Đánh Giá Ảnh Hưởng Của Hạn Khí Tượng Đến Kinh Tế Nông Nghiệp Tỉnh Ninh Thuận Giai Đoạn 2000-2022

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu quản lý kinh tế đánh giá hạn khí tượng ảnh hưởng đến kinh tế nông nghiệp ở tỉnh ninh thuận giai, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Nguyễn Sỹ Thoại
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Minh Phương
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Đánh giá ảnh hưởng của hạn khí tượng đến kinh tế nông nghiệp tỉnh Ninh Thuận giai đoạn 2000-2022
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu
• 1.2. Đặc điểm địa hình
• 1.3. Tổng quan các tài liệu nghiên cứu trước có liên quan
• 1.3.1. Nghiên cứu nước ngoài
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khái niệm hạn khí tượng
• 2.2. Cơ sở lựa chọn chỉ số hạn khí tượng cho nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp nghiên cứu chung
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu trong kinh tế
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Phân tích thực trạng hạn hán và ảnh hưởng tổn hại nông nghiệp
• 3.1.1. Phân tích thực trạng hạn hán
• 3.1.2. Chỉ số hạn khí tượng K
• 3.1.3. Phân tích ảnh hưởng tổn hại nông nghiệp do hạn hán
• 3.2. Đánh giá yếu tố hạn nông nghiệp ảnh hưởng đến kinh tế nông nghiệp
• 3.3. Thống kê mô tả các biến của hàm hồi quy
• 3.4. Kết quả ước lượng mô hình hồi quy
• 3.5. Kiểm định các giả thuyết ước lượng mô hình hồi quy
• 3.6. Phân tích sự ảnh hưởng hạn khí tượng đến kinh tế nông nghiệp
• 3.7. Đề xuất ý tưởng giải pháp giảm tổn hại kinh tế nông nghiệp tỉnh Ninh Thuận do hiện tượng hạn hán xảy ra
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH SÁCH CÁC BẢNG
• DANH SÁCH CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Ảnh hưởng khí tượng

Nghiên cứu tập trung vào ảnh hưởng khí tượng đối với kinh tế nông nghiệp tại tỉnh Ninh Thuận giai đoạn 2000-2022. Hạn hán được đo lường thông qua chỉ số hạn khí tượng K, bao gồm hai thành phần chính: lượng bốc hơi và lượng mưa hàng năm. Kết quả cho thấy, khi chỉ số K tăng 1 đơn vị, GDP nông nghiệp giảm 540,99 tỷ đồng, tương đương với mức giảm 8,9%. Điều này phản ánh tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu đến nền kinh tế nông nghiệp địa phương.

1.1. Phân tích chỉ số hạn khí tượng

Chỉ số hạn khí tượng K được tính toán dựa trên dữ liệu lượng mưa và bốc hơi từ năm 2000 đến 2022. Kết quả phân tích cho thấy, Ninh Thuận là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi hạn hán do lượng mưa thấp và nhiệt độ cao. Điều này dẫn đến sự suy giảm đáng kể trong năng suất nông nghiệp, đặc biệt là các vùng phụ thuộc vào nước mưa.

1.2. Tác động đến nông nghiệp

Hạn hán gây thiệt hại lớn cho các hoạt động trồng trọt và chăn nuôi. Trong giai đoạn 2014-2016, tổng thiệt hại ước tính lên đến 1.347,217 tỷ đồng, trong đó trồng trọt chiếm 834,317 tỷ đồng và chăn nuôi là 512,9 tỷ đồng. Ngoài ra, 43.916 hộ dân tại 24 thôn/12 xã thiếu nước sinh hoạt, làm gia tăng áp lực lên phát triển nông thôn.

II. Kinh tế nông nghiệp

Nghiên cứu đánh giá tác động kinh tế của hạn hán đến nông nghiệp bền vững tại Ninh Thuận. Sử dụng mô hình hồi quy, nghiên cứu xác định ba biến có ý nghĩa thống kê: chính sách nông nghiệp, thời gian và hạn khí tượng K. Kết quả cho thấy, hạn hán không chỉ làm giảm GDP nông nghiệp mà còn ảnh hưởng đến phát triển nông thôn và chiến lược ứng phó với biến đổi khí hậu.

