Luận văn thạc sĩ đánh giá sinh trưởng và năng suất lá cây chùm ngây moringa oleifera lam 1785 trồng tại huyện đồng hỷ tỉnh thái nguyên

Bài viết đánh giá sinh trưởng và năng suất lá chùm ngây Moringa Oleifera tại Đồng Hỷ, Thái Nguyên, cung cấp thông tin hữu ích cho nông nghiệp bền vững.

• Tác giả: Khúc Văn Hợp
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Văn Thông
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nông lâm kết hợp
• Đề tài: Đánh giá sinh trưởng và năng suất lá cây Chùm Ngây (Moringa Oleifera.Lam 1785) trồng tại huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu của đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khái quát về cây Chùm ngây
• 2.2. Tổng quan về loài cây nghiên cứu
• 2.3. Những nghiên cứu trên thế giới
• 2.4. Những nghiên cứu trong nước
• 2.5. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội khu vực nghiên cứu
• 2.5.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.5.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 2.5.3. Cơ sở khoa học
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp tiếp cận
• 3.4.2. Thu thập các thông tin khái quát tại địa bàn
• 3.4.3. Phương pháp điều tra, khảo sát, đánh giá trên thực địa
• 3.4.4. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm về cây chùm ngây
• 4.2. Đặc điểm sinh trưởng và phát triển
• 4.3. Đặc điểm đất trồng cây Chùm ngây
• 4.4. Kết quả điều tra sinh trưởng Cây Chùm ngây
• 4.5. Kết quả điều tra sâu bệnh hại cây Chùm Ngây
• 4.6. Đề xuất một số biện pháp kĩ thuật chăm sóc nuôi dưỡng diện tích trồng cây Chùm ngây
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Đánh giá sinh trưởng

Đánh giá sinh trưởng của cây Chùm ngây (Moringa Oleifera) tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên là một phần quan trọng trong nghiên cứu này. Cây Chùm ngây được biết đến với khả năng sinh trưởng nhanh và thích ứng tốt với điều kiện khí hậu tại Việt Nam. Nghiên cứu cho thấy cây có thể phát triển mạnh mẽ trong các điều kiện đất đai khác nhau, từ đất xấu đến đất màu mỡ. Đặc biệt, cây có khả năng chịu hạn tốt, điều này làm cho nó trở thành một lựa chọn lý tưởng cho các vùng đất khô cằn. Theo số liệu thu thập, chiều cao trung bình và đường kính gốc của cây Chùm ngây đã được ghi nhận, cho thấy sự phát triển vượt bậc trong giai đoạn đầu. Việc đánh giá sinh trưởng không chỉ giúp xác định tiềm năng phát triển của cây mà còn cung cấp thông tin cần thiết cho việc áp dụng các biện pháp chăm sóc phù hợp nhằm nâng cao năng suất.

1.1. Điều kiện sinh trưởng

Điều kiện sinh trưởng của cây Chùm ngây tại Đồng Hỷ được phân tích dựa trên các yếu tố như độ pH của đất, độ ẩm và ánh sáng. Cây Chùm ngây thích hợp với đất có độ pH từ 6 đến 7,5, cho phép cây phát triển tốt nhất. Độ ẩm đất cũng là yếu tố quan trọng, cây cần được tưới nước đầy đủ trong giai đoạn đầu để phát triển mạnh mẽ. Ánh sáng là yếu tố không thể thiếu, cây cần ánh sáng mặt trời để quang hợp và phát triển. Nghiên cứu cho thấy rằng cây Chùm ngây có thể phát triển tốt trong điều kiện ánh sáng đầy đủ, giúp tăng cường khả năng sinh trưởng và năng suất lá. Việc hiểu rõ các điều kiện sinh trưởng sẽ giúp nông dân áp dụng các biện pháp chăm sóc hợp lý, từ đó nâng cao năng suất cây trồng.

II. Năng suất lá

Năng suất lá của cây Chùm ngây là một trong những yếu tố quan trọng trong nghiên cứu này. Cây Moringa Oleifera được biết đến với hàm lượng dinh dưỡng cao trong lá, bao gồm protein, vitamin và khoáng chất. Kết quả nghiên cứu cho thấy năng suất lá của cây Chùm ngây tại Đồng Hỷ đạt mức cao, với khả năng thu hoạch lá liên tục trong suốt năm. Việc thu hoạch lá không chỉ cung cấp nguồn thực phẩm dinh dưỡng cho người dân mà còn tạo ra nguồn thu nhập ổn định. Năng suất lá cao cũng cho thấy khả năng sinh trưởng tốt của cây trong điều kiện địa phương. Đặc biệt, cây có thể cho năng suất cao ngay cả trong điều kiện đất nghèo dinh dưỡng, nhờ vào khả năng tự điều chỉnh và thích ứng với môi trường. Điều này mở ra cơ hội cho việc phát triển cây Chùm ngây như một loại cây trồng chủ lực trong nông nghiệp tại khu vực này.

