Luận Văn Thạc Sĩ: Giải Pháp Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Huyện Bình Gia, Tỉnh Lạng Sơn

Khám phá giải pháp xây dựng nông thôn mới tại huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn, góp phần phát triển kinh tế và nâng cao đời sống người dân.

• Tác giả: Đào Thế Đông
• Người hướng dẫn: PGS. TS Đinh Ngọc Lan
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Giải pháp xây dựng nông thôn mới tại huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Cơ sở lý luận về xây dựng nông thôn mới
• 1.1.1. Khái niệm nông thôn và nông thôn mới
• 1.1.1.1. Khái niệm về nông thôn
• 1.1.1.2. Khái niệm về nông thôn mới
• 1.1.2. Đặc điểm của nông thôn Việt Nam trong giai đoạn đổi mới
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.1.3. Những thuận lợi và khó khăn trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 2.3.2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
• 2.3.3. Phương pháp xử lý và phân tích thông tin
• 2.3.4. Phương pháp phân tổ thống kê
• 2.3.5. Phương pháp so sánh
• 2.3.6. Phương pháp thống kê mô tả
• 2.3.7. Phương pháp phân tích SWOT
• 2.3.8. Phương pháp chuyên gia
• 2.4. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn
• 3.1.1. Thực trạng tiến độ triển khai các bước trong xây dựng nông thôn mới
• 3.1.2. Thực trạng tiến độ thực hiện bộ tiêu chí và nội dung xây dựng nông thôn mới
• 3.1.3. Sự tham gia của người dân trong quá trình xây dựng nông thôn mới
• 3.1.4. Đánh giá chung về chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn
• 3.2. Kết quả đạt được
• 3.3. Những tồn tại, hạn chế
• 3.4. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế
• 3.5. Giải pháp xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Bình Gia giai đoạn 2019 - 2020
• 3.5.1. Quan điểm xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2019-2020
• 3.5.2. Mục tiêu xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2019-2020
• 3.5.3. Nội dung và bộ tiêu chí nông thôn mới giai đoạn 2019-2020
• 3.5.4. Cơ sở, quan điểm đề xuất các giải pháp
• 3.5.5. Giải pháp xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2019 - 2020
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Xây dựng nông thôn mới tại huyện Bình Gia tỉnh Lạng Sơn

Xây dựng nông thôn mới là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm hiện đại hóa nông thôn, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Tại huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn, chương trình này đã được triển khai từ năm 2011 với mục tiêu đến năm 2020 có 50% số xã đạt chuẩn nông thôn mới. Tuy nhiên, tiến độ thực hiện còn chậm, chỉ có 2 xã đạt chuẩn vào năm 2016. Nguyên nhân chính là do thiếu sự quyết liệt trong chỉ đạo, sự ỷ lại của một số địa phương, và chưa phát huy được sự tham gia tích cực của người dân.

1.1. Thực trạng xây dựng nông thôn mới

Thực trạng xây dựng nông thôn mới tại huyện Bình Gia cho thấy nhiều bất cập. Mặc dù đã có những cải thiện về cơ sở hạ tầng nông thôn như giao thông, thủy lợi, và điện, nhưng việc phát triển kinh tế và nâng cao đời sống người dân còn hạn chế. Các xã chưa đạt chuẩn gặp khó khăn trong việc thực hiện các tiêu chí về môi trường nông thôn, văn hóa nông thôn, và quy hoạch nông thôn. Sự tham gia của người dân trong quá trình xây dựng còn thụ động, chưa phát huy được vai trò chủ thể.

1.2. Nguyên nhân và thách thức

Nguyên nhân chính dẫn đến tiến độ chậm trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Bình Gia là thiếu sự đồng bộ trong chỉ đạo và thực hiện. Các chính sách hỗ trợ chưa được triển khai hiệu quả, đặc biệt là trong việc phát triển kinh tế nông thôn và nâng cao đời sống nông dân. Bên cạnh đó, nhận thức của người dân về chương trình còn hạn chế, dẫn đến sự tham gia không tích cực. Các thách thức khác bao gồm sự thiếu hụt nguồn lực tài chính và nhân lực, cũng như sự phức tạp trong việc thực hiện các tiêu chí về môi trường và văn hóa.

