Đặt vấn đề Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá của mỗi Quốc gia, là tư liệu sản xuất đặc biệt và là thành phần quan trọng của môi trường sống mà thiên nhiên đã ban tặng cho con người. Trong tất cả các cương lĩnh, các văn kiện, các văn bản luật và dưới luật đều chỉ rõ đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Căn cứ vào nhu cầu sử dụng đất đai, căn cứ vào tình hình kinh tế, chính trị, xã hội của đất nước mà việc khai thác và sử dụng đất đai phải được thực hiện một cách tiết kiệm và hiệu quả phát huy tối đa nguồn lực của đất, nhằm đạt tới hiệu ích kinh tế, sinh thái và xã hội cao nhất. Xuất phát từ những quan điểm trên, xuất phát từ yêu cầu thực tế mà Đảng và Nhà nước cần đề ra những điều bổ sung, sửa đổi quan trọng liên quan đến các chính sách pháp luật về đất đai nhằm góp phần tích cực vào sự lặp lại kỷ cương trong quản lý, khai thác và sử dụng đất đai phấn đấu để đất đai được khai thác và sử dụng một cách hiệu quả nhất, phục vụ tốt cho sự nghiệp công nghiệp hoá- hiện đại đất nước.
Trong quá trình đổi mới đất nước, nhiều dự án xây dựng cơ sở hạ tầng để phục vụ cho phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội đang diễn ra hết sức mạnh mẽ tại tất cả các địa phương, thể hiện đúng tinh thần xây dựng một đất nước giầu mạnh mà Đảng và Nhà nước mong muốn. Để phục vụ cho mục đích này, đòi hỏi phải có một lượng lớn đất đai. Công việc này liên quan đến việc bồi thường GPMB cho nhân dân đang sử dụng đất. Đây là điều kiện ban đầu nhưng hết sức quan trọng trong quá trình xây dựng các công trình dự án.
Công tác này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của Nhà nước và nhân dân. Vì vậy công tác thu hồi đất và phương án bồi thường GPMB là hết sức khó khăn, phức tạp và nhạy cảm. Trên địa bàn T.trấn Chợ Chu, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên trong những năm qua đã tổ chức thực hiện nhiều dự án và công tác bồi thường GPMB đã thu được nhiều kết quả tốt. Nhưng bên cạnh đó cũng bộc lộ không ít những khó khăn liên quan đến tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội.
Do vậy cần n 2 nghiên cứu để làm rõ về cơ sở lý luận và tìm ra giải pháp tháo gỡ trong cơ chế tổ chức và thực hiện. Xuất phát từ những vấn đề trên được sự đồng ý của Ban Giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Quản lí tài nguyên, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn của cô giáo, PGS.TS Đỗ Thị Lan, em tiến hành thực hiện chuyên đề: “Đánh giá việc thực hiện công tác bồi thường GPMB Dự án: Cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 268 (đoạn qua địa phận thị trấn Chợ Chu, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên)” 1. Mục đích đề tài *Thực trạng của công tác bồi thường GPMB của dự án: Cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 268 (đoạn qua địa phận T.trấn Chợ Chu, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên), và rút ra những kinh nghiệm trong công tác bồi thường GPMB tại địa bàn huyện. *Phân tích thuận lợi và khó khăn của công tác bồi thường GPMB tại T.trấn Chợ Chu, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên.
*Đề xuất các giải pháp để công tác bồi thường GPMB trên địa bàn huyện được thuận lợi và đẩy nhanh được tiến độ. Ý nghĩa của đề tài *Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: Giúp em củng cố những kiến thức đã học, vận dụng vào thực tế trong lĩnh vực bồi thường GPMB; rèn luyện tính cẩn thận, tỷ mỉ trong nghiên cứu khoa học. *Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả của đề tài giúp cho các nhà quản lí đất đai rút ra kinh nghiệm, thấy được những mặt đã làm được và những mặt còn hạn chế trong công tác bồi thường GPMB, từ đó có biện pháp thúc đẩy công tác bồi thường GPMB, thực hiện đúng tiến độ kế hoạch, quy hoạch của xã. n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.Cơ sở khoa học của đề tài * Một số vấn đề của Luật Đất đai 2003 về công tác bồi thường GPMB Với xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, đất nước ta đang từng ngày đổi mới, quá trình CNH - HĐH, phát triển cơ sở hạ tầng, xây dựng các khu công nghiệp đang diễn ra mạnh mẽ.
Do đó cần một diện tích lớn đất đai cho nhu cầu xây dựng và phát triển kinh tế. Bồi thường và GPMB là giải pháp quan trọng mang tính đột phá nhằm chủ động tạo quỹ đất, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút các nguồn lực cho đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội. Quá trình thực hiện bồi thường và GPMB phải thực hiện hài hòa giữa các lợi ích: lợi ích của Nhà nước, của các doanh nghiệp, của các cộng đồng dân cư, và đặc biệt là lợi ích của người dân, để thực hiện mục tiêu giữ vững sự ổn định và phát triển của đất nước. Thực chất của việc GPMB là chuyển nhượng quyền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất dưới sự điều tiết của nhà nước.
