Luận văn thạc sĩ bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ theo pháp luật tố tụng hình sự việt nam từ thực tiễn thành phố bắc ninh tỉnh bắc ninh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ theo pháp luật tố tụng hình sự việt nam từ thực tiễn, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Lê Thế Hưng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngọc Hà
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự
• Đề tài: Bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA NGƯỜI BỊ TẠM GIỮ THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Lý luận về quyền con người và quyền con người của người bị tạm giữ theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam
• 1.2. Nhận thức về bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam
• 2. Chương 2: TÌNH HÌNH, ĐẶC ĐIỂM CÓ LIÊN QUAN VÀ THỰC TRẠNG BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA NGƯỜI BỊ TẠM GIỮ THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ BẮC NINH, TỈNH BẮC NINH
• 2.1. Tình hình đặc điểm có liên quan đến bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ trên địa bàn thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh
• 2.2. Thực trạng bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam trên địa bàn thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh
• 3. Chương 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA NGƯỜI BỊ TẠM GIỮ THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ BẮC NINH, TỈNH BẮC NINH
• 3.1. Hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ
• 3.2. Nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật tố tụng hình sự liên quan đến người bị tạm giữ và quyền của người bị tạm giữ
• 3.3. Hoàn thiện tổ chức, bộ máy, nâng cao ý thức pháp luật, trình độ nhận thức, chuyên môn nghiệp vụ của các chủ thể tiến hành tố tụng
• 3.4. Tăng cường công tác giám sát, giải quyết khiếu nại tố cáo và thanh tra, xử lý vi phạm đối với hoạt động tạm giữ
• 3.5. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về quyền con người
• 3.6. Tăng cường xây dựng cơ sở vật chất cho nhà tạm giữ, các phương tiện thông tin, liên lạc phục vụ cho công tác tạm giữ
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Lý luận về quyền con người và quyền con người của người bị tạm giữ theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam

Chương này tập trung phân tích các vấn đề lý luận về quyền con người và quyền con người của người bị tạm giữ theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam. Tác giả đã làm rõ khái niệm quyền con người từ góc độ lịch sử và pháp lý, nhấn mạnh sự phát triển của các tư tưởng về quyền con người từ các bản tuyên ngôn độc lập đến các văn bản pháp luật hiện đại. Đặc biệt, quyền con người trong tố tụng hình sự được xác định là những quyền dân sự, chính trị của các chủ thể tham gia tố tụng, đặc biệt là người bị buộc tội, nhằm bảo vệ tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm của họ.

1.1. Khái niệm quyền con người

Tác giả đưa ra định nghĩa về quyền con người dựa trên các quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lê Nin và các văn bản pháp lý quốc tế. Quyền con người được hiểu là những đặc quyền tự nhiên mà con người sinh ra đã có, bao gồm quyền được sống, quyền được bảo vệ và quyền tự do phát triển. Các quyền này phải được pháp luật ghi nhận và bảo vệ. Hiến pháp Việt Nam năm 2013 đã dành một vị trí quan trọng để quy định về quyền con người, đặc biệt là trong lĩnh vực tố tụng hình sự.

1.2. Quyền con người trong tố tụng hình sự

Trong tố tụng hình sự, quyền con người được thể hiện qua các quy định cụ thể trong Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015, như quyền bất khả xâm phạm về thân thể, quyền bào chữa, và quyền được xét xử công bằng. Tác giả nhấn mạnh rằng, mặc dù người bị buộc tội phải chịu trách nhiệm hình sự, họ vẫn được hưởng các quyền con người cơ bản như quyền không bị tra tấn, quyền được tôn trọng nhân phẩm và quyền được điều tra khách quan.

II. Tình hình đặc điểm có liên quan và thực trạng bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam trên địa bàn thành phố Bắc Ninh tỉnh Bắc Ninh

Chương này phân tích thực trạng bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ trên địa bàn thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh. Tác giả đã sử dụng các số liệu thống kê từ năm 2015 đến 2019 để đánh giá tình hình áp dụng biện pháp tạm giữ và việc thực hiện các quyền của người bị tạm giữ. Kết quả cho thấy, mặc dù các cơ quan có thẩm quyền đã tuân thủ pháp luật, vẫn còn tồn tại một số vi phạm như không bảo đảm quyền bào chữa, giam giữ chung người bị tạm giữ với người bị tạm giam, và điều kiện ăn ở còn thiếu thốn.