II. Giải pháp xây dựng nông thôn mới

Để đẩy nhanh tiến độ xây dựng nông thôn mới tại huyện Bình Gia, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Trọng tâm là nâng cao hiệu quả quản lý và chỉ đạo, tăng cường sự tham gia của người dân, và phát triển bền vững các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, và môi trường. Các giải pháp cụ thể bao gồm hoàn thiện cơ sở hạ tầng nông thôn, thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, và bảo tồn văn hóa nông thôn.

2.1. Hoàn thiện cơ sở hạ tầng

Một trong những giải pháp quan trọng là hoàn thiện cơ sở hạ tầng nông thôn, bao gồm hạ tầng giao thông nông thôn, hệ thống thủy lợi, và cung cấp điện. Việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng không chỉ giúp cải thiện điều kiện sống của người dân mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn. Cần ưu tiên các dự án có tính chất then chốt và đảm bảo tính bền vững trong quá trình thực hiện.

2.2. Phát triển kinh tế và nâng cao đời sống

Để nâng cao đời sống nông dân, cần thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn thông qua việc đa dạng hóa ngành nghề, ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, và hình thành các chuỗi giá trị bền vững. Các chính sách hỗ trợ cần tập trung vào việc giảm nghèo, tạo việc làm, và nâng cao thu nhập cho người dân. Đồng thời, cần chú trọng bảo tồn và phát huy văn hóa nông thôn, góp phần xây dựng nông thôn mới giàu bản sắc.

III. Kết luận và kiến nghị

Xây dựng nông thôn mới tại huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn là một quá trình dài hơi và đòi hỏi sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị và người dân. Để đạt được mục tiêu đề ra, cần có sự đồng bộ trong chỉ đạo, tăng cường sự tham gia của người dân, và tập trung vào các giải pháp phát triển bền vững. Các kiến nghị cụ thể bao gồm tăng cường nguồn lực tài chính, nâng cao nhận thức của người dân, và đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất nông nghiệp.

3.1. Kiến nghị về chính sách

Cần có các chính sách nông thôn mới phù hợp với điều kiện thực tế của huyện Bình Gia, đặc biệt là các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế nông thôn và nâng cao đời sống nông dân. Các chính sách cần được triển khai linh hoạt, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả. Đồng thời, cần tăng cường công tác tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người dân về chương trình.

3.2. Kiến nghị về quản lý

Cần cải thiện hiệu quả quản lý trong quá trình xây dựng nông thôn mới bằng cách tăng cường sự phối hợp giữa các cấp chính quyền và các bên liên quan. Cần xây dựng cơ chế giám sát và đánh giá hiệu quả thực hiện các dự án, đảm bảo tính minh bạch và công bằng. Đồng thời, cần chú trọng đào tạo nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu của chương trình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chương trình xây dựng nông thôn mới (NTM) là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm hiện đại hóa khu vực nông thôn, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Tính đến năm 2017, dân số khu vực nông thôn Việt Nam khoảng 60,85 triệu người, chiếm 65% tổng dân số, với lao động nông thôn chiếm 67,8%. Tuy nhiên, tiến độ xây dựng NTM ở các vùng miền có sự chênh lệch lớn, đặc biệt là các huyện miền núi như Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn, nơi đến năm 2018 mới có 4 xã đạt chuẩn NTM, chiếm 21,05% tổng số xã. Huyện Bình Gia có diện tích tự nhiên 109.415,1 ha, dân số 54.887 người, trong đó lao động nông nghiệp chiếm 87,67%. Thu nhập bình quân đầu người năm 2018 đạt 29,5 triệu đồng, tuy nhiên kinh tế chủ yếu là sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, hạ tầng còn nhiều hạn chế.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về xây dựng NTM, đánh giá thực trạng tại huyện Bình Gia theo bộ tiêu chí quốc gia, phân tích các yếu tố thuận lợi, khó khăn, cơ hội, thách thức, từ đó đề xuất giải pháp thúc đẩy tiến độ và hiệu quả xây dựng NTM. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 19 xã của huyện Bình Gia, với số liệu khảo sát giai đoạn 2016-2018. Ý nghĩa nghiên cứu góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành xây dựng NTM tại địa phương, đồng thời đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả chương trình.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình về phát triển nông thôn mới, bao gồm:

• Khái niệm nông thôn và nông thôn mới: Nông thôn là khu vực dân cư chủ yếu làm nghề nông, còn nông thôn mới là khu vực có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, sản xuất phát triển bền vững, đời sống người dân được nâng cao, bản sắc văn hóa được giữ gìn và xã hội ổn định.

• Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng NTM: Gồm 19 tiêu chí chia thành 5 nhóm: quy hoạch; hạ tầng kinh tế - xã hội; kinh tế và tổ chức sản xuất; văn hóa - xã hội - môi trường; hệ thống chính trị.

• Phân tích SWOT: Được sử dụng để đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong quá trình xây dựng NTM tại huyện Bình Gia.

• Mô hình tham gia của cộng đồng: Nhấn mạnh vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng NTM, từ đó nâng cao tính bền vững của chương trình.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Kết hợp số liệu thứ cấp từ các cơ quan nhà nước như Chi cục Thống kê, Văn phòng Điều phối xây dựng NTM huyện Bình Gia, và số liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát thực địa tại 3 xã đại diện (Tân Văn, Hồng Thái, Minh Khai).

• Phương pháp chọn mẫu: Lấy mẫu ngẫu nhiên 20 hộ nông dân tại mỗi xã, tổng cộng 60 hộ, nhằm phản ánh đa dạng điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và mức độ xây dựng NTM.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng thống kê mô tả, phân tổ thông kê, so sánh tiến độ thực hiện các tiêu chí, phân tích SWOT và thu thập ý kiến chuyên gia để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích số liệu giai đoạn 2016-2018, tập trung đánh giá tiến độ xây dựng NTM và đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2019-2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tiến độ xây dựng NTM còn chậm: Đến hết năm 2018, huyện Bình Gia mới có 4/19 xã đạt chuẩn NTM (21,05%). Tiêu chí giao thông nông thôn mới chỉ có 18,3% đường trục xã, liên xã được cứng hóa; đường trục thôn đạt 16,67%; đường ngõ xóm chỉ đạt 9,6%. Hệ thống thủy lợi mới cứng hóa 18,8% kênh mương, nhiều công trình xuống cấp.

2. Chất lượng quy hoạch và đề án thấp: Mặc dù 100% xã đã hoàn thành quy hoạch NTM, nhưng chất lượng quy hoạch còn yếu, nhiều nội dung không phù hợp thực tế, chưa chú trọng phát triển sản xuất và bảo vệ môi trường. Đề án xây dựng NTM nhiều nơi mang tính đối phó, thiếu sự tham gia của người dân.

3. Nguồn lực và sự tham gia của người dân hạn chế: Việc huy động nguồn lực từ nhân dân và doanh nghiệp còn yếu, nhiều xã có tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào hỗ trợ từ cấp trên. Tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ đạt 44,3%, ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu lao động và ứng dụng khoa học kỹ thuật.

4. Thu nhập và cơ cấu kinh tế: Thu nhập bình quân đầu người tăng từ 22,4 triệu đồng năm 2016 lên 29,5 triệu đồng năm 2018. Cơ cấu kinh tế năm 2018 gồm nông nghiệp 42,6%, công nghiệp - xây dựng 15,9%, thương mại - dịch vụ 41,5%. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp vẫn nhỏ lẻ, manh mún, chưa hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tiến độ xây dựng NTM chậm là do điều kiện địa hình đồi núi phức tạp, hạ tầng cơ sở còn yếu kém, nguồn lực tài chính hạn chế và năng lực quản lý, tổ chức thực hiện chưa cao. So với các huyện miền xuôi như Lạng Giang (Bắc Giang) với 5 xã đạt chuẩn năm 2016 và nguồn vốn đầu tư 80,5 tỷ đồng năm 2016, Bình Gia còn nhiều khó khăn trong huy động vốn và tổ chức thực hiện. Việc quy hoạch và đề án xây dựng NTM chưa sát thực tế làm giảm hiệu quả triển khai các dự án phát triển sản xuất và hạ tầng.

