Chương 1 THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 1. Các khái niệm liên quan đến đề tài 1. Khái niệm chính sách công Có nhiều quan niệm khác nhau về chính sách, luận văn đồng ý với quan niệm “Chính sách là những chuẩn tắc cụ thể để thực hiện đường lối, nhiệm vụ. Chính sách được thực hiện trong một thời gian nhất định, trên những lĩnh vực cụ thể nào đó.
Bản chất nội dung và phương hướng của chính sách tùy thuộc vào tính chất của đường lối, nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa”.475] Chính sách có thể là chính sách của một cơ quan, đơn vị, một công ty, hoặc một quốc gia, nhà nước. Chính sách của một quốc gia thường được gọi là chính sách công. Có nhiều quan niệm khác nhau về chính sách công, tùy theo cách tiếp cận, chính sách công có thể được hiểu ở các khía cạnh khác nhau. Trong công trình Tập bài giảng Chính trị học, tập thể tác giả cho rằng “Chính sách công là chương trình hành động hướng đích của chủ thể nắm hoặc chi phối quyền lực cộng cộng”.235] Các tác giả khác lại cho rằng “Chính sách công là một tập hợp những quyết định liên quan với nhau do nhà nước ban hành, bao gồm các mục tiêu và giải pháp để giải quyết một vấn đề công nhằm đạt được các mục tiêu phát triển”.
Nguyễn Hữu Hải “Chính sách công là kết quả ý chí chính trị của nhà nước được thể hiện bằng một tập hợp các quyết định có liên 8 quan với nhau, bao hàm trong đó định hướng mục tiêu và cách thức giải quyết những vấn đề công trong xã hội”.51] Từ các định nghĩa trên cho thấy, cách quan niệm của các học giả về chính sách công có một số điểm lưu ý sau: Thứ nhất, chính sách công dùng để chỉ chính sách của nhà nước. Theo nghĩa đó, nó chỉ xuất hiện khi nhà nước xuất hiện. Thứ hai, việc xuất hiện một chính sách (chính sách công) là để giải quyết một, hay một vài mục tiêu nào đó. Việc xác định thứ tự ưu tiên của các mục tiêu là tùy theo các chủ thể; tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng, việc xác định các mục tiêu là không được loại trừ nhau.
Thứ ba, chính sách công phải được xem như một quá trình từ khâu xác định ý tưởng, hoạch định, thực hiện đến đánh giá kết quả thực hiện. Khái niệm thực hiện chính sách công Như trên đã đề cập, nói đến chính sách (công) là nói đến một chu trình hành động của chủ thể - chu trình chính sách công. Chu trình chính sách công bao gồm nhiều giai đoạn. Mỗi giai đoạn lại gồm những bước khác nhau.
Mỗi tác giả, tùy theo cách tiếp cận, có những cách xác định chu trình chính sách công khác nhau. Nhưng các tác giả đều khẳng định, thực hiện chính sách là một khâu trong chu trình chính sách công và là khâu quan trọng. Theo tác giả Văn Tất Thu “thực hiện chính sách là một khâu cấu thành chu trình chính sách, là toàn bộ quá trình chuyển hóa ý chí của chủ thể chính sách thành hiện thực với các đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu nhất định”. [21] Thực hiện chính sách có vai trò quan trọng trong một chu trình chính sách.
Theo đó, “Tổ chức thực thi chính sách là trung tâm kết nối các khâu (các bước) trong chu trình chính sách thành một hệ thống. Hoạch định được chính sách đúng, có chất lượng là rất quan trọng, nhưng thực hiện đúng chính sách còn quan trọng hơn. Có chính sách đúng nếu không được thực hiện sẽ 9 trở thành khẩu hiệu suông, không những không có ý nghĩa, mà còn ảnh hưởng đến uy tín của chủ thể hoạch định và ban hành chính sách (uy tín của nhà nước). Nếu chính sách không được thực hiện đúng sẽ dẫn đến sự thiếu tin tưởng và sự phản ứng của nhân dân đối với nhà nước.
Điều này hoàn toán bất lợi về mặt chính trị và xã hội, gây những khó khăn, bất ổn cho nhà nước trong công tác quản lý” [21]. Thực chất, việc thực hiện chính sách là từng bước hiện thực hóa mục tiêu của chính sách, khẳng định tính đúng đắn của chính sách công và giúp cho chính sách công ngày càng hoàn thiện hơn.11-14] Thực hiện chính sách cũng bao hàm nhiều giai đoạn. Trong luận văn này, tác giả xem xét việc thực hiện chính sách bao gồm những nội dung sau: Thứ nhất, xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách Thứ hai, phổ biến, tuyên truyền chính sách Thứ ba, phân công, phối hợp thực hiện chính sách Thứ tư, duy trì chính sách Thứ năm, điều chỉnh chính sách Thứ sáu, theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện chính sách Thứ bảy, đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm trong thực hiện chính sách 1. Khái niệm về văn hóa và giá trị văn hóa 1.