2.1. Phân tích năng suất

Phân tích năng suất lá của cây Chùm ngây được thực hiện thông qua việc đo lường khối lượng lá thu hoạch và so sánh với các yếu tố sinh trưởng khác. Kết quả cho thấy rằng năng suất lá có sự tương quan chặt chẽ với chiều cao và đường kính gốc của cây. Cây có chiều cao lớn và đường kính gốc lớn thường cho năng suất lá cao hơn. Ngoài ra, việc áp dụng các biện pháp chăm sóc như bón phân hữu cơ và tưới nước hợp lý cũng góp phần nâng cao năng suất. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc thu hoạch lá đúng thời điểm sẽ giúp tối ưu hóa năng suất và chất lượng lá. Điều này không chỉ có lợi cho người nông dân mà còn góp phần vào việc bảo vệ môi trường, khi cây được chăm sóc và thu hoạch một cách bền vững.

III. Lợi ích dinh dưỡng

Cây Chùm ngây (Moringa Oleifera) được biết đến với nhiều lợi ích dinh dưỡng, đặc biệt là trong việc cung cấp các chất dinh dưỡng thiết yếu cho con người. Lá cây chứa nhiều vitamin A, C, và các khoáng chất như canxi, sắt, và magiê. Nghiên cứu cho thấy rằng việc tiêu thụ lá Chùm ngây có thể giúp cải thiện sức khỏe, tăng cường hệ miễn dịch và hỗ trợ trong việc phòng ngừa một số bệnh tật. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam, nơi mà tình trạng thiếu dinh dưỡng vẫn còn phổ biến, cây Chùm ngây có thể đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện chế độ ăn uống của người dân. Việc khuyến khích trồng và sử dụng cây Chùm ngây không chỉ mang lại lợi ích về sức khỏe mà còn góp phần vào phát triển kinh tế địa phương.

3.1. Giá trị dinh dưỡng

Giá trị dinh dưỡng của lá Chùm ngây được thể hiện qua các thành phần dinh dưỡng phong phú. Theo các nghiên cứu, trong 100g lá tươi có thể cung cấp khoảng 2,5g protein, 120mg vitamin C, và 30mg canxi. Những thành phần này rất quan trọng cho sự phát triển và duy trì sức khỏe của con người. Việc sử dụng lá Chùm ngây trong bữa ăn hàng ngày có thể giúp cải thiện tình trạng dinh dưỡng, đặc biệt là ở trẻ em và phụ nữ mang thai. Hơn nữa, cây Chùm ngây còn có khả năng phát triển nhanh và dễ trồng, điều này làm cho nó trở thành một nguồn thực phẩm bền vững cho cộng đồng. Khuyến khích trồng cây Chùm ngây không chỉ giúp cải thiện dinh dưỡng mà còn tạo ra nguồn thu nhập cho người dân địa phương.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây Chùm ngây (Moringa oleifera Lam. 1785) thuộc họ Chùm ngây (Moringaceae), là loài cây thân gỗ đa tác dụng có nguồn gốc từ vùng Nam Á, có lịch sử sử dụng lâu đời và hiện được gây trồng tại hơn 80 quốc gia trên thế giới. Nhờ hàm lượng dinh dưỡng cao và hoạt tính dược lý phong phú trong các bộ phận (lá, thân, vỏ, rễ, hạt, hoa, quả), loài cây này được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Tổ chức Nông Lương Thế giới (FAO) khuyến khích phát triển nhằm mục tiêu cải thiện dinh dưỡng, xóa đói giảm nghèo và hỗ trợ phủ xanh đất trống.

Tại Việt Nam, cây Chùm ngây xuất hiện tự nhiên hoặc được trồng phân tán tại một số tỉnh thuộc Nam Trung Bộ và Tây Nam Bộ (như Ninh Thuận, Bình Thuận, An Giang, Phú Quốc...). Trong khi nhu cầu tiêu thụ và chế biến sản phẩm từ lá Chùm ngây ngày càng tăng, diện tích sản xuất ở các tỉnh miền núi phía Bắc nói chung và tỉnh Thái Nguyên nói riêng còn mang tính tự phát, quy mô nhỏ lẻ ở mức nông hộ thử nghiệm. Để có căn cứ khoa học phục vụ chuyển giao kỹ thuật và mở rộng diện tích sản xuất nông - lâm kết hợp, khóa luận tập trung giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ sau:

1. Đánh giá sinh trưởng (chiều cao vút ngọn, đường kính gốc, khả năng ra chồi) và năng suất lá của cây Chùm ngây tại địa bàn nghiên cứu.
2. Nhận biết các đặc trưng hình thái học, đặc điểm lập địa đất đai, phản ứng của cây trồng đối với điều kiện thời tiết và tình hình sâu bệnh hại.
3. Đề xuất một số giải pháp kỹ thuật lâm sinh trong khâu trồng, tỉa đọt, chăm sóc, nuôi dưỡng diện tích cây Chùm ngây tại địa phương.

• Đối tượng nghiên cứu: Cây Chùm ngây (Moringa oleifera Lam. 1785).
• Phạm vi không gian: Các hộ gia đình gây trồng Chùm ngây tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên (tập trung tại thôn Trung Sơn - xã Quang Sơn và thôn La Đành - xã Hóa Trung).
• Phạm vi thời gian: Số liệu thực địa được điều tra, thu thập từ ngày 07/03/2015 đến ngày 31/05/2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận kế thừa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về sinh học phân loại thực vật, sinh lý thực vật và phân tích hàm lượng dinh dưỡng của cây Chùm ngây (như báo cáo của Campden and Chorleywood Food Research Association, các nghiên cứu tại Đại học Nông nghiệp Faisalabad - Pakistan, nghiên cứu dược lý tại Ấn Độ, Guatemala, Đài Loan...). Tác giả ứng dụng lý thuyết sinh thái học cây trồng và quy luật sinh trưởng cá thể trong lâm nghiệp để đo đếm, tính toán các chỉ tiêu biến thiên hình thái.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa điều tra thứ cấp, phỏng vấn nông hộ và đo đếm thực địa:

• Phương pháp thu thập thông tin khái quát: Kế thừa số liệu điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, hiện trạng sử dụng đất từ báo cáo của Ủy ban nhân dân huyện Đồng Hỷ, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện.
• Phương pháp phỏng vấn: Sử dụng mẫu phiếu bán cấu trúc phỏng vấn 15 hộ dân về tình hình cây giống, mật độ, phân bón, chế độ làm cỏ, thuận lợi, khó khăn và kỹ thuật chăm sóc.
• Phương pháp điều tra thực địa: Đo đếm chỉ tiêu lâm học trên 15 hộ gia đình, mỗi hộ lấy mẫu ngẫu nhiên 30 cây (tổng dung lượng mẫu $N = 450$ cây).
  • Chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$): Đo từ mặt đất đến đỉnh ngọn bằng thước dây/sào chuyên dụng.
  • Đường kính gốc ($D_{00}$): Đo tại vị trí cách mặt đất $2 - 3\text{ cm}$ bằng thước dây.
  • Khả năng ra chồi: Quan sát số chồi tái sinh/cây sau các lần bấm ngọn, cắt cành.
  • Phân cấp chất lượng cây: Đánh giá theo 3 cấp Tốt (cây to, tán cân đối, không dị tật), Trung bình (kích thước trung bình, ít khuyết tật), Kém (sinh trưởng chậm, sâu bệnh, còi cọc).
  • Đánh giá mức độ sâu bệnh hại: Xác định tỷ lệ nhiễm sâu hại $P%$ theo công thức: $$P% = \frac{n}{N} \times 100$$ (với $n$ là số tàu lá bị hại, $N$ là tổng số tàu lá điều tra trên 30 cây/hộ). Tỷ lệ $P%$ được phân thành 4 cấp: Nhẹ ($1 - 25%$), Vừa ($25 - 50%$), Nặng ($50 - 75%$), Rất nặng ($> 75%$).
• Phương pháp xử lý số liệu: Ứng dụng công thức thống kê toán học trong lâm nghiệp để tính giá trị trung bình cộng ($\bar{H}{vn}$, $\bar{D}{00}$) và tổng hợp bảng biểu phân phối tỷ lệ.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả nêu rõ vị trí địa lý, tiềm năng tự nhiên của Việt Nam đối với phát triển nông lâm nghiệp. Phân tích thực trạng canh tác Chùm ngây tại Việt Nam khi các vùng trồng tập trung chủ yếu nằm ở miền Trung và miền Nam, trong khi miền Bắc còn thiếu các mô hình quy mô. Đặt ra tính cấp thiết của việc theo dõi thích nghi, sinh trưởng và năng suất lá tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Xác định rõ mục tiêu nghiên cứu và ý nghĩa trên ba phương diện: học tập thực nghiệm, cơ sở khoa học nông lâm kết hợp, và hiệu quả thực tiễn kinh tế hộ gia đình.

Phần 2: Tổng quan nghiên cứu

Trình bày tổng quan nguồn gốc bản địa vùng Nam Á của Moringa oleifera, mô tả cấu trúc thực vật học, sinh thái ưa sáng, mọc nhanh, chịu hạn. Tổng hợp các tài liệu quốc tế về dược tính (kháng nấm, hạ cholesterol, chống viêm, lợi tiểu, chiết xuất diesel sinh học, chất keo tụ lọc nước đục). Liệt kê bảng thành phần dinh dưỡng 100g lá tươi và bột lá khô (như protein $6,7\text{g}$, canxi $440\text{mg}$, vitamin C $220\text{mg}$, beta-carotene $6,8\text{mg}$). Điểm qua các mô hình thực nghiệm trong nước tại An Giang (vùng Bảy Núi), Đồng Nai, Củ Chi, Quận 12 (TP.HCM). Khái quát điều kiện tự nhiên huyện Đồng Hỷ: khí hậu nhiệt đới gió mùa, 2 mùa mưa - khô, lượng mưa trung bình $1500 - 2000\text{ mm}$, nhiệt độ trung bình $24 - 25^\circ\text{C}$, độ ẩm $80 - 85%$. Trình bày cơ sở khoa học của công tác khảo nghiệm giống cây trồng thích ứng lập địa.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chi tiết hóa đối tượng nghiên cứu là cây Chùm ngây (Moringa oleifera), thời gian tiến hành từ tháng 3 đến tháng 5 năm 2015 tại 2 xã Quang Sơn và Hóa Trung (huyện Đồng Hỷ). Hệ thống hóa 6 nội dung nghiên cứu trọng tâm từ điều tra đất đai, hình thái, đo đếm $H_{vn}$, $D_{00}$, tính toán sinh trưởng, tái sinh chồi, điều tra sâu bệnh đến đề xuất biện pháp kỹ thuật. Mô tả chi tiết kỹ thuật đo đếm lâm sinh, quy trình lập phụ biểu điều tra hộ gia đình và công thức toán học thống kê lâm nghiệp xử lý số liệu.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này tập trung diễn giải toàn bộ dữ liệu thực địa thu thập được qua các nội dung:

• Đặc điểm hình thái và sinh thái: Mô tả dạng thân gỗ cao $5 - 10\text{m}$, lá kép lông chim 3 lần lẻ dài $18 - 25\text{cm}$, hoa lưỡng tính màu trắng hơi vàng trổ vào tháng $1 - 2$, quả nang dài $25 - 30\text{cm}$ có 3 cạnh chứa hạt tròn màu đen, rễ củ dạng củ màu trắng có mùi hăng cay.
• Đặc điểm đất đai tại 15 hộ điều tra: Đất trồng Chùm ngây chủ yếu là đất phát triển trên phù sa cổ và đất feralit có màu vàng nhạt hoặc nâu đỏ; độ dày tầng đất $55 - 70\text{cm}$, ít đá lẫn, độ ẩm đất tương đối cao, thành phần cơ giới từ mùn đến thịt nhẹ, kết cấu tơi xốp.
• Sinh trưởng chiều cao, đường kính và khả năng ra chồi: Cây có tốc độ lớn nhanh. Đánh giá chất lượng cá thể trên địa bàn nghiên cứu đạt tỷ lệ: Tốt chiếm $60,0%$, Trung bình chiếm $33,3%$, Kém chiếm $6,7%$. Khả năng đâm chồi sau cắt ngọn nhanh, chỉ sau $5 - 10$ ngày đã xuất hiện các chồi mới tại nách lá già.
• Động thái sinh trưởng theo tháng tuổi: Số liệu theo dõi từ 2 đến 8 tháng tuổi cho thấy chiều cao tăng từ $38\text{ cm}$ (2 tháng tuổi) lên $177 - 190\text{ cm}$ (8 tháng tuổi); đường kính gốc tăng từ $0,6\text{ mm}$ lên $1,3 - 2,6\text{ mm}$.
• Năng suất lá: Bắt đầu thu hoạch tỉa từ 3 tháng tuổi ($H_{vn} \approx 60\text{ cm}$). Đến 6 tháng tuổi bước vào giai đoạn thu hoạch chính, năng suất lá tươi đạt $500 - 900\text{g/cây/tháng}$. Bình quân mỗi hộ điều tra đạt sản lượng khoảng $50\text{ kg}$ lá tươi/đợt thu hoạch.
• So sánh điều kiện gây trồng Thái Nguyên và miền Nam: Phân tích sự khác biệt về chế độ nhiệt ẩm (miền Bắc có mùa đông lạnh, 2 mùa rõ rệt; miền Nam nhiệt độ cao quanh năm), thổ nhưỡng và quy mô phát triển thị trường.
• Tình hình sâu bệnh hại: Ghi nhận sự xuất hiện của sâu xanh ăn lá, bọ cánh cứng, nhện đỏ, ốc sên hại thân lá, bệnh thối cổ rễ cây con. Tỷ lệ hại $P%$ tại 15 hộ dao động từ $4,9%$ đến $14,4%$, toàn bộ đều nằm trong cấp hại nhẹ ($P% < 25%$).
• Đề xuất kỹ thuật: Đưa ra hướng dẫn mật độ trồng rau $1\text{m} \times 1,5\text{m}$, kỹ thuật lấp đất mô hình nón úp chống úng, định kỳ bấm ngọn khi cây cao trên $1\text{m}$, phủ rơm rạ/nilon giữ ẩm và khuyến nghị lắp đặt hệ thống tưới nhỏ giọt.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Khẳng định cây Chùm ngây có khả năng thích nghi tốt với điều kiện đất đai, khí hậu tại huyện Đồng Hỷ, sinh trưởng nhanh, khả năng tái sinh chồi mạnh và năng suất lá khả quan. Tác giả kiến nghị chính quyền địa phương, ngành nông nghiệp cần mở rộng các lớp tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ nguồn giống chuẩn và xây dựng kênh tiêu thụ ổn định để người dân an tâm chuyển đổi cơ cấu cây trồng.

Kết quả và đóng góp

Dữ liệu kết quả thực nghiệm chính

Số liệu đo đếm tại các nông hộ trên địa bàn huyện Đồng Hỷ được tổng hợp qua các bảng chỉ tiêu sinh trưởng và tình hình sâu bệnh:

Tháng tuổi	Chiều cao vút ngọn trung bình ($H_{vn}$ - cm)	Đường kính gốc trung bình ($D_{00}$ - mm)	Số chồi tái sinh trung bình (chồi/cây)
2 tháng	38 – 48	0,6 – 0,8	1 – 2
3 tháng	59 – 63	0,7 – 1,8	1 – 2
4 tháng	124 – 131	1,5 – 1,9	3 – 4
5 tháng	145 – 153	1,6 – 2,3	5 – 7
6 tháng	153 – 161	1,8 – 2,3	6 – 7
7 tháng	93 – 113 (sau cắt tỉa)	1,0 – 1,2	4 – 5
8 tháng	177 – 190	1,3 – 2,6	2 – 7

Nguồn: Tổng hợp từ biểu số liệu điều tra khóa luận, 2015.

Kết quả điều tra sâu bệnh tại 15 hộ gia đình cho thấy tỷ lệ hại $P%$ cao nhất ghi nhận tại hộ ông Nguyễn Văn Minh ($14,4%$, sâu xanh và bọ cánh cứng), thấp nhất tại hộ ông Trần Văn Nam ($4,9%$, ốc sên). Trung bình trên toàn địa bàn, $100%$ diện tích điều tra đều nằm ở mức độ bị hại nhẹ ($P% \le 25%$), chứng minh tính chống chịu tự nhiên của cây Chùm ngây đối với sinh vật hại là tương đối cao.