2.1. Phân tích GDP nông nghiệp

GDP nông nghiệp của Ninh Thuận bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi hạn hán. Khi chỉ số K tăng 1%, GDP nông nghiệp giảm 8,9%. Điều này cho thấy sự phụ thuộc lớn của nền kinh tế địa phương vào điều kiện thời tiết, đặc biệt là lượng mưa và nhiệt độ. Các giải pháp như đầu tư vào hệ thống tưới tiết kiệm và khai thác nước ngầm được đề xuất để giảm thiểu thiệt hại.

2.2. Giải pháp phát triển bền vững

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường nông nghiệp bền vững, bao gồm đầu tư vào hệ thống tưới tiết kiệm, xây dựng hồ chứa nước và hệ thống dẫn nước liên hồ. Những giải pháp này không chỉ giúp giảm thiểu tác động của hạn hán mà còn góp phần ổn định kinh tế nông nghiệp và phát triển nông thôn.

III. Chiến lược ứng phó

Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của chiến lược ứng phó với hạn hán và biến đổi khí hậu. Các giải pháp được đề xuất bao gồm cải thiện hệ thống tưới tiêu, nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan. Những chiến lược này không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại mà còn tạo điều kiện cho phát triển nông thôn bền vững.

3.1. Cải thiện hệ thống tưới tiêu

Đầu tư vào hệ thống tưới tiết kiệm và khai thác nước ngầm là một trong những giải pháp chính được đề xuất. Những hệ thống này giúp đảm bảo nguồn nước ổn định cho nông nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh hạn hán ngày càng nghiêm trọng.

3.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Nâng cao nhận thức của người dân về biến đổi khí hậu và hạn hán là yếu tố quan trọng trong chiến lược ứng phó. Các chương trình giáo dục và tập huấn được đề xuất để giúp người dân áp dụng các biện pháp canh tác bền vững và tiết kiệm nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Ninh Thuận, nằm ở vùng duyên hải Nam Trung Bộ, được biết đến là khu vực có khí hậu khắc nghiệt với lượng mưa thấp nhất cả nước và tình trạng hạn hán kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến kinh tế nông nghiệp. Trong giai đoạn 2000-2022, chỉ số hạn khí tượng K, dựa trên tỷ lệ giữa lượng bốc hơi và lượng mưa, được sử dụng để đánh giá mức độ hạn hán. Số liệu thống kê cho thấy chỉ số K trung bình là 2,34, với các năm hạn hán nghiêm trọng như 2004, 2006, 2015 và 2016 có chỉ số lên đến 3,5. Thiệt hại kinh tế do hạn hán gây ra trong giai đoạn này ước tính khoảng 2.892 tỷ đồng, chiếm trung bình 3,07% GDP nông nghiệp hàng năm, trong đó năm 2015 thiệt hại lên đến 1.240 tỷ đồng, tương đương 30,5% GDP nông nghiệp tỉnh.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng hạn khí tượng tại Ninh Thuận, đánh giá ảnh hưởng của hạn khí tượng đến kinh tế nông nghiệp và đề xuất các giải pháp giảm thiểu tổn thất. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ các huyện, thành phố trong tỉnh, với dữ liệu thu thập từ năm 2000 đến 2022. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các cấp chính quyền và người dân nhằm nâng cao hiệu quả phòng chống hạn hán, đồng thời góp phần phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững trong điều kiện khí hậu khô hạn đặc thù của tỉnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình kinh tế lượng về tác động của thiên tai đến kinh tế nông nghiệp, trong đó:

• Lý thuyết hạn hán và các loại hạn hán: Hạn khí tượng được định nghĩa là sự thiếu hụt nước kéo dài do lượng mưa thấp hơn mức trung bình nhiều năm, kết hợp với lượng bốc hơi cao. Các loại hạn hán khác gồm hạn nông nghiệp, hạn thủy văn và hạn kinh tế xã hội, mỗi loại có ảnh hưởng khác nhau đến sản xuất và đời sống.

