Luận văn: Chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp trong công nghiệp hoá Việt Nam

Nghiên cứu sâu về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Việt Nam trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Luận văn phân tích xu hướng và giải pháp phát

• Tác giả: Nguyễn Thị Nguyệt
• Người hướng dẫn: PTS. Trịnh Thị Hòa Mai
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị xã hội chủ nghĩa
• Đề tài: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trong tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế
• Năm xuất bản: 1998
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là một nội dung quan trọng trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp bao gồm cơ cấu sản xuất ngành, cơ cấu sản xuất theo vùng lãnh thổ và cơ cấu sản xuất theo thành phần kinh tế. Việc hình thành và hoàn thiện cơ cấu kinh tế nông nghiệp phải gắn liền với những đặc điểm về điều kiện tự nhiên ở những vùng sản xuất nông nghiệp cụ thể.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là quá trình thay đổi cơ cấu sản xuất, kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp nhằm phù hợp với điều kiện tự nhiên, thị trường và tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Tầm quan trọng của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nằm ở việc nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng thu nhập và cải thiện đời sống nông dân.

1.2. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam

Cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam bao gồm các ngành trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và thuỷ sản. Các ngành này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau và với các ngành khác trong nền kinh tế. Việc xác định cơ cấu kinh tế nông nghiệp phù hợp sẽ giúp tận dụng các nguồn lực và nâng cao hiệu quả sản xuất.

II. Phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam hiện nay đang gặp một số vấn đề. Cơ cấu sản xuất ngành vẫn còn hạn chế, chưa phù hợp với nhu cầu thị trường. Cơ cấu sản xuất theo vùng lãnh thổ còn bất cập, chưa tận dụng được các nguồn lực và thế mạnh của từng vùng.

2.1. Những thành tựu và hạn chế

Những thành tựu của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam bao gồm tăng sản lượng và thu nhập nông dân. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế như cơ cấu sản xuất chưa phù hợp, năng suất lao động còn thấp và thu nhập nông dân còn chưa ổn định.

2.2. Nguyên nhân và thách thức

Nguyên nhân của những hạn chế bao gồm thiếu thông tin và cơ sở hạ tầng, năng lực sản xuất còn hạn chế. Thách thức của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam bao gồm việc cạnh tranh với các nước khác và tác động của biến đổi khí hậu.

III. Giải pháp và phương pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Để đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, cần có các giải pháp và phương pháp phù hợp. Một trong những giải pháp quan trọng là xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn, bao gồm hệ thống giao thông, thuỷ lợi và điện.

3.1. Xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn

Xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn là một giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập nông dân. Cơ sở hạ tầng nông thôn bao gồm hệ thống giao thông, thuỷ lợi và điện, giúp giảm chi phí sản xuất và tăng khả năng tiếp cận thị trường.

3.2. Phát triển thị trường và xúc tiến thương mại

Phát triển thị trường và xúc tiến thương mại là giải pháp quan trọng để tăng thu nhập nông dân. Cần có các chính sách và chương trình hỗ trợ nông dân trong việc tiếp cận thị trường và xúc tiến thương mại.

IV. Kết luận và ứng dụng

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là một nội dung quan trọng trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam. Để đẩy nhanh quá trình này, cần có các giải pháp và phương pháp phù hợp, bao gồm xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn, phát triển thị trường và xúc tiến thương mại.

4.1. Ý nghĩa và tầm quan trọng

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp có ý nghĩa và tầm quan trọng đặc biệt trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng thu nhập và cải thiện đời sống nông dân.