Phân cấp chất lượng cây Chùm ngây tại điểm nghiên cứu:
- Cây phẩm chất Tốt: 60,0%
- Cây phẩm chất Trung bình: 33,3%
- Cây phẩm chất Kém: 6,7%

Giải pháp kỹ thuật tác giả đề xuất

1. Thời vụ và vườn ươm: Gieo ươm hạt từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau để khi bước vào mùa mưa cây con đã phát triển bộ rễ vững chắc, tránh ngập úng. Đất vườn ươm phải tơi xốp, thoát nước tốt.
2. Kỹ thuật trồng và mật độ: Trồng với cự ly $1\text{m} \times 1,5\text{m}$ (hàng cách hàng $1,5\text{m}$, cây cách cây $1\text{m}$) nếu định hướng thu hái lá làm rau thương phẩm. Đào hố, xé túi bầu cẩn thận, đặt cây thẳng đứng, lấp đất tạo hình mô nón úp để rãnh xung quanh tiêu thoát nước nhanh trong mùa mưa.
3. Cắt tỉa, đốn ngọn: Khi cây đạt chiều cao trên $1\text{m}$ (hoặc sau 3 tháng tuổi khi cao khoảng $60\text{cm}$), tiến hành bấm ngọn chính nhằm kích thích phân cành cấp 1, cấp 2 theo cấp số nhân để tăng sản lượng lá thu hoạch.
4. Chăm sóc, giữ ẩm và phòng trừ cỏ dại: Sau mỗi lần thu hoạch lá, tiến hành làm cỏ, xới xáo quanh gốc, bón bổ sung phân chuồng hoai mục; phủ nilon hoặc rơm rạ quanh gốc để hạn chế bốc hơi nước và cỏ dại; khuyến khích áp dụng hệ thống tưới nhỏ giọt.

Đóng góp của đề tài

Khóa luận đã cung cấp chuỗi số liệu điều tra thực địa đầu tiên về sinh trưởng lâm sinh và năng suất lá của cây Chùm ngây tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Công trình góp phần khẳng định tính khả thi trong việc di thực, thử nghiệm và nhân rộng giống Chùm ngây tại các vùng đồi núi thấp phía Bắc, nơi có điều kiện khí hậu mùa đông lạnh khác biệt so với các vùng trồng truyền thống tại miền Nam và Nam Trung Bộ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Thời gian theo dõi thực địa tương đối ngắn (khoảng 3 tháng, từ tháng 3 đến tháng 5/2015), chưa theo dõi trọn vẹn chu kỳ sinh trưởng qua mùa đông lạnh tại miền Bắc để đánh giá hiện tượng rụng lá hoặc ngừng sinh trưởng.
  • Quy mô diện tích điều tra còn hạn chế ở mức các nông hộ nhỏ lẻ tại 2 xã Quang Sơn và Hóa Trung, mật độ trồng và chế độ chăm sóc giữa các hộ chưa hoàn toàn đồng nhất.
  • Chưa có phân tích định lượng chi tiết trong phòng thí nghiệm về hàm lượng hoạt chất/dinh dưỡng của lá Chùm ngây trồng tại đất Thái Nguyên so với các vùng miền khác.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Theo dõi sinh trưởng, năng suất và khả năng chống rét của cây Chùm ngây qua nhiều năm liên tục.
  • Nghiên cứu sâu hơn về các công thức phân bón khoáng/hữu cơ kết hợp chế độ đốn tỉa tối ưu nhằm cực đại hóa sinh khối lá.
  • Đánh giá chuỗi giá trị, hiệu quả kinh tế và thị trường tiêu thụ sản phẩm Chùm ngây tại thị trường các tỉnh phía Bắc.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên ngành hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Nông lâm kết hợp, Lâm nghiệp, Khoa học cây trồng, Khuyến nông khi nghiên cứu về loài cây đa mục đích.
• Cán bộ kỹ thuật nông nghiệp địa phương và các hộ nông dân tại khu vực trung du, miền núi phía Bắc đang tìm kiếm mô hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất đồi dốc, đất cằn cỗi nhằm nâng cao thu nhập kinh tế hộ.
• Các phần đáng tham khảo trực tiếp: Phương pháp điều tra đo đếm chỉ tiêu lâm học thực địa, bảng phân cấp chất lượng cây, số liệu động thái sinh trưởng theo tháng tuổi và quy trình kỹ thuật tạo tán, bấm đọt thu hoạch lá.

Câu hỏi thường gặp

1. Cây Chùm ngây trồng tại Đồng Hỷ bắt đầu cho thu hoạch lá từ tháng thứ mấy và năng suất ra sao?
Cây bắt đầu cho thu hoạch tỉa lá từ 3 tháng tuổi khi chiều cao đạt khoảng $60\text{ cm}$. Đến 6 tháng tuổi là giai đoạn thu hoạch chính, năng suất đạt từ $500 - 900\text{g}$ lá tươi/cây/tháng (bình quân các hộ thu được khoảng $500\text{g}$ lá/cây, tương đương khoảng $50\text{ kg}$ lá tươi/hộ/đợt thu hoạch).