• Mô hình hồi quy đa biến tuyến tính: Sử dụng để đo lường mối quan hệ giữa biến phụ thuộc là GDP nông nghiệp và các biến độc lập gồm chỉ số hạn khí tượng K, biến thời gian T, biến chính sách DM, lượng nước cung từ đập Đa Nhim (NDN) và số giờ nắng (GN). Mô hình này giúp lượng hóa tác động của hạn hán đến kinh tế nông nghiệp.

• Khái niệm kinh tế nông nghiệp: Nghiên cứu tập trung vào GDP nông nghiệp như một chỉ tiêu thể hiện thành tựu phát triển kinh tế nông nghiệp, phản ánh giá trị sản lượng hàng hóa nông nghiệp trong tỉnh.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu khí tượng thủy văn (lượng mưa, lượng bốc hơi, giờ nắng) được thu thập từ Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Ninh Thuận giai đoạn 2000-2022. Dữ liệu thiệt hại kinh tế nông nghiệp và GDP nông nghiệp được lấy từ Ban chỉ huy phòng chống thiên tai, Sở Nông nghiệp và PTNT, cùng Cục Thống kê tỉnh.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả để phân tích thực trạng hạn hán và thiệt hại kinh tế. Mô hình hồi quy đa biến tuyến tính được ước lượng bằng phương pháp bình phương nhỏ nhất (OLS) trên phần mềm Eviews 10, với cỡ mẫu 23 năm liên tục. Các biến độc lập được lựa chọn dựa trên cơ sở lý thuyết và thực tiễn, bao gồm biến đại diện cho chính sách phát triển kinh tế (DM) và biến thời gian (T) nhằm phản ánh xu hướng tăng trưởng kinh tế chung.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung phân tích dữ liệu trong giai đoạn 2000-2022, đánh giá các năm hạn hán nghiêm trọng và tác động kinh tế tương ứng, đồng thời đề xuất giải pháp ứng phó trong giai đoạn tiếp theo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng hạn khí tượng tại Ninh Thuận: Chỉ số hạn khí tượng K trung bình giai đoạn 2000-2022 là 2,34, với mức dao động từ 1,29 đến 3,65. Các năm 2004, 2006, 2015 và 2016 có chỉ số K cao nhất, tương ứng với các đợt hạn hán nghiêm trọng.

2. Thiệt hại kinh tế do hạn hán: Tổng thiệt hại nông nghiệp trong 23 năm là khoảng 2.892 tỷ đồng, trong đó năm 2015 thiệt hại lên đến 1.240 tỷ đồng, chiếm 30,5% GDP nông nghiệp tỉnh. Trung bình thiệt hại hàng năm chiếm khoảng 3,07% GDP nông nghiệp.

3. Kết quả mô hình hồi quy: Mô hình hồi quy đa biến cho thấy biến hạn khí tượng K có hệ số âm -154,99 tỷ đồng, nghĩa là khi chỉ số K tăng 1 đơn vị, GDP nông nghiệp giảm khoảng 540,99 tỷ đồng (tính theo giá trị trung bình). Biến chính sách DM có tác động tích cực với hệ số 540,04 tỷ đồng, phản ánh hiệu quả của các chính sách phát triển kinh tế từ năm 2017 trở đi. Biến thời gian T cũng có tác động tích cực, với hệ số 169,16 tỷ đồng, thể hiện xu hướng tăng trưởng kinh tế chung. Hai biến giờ nắng (GN) và lượng nước đập Đa Nhim (NDN) không có ý nghĩa thống kê trong mô hình.