4.2. Hướng nghiên cứu và ứng dụng

Hướng nghiên cứu và ứng dụng của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp bao gồm việc tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giải pháp và phương pháp phù hợp. Cần có sự phối hợp và hỗ trợ giữa các cấp chính quyền, các tổ chức và doanh nghiệp trong việc đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn đổi mới 1986 - 1996, nền kinh tế Việt Nam đã chứng kiến bước chuyển mình sâu sắc từ mô hình kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI và VII của Đảng, quá trình tái cấu trúc ngành kinh tế đã thúc đẩy sự chuyển dịch tích cực, đưa tỷ trọng nông nghiệp trong tổng sản phẩm quốc nội giảm từ mức 40,2% năm 1990 xuống còn khoảng 27,2% vào năm 1995, đồng thời mở rộng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ. Dẫu vậy, nông nghiệp vẫn giữ vai trò trụ đỡ cốt lõi khi thu hút hơn 70% lực lượng lao động xã hội và bảo đảm sinh kế cho gần 80% dân số nông thôn.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào thực trạng nền sản xuất nông nghiệp nước ta thời kỳ đầu đổi mới: sản xuất còn manh mún, mang nặng tính độc canh cây lúa, tự cung tự cấp, năng suất lao động xã hội thấp và tỷ suất nông sản hàng hóa chưa cao. Xuất phát từ Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa VII về tiếp tục đổi mới và phát triển kinh tế nông thôn, nghiên cứu xác định mục tiêu cụ thể là làm sáng tỏ cơ sở lý luận kinh tế chính trị về chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, phân tích thực trạng chuyển dịch trong giai đoạn 1986 - 1995, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp đến năm 2000 và 2010.

Nghiên cứu mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc cả về mặt khoa học lý luận lẫn chỉ đạo thực tiễn. Việc tái cấu trúc kinh tế nông nghiệp hợp lý theo hướng gắn chuyên môn hóa với kinh doanh tổng hợp giúp khai thác tối ưu tiềm năng của 7 vùng sinh thái nông nghiệp, nâng cao thu nhập bình quân cho hàng triệu hộ nông dân và tạo động lực vững chắc cho tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý luận kinh tế chính trị Mác - Lênin về phân công lao động xã hội, tái sản xuất mở rộng và quy luật tích lũy tư bản trong quá trình chuyển hóa cơ cấu kinh tế ngành. Song song với đó, nghiên cứu tích hợp mô hình chuyển dịch cơ cấu hai khu vực của kinh tế học phát triển hiện đại, phân tích quy luật dịch chuyển nguồn lực lao động và dòng vốn từ khu vực nông nghiệp truyền thống sang khu vực phi nông nghiệp có năng suất cận biên cao hơn.

Khung phân tích tập trung vào các khái niệm cốt lõi:

• Cơ cấu kinh tế nông nghiệp: Một hệ thống động phức hợp gồm các phân hệ chuyên ngành (trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, thủy sản và dịch vụ nông nghiệp), quan hệ lãnh thổ và các thành phần kinh tế, liên tục vận động và tương tác hữu cơ theo không gian, thời gian.
• Chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp: Quá trình biến đổi về lượng dẫn đến sự biến đổi về chất trong tỷ lệ đóng góp giá trị sản lượng, phân bổ tư liệu sản xuất và lực lượng lao động nông thôn.
• Chuyên môn hóa gắn với phát triển tổng hợp: Phương thức tổ chức sản xuất dựa trên lợi thế so sánh sinh thái của từng vùng địa lý, kết hợp đa dạng hóa ngành nghề nhằm khắc phục tính thời vụ và giảm thiểu rủi ro thị trường.
• Nông nghiệp hàng hóa nhiều thành phần: Cơ chế kinh tế mở rộng sự tham gia của kinh tế hộ gia đình, kinh tế trang trại, kinh tế hợp tác và doanh nghiệp nhà nước.

