Đặt vấn đề Đất nước ta đang trong quá trình CNH-HĐH đất nước, nhu cầu sử dụng đất đai cho các mục đích mở mang phát triển đô thị, xây dựng các khu công nghiệp, khu du lịch dịch vụ, khu dân cư, các công trình cơ sở hạ tầng kỹ thuật và các công trình khác phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội cũng như đảm bảo quốc phòng an ninh và nâng cao đời sống nhân dân ngày càng tăng. Trong những năm vừa qua công tác bồi thường GPMB trên cả nước đã đạt được những hiệu quả nhất định, góp phần vào việc phát triển kinh tế - xã hội của các vùng, miền, khu vực. Tuy nhiên do nhiều nguyên nhân khác nhau, những tồn tại bất cập trong việc thực hiện chính sách này đã và đang hạn chế hiệu quả đầu tư của các dự án, tình hình bất ổn về trật tự xã hội đang xảy ra ở nhiều địa phương. Đặc biệt là tình trạng khiếu kiện về đối với lĩnh vực về đất đai đang có chiều hướng gia tăng, trong đó nội dung khiếu nại chủ yếu là về chính sách thu hồi đất, giá bồi thường, hỗ trợ tái định cư.
Vấn đề GPMB được nhiều người quan tâm hơn cả vì trong thực tế có nhiều vướng mắc trong công tác này đang gây bức xúc trong dư luận, xã hội ảnh hưởng xấu đến ổn định sản xuất, đời sống của nhân dân nhiều nơi, làm chậm tiến độ chiển khai dự án đầu tư và gây lãng phí đất đai. Công tác BTGPMB là vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp tác động tới mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội, tới mỗi người dân và cộng đồng dân cư. Giải quyết không tốt, không thỏa đáng quyền của người bị thu hồi đất sẽ gây ra những khiếu kiện, đặc biệt những khiếu kiện tập thể làm mất ổn định xã hội. Điều đó cũng ảnh hưởng đến tiến độ thi công các công trình xây dựng và các dự án phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Nhiều công trình phải n 2 treo nhiều năm, thậm chí hàng chục năm vì không giải phóng được mặt bằng. Cũng từ các tiêu cực xã hội nảy sinh, chất lượng công trình giảm sút, giá thành đội lên, các khoản tiền bồi thường của người dân không còn nguyên vẹn. Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, được sự đồng ý của ban giám hiệu nhà trường, ban chủ nhiệm khoa Tài nguyên & Môi trường trường Đại học Nông Lâm, dưới sự hướng dẫn của thầy giáo, TS. Đặng Văn Minh em tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường - giải phóng mặt bằng tại dự án: Đầu tư xây dựng hạ tầng Khu công nghiệp Yên Bình trên địa bàn xã Hồng Tiến, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên”.
Mục đích của đề tài - Đánh giá công tác bồi thường GPMB tại dự án đầu tư xây dựng Khu công nghiệp Yên Bình I trên địa bàn xã Hồng Tiến, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên. - Đánh giá ảnh hưởng của công tác bồi thường GPMB đến đời sống của người dân trong khu vực GPMB. - Đề xuất phương án giải quyết có tính khả thi và rút ra những bài học kinh nghiệm cho công tác GPMB. Yêu cầu của đề tài - Nắm chắc Luật đất đai, các Nghị định, Thông tư, văn bản luật và dưới luật, các Quyết định có liên quan đến GPMB - Điều tra thu thập kết quả của việc GPMB từ đó phân tích và nhận xét.
- Tài liệu, số liệu đảm bảo tính chính xác, trung thực, khách quan. - Đề xuất các giải pháp trên cơ sở các văn bản pháp quy và những bài học kinh nghiệm đã thu được. Ý nghĩa của đề tài - Đề tài có ý nghĩa rất quan trọng trong việc học tập và nghiên cứu kha học. Nó giúp củng cố những kiến thức đã học bằng việc áp dụng trực tiếp và gián tiếp vào điều kiện thực tiễn của địa phương.
- Đối với thực tiễn đề tài góp phần đề xuất các giải pháp để thực hiện công tác bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất ngày càng có hiệu quả. n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Khái quát về bồi thường giải phóng mặt bằng 2. Khái niệm về bồi thường giải phóng mặt bằng Bồi thường thiệt hại là phạm trù kinh tế, phản ánh sự bồi hoàn, trả lại tương xứng giá trị hoặc công lao động cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì một hành vi của chủ thể khác.