4. Phân tích tác động biên và đàn hồi: Tác động đàn hồi của chỉ số K là -0,089, tức là khi chỉ số hạn khí tượng tăng 1%, GDP nông nghiệp giảm 8,9%. Tác động đàn hồi của biến chính sách DM là 0,499, cho thấy chính sách phát triển kinh tế có ảnh hưởng tích cực gần 50% đến GDP nông nghiệp.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định hạn khí tượng là yếu tố chính gây giảm sút sản lượng và giá trị kinh tế nông nghiệp tại Ninh Thuận, đặc biệt trong các năm hạn hán nghiêm trọng. Mức độ thiệt hại kinh tế tăng cao trong những năm 2014-2016 phản ánh sự phát triển mạnh mẽ của các sản phẩm nông nghiệp có giá trị cao như táo, nho, măng tây, khiến tổn thất kinh tế do hạn hán trở nên nghiêm trọng hơn.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế và trong nước, tác động tiêu cực của hạn hán đến kinh tế nông nghiệp là hiện tượng phổ biến, tuy nhiên mức độ ảnh hưởng tại Ninh Thuận được lượng hóa cụ thể qua mô hình hồi quy, cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách. Việc biến chính sách DM có tác động tích cực mạnh mẽ cho thấy hiệu quả của các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế và đầu tư hạ tầng trong việc giảm thiểu tác động tiêu cực của hạn hán.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường thể hiện biến động chỉ số K và thiệt hại kinh tế theo năm, cùng bảng thống kê mô tả các biến trong mô hình hồi quy, giúp minh họa rõ ràng mối quan hệ giữa hạn khí tượng và GDP nông nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Khuyến khích đầu tư hệ thống tưới tiêu tiết kiệm: Tăng cường áp dụng công nghệ tưới nhỏ giọt, tưới phun nhằm giảm lượng nước sử dụng, đảm bảo nguồn nước còn lại trong mùa hạn hán. Chủ thể thực hiện là các cơ quan quản lý nông nghiệp và các doanh nghiệp công nghệ nông nghiệp, với mục tiêu giảm thiểu thiệt hại kinh tế do hạn hán trong vòng 3-5 năm tới.

2. Đầu tư khai thác nguồn nước ngầm hợp lý: Khai thác và quản lý bền vững nguồn nước ngầm tại các vùng nông dân còn phụ thuộc vào nước mưa, nhằm đảm bảo nguồn nước tưới trong mùa khô. Cơ quan quản lý tài nguyên nước phối hợp với địa phương triển khai trong 2-4 năm tới.

3. Xây dựng và nâng cấp các hồ chứa nước, hệ thống dẫn nước liên hồ chứa: Tăng cường khả năng tích trữ và phân phối nước tưới, giảm thiểu tác động của hạn hán. Chủ thể là các cơ quan quản lý thủy lợi và đầu tư công, với kế hoạch thực hiện trong 5 năm.

4. Tăng cường công tác dự báo, cảnh báo hạn hán và nâng cao nhận thức cộng đồng: Phát triển hệ thống cảnh báo sớm dựa trên chỉ số hạn khí tượng K và các chỉ số liên quan, đồng thời tổ chức các chương trình đào tạo, tuyên truyền cho nông dân về biện pháp ứng phó hạn hán. Thực hiện liên tục, phối hợp giữa các cơ quan khí tượng, nông nghiệp và chính quyền địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách nông nghiệp và tài nguyên nước: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững, ứng phó với hạn hán tại Ninh Thuận và các vùng khô hạn tương tự.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành quản lý kinh tế, khí tượng thủy văn: Tài liệu tham khảo hữu ích về phương pháp đánh giá tác động hạn khí tượng đến kinh tế nông nghiệp, mô hình hồi quy đa biến và phân tích dữ liệu khí tượng.

3. Các tổ chức phát triển nông nghiệp và môi trường: Thông tin về thực trạng hạn hán và các giải pháp ứng phó giúp các tổ chức thiết kế chương trình hỗ trợ kỹ thuật, đầu tư công nghệ tưới tiêu tiết kiệm và quản lý nguồn nước.