Về mặt định lượng lý thuyết, khung nghiên cứu xác lập tiêu chí tỷ lệ tích lũy nội bộ ngành nông nghiệp cần đạt mức tối thiểu 15 - 20% tổng giá trị sản lượng và hệ số chuyển dịch lao động phi nông nghiệp hàng năm cần đạt từ 3 - 5% để tạo đà bứt phá công nghiệp hóa.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống số liệu thống kê thứ cấp quốc gia do Tổng cục Thống kê và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn công bố liên tục trong chuỗi thời gian 10 năm (1986 - 1995), kết hợp các báo cáo tổng kết chuyên đề của 7 vùng kinh tế sinh thái trọng điểm.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm bộ dữ liệu thống kê toàn diện với hơn 60 chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật nông nghiệp cấp quốc gia, phân rã chi tiết theo các tiểu ngành và địa bàn đại diện. Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật chọn mẫu mục tiêu điển hình, tập trung vào các vùng trọng điểm sản xuất lúa gạo, cây công nghiệp và chăn nuôi lớn như Đồng bằng sông Hồng, Đồng bằng sông Cửu Long, Tây Nguyên và Duyên hải miền Trung.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích kết hợp giữa duy vật biện chứng, duy vật lịch sử với phương pháp phân tích - tổng hợp và so sánh chuỗi thời gian là nhằm phản ánh bản chất vận động khách quan của các quy luật kinh tế. Phương pháp này cho phép đánh giá chính xác mối tương quan giữa sự thay đổi chính sách vĩ mô (như Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị) với sự chuyển dịch cơ cấu nội tại của ngành nông nghiệp Việt Nam qua từng giai đoạn phát triển.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực trạng nông nghiệp Việt Nam giai đoạn 1986 - 1995 đã chỉ ra những chuyển biến lớn cùng các điểm nghẽn mang tính cấu trúc:

• Sự phát triển vượt bậc về an ninh lương thực và sản xuất hàng hóa: Nhờ chính sách khoán hộ và tự do hóa lưu thông, sản lượng lương thực quy thóc tăng trưởng bình quân 5,2%/năm, tăng từ 18,4 triệu tấn năm 1986 lên xấp xỉ 27,5 triệu tấn năm 1995. Việt Nam từ một nước thiếu lương thực triền miên đã vươn lên thành quốc gia xuất khẩu gạo đứng thứ ba thế giới với khối lượng xuất khẩu đạt hơn 2 triệu tấn/năm trong giai đoạn 1989 - 1995.
• Mất cân đối nghiêm trọng trong cơ cấu ngành nội bộ: Trồng trọt vẫn chiếm tỷ trọng chi phối tuyệt đối với hơn 75% tổng giá trị sản lượng nông nghiệp. Ngược lại, ngành chăn nuôi chỉ chiếm khoảng 20 - 22%, chưa trở thành ngành sản xuất chính tương xứng với tiềm năng sinh thái. Ngành nghề tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ nông thôn chỉ đóng góp dưới 5% giá trị kinh tế tại các vùng thuần nông.
• Hình thành các vùng nông nghiệp chuyên môn hóa sinh thái: Các vùng kinh tế hàng hóa tập trung bước đầu được định hình rõ rệt. Vùng Tây Nguyên và Đông Nam Bộ mở rộng diện tích cây công nghiệp dài ngày (cà phê, cao su) với tốc độ tăng trưởng diện tích đạt trên 15%/năm. Đồng bằng sông Cửu Long đóng góp hơn 50% sản lượng lúa và trên 80% sản lượng gạo xuất khẩu của cả nước.
• Tỷ suất hàng hóa tăng nhưng phân công lao động chuyển biến chậm: Tỷ suất nông sản hàng hóa toàn ngành tăng từ mức dưới 20% giai đoạn trước năm 1986 lên mức khoảng 35 - 40% năm 1995. Tuy nhiên, hơn 70% lao động xã hội vẫn bị giữ chân trong khu vực nông nghiệp với năng suất lao động chỉ bằng 30 - 35% so với khu vực công nghiệp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp diễn ra chậm chạp xuất phát từ điểm xuất phát thấp của nền kinh tế tiểu nông. Cơ sở hạ tầng kỹ thuật nông thôn còn nghèo nàn: tỷ lệ cơ giới hóa khâu làm đất trên toàn quốc chưa vượt quá 35%, hệ thống kênh mương kiên cố hóa đạt dưới 20%, và chỉ có khoảng 25% đường giao thông liên thôn, liên xã được trải nhựa hoặc bê tông hóa. Tình trạng thiếu vốn đầu tư công nghệ sinh học và chế biến sâu khiến giá trị gia tăng của nông sản bị bào mòn đáng kể.

