Đặt vấn đề Đất đai là thành phần quan trọng của môi trường sống, từ đất đai mà các yếu tố của sự sống được hình thành và phát triển. Đối với xã hội loài người, đất đai là tư liệu sản xuất quan trọng, là địa bàn phân bố dân cư, xây dựng cơ sở kinh tế, văn hóa xã hội, an ninh quốc phòng. Đối với một quốc gia, đất đai là dấu hiệu quan trọng để xác định chủ quyền, xác định sự thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, toàn vẹn chủ quyền quốc gia. Xuất phát từ vị trí tầm quan trọng của đất đai, Đảng và Nhà nước ta luôn luôn quan tâm và đưa ra nhiều chủ trương chính sách phát luật để quản lý chặt chẽ khai thác có hiệu quả quỹ đất đai, đồng thời tổ chức chỉ đạo thực hiện trong quá trình quản lý và sử dụng đất đai.
Thông qua đó đã thu được nhiều thành tựu quan trọng như: khai thác và sử dụng đất có hiệu quả quỹ đất, phục vụ phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đời sống nhân dân, thực hiện sở hữu toàn dân về đất đai, từng bước xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật về đất đai, điều chỉnh các mối quan hệ trong quản lý và SDĐ. Tuy nhiên, thực tiễn việc quản lý nhà nước về đất đai hiện nay khi chuyển sang nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa ngày càng phức tạp các mối quan hệ về đất đai phát triển đa dạng và phong phú. Đặc biệt khi đất đai được xác định có giá làm cho căn cứ các loại thuế thì giá trị của đất đai ngày càng tăng lên, phát sinh nhiều mâu thuẫn, tranh chấp đất đai sảy ra thường xuyên hơn gây mất đoàn kết trong nội bộ nhân dân, làm ảnh hưởng đến tình hình an ninh trật tự. Do đó việc giải quyết tranh chấp về đất đai trở nên vấn đề bức xúc của toàn xã hội, nhiều ngành nhiều cấp quan tâm.
Huyện Phục Hòa nằm cách trung tâm thành phố Cao Bằng 60 km về phía Đông, là một huyện trọng tâm phát triển kinh tế của tỉnh Cao Bằng. Trong những năm gần đây công tác quản lý nhà nước về đất đai của huyện Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng đã đạt được một số kết quả nhất định góp phần vào việc phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Song bên cạnh đó cũng tồn tại khá nhiều khó khăn vướng mắc trong quá trình quản lý và sử dụng đất đai. Đặc biệt là các vụ tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai luôn là vấn đề nổi cộm, bức xúc trong nhân dân đang gây nhiều khó khăn trong công tác giải quyết.
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, được sự đồng ý của Ban giám hiệu Nhà trường, Ban chủ nhiệm Khoa Quản lý Tài Nguyên - Trường Đại học Nông n 2 lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn của thầy giáo PGS. Lương Văn Hinh, tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài: "Đánh giá công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai trên địa bàn huyện Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2011 -2013”. Mục tiêu nghiên cứu Đánh giá thực trạng công tác giải quyết khiếu nại tố cáo về đất đai trên địa bàn huyện Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng từ đó tìm hiểu được những thuận lợi và khó khăn cũng như giải pháp khắc phục khiếu nại, tố cáo đất đai ở huyện hiện nay. Mục đích nghiên cứu - Tìm hiểu và đánh giá công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai trên địa bàn huyện Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2011 - 2013.
Từ đó đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả công tác giải quyết các vụ tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai trên địa bàn huyện thời gian tới. Yêu cầu của đề tài - Số liệu, tài liệu thu thập và sử dụng trong đề tài phải chính xác khách quan trung thực. - Nắm vững nội dung quản lý và sử dụng đất đai tại Luật đất đai 2003, cùng nội dung trong các văn bản pháp lý có liên quan đến công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai. - Các thông tin tài liệu, số liệu thu thập được phải trung thực, chính xác, khách quan.
Đánh giá đúng thực trạng, khoa học, thu được hiệu quả cao nhất. - Các giải pháp đề xuất phải phù hợp với tình hình thực tế của địa phương, có tính khả thi, theo đúng quy định của pháp luật. Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: Trong quá trình học tập và nghiên cứu, chủ động, làm quen, năng động sáng tạo gắn kết và củng cố, vận dụng lý thuyết đã được trang bị trong Nhà trường vào thực tiễn. - Ý nghĩa trong thực tiễn: Góp phần nâng cao hiệu quả công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai theo đúng pháp luật.
Hạn chế thấp nhất các hành vi vi phạm Luật đất đai, phục vụ việc quản lý và sử dụng đất đai hợp lý trên địa bàn huyện Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng trong thời gian tới. n 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 2. Cở sở khoa học Từ nhiều năm nay tình hình tranh chấp đất đai luôn là vấn đề bức bách.