4. Nông dân và doanh nghiệp nông nghiệp tại Ninh Thuận: Hiểu rõ tác động của hạn hán đến sản xuất, từ đó áp dụng các biện pháp kỹ thuật và quản lý phù hợp nhằm giảm thiểu thiệt hại và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ số hạn khí tượng K là gì và tại sao được chọn làm biến độc lập?
   Chỉ số K là tỷ lệ giữa lượng bốc hơi và lượng mưa, phản ánh cân bằng nước trong khu vực. Chỉ số này phù hợp với điều kiện khô hạn tại Ninh Thuận và có dữ liệu đầy đủ trong giai đoạn nghiên cứu, giúp đánh giá chính xác mức độ hạn hán.

2. Tác động của hạn hán đến GDP nông nghiệp được lượng hóa như thế nào?
   Mô hình hồi quy cho thấy khi chỉ số K tăng 1 đơn vị, GDP nông nghiệp giảm khoảng 540,99 tỷ đồng, tương đương giảm 8,9% khi K tăng 1%. Điều này cho thấy hạn hán có ảnh hưởng tiêu cực rõ rệt đến kinh tế nông nghiệp.

3. Tại sao biến lượng nước đập Đa Nhim và giờ nắng không có ý nghĩa thống kê?
   Biến lượng nước đập Đa Nhim và giờ nắng có sự biến động nhỏ trong giai đoạn nghiên cứu, do đó không đủ ảnh hưởng rõ ràng đến biến phụ thuộc trong mô hình hồi quy. Tuy nhiên, chúng vẫn có vai trò trong thực tế quản lý nguồn nước và hạn hán.

4. Các chính sách phát triển kinh tế có tác động như thế nào đến kinh tế nông nghiệp?
   Biến chính sách DM có tác động tích cực với hệ số 540,04 tỷ đồng, cho thấy các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế từ năm 2017 đã giúp tăng trưởng GDP nông nghiệp, giảm thiểu phần nào tác động tiêu cực của hạn hán.

5. Giải pháp nào ưu tiên để giảm thiểu thiệt hại do hạn hán?
   Ưu tiên đầu tư hệ thống tưới tiêu tiết kiệm, khai thác nguồn nước ngầm bền vững, xây dựng hồ chứa nước và hệ thống dẫn nước liên hồ chứa, cùng với phát triển hệ thống cảnh báo sớm và nâng cao nhận thức cộng đồng là các giải pháp hiệu quả và cần thiết.

Kết luận

• Hạn khí tượng là nguyên nhân chính gây thiệt hại kinh tế nông nghiệp tại Ninh Thuận, với chỉ số K trung bình 2,34 và thiệt hại lên đến 30,5% GDP nông nghiệp trong các năm hạn hán nghiêm trọng.
• Mô hình hồi quy đa biến xác định rõ tác động tiêu cực của hạn khí tượng và tác động tích cực của chính sách phát triển kinh tế đến GDP nông nghiệp.
• Các giải pháp đầu tư hệ thống tưới tiêu tiết kiệm, khai thác nguồn nước ngầm, xây dựng hồ chứa và hệ thống dẫn nước là cần thiết để giảm thiểu thiệt hại do hạn hán.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách, nhà nghiên cứu và cộng đồng nông dân trong việc ứng phó với hạn hán.
• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng với dữ liệu cập nhật và áp dụng các mô hình dự báo hạn hán để nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững tại Ninh Thuận.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ nền kinh tế nông nghiệp trước tác động của hạn hán là cần thiết cho sự phát triển bền vững của tỉnh Ninh Thuận.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TONG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu Tỉnh Ninh Thuận là tỉnh thuộc vùng duyên hải Nam Trung Bộ có dải đồng bằng hẹp, địa hình phức tạp, là nơi có hệ sinh thái của vùng hạn kiệt, là vùng có lượng mưa thấp nhất cả nước, khí hậu nắng nóng, khô hạn quanh năm nhưng rất thích hợp với nền kinh tế nông nghiệp vùng nhiệt đới với nhiều sản phẩm đặc thù. Day cũng là một tỉnh đất không rộng, người không đông nhưng có vị trí địa lý quan trọng nằm trên ngã ba nối liền vùng kinh tế trọng điểm Đông Nam Bộ với Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Vị trí địa lý: - Tinh Ninh Thuận nằm ở vị trí địa lý từ 11°18’14” đến 12°09°15” vĩ độ bắc va từ 108°09°08” đến 109°14’25” độ kinh Đông, xem Hình 1.