Khi so sánh với các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á như Thái Lan hay Malaysia trong cùng giai đoạn công nghiệp hóa ban đầu, tỷ trọng chế biến sau thu hoạch của Việt Nam thấp hơn 2 đến 3 lần. Các nước láng giềng đã nhanh chóng nâng tỷ trọng chăn nuôi và thủy sản lên mức 35 - 40% tổng giá trị nông nghiệp nhờ phát triển đồng bộ chuỗi giá trị và công nghiệp chế biến thức ăn chăn nuôi.

Để minh họa trực quan xu hướng chuyển dịch này, toàn bộ dữ liệu thống kê giai đoạn 1986 - 1995 có thể được biểu diễn qua bảng cơ cấu tỷ trọng ba phân ngành (trồng trọt, chăn nuôi, dịch vụ nông nghiệp) và biểu đồ đường thể hiện tương quan tăng trưởng giữa sản lượng lương thực với kim ngạch xuất khẩu nông sản hàng năm. Sự đối sánh này khẳng định tính tất yếu của việc chuyển từ mô hình mở rộng quy mô diện tích sang mô hình thâm canh công nghệ cao và kinh doanh nông nghiệp tổng hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực trạng và yêu cầu khách quan của thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá:

• Quy hoạch và tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị: Điều chỉnh cơ cấu sản xuất nhằm giảm tỷ trọng trồng trọt xuống mức 65 - 70%, đồng thời nâng tỷ trọng ngành chăn nuôi lên mức 28 - 30% và dịch vụ nông nghiệp đạt 7 - 10% vào năm 2005. Đẩy mạnh chuyển đổi diện tích lúa kém hiệu quả sang trồng cây công nghiệp, cây ăn quả và nuôi trồng thủy sản có giá trị thương phẩm cao.
  Chủ thể thực hiện: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp cùng Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố.

• Phát triển và mở rộng hệ thống thị trường nông sản trong nước và quốc tế: Xây dựng từ 8 đến 10 trung tâm đầu mối giao thương và sàn đấu giá nông sản tại các vùng chuyên canh trọng điểm. Mục tiêu nâng tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu nông sản đạt 10 - 12%/năm trong giai đoạn 2000 - 2005, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sang hơn 50 quốc gia và vùng lãnh thổ.
  Chủ thể thực hiện: Bộ Thương mại, các hiệp hội ngành hàng nông sản và các tổng công ty xuất nhập khẩu.

• Tăng cường đầu tư hiện đại hóa kết cấu hạ tầng kỹ thuật nông thôn: Dành tối thiểu 15 - 18% tổng nguồn vốn đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước cho việc nâng cấp hệ thống thủy lợi, điện khí hóa nông thôn và kiên cố hóa 60% mạng lưới giao thông liên xã trước năm 2005. Triển khai các chương trình ứng dụng công nghệ sinh học và giống cây trồng, vật nuôi năng suất cao.
  Chủ thể thực hiện: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Giao thông Vận tải và chính quyền địa phương.

• Đổi mới kinh tế hợp tác và đa dạng hóa các thành phần kinh tế: Ban hành cơ chế khuyến khích phát triển mô hình kinh tế trang trại gia đình và hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp kiểu mới. Phấn đấu nâng tỷ lệ trang trại nông nghiệp đạt chuẩn sản xuất hàng hóa lên trên 25% trong thời gian 3 - 5 năm, bảo đảm cung ứng vốn vay ưu đãi với dư nợ tín dụng nông thôn tăng trưởng 15%/năm.
  Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam và Hội Nông dân các cấp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống luận cứ của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cán bộ hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nông nghiệp: Cung cấp luận cứ khoa học và cơ sở thực tiễn để xây dựng quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế nông thôn, hoạch định các chính sách hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu ngành tại 7 vùng sinh thái trên toàn quốc.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Kinh tế chính trị: Tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu phương pháp luận kinh tế học Mác - Lênin ứng dụng trong phân tích cơ cấu kinh tế ngành, lịch sử kinh tế Việt Nam thời kỳ đổi mới và mô hình chuyển dịch cơ cấu lao động.
• Lãnh đạo các doanh nghiệp chế biến, kinh doanh và xuất khẩu nông sản: Giúp doanh nghiệp nắm bắt quy luật biến động của các vùng nguyên liệu chuyên canh, từ đó xây dựng chiến lược liên kết chuỗi giá trị và đầu tư nhà máy chế biến tại các vùng kinh tế trọng điểm.
• Cán bộ quản lý kinh tế cấp huyện, xã và chủ trang trại nông nghiệp: Tài liệu hướng dẫn phương thức kết hợp chuyên môn hóa với kinh doanh tổng hợp, giúp các địa phương thuần nông chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất đai và lao động nhàn rỗi.

