ĐẶT VẤN ĐỀ Đất đai là tài sản quốc gia vô cùng quý giá, là tƣ liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trƣờng sống, là địa bàn phân bố các khu dân cƣ, xây dựng các công trình kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng. Theo Điều 4, Luật đất đai 2013 “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho người sử dụng đất theo quy định” [4]. Trong những năm gần đây, cùng với sự gia tăng dân số, quá trình đô thị hoá và công nghiệp hoá tăng nhanh đã làm cho nhu cầu sử dụng đất ngày một tăng cao, trong khi đó tài nguyên đất là hữu hạn.
Vì vậy, vấn đề đặt ra đối với Đảng và nhà nƣớc ta là làm thế nào để sử dụng một cách tiết kiệm, hiệu quả và bền vững nguồn tài nguyên đất đai. Trong giai đoạn hiện nay, đất đai đang là một vấn đề hết sức nóng bỏng. Quá trình phát triển kinh tế xã hội đã làm cho nhu cầu sử dụng đất ngày càng đa dạng. Các vấn đề trong lĩnh vực đất đai phức tạp và vô cùng nhạy cảm.
Do đó cần có những biện pháp giải quyết hợp lý để bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của các đối tƣợng trong quan hệ đất đai. Nên công tác quản lý nhà nƣớc về đất đai có vai trò rất quan trọng. Để giải quyết đƣợc các vấn đề về đất đai ngoài việc triển khai thực hiện tích cực các văn bản pháp luật của nhà nƣớc nói chung và của ngành địa chính nói riêng, thì chúng ta phải tăng cƣờng điều tra, rà soát tình hình quản lý và sử dụng đất, đánh giá các mặt làm đƣợc và chƣa làm đƣợc từ Trung ƣơng đến địa phƣơng nhằm tìm ra những giải pháp để việc quản lý và sử dụng đất đƣợc tiến hành hợp lý, xác thực và chính xác hơn. Việc đánh giá đúng hiện trạng quản lý,sử dụng đất và tiềm năng đất đai là một vấn đề rất quan trọng trong công tác quản lý quy hoạch sử dụng đất góp phần phát triển kinh tế xã hội của địa phƣơng.
n 2 Xuất phát từ thực tiễn đó, đƣợc sự nhất trí của Ban giám hiệu Trƣờng Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban chủ nhiệm Quản Lý Tài Nguyên, dƣới sự hƣớng dẫn của thầy PGS.TS Nguyễn Thế Hùng em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá thực trạng công tác Quản lý nhà nước về đất đai tại xã Thanh Luông, huyện Điện Biên, Tỉnh Điện Biên giai đoạn 2013 - 2015”. MỤC TIÊU TỔNG QUÁT Đánh giá đúng thực trạng công tác quản lý nhà nƣớc về đất đai theo 15 nội dung quản lý nhà nƣớc về đất đai theo Luật đất đai năm 2013 tại xã Thanh Luông.3 MỤC TIÊU CỤ THỂ Nắm đƣợc điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội của địa phƣơng. Nắm vững thực trạng quản lý Nhà nƣớc về đất đại tại địa phƣơng. Các số liệu điều tra thu thập đƣợc phải đảm bảo tính trung thực, khách quan.
Nêu ra đƣợc ý kiến của các bộ quản lý và ngƣời dân trong công tác quản lý đất đai tại địa phƣơng. Đƣa ra giải pháp cụ thể nhằm khắc phục những khó khăn trong công tác quản lý nhà nƣớc về đất đai. Kết luận đƣợc những nội dung đã thực hiện hiệu quả và những nội dung quản lý còn yếu kém. Những kiến nghị với các cấp có thẩm quyền phải phù hợp với thực tế của địa phƣơng và phù hợp với luật pháp do Nhà nƣớc quy định.
n 3 PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Khái niệm về đất đai Theo nguồn gốc phát sinh, Đôkutraiep định nghĩa:“ Đất là một vật thể tự nhiên được hình thành do sự tác động tổng hợp của năm yếu tố là: Khí hậu, đá mẹ, địa hình, sinh vật và thời gian. Đất được xem như một thể sống, nó luôn luôn vận động, biến đổi và phát triển” [2]. Theo các nhà kinh tế, thổ nhƣỡng và quy hoạch việt Nam cho rằng: “Đất đai là một phần trên mặt của vỏ trái đất mà ở đó cây cối có thể mọc được”.Nhƣ vậy, đã có rất nhiều khái niệm và định nghĩa khác nhau về đất nhƣng khái niệm chung nhất có thể hiểu: Đất đai là một khoảng không gian có giới hạn, theo chiều thẳng đứng gồm: lớp đất bề mặt, thảm thực vật, động vật, diện tích mặt nƣớc, mặt nƣớc ngầm và khoáng sản trong lòng đất theo chiều nằm ngang - trên mặt đất (là sự kết hợp giữa thổ nhƣỡng, địa hình, thủy văn, thảm thực vật, cùng với các thành phần quan trọng khác) giữ vai trọng và có ý nghĩa hết sức to lớn đối với hoạt động sản xuất và cuộc sống của xã hội loài ngƣời [1].