Nhà nước thực hiện quyền định đoạt đối với đất đai như sau: - Quyết định mục đích sử dụng đất thông qua việc giải quyết, xét duyệt quy hoạch sử dụng đất, kế hoạch sử dụng đất. - Quy định về hạn mức giao đất và thời hạn sử dụng đất. - Quyết định giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, cho phép chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Theo Luật đất đai (2003) quy định các trường hợp Nhà nước thu hồi đất trong công tác bồi thường GPMB.
Điều 38 luật đất đai (2003): Các trường hợp Nhà nước thu hồi đất khi thực hiện công tác GPMB. Nhà nước thu hồi đất trong các trường hợp sau đây: 1. Nhà nước sử dụng đất vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế. Tổ chức được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất, được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất mà tiền sử dụng đất có nguồn gốc n 4 từ ngân sách Nhà nước hoặc cho thuê đất thu tiền thuê đất hàng năm bị giải thể, phá sản, chuyển đi nơi khác, giảm hoặc không còn nhu cầu sử dụng đất.
Sử dụng đất không đúng mục đích, sử dụng đất không có hiệu quả. Người sử dụng đất cố ý huỷ hoại đất. Đất được giao không đúng đối tượng hoặc không đúng thẩm quyền. Đất bị lấn, chiếm trong các trường hợp sau đây: a) Đất chưa sử dụng bị lấn, chiếm.
b) Đất không được chuyển quyền sử dụng đất theo quy định của Luật này mà người sử dụng đất do thiếu trách nhiệm để bị lấn, chiếm. Cá nhân sử dụng đất chết mà không có người thừa kế. Người sử dụng đất tự nguyện trả lại đất. Người sử dụng đất cố ý không thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước.
Đất được Nhà nước giao, cho thuê có thời hạn mà không được gia hạn khi hết thời hạn. Đất trồng cây hàng năm không được sử dụng trong thời hạn mười hai tháng liền; đất trồng cây lâu năm không được sử dụng trong thời hạn mười tám tháng liền; đất trồng rừng không được sử dụng trong thời hạn hai mươi bốn tháng liền. Đất được Nhà nước giao, cho thuê để thực hiện dự án đầu tư mà không được sử dụng trong thời hạn mười hai tháng liền hoặc tiến độ sử dụng đất chậm hơn hai mươi bốn tháng so với tiến độ ghi trong dự án đầu tư, kể từ khi nhận bàn giao đất trên thực địa mà không được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định giao đất, cho thuê đất đó cho phép. Điều 42 luật đất đai (2003): Bồi thường, tái định cư cho người có đất bị thu hồi trong khu vực GPMB.
Nhà nước thu hồi đất của người sử dụng đất mà người bị thu hồi đất có giấy CNQSDĐ hoặc đủ điều kiện để được cấp giấy chứng quyền sử dụng đất theo quy định tại Điều 50 của luật này thì người thu hồi đất được bồi thường, trừ các trường hợp quy định tại khoản 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 và 12 Điều 38 và các điểm b, c, d, đ và g khoản 1 Điều 43 của luật này. Người bị thu hồi loại đất nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm có quyết định thu hồi. Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương lập và thực hiện các dự án tái định cư trước khi thu hồi đất để bồi thường bằng nhà ở, đất ở cho người bị thu hồi đất ở mà phải di chuyển chỗ ở. Khu tái định cư được quy hoạch chung cho nhiều dự án trên cùng một địa bàn và phải có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.
Trường hợp không có khu tái định cư thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền và được ưu tiên mua nhà hoặc thuê nhà thuộc sở hữu của Nhà nước đối với khu vực đô thị; bồi thường bằng đất ở đối với khu vực nông thôn, trường hợp giá trị quyền sử dụng đất bị thu hồi lớn hơn đất ở được bồi thường thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền đối với phần chênh lệch đó. Trường hợp thu hồi đất của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất mà không có đất để bồi thường cho việc tiếp tục sản xuất thì ngoài việc được bồi thường bằng tiền, người bị thu hồi đất còn được Nhà nước hỗ trợ để ổn định đời sống, đào tạo chuyển đổi ngành nghề, bố trí việc làm mới. Trường hợp người sử dụng đất được Nhà nước bồi thường khi thu hồi đất mà chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai theo quy định của pháp luật thì phải trừ đi nghĩa vụ giá trị tài chính chưa thực hiện trong giá trị bồi thường, hỗ trợ. Chính phủ quy định việc bồi thường, tái định cư cho người có đất bị thu hồi và việc hỗ trợ để thực hiện thu hồi đất.
[19] Điều 43 luật đất đai (2003): Những trường hợp Nhà nước thu hồi đất mà không bồi thường. Nhà nước thu hồi đất mà không bồi thường về đất trong các trường hợp sau đây: a) Thu hồi đất trong các trường hợp quy định tại các khoản 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 và điều 12 Điều 38 của Luật này.