Sự ra đời Luật đất đai 1993, Luật đất đai 2003, và nay là Luật đất đai 2013 cùng với nhiều Nghị định, chỉ thị nhằm sửa đổi, bổ sung hoàn thiện các chính sách về đất đai cùng như các chính sách khác để phát triển, đổi mới đất nước để phù hợp với thực tế về kinh tế - xã hội, chính trị đã và đang phát sinh mâu thuẫn trong quan hệ đất đai. Các mâu thuẫn đó thể hiện thông qua các vụ tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai.“ Có nhiều nguyên nhân dẫn đến các mâu thuẫn nói trên có thể do lịch sử, các chính sách, chế độ từ trước để lại; bên cạnh đó Luật đất đai 2003 ban hành, kèm theo nhiều văn bản pháp lý bổ sung, hướng dẫn thi hành đây là những văn kiện có tính chất pháp lý rất quan trọng nhằm quy định chế độ quản lý và sử dụng hợp lý hiệu quả nhằm đảm bảo quyền và nghĩa vụ cho người sử dụng đất cho những quan hệ phát sinh trong quá trình và sử dụng đất diễn ra phù hợp hơn với quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, góp phần ổn định xã hội, tăng cường quan hệ sản xuất. Đồng thời tạo hành lang pháp lý điều chỉnh các quan hệ về đất đai trong thời kì CNH - HĐH, hội nhập nền kinh tế thế giới của đất nước” [5]. “Giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai là một trong những nội dung quản lý Nhà nước về đất đai đã quy định trong Luật đất đai 1993 và Luật đất đai 2003.
Giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai có ý nghĩa là một trong những nội dung của công tác quản lý nhà nước về đất đai, là hoạt động của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm giải quyết các bất đồng mâu thuẫn trong nội bộ các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân tham gia quan hệ đất đai để tìm ra các giải pháp đúng đắn trên cơ sở pháp luật nhằm phục hồi lại các quyền bị xâm phạm, đồng thời truy cứu trách nhiệm pháp lý đối với các hành vi vi phạm pháp Luật Đất đai”[5]. Một số căn cứ pháp lý về giải quyết tranh chấp đất đai - Căn cứ vào Luật Đất đai 2003. n 4 - Căn cứ Nghị định 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 về hướng dẫn thi hành Luật Đất đai 2003 của Chính phủ. - Căn cứ Nghị định 182/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 về qui định xử phạt hành chính.
- Căn cứ Thông tư 01/2005/TT-BTNMT ngày 13/04/2004 về hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị định 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 về hướng dẫn thực hiện thi hành Luật Đất đai 2003 của Chính phủ. - Căn cứ Luật khiếu nại, tố cáo năm 1998. - Căn cứ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật khiếu nại, tố cáo của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam số 58/2005/QH11 ngày 29/11/2005. - Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25 tháng 5 năm 2007 của chính phủ quy định cấp bổ sung về việc giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai.
- Căn cứ Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/05/2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai. Một số quy định trong văn bản quy phạm pháp luật về công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai 2.1 Khái niệm tranh chấp về đất đai * Khái niệm: Theo Khoản 26, Điều 4 Luật đất đai 2003 thì, Tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai bên hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai [13]. Tranh chấp đất đai là tranh chấp phát sinh giữa các chủ thể tham gia vào quan hệ đất đai về quyền và nghĩa vụ trong quá trình quản lý và sử dụng đất [4]. * Thẩm quyền giải quyết tranh chấp về đất đai Theo quy định tại Điều 136 - Luật Đất đai 2003 thì tranh chấp đất đai sau khi hòa giải tại UBND xã, phường, thị trấn mà một bên hoặc các bên đương sự không nhất trí thì được giải quyết như sau: n 5 + Tranh chấp về quyền sử dụng đất mà đương sự có GCNQSD đất hoặc có một trong các loại giấy tờ quy định tại các khoản 1, 2 và 5 của Điều 50 - Luật Đất đai 2003 và tranh chấp về tài sản gắn liền với đất thì do tòa án nhân dân giải quyết [13].
+ Tranh chấp về quyền sử dụng đất mà đương sự không có GCNQSD đất hoặc không có một trong các loại giấy tờ quy định tại các khoản 1, 2 và 5 của Điều 50 - Luật Đất đai 2003 được giải quyết như sau: - Trường hợp Chủ tịch UBND huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh giải quyết lần đầu mà một bên hoặc các bên đương sự không đồng ý với quyết định giải quyết thì có quyền khiếu nại đến Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương giải quyết; quyết định của Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương là quyết định cuối cùng [13].