Đất đai là tài sản quốc gia vô cùng quý giá, là tƣ liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trƣờng sống, là địa bàn phân bố các khu dân cƣ, xây dựng các công trình kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng [3]. Các nhân tố tác động đến việc sử dụng đất Con ngƣời: Là nhân tố chi phối chủ yếu trong quá trình sử dụng đất. Đối với đất nông nghiệp thì con ngƣời có vai trò rất quan trọng tác động đến đất làm tăng độ phì của đất. Điều kiện tự nhiên: Việc sử dụng phù hợp với điều kiện tự nhiên của vùng nhƣ: địa hình, thổ nhƣỡng, ánh sáng, lƣợng mƣa…Do đó chúng ta phải xem xét điều kiện tự nhiên của mỗi vùng để có biện pháp bố trí sử dụng đất phù hợp.
n 4 Nhân tố kinh tế xã hội: Bao gồm chế độ xã hội, dân số, lao động, chính sách đất đai, cơ cấu kinh tế,… Đây là nhóm nhân tố chủ đạo và có ý nghĩa đối với việc sử dụng đất bởi vì phƣơng hƣớng sử dụng đất thƣờng đƣợc quyết định bởi yêu cầu xã hội và mục tiêu kinh tế trong từng thời kỳ nhất định, điều kiện kỹ thuật hiện có, tính khả thi, tính hợp lý, nhu cầu của thị trƣờng. Nhân tố không gian: Đây là một trong những nhân tố hạn chế của việc sử dụng đất mà nguyên nhân là do vị trí và không gian của đất không thay đổi trong quá trình sử dụng đất. Trong khi đất đai là điều kiện không gian cho mọi hoạt động sản xuất mà tài nguyên đất thì lại có hạn; bởi vậy đây là nhân tố hạn chế lớn nhất đối với việc sử dụng đất. Vì vậy, trong quá trình sử dụng đất phải biết tiết kiệm, hợp lý, hiệu quả, đảm bảo phát triển tài nguyên đất bền vững [5].
Khái niệm về quản lý nhà nước Quản lý là sự tác động chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con ngƣời để chúng phát triển phù hợp với quy luật, đạt tới mục đích đã đề ra và đúng ý chí của ngƣời quản lý. Quản lý nhà nƣớc là dạng quản lý xã hội mang tính quyền lực nhà nƣớc, đƣợc sử dụng quyền lực nhà nƣớc để điều chỉnh các quan hệ xã hội và hành vi hoạt động của con ngƣời để duy trì, phát triển các mối quan hệ xã hội, trật tự pháp luật nhằm thực hiện chức năng và nhiệm vụ của Nhà nƣớc. Quản lý nhà nƣớc là các công việc của nhà nƣớc, đƣợc thực hiện bởi tất cả các cơ quan nhà nƣớc; cũng có khi do nhân dân trực tiếp thực hiện bằng hình thức bỏ phiếu hoặc do các tổ chức xã hội, các cơ quan xã hội thực hiện nếu đƣợc nhà nƣớc giao quyền thực hiện chức năng nhà nƣớc. Quản lý nhà nƣớc thực chất là sự quản lý có tính chất nhà nƣớc, do nhà nƣớc thực hiện thông qua bộ máy nhà nƣớc trên cơ sở quyền lực nhà nƣớc nhằm thực hiện các nhiệm vụ, chức năng của Chính phủ là hệ thống cơ quan đƣợc thành lập để chuyên thực hiện hoạt động quản lý nhà nƣớc [6].
Nội dung, phương pháp quản lý nhà nước về đất đai 2.1 Nội dung quản lý nhà nước về đất đai Tại điều 22 Luật đất đai 2013 đã đƣợc bổ sung và sửa đổi đƣa ra công tác quản lý đất đai gồm 15 nội dung: - Ban hành văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai và tổ chức thực hiện văn bản đó. - Xác định địa giới hành chính, lập và quản lý hồ sơ địa giới hành chính, lập bản đồ hành chính. - Khảo sát, đo đạc, lập bản đồ địa chính, bản đồ hiện trạng sử dụng đất và bản đồ quy hoạch sử dụng đất; điều tra, đánh giá tài nguyên đất; điều tra xây dựng giá đất. - Quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.
- Quản lý việc giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng đất. - Quản lý việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất. - Đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất. - Thống kê, kiểm kê đất đai.
- Xây dựng hệ thống thông tin đất đai. - Quản lý tài chính về đất đai và giá đất. - Quản lý, giám sát việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất. - Thanh tra, kiểm tra, giám sát, theo dõi, đánh giá việc chấp hành quy định của pháp luật về đất đai và xử lý vi phạm pháp luật về đất đai.
- Phổ biến, giáo dục pháp luật về đất đai. - Giải quyết tranh chấp về đất đai; giải quyết khiếu nại, tố cáo trong quản lý và sử dụng đất đai. - Quản lý hoạt động dịch vụ về đất đai [4].2 Phương pháp quản lý nhà nước về đất đai Các phƣơng pháp quản lý nhà nƣớc về đất đai đƣợc hình thành từ các phƣơng pháp quản lý nhà nƣớc nói chung. Vì vậy, về cơ bản nó bao gồm các phƣơng pháp quản lý nhà nƣớc nhƣng đƣợc cụ thể hoá trong lĩnh vực đất đai.
Trong quản lý nhà nƣớc có rất nhiều phƣơng pháp nên trong quản lý nhà nƣớc về đất đai cũng sử dụng các phƣơng pháp cơ bản đó. Có thể chia thành 2 nhóm phƣơng pháp sau: - Các phƣơng pháp thu thập thông tin về đất đai: Phƣơng pháp thống kê, Phƣơng pháp toán học, Phƣơng pháp điều tra xã hội học. - Các phƣơng pháp tác động đến con ngƣời trong quản lý đất đai: Phƣơng pháp hành chính, Phƣơng pháp kinh tế, Phƣơng pháp tuyên truyền, giáo dục [6]. CƠ SỞ PHÁP LÝ Dựa trên hệ thống luật đất đai, văn bản dƣới luật là cơ sở vững nhất.