Khái niệm về văn hóa Hiện nay, trong ngôn ngữ của tất cả các dân tộc trên thế giới đều có khái niệm về văn hóa, nhưng văn hóa là một vấn đề không dễ cắt nghĩa đầy đủ, trọn vẹn. Ngay từ rất sớm, Hồ Chủ tịch đã nhìn nhận: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết; đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng khác. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa. Văn hóa là tổng hợp những phương thức sinh hoạt và biểu hiện của nó mà loài người 10 đã sản sinh ra nhằm thích ứng với những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”.1] Tại hội nghị thế giới Về Chính sách văn hóa vì sự phát triển (năm 1982 tại Mehico), văn hóa được coi là “tập hợp các đặc điểm nổi bật về tinh thần, vật chất, tri thức và tình cảm của xã hội hay một nhóm xã hội, và ngoài văn học và nghệ thuật nó còn bao gồm cả lối sống, cách thức cùng chung sống, các giá trị hệ thống giá trị, truyền thống và tín ngưỡng”.20] Tác giả Trần Quốc Vượng định nghĩa: “văn hóa theo nghĩa rộng, là cái tự nhiên được biến đổi bởi con người, bao hàm cả kỹ thuật, kinh tế,.
để từ đó hình thành một lối sống, một thế ứng xử, một thái độ tổng quát của con người đối với vũ trụ, thiên nhiên và xã hội, là cái vai trò của con người trong vũ trụ, với những hệ thống chuẩn mực, những giá trị, những biểu tượng, những quan niệm. tạo nên phong cách diễn tả tri thức và nghệ thuật của con người”.35-36] Như vậy, các định nghĩa đều cho rằng văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo trong lịch sử, nhằm đáp ứng nhu cầu của mình trong hoạt động sống. Nó có thể là các sản phẩm vật chất, như: đình, chùa, miếu,., cũng có thể là giá trị tinh thần, phong tục, tập quán, các chuẩn mực về lối sống,. Văn hóa được tạo thành và phát triển trên cơ sở hình thành và phát triển của con người.
Trình độ phát triển chung của văn hóa phụ thuộc trực tiếp vào trình độ làm chủ tự nhiên, bản thân và xã hội của con người. Nó có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, như: Nghị quyết Trung ương 9 (khóa XI) của Đảng đã nêu rõ “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, động lực phát triển bền vững đất nước. Văn hóa phải được đặt ngang hàng kinh tế, chính trị, xã hội” [3, tr. Văn hóa thể hiện năng lực bản chất và thể 11 hiện giá trị đích thực của con người, phục vụ cho sự phát triển toàn diện của con người.
Nói đến văn hóa là nói đến cái tốt đep, chân-thiện-mỹ. Khái niệm về giá trị văn hóa Nói đến giá trị là nói đến cái có ý nghĩa về con người, xã hội và văn hóa. Hay có thể nói, giá trị là tất cả những đánh giá của con người về bất cứ một hiện tượng trong xã hội về con người, về tự nhiên mang ý nghĩa tốt đẹp. Hệ giá trị được hình thành nên trong một quá trình xã hội tương đối lâu dài, chúng tạo nên cơ sở để đánh giá tính có ích về mặt xã hội cũng như của các thành viên.
Do đó, chúng quyết định những nguyên tắc của việc cùng chung sống của cộng đồng hay xã hội. Nhưng giá trị không tùy thuộc vào sở thích của bất kỳ cá nhân nào, mà thỏa mãn những nhu cầu chung, được đại đa số người trong cộng đồng cùng chia sẻ. Không chỉ mang tính khách quan, giá trị mà còn bao hàm cả trong tâm lý, tình cảm của con người, người ta có thể phấn đấu, hi sinh cho những giá trị mà người ta cho là cao đẹp. Giá trị của một nền văn hóa có thể thay đổi, nhưng nhìn chung thì đó là một yếu tố tương đối ổn định và bền vững so với cuộc đời của một cá nhân nào đó.
Giá trị văn hóa là giá trị bản sắc kết quả sáng tạo tích lũy của một cộng đồng, dân tộc biểu hiện qua các chuẩn mực về đạo đức, tư tưởng, tình cảm …của tập thể, cộng đồng hay mỗi cá thể được cộng đồng lựa chọn tiếp nhận và khao khát hướng tới, thông qua sự trải nghiệm lịch sử. Đó không phải là thuật ngữ để mô tả, mà có hàm ý đánh giá. Người ta thường dựa trên một quan điểm văn hóa nhất định để đánh giá về những gì là đúng hay sai, đẹp hay xấu, thiện hay ác, do đó nên hay không nên làm. Nguyên tắc có tính bao quát đó có ảnh hưởng rất lớn đối với tiến trình của xã hội.
Khái niệm di sản văn hóa Di sản văn hóa là bộ phận cơ bản và trọng yếu trong nền văn hóa của mỗi quốc gia, dân tộc. Di sản văn hóa chính là cơ sở, là nền tảng cho con 12 người trong sự phát triển ngày một cao của xã hội. Từ đó, có thể hiểu: “Di sản văn hóa quy định tại Luật này bao gồm di sản văn hóa phi vật thể và di sản văn hóa vật thể, là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”. Theo nghĩa đó, những cổ vật, những công trình kiến trúc hoặc còn ẩn trong lòng đất hoặc đang lưu giữ trong các bảo tàng, các công cụ, sản xuất, đồ dùng bằng sành sứ, những thành quách, chùa tháp, đình làng, phố cổ, lăng tẩm, cung điện.
đều thuộc loại hình văn hóa này.