Sự tham gia của người dân còn hạn chế, chủ yếu tiếp nhận thông tin qua truyền hình, báo chí, chưa có nhiều hoạt động tập huấn, đào tạo nâng cao nhận thức. Điều này ảnh hưởng đến tính chủ động và bền vững của chương trình. Thu nhập tăng nhưng chưa đồng đều, chưa tạo được sản phẩm mũi nhọn, chưa phát huy được tiềm năng đất đai và nguồn nhân lực.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tiến độ hoàn thành các tiêu chí NTM theo từng xã, bảng so sánh tỷ lệ cứng hóa đường giao thông, thủy lợi, và biểu đồ cơ cấu kinh tế giai đoạn 2016-2018 để minh họa rõ nét sự phát triển và tồn tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường chỉ đạo, nâng cao năng lực quản lý: Cấp ủy, chính quyền huyện và xã cần kiện toàn Ban chỉ đạo xây dựng NTM, phân công rõ trách nhiệm, tổ chức tập huấn nâng cao năng lực cán bộ quản lý, đảm bảo hoạt động Ban chỉ đạo thực chất và hiệu quả. Thời gian: 2019-2020.

2. Đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức người dân: Tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo, truyền thông đa phương tiện nhằm nâng cao hiểu biết và sự tham gia của người dân trong xây dựng NTM. Mục tiêu đạt 100% hộ dân được tiếp cận thông tin và tham gia các hoạt động xây dựng NTM trong 2 năm tới.

3. Tăng cường huy động nguồn lực tài chính: Khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân đóng góp, đồng thời tranh thủ các nguồn vốn hỗ trợ từ Trung ương, tỉnh và các chương trình phát triển. Xây dựng cơ chế hỗ trợ ưu đãi cho các dự án phát triển sản xuất và hạ tầng. Thời gian thực hiện: 2019-2020.

4. Phát triển sản xuất hàng hóa tập trung, nâng cao giá trị sản phẩm: Xây dựng các vùng chuyên canh, áp dụng khoa học kỹ thuật, phát triển chuỗi giá trị sản phẩm đặc trưng địa phương, tạo sản phẩm mũi nhọn nâng cao thu nhập. Hỗ trợ đào tạo kỹ thuật, chuyển giao công nghệ cho nông dân. Mục tiêu tăng tỷ trọng sản phẩm hàng hóa lên trên 50% trong 3 năm tới.

5. Cải thiện hạ tầng giao thông và thủy lợi: Ưu tiên đầu tư cứng hóa đường giao thông nông thôn, nâng cấp hệ thống kênh mương, bảo trì các công trình thủy lợi hiện có, đảm bảo phục vụ sản xuất và sinh hoạt. Mục tiêu đến 2020 đạt trên 50% đường giao thông nông thôn cứng hóa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước các cấp: Giúp hiểu rõ thực trạng, khó khăn và giải pháp xây dựng NTM tại huyện miền núi, từ đó nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành.

2. Nhà nghiên cứu và học viên ngành kinh tế nông nghiệp, phát triển nông thôn: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để nghiên cứu sâu hơn về xây dựng NTM, phát triển kinh tế nông thôn vùng miền núi.

3. Các tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng dân cư: Nâng cao nhận thức, vai trò tham gia của người dân trong xây dựng NTM, từ đó thúc đẩy sự đồng thuận và phát huy nội lực.