2. Khả năng tái sinh chồi của Chùm ngây sau khi cắt ngọn diễn ra như thế nào?
Sau khi cắt ngọn hoặc cành nhánh chính, kết hợp xới xáo bón phân chuồng, chỉ sau $5 - 10$ ngày cây đã bắt đầu đâm các chồi mới ở nách lá già. Số lượng chồi tăng dần theo tháng tuổi (đạt $5 - 7$ chồi/cây ở giai đoạn $5 - 6$ tháng tuổi).

3. Tình hình sâu bệnh hại trên cây Chùm ngây tại địa bàn điều tra có nghiêm trọng không?
Không nghiêm trọng. Toàn bộ 15 hộ điều tra đều có tỷ lệ hại $P%$ nằm trong khung $4,9% - 14,4%$ (mức độ bị hại nhẹ, dưới $25%$). Các loại sinh vật gây hại phổ biến gồm sâu xanh ăn lá, bọ cánh cứng, nhện và ốc sên, chủ yếu tấn công giai đoạn cây con do mô thân lá còn non mềm.

4. Đặc điểm đất đai tại các hộ trồng Chùm ngây ở Đồng Hỷ có những tính chất gì?
Đất dưới diện tích trồng chủ yếu là đất vàng nhạt, nâu đỏ trên nền phù sa cổ hoặc feralit, tầng đất dày từ $55 - 70\text{cm}$, tỷ lệ đá lẫn ít, độ ẩm tương đối cao, thành phần cơ giới từ mùn đến thịt nhẹ, kết cấu tơi xốp.

5. Mật độ và kỹ thuật trồng nào được tác giả khuyến nghị để khai thác lá rau sạch?
Tác giả khuyến nghị trồng với mật độ $1\text{m} \times 1,5\text{m}$ (cây cách cây $1\text{m}$, hàng cách hàng $1,5\text{m}$). Khi trồng cần xé bầu, đặt cây thẳng đứng, vun đất lấp hố theo hình mô nón úp để chống úng nước mùa mưa và đốn đọt khi cây cao trên $1\text{m}$ để tăng nhanh diện tích phân cành.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Khúc Văn Hợp đã đánh giá một cách có hệ thống về khả năng sinh trưởng, đặc điểm lập địa và năng suất lá của cây Chùm ngây trồng thử nghiệm tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Các số liệu điều tra thực địa trên 450 cây mẫu chứng minh cây Chùm ngây có khả năng thích ứng tốt, tốc độ tăng trưởng nhanh, tỷ lệ cây đạt phẩm chất tốt đạt $60%$, tái sinh chồi mạnh và ít bị sâu bệnh hại nặng. Đây là cơ sở khoa học và thực tiễn có giá trị giúp các nhà quản lý nông nghiệp và người dân địa phương tham khảo, áp dụng quy trình kỹ thuật lâm sinh phù hợp nhằm nhân rộng mô hình trồng Chùm ngây lấy rau dinh dưỡng tại khu vực trung du miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Việt Nam là một nước đang phát triển với nền nông nghiệp chiếm chủ yếu trên 70%. Với diện tích đất tự nhiên là khoảng 33.039 ha, có diện tích đồi núi chiếm khoảng ¾ tổng diện tích lãnh thổ. Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, với điều kiện khí hậu thuận lợi thích hợp cho một số loại cây trồng, vật nuôi có điều kiện sinh trưởng, phát triển tốt, đặc biệt là cây Chùm ngây, đây có thể coi là một loài có tiềm năng lớn cho ngành Nông - Lâm nghiệp đồng thời góp phần vào công cuộc phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam. Với rất nhiều công dụng, đặc biệt với hàm lượng dinh dưỡng cao, cây Chùm ngây đang được người tiêu dùng ưa chuộng.

Tình hình gây trồng loài cây này ở Việt Nam vẫn chưa tập trung, còn rải rác, hiện nay mới xuất hiện một số cơ sở (chủ yếu ở các tỉnh miền nam Trung bộ và các tỉnh Tây nam bộ như: Nha Trang, Phan Thiết, Ninh Thuận, Bình Thuận, Bình Phước, Phú Quốc…) được trồng để cung cấp cho thị trường trong nước và xuất khẩu, với nhu cầu tiêu thụ cao như ở thời điển hiện tại, với thực tế sản xuất qui mô nhỏ, hẹp và rải rác như hiện nay thì việc phát triển Chùm ngây với quy mô lớn, nhân rộng giống Chùm ngây ra các tỉnh miền núi phía Bắc là cần thiết. Chùm ngây là loài cây có giá trị kinh tế cao, được cho là cây giúp xóa đói giảm nghèo. Là cây có thể thích ứng với nhiều điều kiện sinh thái khác nhau, không chỉ cho hiệu quả về kinh tế, cải thiện đời sống của người dân tại các vùng đất bạc màu, phát triển cây Chùm ngây còn góp phần phủ xanh những vùng đất khô hạn, cải tạo đất và bảo vệ môi trường. Không những vậy, đây còn là cây dễ trồng và dễ chăm sóc nên việc tiếp cận người dân là dễ dàng, việc mở ra một hướng mới trong phát triển kinh tế hộ gia đình nhằm nâng cao thu nhập là hoàn toàn có cơ sở.