Như vậy, bồi thường là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hình vi của chủ thể khác mang lại. Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất. Trong đó, giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định. Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: Là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới.
Giải phóng mặt bằng là quá trình tổ chức thực hiện các công việc liên quan đến di dời nhà cửa, cây cối và các công trình xây dựng trên phần đất nhất định được quy định cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới trên đó. Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng từ khi thành lập Hội đồng giải phóng mặt bằng cho tới khi bàn giao mặt bằng cho chủ đầu tư. Đặc điểm của quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng Quá trình bồi thường GPMB là quá trình đa dạng và phức tạp nó thể hiện sự khác nhau giữa các dự án, liên quan đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội. Do đó, quá trình bồi thường GPMB có các đặc điểm sau: n 4 Tính đa dạng thể hiện: mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội dân cư khác nhau.
Khu vực nội thành, mật độ dân cư cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn; khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ; khu vực ngoại thành, hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp. Do đó mỗi khu vực bồi thường giải phóng mặt bằng có những đặc trưng riêng và được tiến hành với những giải pháp riêng phù hợp với những đặc điểm riêng của mỗi khu vực và từng dự án cụ thể. Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân. Đối với khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ được đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất còn được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê.
Mặt khác, cây trồng, vật nuôi trên vùng đó cũng đa dạng dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển, định giá bồi thường rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sống dân cư sau này. - Đối với đất ở lại càng phức tạp hơn do những nguyên nhân sau: + Đất ở là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt của người dân mà tâm lý, tập quán là ngại di chuyển chỗ ở. + Nguồn gốc sử dụng đất khác nhau qua nhiều thời kỳ với chế độ quản lý khác nhau, cơ chế chính sách không đồng bộ dẫn đến tình trạng lấn chiếm đất đai xây nhà trái phép diễn ra thường xuyên. + Thiếu quỹ đất do xây dựng khu tái định cư cũng như chất lượng khu tái định cư thấp chưa đảm bảo được yêu cầu.
n 5 + Dân cư một số vùng sống chủ yếu bằng nghề buôn bán nhỏ và sống bám vào các trục đường giao thông của khu dân cư làm kế sinh nhai nay chuyển đến ở khu vực mới thì điều kiện kiếm sống bị thay đổi nên họ không muốn di chuyển. Từ các điểm trên cho thấy mỗi dự án khác nhau thì công tác giải phóng mặt bằng được thực hiện khác nhau. Những yếu tố tác động đến công tác giải phóng mặt bằng Trong quá trình GPMB có rất nhiều yếu tố tác động đến, nó có thể giúp cho quá trình diễn ra nhanh hay chậm, giải quyết vấn đề ổn định xã hội như thế nào, như vậy nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố: - Yếu tố quản lý Nhà nước về đất đai; - Tác động của công tác quy hoạch, kế hoạch hóa việc sử dụng đất; - Nhiệm vụ ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật về quản lý, sử dụng đất tác động đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng; - Đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, quản lý hợp đồng sử dụng đất, thống kê, kiểm kê, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; - Giao đất, cho thuê đất tác động đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng; - Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các chế độ, thể lệ về quản lý và sử dụng đất đai; - Giải quyết tranh chấp đất đai, khiếu nại, tố cáo vi phạm trong quản lý và sử dụng đất đai. Cơ sở khoa học của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 2.
Cơ sở lý luận Thực chất của việc GPMB là chuyển nhượng quyền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất dưới sự điều tiết của Nhà nước. - Nhà nước thực hiện quyền định đoạt đối với đất đai: n 6 + Quyết định mục đích sử dụng đất thông qua việc giải quyết, xét duyệt quy hoạch sử dụng đất, kế hoạch sử dụng đất; + Quy định về hạn mức giao đất và thời hạn sử dụng đất; + Quyết định giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, cho phép chuyển đổi mục đích sử dụng đất; + Định giá đất ( Bùi Tiến Quang, 2003). Theo điều 14 Nghị định số: 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ về việc quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư có quy định: 1.