Câu hỏi thường gặp

• Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa là gì?
  Đây là quá trình biến đổi căn bản cấu trúc ngành nông nghiệp từ sản xuất thủ công, tự cấp tự túc sang nền nông nghiệp hàng hóa hiện đại. Quá trình này thể hiện qua việc giảm dần tỷ trọng trồng trọt thuần túy, nâng cao tỷ trọng chăn nuôi, thủy sản, chế biến và dịch vụ nông thôn, ứng dụng khoa học kỹ thuật tiên tiến nhằm nâng cao năng suất lao động xã hội.

• Tại sao cần kết hợp chuyên môn hóa với phát triển kinh doanh tổng hợp trong nông nghiệp?
  Do sản xuất nông nghiệp phụ thuộc lớn vào thiên nhiên và có tính thời vụ cao, việc chuyên môn hóa giúp khai thác tối đa lợi thế đất đai của từng vùng, trong khi phát triển tổng hợp tận dụng thời gian nhàn rỗi và phụ phẩm nông nghiệp. Mô hình này giúp phân tán rủi ro thị trường và tăng thu nhập cho nông dân thêm 20 - 30% tại các địa phương.

• Yếu tố nào đóng vai trò đòn bẩy cho chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp Việt Nam giai đoạn 1986 - 1995?
  Đòn bẩy chính là các đột phá thể chế kinh tế, tiêu biểu là Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị (1988) công nhận hộ nông dân là đơn vị kinh tế tự chủ. Quyền tự chủ sản xuất kết hợp với chính sách tự do hóa lưu thông hàng hóa đã kích hoạt năng lực của hơn 10 triệu hộ nông dân, đưa sản lượng lương thực tăng thêm hơn 9 triệu tấn trong 10 năm.

• Rào cản lớn nhất của cơ cấu kinh tế nông nghiệp nước ta thời kỳ đầu đổi mới là gì?
  Rào cản lớn nhất là tính độc canh cây lúa và hạ tầng nông thôn yếu kém. Tỷ lệ cơ giới hóa thấp dưới 35%, hệ thống bảo quản và công nghiệp chế biến sau thu hoạch chưa phát triển khiến tỷ lệ thất thoát nông sản lên đến 15 - 20%, làm giảm sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

• Luận văn có giá trị ứng dụng thực tiễn như thế nào đối với nền nông nghiệp hiện nay?
  Luận văn thiết lập nền tảng lý luận về phân vùng sinh thái nông nghiệp và mối quan hệ giữa nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ. Các nguyên tắc về phát triển nông nghiệp hàng hóa nhiều thành phần và kết hợp kinh doanh đa ngành vẫn giữ nguyên giá trị định hướng cho chiến lược xây dựng nông thôn mới và tái cơ cấu nông nghiệp hiện nay.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận kinh tế chính trị về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
• Đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng chuyển biến cơ cấu nông nghiệp Việt Nam qua 10 năm Đổi mới (1986 - 1995), làm rõ bước nhảy vọt về an ninh lương thực và xuất khẩu gạo.
• Chỉ ra các mâu thuẫn nội tại của nền nông nghiệp tiểu nông, đặc biệt là tình trạng độc canh cây lúa và sự phát triển chậm của ngành chăn nuôi, dịch vụ nông thôn.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ về quy hoạch vùng, thị trường tiêu thụ, kết cấu hạ tầng và thể chế kinh tế hợp tác nhằm định hướng phát triển nông nghiệp hàng hóa.
• Xác lập tầm nhìn chiến lược giai đoạn 2000 - 2010 với mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp sinh thái hiện đại, nâng cao đời sống cho hơn 70% cư dân nông thôn.