- Phía Bắc giáp tỉnh Khánh Hòa - Phía Nam giáp tỉnh Bình Thuận - Phía Tây giáp tỉnh Lâm Đồng - Phía Đông giáp biển. - Đây là một tỉnh ven biển thuộc cực nam Trung bộ, cách TP Hồ Chí Minh theo hướng Đông Bắc 350 Km. - Tổng diện tích tự nhiên : 3.358 Km? - Dân số toàn tỉnh đến cuối năm 2019 là 590. Trong đó, ở Thành thị có 211.109 người (35,8 %); ở Nông thôn có 379.

Như vậy mật độ dân số của tỉnh là 181 người/km2. Đặc điểm địa hình - Ninh Thuận có địa hình biến đối rất đa dạng và phức tạp, trong tinh vừa có địa hình miền núi vừa có trung du và đồng bằng ven biển. - Địa hình miền núi cao và trung bình chiếm 60% tổng diện tích tự nhiên, có cao độ mặt dat tự nhiên từ 800 - 1000 m. Trong vùng này có đỉnh cao nhất là Hòn Chon (xã Phước Bình) 1978 m, phía Tây Nam có đỉnh núi Cà Ná (Ninh Phước) cao đến 1528 m, phía Đông Bắc là núi Chúa có cao độ 1040 m.

- Vùng bán sơn địa có diện tích 20 % tổng diện tích tự nhiên. Đây là vùng đồi go xen lẫn một ít diện tích bằng phẳng, cao độ mặt đất tự nhiên từ 30m đến 200m. - Vùng đồng bằng ven biến chiếm khoảng 20 % tổng diện tích tự nhiên, được phân bé chủ yếu ở hạ lưu của sông Cái Phan Rang và sông Lu. Đây là vùng tương đối bằng phẳng, ruộng đất tập trung, cao độ biến đôi từ 2 m đến 20 m.

- Tóm lại đại bộ phận diện tích của Ninh Thuận có địa hình dốc nên nước tập trung nhanh thường gây lũ lớn cho hạ lưu tròn mùa mưa lũ. Vùng bán sơn địa và vùng đồng bằng có độ dốc bé hơn nhưng cũng bị chia cắt mạnh bởi sông suối và gò đôi nên công trình chuyên nước tưới rất khó khăn và tốn kém.1 Bản đồ hành chính tỉnh Ninh Thuận Nguồn: Trang thông tin điển tử Báo Ninh Thuận 1. Tổng quan các tài liệu nghiên cứu trước có liên quan 1. Nghiên cứu nước ngoài Trên thé giới, có rất nhiều tác giả nghiên cứu về hạn hán, nhưng do tính phức tạp của hiện tượng này, đến nay vẫn chưa có một phương pháp chung cho các nghiên cứu về hạn hán.

Dé đánh giá hạn hán, các tác giả thường sử dụng yếu tố bốc hơi, nhiệt độ và giáng thủy. Giáng thủy là một đại lượng rất quan trọng vì sự biến đôi của những hình thế giáng thủy có thể dẫn đến ngập lụt hoặc hạn hán ở những vùng khác nhau. Chính vì vậy, thông tin về sự biến đổi giáng thủy theo không gian cũng như theo thời gian là không chỉ mang ý nghĩa khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn rất lớn. Nghiên cứu của Yoshi Wada và Niko Wanders (2015) đã phân tích ưu điểm, nhược điểm của 18 chỉ số hạn hán bao gồm cả chỉ số hạn khí tượng, chỉ số hạn thủy văn, chỉ số độ âm, rồi lựa chọn ra các chỉ số thích hợp dé ap dung phan tich cac dac trưng của han hán trong năm vùng khí hậu khác nhau trên toàn cầu: vùng xích dao, vùng khô hạn cực, vùng nhiệt độ ấm, vùng tuyết, vùng địa cực.