2.1. Tình hình đặc điểm có liên quan

Tác giả phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến việc bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ, bao gồm đặc điểm kinh tế - xã hội của thành phố Bắc Ninh và tình hình tội phạm trên địa bàn. Thành phố Bắc Ninh là một trung tâm kinh tế phát triển, kéo theo sự gia tăng các vụ án hình sự, dẫn đến việc áp dụng biện pháp tạm giữ thường xuyên hơn.

2.2. Thực trạng bảo đảm quyền con người

Dựa trên các số liệu thống kê, tác giả chỉ ra rằng, mặc dù các cơ quan có thẩm quyền đã tuân thủ pháp luật, vẫn còn tồn tại một số vi phạm như không bảo đảm quyền bào chữa, giam giữ chung người bị tạm giữ với người bị tạm giam, và điều kiện ăn ở còn thiếu thốn. Những vi phạm này xuất phát từ sự bất cập trong hệ thống pháp luật và nhận thức của các chủ thể tiến hành tố tụng.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam trên địa bàn thành phố Bắc Ninh tỉnh Bắc Ninh

Chương này đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ trên địa bàn thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh. Các giải pháp bao gồm hoàn thiện pháp luật, nâng cao nhận thức và trình độ chuyên môn của các chủ thể tiến hành tố tụng, tăng cường giám sát và xử lý vi phạm, cũng như cải thiện cơ sở vật chất cho nhà tạm giữ.

3.1. Hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự

Tác giả đề xuất việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật liên quan đến tạm giữ để bảo đảm quyền của người bị tạm giữ được thực hiện đầy đủ. Đặc biệt, cần quy định rõ hơn về thời hạn tạm giữ, quyền bào chữa và điều kiện ăn ở của người bị tạm giữ.

3.2. Nâng cao nhận thức và trình độ chuyên môn

Giải pháp này tập trung vào việc đào tạo, nâng cao nhận thức và trình độ chuyên môn của các chủ thể tiến hành tố tụng, đặc biệt là cán bộ điều tra và công an, để họ hiểu rõ và tuân thủ đúng các quy định pháp luật về quyền con người.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh là đô thị loại I có tốc độ phát triển kinh tế, đô thị hóa nhanh chóng với diện tích 82,6 km2 và quy mô dân số đạt 213.061 người trên 19 đơn vị hành chính. Sự sôi động trong giao thương và công nghiệp hóa kéo theo diễn biến tội phạm phức tạp, đòi hỏi các cơ quan tiến hành tố tụng phải áp dụng thường xuyên các biện pháp ngăn chặn. Trong giai đoạn 5 năm từ năm 2015 đến năm 2019, các cơ quan tiến hành tố tụng tại địa bàn đã khởi tố, điều tra trung bình trên 200 vụ án với hơn 300 bị can mỗi năm, đồng thời áp dụng biện pháp tạm giữ đối với tổng cộng 1.134 người, tương đương mức bình quân 227 người mỗi năm.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là việc bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn địa phương. Mục tiêu cụ thể của luận văn tập trung làm rõ hệ thống lý luận khoa học, khảo sát toàn diện thực trạng áp dụng biện pháp tạm giữ tại Công an và Viện kiểm sát nhân dân thành phố Bắc Ninh giai đoạn 2015 - 2019, từ đó chỉ ra những vướng mắc và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu lực thực thi. Công trình mang ý nghĩa thiết thực trong việc chuẩn hóa hoạt động tư pháp, hướng tới mục tiêu 100% đối tượng tạm giữ được bảo đảm đầy đủ quyền bào chữa, quyền bất khả xâm phạm về thân thể, ngăn ngừa triệt để tình trạng bức cung, nhục hình hoặc giam giữ quá hạn luật định.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng thuyết Quyền con người tự nhiên và thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, kết hợp với lý thuyết về Công lý thủ tục (Procedural Justice) trong tư pháp hình sự. Hệ thống lý luận khẳng định quyền con người là giá trị phổ quát, được thể chế hóa cao nhất tại Điều 14 Hiến pháp năm 2013 và cụ thể hóa qua 27 nguyên tắc cơ bản của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Các khái niệm then chốt được phân định rõ ràng trong nghiên cứu gồm:

• Người bị tạm giữ theo quy định tại Điều 59 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015: Chủ thể bị áp dụng biện pháp ngăn chặn sau khi bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, phạm tội quả tang, truy nã hoặc tự thú, đầu thú.
• Bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ: Hoạt động hiện thực hóa các quyền dân sự, chính trị, bảo vệ thân thể, danh dự, nhân phẩm và quyền tố tụng của chủ thể yếu thế trước nguy cơ lạm quyền.
• Nguyên tắc suy đoán vô tội theo Điều 13 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015: Mọi cá nhân bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi có bản án kết tội có hiệu lực pháp luật.
• Quyền tiếp cận người bào chữa và thủ tục giải thích quyền: Quy trình bắt buộc thực hiện trong thời hạn tối đa 12 giờ theo Thông tư 46/2019/TT-BCA của Bộ Công an.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp từ hồ sơ thống kê chính thức của Công an thành phố Bắc Ninh và Viện kiểm sát nhân dân thành phố Bắc Ninh trong mốc thời gian 5 năm (2015 - 2019). Cỡ mẫu khảo sát bao gồm toàn bộ 1.134 trường hợp áp dụng biện pháp tạm giữ và 1.151 vụ án hình sự thụ lý điều tra trong giai đoạn này. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ kết hợp hồi cứu hồ sơ được lựa chọn nhằm đảm bảo tính đại diện tuyệt đối, phản ánh chính xác bức tranh thực thi pháp luật tại địa bàn khảo sát.

Phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp thống kê xã hội học và phương pháp so sánh luật học được áp dụng đồng bộ để đối chiếu giữa các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 với diễn biến số liệu thực tế. Việc kết hợp phương pháp chuyên gia thông qua phỏng vấn sâu các Điều tra viên, Kiểm sát viên giúp làm rõ nguyên nhân của các tồn tại, hạn chế trong quá trình tạm giữ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình thu thập và xử lý số liệu giai đoạn 2015 - 2019 cho thấy 4 phát hiện quan trọng:

1. Cơ cấu hình thức bắt giữ trước khi tạm giữ: Hình thức bắt người phạm tội quả tang chiếm tỷ lệ áp đảo với 732/1.134 trường hợp (đạt tỷ lệ 64,55%), dao động từ 130 đến 163 người mỗi năm. Đối tượng ra đầu thú chiếm vị trí thứ hai với 309 trường hợp (tỷ lệ 27,25%), trong khi bắt khẩn cấp chiếm 57 trường hợp (5,03%), bắt theo quyết định truy nã chiếm 33 trường hợp (2,91%) và tự thú chiếm 3 trường hợp (0,26%).

2. Sự gia tăng đột biến về áp lực giam giữ: Năm 2018 ghi nhận lượng người bị tạm giữ đạt đỉnh với 291 người, tăng 48,47% so với 196 người của năm 2017. Nguyên nhân xuất phát từ việc triệt phá các chuyên án lớn như đường dây đánh bạc qua mạng liên tỉnh với hơn 30 bị can và 20 vụ án tín dụng đen bắt giữ 58 đối tượng.

3. Năng lực thực thi của bộ máy tiến hành tố tụng: 100% quyết định tạm giữ và lệnh gia hạn tạm giữ được thực hiện đúng thẩm quyền luật định bởi Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra với sự tham gia của 5 đội điều tra chuyên trách (khoảng 125 cán bộ, điều tra viên) và 20 cán bộ thuộc Viện kiểm sát nhân dân thành phố Bắc Ninh.

4. Hạn chế thực tế phát sinh: Tồn tại những sai sót trong thủ tục tố tụng như việc chậm thông báo về quyền nhờ người bào chữa cho gia đình người bị tạm giữ vượt quá 12 giờ, tỷ lệ cơ sở vật chất buồng giam giữ đôi lúc quá tải cục bộ và nhân sự quản lý Nhà tạm giữ chỉ có 12 cán bộ quản giáo chịu trách nhiệm quản lý trực tiếp.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua bảng thống kê diễn biến tội phạm và biểu đồ cột thể hiện sự biến động của tổng số 1.134 người bị tạm giữ qua 5 năm. Dữ liệu khẳng định công tác tạm giữ đã đóng góp tích cực vào việc điều tra, khám phá án với tỷ lệ trung bình trên 200 vụ án hình sự mỗi năm được đưa ra xét xử đúng người, đúng tội.