4. Doanh nghiệp và hợp tác xã nông nghiệp: Tham khảo các giải pháp phát triển sản xuất hàng hóa, liên kết chuỗi giá trị, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Xây dựng nông thôn mới là gì và tại sao quan trọng?
   Xây dựng NTM là quá trình phát triển toàn diện khu vực nông thôn theo bộ tiêu chí quốc gia nhằm nâng cao đời sống vật chất, tinh thần và hạ tầng kinh tế - xã hội. Đây là chiến lược quan trọng để thu hẹp khoảng cách phát triển giữa nông thôn và thành thị, góp phần phát triển bền vững đất nước.

2. Tiến độ xây dựng NTM tại huyện Bình Gia hiện ra sao?
   Đến năm 2018, huyện mới có 4/19 xã đạt chuẩn NTM, chiếm 21,05%. Tiến độ còn chậm do nhiều khó khăn về địa hình, nguồn lực và năng lực tổ chức thực hiện.

3. Những khó khăn chính trong xây dựng NTM ở Bình Gia là gì?
   Bao gồm địa hình đồi núi phức tạp, hạ tầng giao thông và thủy lợi chưa đồng bộ, sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ, nguồn lực tài chính hạn chế, và sự tham gia của người dân còn yếu.

4. Giải pháp nào được đề xuất để thúc đẩy xây dựng NTM?
   Tăng cường chỉ đạo, nâng cao năng lực cán bộ, đẩy mạnh tuyên truyền, huy động nguồn lực, phát triển sản xuất hàng hóa tập trung, cải thiện hạ tầng giao thông và thủy lợi.

5. Vai trò của người dân trong xây dựng NTM như thế nào?
   Người dân là chủ thể của chương trình, sự tham gia tích cực của họ quyết định thành công và bền vững của xây dựng NTM. Việc nâng cao nhận thức và huy động nội lực người dân là yếu tố then chốt.

Kết luận

• Huyện Bình Gia có nhiều tiềm năng phát triển nông thôn mới nhưng tiến độ thực hiện còn chậm, mới có 21,05% xã đạt chuẩn NTM đến năm 2018.
• Các tiêu chí về hạ tầng giao thông, thủy lợi và phát triển sản xuất chưa đạt yêu cầu, ảnh hưởng đến hiệu quả chương trình.
• Nguồn lực tài chính và sự tham gia của người dân còn hạn chế, năng lực quản lý và tổ chức thực hiện cần được nâng cao.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể gồm tăng cường chỉ đạo, tuyên truyền, huy động nguồn lực, phát triển sản xuất hàng hóa và cải thiện hạ tầng.
• Tiếp tục nghiên cứu, theo dõi tiến độ và hiệu quả thực hiện các giải pháp trong giai đoạn 2019-2020 để đảm bảo mục tiêu xây dựng NTM bền vững tại huyện Bình Gia.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng nông thôn mới phát triển toàn diện, bền vững cho Bình Gia và các vùng miền núi khác!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận về xây dựng nông thôn mới 1. Khái niệm nông thôn và nông thôn mới 1. Khái niệm về nông thôn Theo từ điển tiếng Việt: Nông thôn là danh từ chỉ khu vực dân cư tập trung chủ yếu làm nghề nông; phân biệt với thành thị.

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia cho rằng: Nông thôn Việt Nam là danh từ để chỉ những vùng đất trên lãnh thổ Việt Nam, ở đó, người dân sinh sống chủ yếu bằng nông nghiệp. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tại Thông tư số 54/2009/TT- BNNPTNT thì nông thôn được khái niệm: Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân dân xã. Như vậy nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân cư, trong đó tập trung chủ yếu là nông dân, nghề nghiệp chủ yếu là sản xuất nông nghiệp. Tập hợp này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh sự quản lý hành chính cơ sở là Ủy ban Nhân dân xã.