Vì vậy để đảm bảo được năng suất n 2 và chất lượng cần thiết phải có những nghiên cứu về kỹ thuật sản xuất cây giống, trồng, chăm sóc và thu hoạch trong điều kiện đất đai, khí hậu tại Thái Nguyên. Để đáp ứng được nguồn giống tốt phục vụ cho công tác trồng và nâng cao năng suất, chất lượng cây trồng thì việc giám sát và đánh giá sự sinh trưởng, phát triển của giống Chùm ngây là rất cần thiết. Vì vậy, tôi thực hiện đề tài: “Đánh giá sinh trƣởng và năng suất lá cây Chùm ngây (Moringa Oleifera.Lam 1785) trồng tại huyện Đồng Hỷ- tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu của đề tài - Đánh giá được sinh trưởng và năng suất của cây Chùm ngây tại huyện Đồng Hỷ, Tỉnh Thái Nguyên.

- Nhận biết được các đặc trưng hình thái, phản ứng của cây trồng với điều kiện thời tiết, sâu bệnh. - Đề xuất một số giải pháp kĩ thuật trong chăm sóc cây Chùm ngây tại địa bàn nghiên cứu. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học * Trong học tập: Qua việc thực hiện chuyên đề này sẽ giúp cho bản thân làm quen được với thực tiễn, có điều kiện so sánh, đối chứng và kiểm nghiệm giữa lí thuyết và thực tiễn, củng cố được lượng kiến thức chuyên môn đã học từ nhà trường đúng theo phương châm học đi đôi với hành và có điều kiện tích lũy thêm kiến thức thực tế.

* Trong khoa học: Thấy rõ thực trạng kinh tế nông - lâm nghiệp mà cụ thể là diện tích trồng cây Chùm ngây trong thời gian qua phát triển tương đối mạnh trên địa bàn 2 thôn Trung Sơn - xã Quang Sơn và thôn La Đành - xã Hóa Trung, huyện Đồng Hỷ. Kết quả và hiệu quả kinh tế cao của việc gây trồng cây Chùm ngây, một số tác động tích cực về mặt xã hội từ hoạt động này. Để phát triển diện tích đất sản xuất cho cả huyện, tỉnh trong những năm tiếp theo. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất Kết quả và hiệu quả kinh tế cao của việc gây trồng cây Chùm ngây, một số tác động tích cực về mặt xã hội từ hoạt động này.

Cung cấp khái quát tình hình thị trường tiêu thụ sản phẩm từ cây Chùm ngây trên địa bàn huyện Đồng Hỷ. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Khái quát về cây Chùm ngây - Tên thông dụng: Chùm ngây (VN), Moringa (international), Drumstick tree (US), Horseradish tree, Behen, Drumstick Tree, Indian Horseradish, Noix de Bahen. - Tên Khoa học: Moringa oleifera hay M.

Pterygosperma thuộc họ Moringaceae. - Nhà Phật gọi là cây Độ Sinh (Tree of Life) - Nguồn gốc: Cây xuất xứ từ vùng Nam Á, có lịch sử hơn 4 ngàn năm, nhưng phổ biến rất nhiều ở cả Châu Á và Châu Phi. Cây Chùm ngây rất phổ thông ở Ấn Độ và được dân tộc Ấn trân trọng đặt tên là cây Độ Sinh. Là loài cây ưa sáng, mọc nhanh, giai đoạn đầu ưa bóng nên có thể trồng xen, khi cây lớn điều chỉnh ánh sáng, phân cành cao, vỏ màu hơi xanh khi còn non, màu trắng mốc khi đã già, tái sinh chồi mạnh với những nơi có độ ẩm cao, đất xốp, những nơi tầng mùn dày tái sinh hạt yếu.

Cây chịu hạn tốt, chịu được những nơi đất xấu cằn cỗi. Cây Chùm ngây (Moringa Oleifera) hiện được trồng ở 80 quốc gia trên thế giới, những quốc gia tiên tiến sử dụng rộng rãi và đa dạng trong công nghệ dược phẩm, mỹ phẩm, nước giải khát dinh dưỡng và thực phẩm chức năng. Các quốc gia đang phát triển sử dụng Moringa như dược liệu kỳ diệu kết hợp chữa những bệnh hiểm nghèo, bệnh thông thường và thực phẩm dinh dưỡng. Các bộ phận của cây chứa nhiều khoáng chất quan trọng và là một nguồn cung cấp chất đạm, vitamins, beta-carotene, acid amin và nhiều hợp chất phenolics.

Cây Chùm ngây cung cấp một hỗn hợp pha trộn nhiều hợp chất như zeatin, quercetin, beta-sitosterol caffeoylquinic acid và kaempferol, n 5 rất hiếm gặp tại các loài cây khác. Các bộ phận của cây như lá, rễ, hạt, vỏ cây, quả và hoa. có những hoạt tính như kích thích hoạt động của tim và hệ tuần hoàn, hoạt tính chống u-bướu, hạ nhiệt, chống kinh phong, chống sưng viêm, trị ung loét, chống co giật, lợi tiểu, hạ huyết áp, hạ cholesterol, chống oxy- hóa, trị tiểu đường, bảo vệ gan, kháng sinh và chống nấm… Cây đã được dùng để trị nhiều bệnh trong Y- học dân gian tại nhiều nước trong vùng Nam Á. Gỗ cây Chùm ngây rất nhẹ, có thể dùng làm củi nhưng năng lượng không cao.

