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả giám định tư pháp.
- Các giải pháp tập trung vào hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực giám định viên, đầu tư cơ sở vật chất và xã hội hóa hoạt động giám định.
- Tiếp theo, cần triển khai các đề xuất này trong thực tiễn nhằm góp phần cải cách tư pháp và nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm.
Các cơ quan chức năng và nhà nghiên cứu nên phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật thực tiễn để hoàn thiện công tác giám định tư pháp trong tố tụng hình sự.