Khái niệm về nông thôn mới Về nông thôn mới có nhiều cách tiếp cận khác nhau, nhưng đa số đều khá thống nhất khi khẳng định nông thôn mới phải có kinh tế phát triển, đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân được nâng cao, dân trí cao, bản sắc văn hóa dân tộc được gìn giữ, tái tạo. Nghị quyết 26-NQ/TƯ của Trung ương xác định: Nông thôn mới là khu vực nông thôn có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất, tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa. e 6 Như vậy, mô hình nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng tính tiên tiến ở 5 nội dung: thứ nhất, làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại; thứ hai, sản xuất phát triển bền vững theo hướng hàng hóa; thứ ba, đời sống vật chất, tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; thứ tư, bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn, phát triển; thứ năm, được quản lý tốt, dân chủ ngày càng được nâng cao. Nông thôn mới là vùng nông thôn được xác định bởi các xã đã hoàn thành và đạt chuẩn các tiêu chí nông thôn mới theo Quyết định 491/QĐ-TTg ngày 16 tháng 4 năm 2009 của Thủ tường Chính phủ ban hành Bộ tiêu chí quốc gia xây dựng nông thôn mới.

Đặc điểm của nông thôn Việt Nam trong giai đoạn đổi mới Ở vùng nông thôn, các cư dân chủ yếu là nông dân, lao động và GDP nông nghiệp chiếm tỷ trọng cao trong kinh tế nông thôn. Nông thôn Việt Nam sau những năm đổi mới đến nay đã có nhiều biến đổi theo xu hướng tích cực. Tuy nhiên, lực lượng dân cư chủ yếu vẫn là nông dân, ngành nghề và nguồn thu của hộ vẫn chủ yếu là nông nghiệp. Công nghiệp và dịch vụ đã có sự phát triển, nhưng còn chiếm tỷ lệ nhỏ và chủ yếu phát triển dựa trên sự phát triển của nông thôn và phục vụ cho sự phát triển nông nghiệp và đời sống người nông dân là chính.

Nông thôn có điều kiện tự nhiên, môi trường sinh thái đa dạng bao gồm các tài nguyên đất, nước, khí hậu, rừng, sông suối, ao hồ, khoáng sản, hệ động thực vật. Đây là điều kiện thuận lợi để phát triển nông nghiệp, nông thôn, nhưng đồng thời cũng là thách thức trong quá trình phát triển bền vững của khu vực nông thôn nói riêng và cả nước nói chung. Dân cư nông thôn có mối quan hệ họ tộc và gia đình khá chặt chẽ với những quy định cụ thể của từng họ tộc và gia đình. Những người ngoài họ tộc cùng chung sống luôn có tinh thần đoàn kết giúp đỡ nhau tạo nên tình làng, nghĩa xóm lâu bền.

Nông thôn lưu giữ và bảo tồn nhiều di sản văn hóa quốc gia như phong tục tập quán cổ truyền về đời sống, lễ hội, sản xuất nông nghiệp và ngành nghề truyền thống, các di tích lịch sử, văn hóa, các danh lam thắng cảnh… Đây chính là nơi chứa đựng kho tàng văn hóa dân tộc, đồng thời là khu vực giải trí và du lịch sinh thái phong phú và hấp dẫn đối với mọi người. Vai trò của nông thôn trong phát triển kinh tế xã hội Nông thôn là nơi cung cấp lương thực, thực phẩm cho đời sống nhân dân; cung cấp nguyên vật liệu cho công nghiệp; cung cấp hàng hóa cho xuất khẩu; cung cấp lao động cho công nghiệp và thành thị; là thị trường rộng lớn tiêu thụ những sản phẩm công nghiệp và dịch vụ; phát triển nông thôn tạo điều kiện phát triển ổn định về kinh tế- chính trị - xã hội; là nơi sản sinh và lưu giữ các truyền thống văn hóa các dân tộc Việt Nam. Cơ sở thực tiễn về xây dựng nông thôn mới 1. Quan điểm của Đảng và Chính phủ về xây dựng nông thôn mới Qua các kỳ Đại hội, từ Đại hội III đến Đại IX của Đảng, tuy chưa chưa đề cập đến cụm từ “Nông thôn mới” nhưng Đảng ta luôn xác định nông nghiệp có một vị trí rất quan trọng, là mặt trận hàng đầu, đồng thời đã đề ra nhiều chủ trương, đường lối để phát triển nông nghiệp, nông thôn theo hướng hiện đại.