Kế thừa các luận điểm khoa học từ công trình nghiên cứu, các nhà quản lý và nhà nghiên cứu cần tiếp tục cụ thể hóa các giải pháp tái cơ cấu vào đề án phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Hãy tham khảo và áp dụng các nguyên lý chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp để thúc đẩy nền nông nghiệp Việt Nam phát triển bền vững và hội nhập toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Ghuyén dich co c4u trong nông nghiệp Việt Nam: Thực trạng và vấn đề Chương 2: Quan điểm, mục tiêu và các giải pháp chuyền dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nước ta. Tĩnh cấp thiết của đề tài: Thập niên 1986 - 1996 vừa qua, thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ VI và VII của Đảng về đổi mới cơ cấu kinh tế, nền kinh tế nước ta đã thực hiện một bước chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá là tảng tỷ trọng trong công nghiệp, dịch vụ và giảm tỷ trọng nông nghiệp. Sự định hướng về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành như vậy đã được thực tiễn nền kinh tế chứng minh là đúng đắn và hợp lý. Trong nông nghiệp, nhiệm vụ chuyển dịch đặt ra bức xúc hơn, bởi vì mặc dù trong tiến trình đổi mới, nông nghiệp đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, nhất là trong sản xuất, kinh doanh lương thực và chuyển hướng nông nghiệp sang sản xuất hàng hoá, phát triển nông nghiệp nhiều thành phần, nhưng nhìn chung, nông nghiệp nước ta vẫn còn là một nền sản xuất nhỏ, mang nặng tính độc canh và sản xuất tự túc, lực lượng sản xuất phát triển chậm, tỷ suất hàng hoá chưa cao, nang suất lao động xã hội thấp, thu nhập của số đông nông dân ở mức thấp.

Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ V đã xác định chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của quá trình “tiếp tục đổi mới và phát triển kinh tế nông thôn”, rõ ràng chính sách cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá là một yêu cầu bức thiết khách quan, để khác phục những mật yếu của nền kinh tế hiện nay. Xuất phát từ những yêu cầu trên đây, chúng tôi chọn đề tài “Cïuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trong tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam "để nghiên cứu, nhằm góp phần làm sáng tỏ thêm khía cạnh lý luận, đạc biệt là phương pháp luận để giải quyết một vấn đề vừa mang Chương Í CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU TRONG NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM, THỰC TRẠNG VÀ VẤN ĐỀ L1 CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NÔNG NGHIỆP ĐỐI VỚI QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HOÁ HIỆN ĐẠI HOÁ 1. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp x Cơ cấu được sử dụng để biểu thị cấu trúc bên trong, tỷ lệ và mối quan hệ giữa các bộ phận hợp thành của một hệ thống. Cơ cấu được biểu hiện như là một tập hợp các mối quan hệ liên kết hữu cơ các yếu tố khác nhau của một hệ thống.

Cơ cấu kinh tế là một phạm trù kinh tế để chỉ tổng thể hợp thành bởi nhiều yếu tố kinh tế của nền kinh tế, giữa chúng có những mối liên hệ hữu cơ, những tương tác qua lại cả về số lượng và chất lượng, trong không gian và điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể, chúng luôn luôn vận động hướng vào những mục tiêu nhất định. Như vậy cơ cấu kính tế là một hệ thống lớn (toàn bộ nền kinh tế quốc dân), bao gồm nhiều hệ thống con (các ngành, các lĩnh vực). Toàn bộ hệ thống đó hội nhập với nhau trong những mối liên hệ chảng chịt, phức tạp, ràng buộc nhau và tác động qua lại lẫn nhau. ' Cơ cấu kinh tế phản ánh sự phân công lao động xã hội, thể hiện trình độ phát triển của chuyên môn hoá và hợp tác hoá trong những thời kỳ lịch sử nhất định.

¥ Cơ cấu kinh tế là nền tảng, là cốt lõi của toàn bộ nền kinh tế xã hội.