Nó được xem là nguồn nhiên liệu tiềm năng cho kĩ nghệ giấy với chất lượng bột giấy được so sánh ngang với cây dương(Poputus. Vỏ cây thường làm thảm chùi chân hay bện làm dây thừng ở châu Phi, ngoài ra tại Jamaica và Senegal, người ta còn sử dụng vỏ cây làm thuốc nhuộm vải (Foil, 2006). Cây Chùm ngây thuộc loại cây mọc nhanh và dễ tính, sống được ở những nơi khô cằn và trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt, chịu được hạn hán. Vì vậy, ở nhiều nơi trên thế giới, cây Chùm ngây được trồng làm hàng rào xanh che chắn cho các khu sản xuất nông nghiệp, che bóng cho các cây công nghiệp dài ngày, chắn gió, chắn cát bay.

Ngoài ra, cây có lá nhỏ, thân thon, tán đẹp nên được trồng làm cảnh. Cây Chùm ngây có thể trồng bằng cây con có bầu hoặc rễ trần. Tổng quan về loài cây nghiên cứu 2. Những nghiên cứu trên thế giới Nghiên cứu rộng rãi nhất về giá trị của Moringa oleifera được thực hiện tại ĐH Nông Nghiệp Falsalabad, Pakistan: Moringa oleifera Lam (Moringaceae) là một cây có giá trị kinh tế cao, cây phân bố tại nhiều quốc gia nhiệt đới và cận nhiệt đới.

Cây vừa là một nguồn dược liệu và là một nguồn thực phẩm rất tốt. Các bộ phận của cây chứa nhiều khoáng chất quan trọng, và là một nguồn cung cấp chất đạm, vitamins, beta-carotene, acid amin và nhiều hợp chất phenolics… n 6 - Hoạt tính kháng nấm gây bệnh: Nghiên cứu tại Institute of Bioagricultural Sciences, Academia Sinica, Đài Bắc (Taiwan) ghi nhận dịch chiết từ lá và hạt Chùm Ngây bằng ethanol có các hoạt tính diệt được nấm gây bệnh loại Trichophyton rubrum, Trichophyton mentagrophytes, Epidermophyton floccosum và Microsporum canis. Các phân tích hóa học đã tìm được trong dầu trích từ lá Chùm ngây đến 44 hóa chất. - Tác dụng của quả Chùm ngây trên cholesterol và lipid trong máu: Nghiên cứu tại ĐH Baroda, Kalabhavan, Gujarat (Ấn Độ) về hoạt tính trên các thông số lipid của quả Chùm ngây, thử trên thỏ, ghi nhận: Thỏ cho ăn Chùm ngây (200mg/kg mỗi ngày) hay uống lovastatin (6mg/kg/ ngày) trộn trong một hổn hợp thực phẩm có tính cách tạo cholestero cao, thử nghiệm kéo dài 120 ngày.

Kết quả cho thấy Chùm ngây và Lovastatin có tác dụng gây hạ cholesterol, phospholipid, triglyceride, VLDL, LDL hạ tỷ số cholesterol/ phospholipid trong máu…so với thỏ trong nhóm đối chứng. Khi cho thỏ bình thường dùng Chùm ngây hay Lovastatin: mức HDL lại giảm hạ nhưng nếu thỏ bị cao cholesterol thì mức HDL lại gia tăng. Riêng Chùm ngây còn có thêm tác dụng làm tăng sự thải loại cholesterol qua phân (Journal of Ethnopharmacology Số 86-2003). - Các hoạt tính chống co - giật, chống sưng và gây lợi tiểu: Dịch trích bằng nước nóng của hoa, lá, rễ, hạt…vỏ thân Chùm ngây đã được nghiên cứu tại Trung Tâm Nghiên cứu Kỹ Thuật (CEMAT) tại Guatamala City về các hoạt tính dược học, thử nơi chuột.

Hoạt tính chống co giật được chứng minh bằng thử nghiệm trên chuột đã cô lập, hoạt tính chống sưng thử trên chân chuột bị gây phù bằng carrageenan và tác dụng lợi tiểu bằng lượng nước tiểu thu được khi chuột được nuôi nhốt trong lồng. Nước trích từ hạt cho thấy tác động ức chế khá rõ sự co giật gây ra bởi acetylcholine n 7 ở liều ED50= 65.6 mg/ml môi trường; tác động ức chế phụ gây ra do carrageenan được định ở 1000mg/kg và hoạt tính lợi tiểu cũng ở 1000 mg/kg. Nước trích từ Rễ cũng cho một số kết quả (Journal of Ethnopharmacology Số 36-1992). - Các chất gây đột biến genes từ hạt Chùm ngây rang chín: Một số các hợp chất các chất gây đột biến genes đã được tìm thấy trong hạt Chùm ngây rang chín: Các chất quan trọng nhất được xác định là 4 (alpha Lrhamnosyloxy) phenylacetonitrile; 4 - hydroxyphenylacetonitri le và 4 - hydroxyphenyl-acetamide.

- Khả năng ngừa thai của Rễ Chùm ngây: Nghiên cứu tại ĐH Jiwaji, Gwalior (Ấn độ) về các hoạt tính estrogenic, kháng estrogenic, ngừa thai của nước chiết từ Rễ Chùm ngây ghi nhận chuột đã bị cắt buồng trứng, cho uống nước chiết, có sự gia tăng trọng lượng của tử cung.