Cho đến Đại hội X của Đảng, nghị quyết Đại hội X đã xác định: “Phải luôn luôn coi trong đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn. Gắn phát triển kinh tế với xây dựng nông thôn mới, giải quyết tốt hơn mối quan hệ giữa nông thôn với thành thị, giữa các vùng miền, góp phần giữ vững ổn định chính trị xã hội”. Ngày 05 tháng 8 năm 2008, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương 7, khóa X đã ban hành Nghị quyết số 26-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, trong đó đã đánh giá thành tựu và hạn chế trong vấn đề nông nghiệp, nông dân và nông thôn sau hơn 20 năm đổi mới, đồng thời xác định quan điểm chỉ đạo về vấn đề nông nghiệp- nông dân- nông thôn như sau: (i) Nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vị trí chiến lược trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, là cơ sở và lực lượng quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội bền vững, giữ vững ổn định chính trị, đảm bảo an ninh, quốc phòng, giữ gìn, phát huy bản sắc văn hoá dân tộc và bảo vệ môi trường sinh thái của đất nước. (ii) Các vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn phải được giải quyết đồng bộ, gắn với quá trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là một nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

Trong mối quan hệ mật thiết giữa nông nghiệp, nông dân và nông e 8 thôn, nông dân là chủ thể của quá trình phát triển, xây dựng nông thôn mới gắn với xây dựng các cơ sở công nghiệp, dịch vụ và phát triển đô thị theo quy hoạch là căn bản; phát triển toàn diện, hiện đại hóa nông nghiệp là then chốt. (iii) Phát triển nông nghiệp, nông thôn và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nông dân phải dựa trên cơ chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phù hợp với điều kiện của từng vùng, từng lĩnh vực, để giải phóng và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực xã hội, trước hết là lao động, đất đai, rừng và biển; khai thác tốt các điều kiện thuận lợi trong hội nhập kinh tế quốc tế cho phát triển lực lượng sản xuất trong nông nghiệp, nông thôn; phát huy cao nội lực; đồng thời tăng mạnh đầu tư của Nhà nước và xã hội, ứng dụng nhanh các thành tựu khoa học, công nghệ tiên tiến cho nông nghiệp, nông thôn, phát triển nguồn nhân lực, nâng cao dân trí nông dân. (iiii) Giải quyết vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; trước hết, phải khơi dậy tinh thần yêu nước, tự chủ, tự lực tự cường vươn lên của nông dân. Xây dựng xã hội nông thôn ổn định, hoà thuận, dân chủ, có đời sống văn hoá phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc, tạo động lực cho phát triển nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới, nâng cao đời sống nông dân.

Thực hiện Nghị quyết Trung ương 7 (khóa X), Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 24/2008/NQ-CP ngày 28/10/2008 của Chính phủ về Ban hành Chương trình hành động của Chính phủ, trong đó xây dựng 45 nội dung, chương trình dự án và 03 chương trình mục tiêu quốc gia, trong đó có chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới; Ban hành Bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới, để lượng hóa các đặc tính nông thôn mới trong các Nghị quyết đã đề ra; ban hành Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới để cụ thể hóa các mục tiêu, nội dung, lộ trình, cách thức tổ chức thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới. Như vậy, kể từ sau các kỳ Đại hội Đảng toàn quốc, quan điểm, chủ trương, biện pháp về xây dựng nông thôn mới của Đảng ta ngày càng rõ và đến Đại hội X, XI thì hoàn chỉnh và thống nhất chỉ đạo trên phạm vi toàn quốc. Mục đính, mục tiêu xây dựng nông thôn mới Xây dựng nông thôn mới là nông thôn được xây dựng đạt được những tiêu chí quy định và được công nhận của cấp có thẩm quyền. Trong Nghị quyết số 26- e 9 NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương đưa ra mục tiêu: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường”.