Yingzhi Lin (2013) và cộng sự đã nghiên cứu các ảnh hưởng kinh tế của hạn hán vào sản xuất nông nghiệp ở Bắc Trung Quốc. So với các tác động kinh tế trực tiếp, có những khó khăn lớn trong việc đánh giá các tác động kinh tế gián tiếp của hạn hán, vốn đã tụt hậu nghiêm trọng so với nhu cầu thông tin cấp bách cho việc ra quyết định. Nghiên cứu này cô gắng giải quyết sự khó khăn trong việc đánh giá tác động của hạn hán đối với biến động giá nông sản bằng cách xây dựng mô hình cân bằng một phần mô tả quá trình cân bằng cung và cầu một cách định lượng. Sử dụng mô hình này, một phân tích kịch bản được áp dụng dé đánh giá sự biến động giá của các sản phẩm nông nghiệp do hạn hán ở Bắc Trung Quốc.

Kết quả cho thấy không có tác động lớn của hạn hán đối với giá thị trường của tám sản phẩm nông nghiệp chính. Ngay cả khi xảy ra hạn hán nghiêm trọng ở miền Bắc Trung Quốc, giá thị trường của các sản phâm nông nghiệp sẽ tăng không quá 3,59%, thấp hơn biến động giá thị trường bình thường của các sản phẩm nông nghiệp của Trung Quốc. Nghiên cứu này cung cấp một công cụ dé đánh giá tác động kinh tế gián tiếp của hạn hán. Kết qua nghiên cứu điển hình này có thể hỗ trợ việc ra quyết định cho quy định thị trường thực phẩm của Trung Quốc.

Rodrigo Maia và cộng sự (2015) đánh giá kinh tế xã hội về tác động hạn hán, liên quan đến các đặc điểm cung và cầu chính của một khu vực (nguồn nước vả các mục đích sử dụng liên quan) và các tác động liên kết thủy văn của các tình huống hạn hán. Hơn nữa, nó mô tả phương pháp áp dụng quy trình vào thực tế Bồ Đào Nha và dir liệu hiện có làm cơ sở cho mức độ nghiêm trọng của han hán là tập trung vào hai khu vực đễ bị hạn hán ở Bồ Đào Nha: Guadiana và lưu vực sông Ribeiras do Algarve. Về các đặc thù chính của các nghiên cứu điển hình được giới thiệu, các hoạt động kinh tế (và các lĩnh vực phụ thuộc vào nước) được xem xét cho phương pháp này là các ngành cấp nước nông nghiệp và đô thị. Đối với từng lĩnh vực đó, các quy trình đánh giá cụ thể được phát triển để ước tính các tác động kinh tế tương ứng đo tình hình hạn hán gây ra trong lĩnh vực phân tích.

Một đánh giá toàn cầu về mức độ liên quan kinh tế xã hội của các tác động hạn hán trong một khu vực được đảm bảo thông qua so sánh tổng tác động kinh tế ước tính với mức trung bình hàng năm của Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của khu vực, cho phép so sánh kết quả cho các khu vực phân tích khác nhau. Phương pháp này có thé áp dụng cho bat kỳ khu vực nào có dit liệu thủy văn và sử dụng nước chung và được phát triển dé hỗ trợ quản lý hạn hán và áp dụng trên hệ thống cảnh báo sớm hạn hán. Ji-Wan Lee và cộng sự (2022) phân tích mối tương quan giữa thông tin hạn hán và kinh tế xã hội (SEDI) dựa trên các dit liệu hạn hán nông nghiệp và dé xác định xem SEDI có thể cung cấp thông tin đáng tin cậy về thiệt hại do hạn hán nông nghiệp hay không. SEDI được chia thành các khía cạnh sau: thâm hụt nước, an ninh và hỗ trợ nước, thiệt hại và tác động kinh tế, và tác động môi trường và vệ sinh.

Hệ số tương quan giữa SEDI và tám bộ đữ liệu thống kê nông nghiệp đao động từ 0,74 đến 0,89. Trong thời kỳ tưới khô vừa phải và không tưới, mối quan hệ giữa SEDI và chỉ số hạn hán hồ chứa nông nghiệp (RDI) được chứng minh bằng đặc tính hoạt động của máy thu và điện tích dưới đường cong lần lượt là 0,60 và 0,68. Các giá trị tương quan chéo giữa SEDI va RDI dao động từ -0,48 đến -0,42. Theo phân tích tương quan chéo, SEDI đã có thê phát hiện hạn hán sớm hơn một tháng so với RDI có thể làm.

Do đó, phương pháp đề xuất của các tác giả có thể góp phần phát triển hệ thống cảnh báo sớm dựa trên tác động dé quan lý hạn hán nông nghiệp. Nghiên cứu trong nước Huỳnh Thị Lan Hương (2020) đánh giá rủi ro do hạn hán cho khu vực Trung Trung Bộ dựa trên cách tiếp cận của Ủy ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu 10 (IPCC) trên cơ sở phân tích các yếu tố hiểm hoa, mức độ phơi bày và tính dé bị ton thương. Dữ liệu lượng mưa và lượng bốc hơi tại các trạm quan trắc được sử dụng dé tính toán mức độ hiểm hoa. Dữ liệu về kinh tế - xã hội được thu thập từ điều tra, khảo sát thực dia va niên giám thống kê được sử dụng để tính toán mức độ phơi bày và tính dé bị tôn thương.

Kết quả đánh giá cho thấy, rủi ro do han hán lớn nhất ở tỉnh Quang Bình, đặc biệt ở các huyện Lệ Thủy và Bồ Trạch. Trần Thị Tuyết (2018) áp dụng chỉ số nhạy cảm hạn kinh tế - xã hội đánh giá tinh dé bị tổn thương do hạn hán ở tinh Ninh Thuận. Chi số nhạy cảm được tổng hợp từ nhiều yếu tố như các nguồn lực sẵn có, tính da dang thu nhập, đa dang việc làm. Hạn hán được tính theo dữ liệu lượng mưa hàng năm của Tỉnh.

Kết quả cho thấy hạn hán có sự tác động mạnh vào chỉ số nhạy cảm và Tác giả đề xuất tỉnh Ninh Thuận cần thay đổi nhận thức: xem hạn hán là nhân tố bình thường của hiện tượng tự nhiên, chuyên từ phản ứng cứu trợ sang tiếp cận ngăn ngừa, giảm nhẹ, chuẩn bị sẵn sàng trên cơ sở nâng cao nguồn lực sẵn có, xây đựng các chiến lược phát triển kinh tế và sử dụng lao động phù hợp với thế mạnh của tỉnh. Nguyễn Hoàng Khánh Linh và cộng sự (2017) nghiên cứu kết hợp công nghệ GIS và viễn thám đề xây dựng bản đồ phân vùng nguy cơ hạn hán dựa trên chỉ số khô hạn nhiệt độ — thực vật (TDVI), qua đó làm cơ sở dé đánh giá tác động của hạn hán đến đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế. Kết quả nghiên cứu cho thấy phần diện tích mà hạn hán tác động lên đất sản xuất nông nghiệp gồm đất trồng lúa, đất trồng cây hằng năm và đất trồng cây lâu năm tại huyện Phong Điền với 4 mức độ là khá lớn. Trong đó vùng khô hạn nhẹ có diện tích là 1.539,66 ha, khô hạn trung bình là 8.