Tuy nhiên, khi đối chiếu với các công trình nghiên cứu tại địa bàn Hà Nội hay Đắk Lắk, thực tiễn thành phố Bắc Ninh bộc lộ rõ thách thức đặc thù của một trung tâm công nghiệp lớn. Áp lực tiến độ điều tra án nóng cùng tình trạng chỉ có 1 Kiểm sát viên chuyên trách kiểm sát tạm giữ, tạm giam đã tạo ra những lỗ hổng trong việc giám sát liên tục. Nhận thức của một bộ phận cán bộ điều tra còn coi trọng việc thu thập lời khai phục vụ phá án hơn là việc chủ động giải thích cặn kẽ quyền im lặng và quyền tiếp cận người bào chữa ngay từ giờ đầu tiên bị tạm giữ.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện cơ chế bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Hoàn thiện quy định pháp luật tố tụng hình sự: Kiến nghị Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Công an ban hành thông tư liên tịch hướng dẫn cơ chế chỉ định người bào chữa bắt buộc ngay từ khi lập biên bản giữ người trong trường hợp khẩn cấp hoặc phạm tội quả tang, đạt mục tiêu 100% đối tượng được tiếp cận tư vấn pháp lý trong 12 giờ đầu tiên, hoàn thành trong giai đoạn 2021 - 2022.

2. Nâng cấp cơ sở vật chất và trang thiết bị Nhà tạm giữ: Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Ninh và Công an tỉnh cần bố trí nguồn vốn đầu tư mở rộng buồng tạm giữ đảm bảo diện tích tối thiểu 2 mét vuông cho mỗi người, hoàn thành lắp đặt hệ thống camera giám sát và thiết bị ghi âm, ghi hình có âm thanh tại 100% phòng hỏi cung trước năm 2023.

3. Kiện toàn tổ chức bộ máy và nâng cao năng lực cán bộ: Bổ sung tối thiểu 2 Kiểm sát viên chuyên trách công tác kiểm sát giam giữ cho Viện kiểm sát nhân dân thành phố Bắc Ninh; đồng thời tổ chức định kỳ 4 lớp tập huấn mỗi năm về kỹ năng bảo đảm quyền con người trong điều tra hình sự cho 125 cán bộ, Điều tra viên của 5 đội nghiệp vụ Công an thành phố.

4. Đẩy mạnh cơ chế thanh tra, giám sát độc lập và giải quyết khiếu nại: Viện kiểm sát nhân dân thành phố Bắc Ninh cần tăng tần suất kiểm tra đột xuất Nhà tạm giữ lên ít nhất 2 lần mỗi tháng; rút ngắn thời hạn giải quyết đơn khiếu nại về hành vi tố tụng từ 15 ngày xuống dưới 5 ngày làm việc, công khai số điện thoại đường dây nóng tại tất cả các khu vực giam giữ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung công trình mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát nhân dân các cấp: Là cẩm nang nghiệp vụ chuẩn hóa quy trình bắt giữ, phân loại và quản lý người bị tạm giữ, giúp Điều tra viên và Kiểm sát viên phòng tránh các vi phạm thủ tục tố tụng và nâng cao kỹ năng kiểm sát giam giữ.
• Đội ngũ Luật sư và Trợ giúp viên pháp lý: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về các rào cản tố tụng tại cơ sở, từ đó xây dựng chiến lược tiếp cận thân chủ, tham gia lấy lời khai và thực hiện quyền bào chữa sớm ngay trong thời hạn 3 ngày tạm giữ đầu tiên.
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Luật: Cung cấp khung lý luận chặt chẽ và hệ thống số liệu thực nghiệm 5 năm (2015 - 2019) với 1.134 trường hợp nghiên cứu, làm tài liệu tham khảo cho các đề tài về quyền con người và tư pháp hình sự.
• Cơ quan lập pháp và cơ quan tham mưu chính sách: Cung cấp dữ liệu thực tiễn từ một địa bàn đô thị phát triển năng động, phục vụ cho quá trình tổng kết, sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam trong thời gian tới.

Câu hỏi thường gặp

Căn cứ pháp lý nào quy định trực tiếp quyền con người của người bị tạm giữ trong tố tụng hình sự Việt Nam? Quyền con người của người bị tạm giữ được hiến định tại Điều 14 Hiến pháp năm 2013 và quy định cụ thể tại Điều 59 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Các quy định bao gồm quyền được biết lý do tạm giữ, quyền tự bào chữa hoặc nhờ người bào chữa, quyền đưa ra chứng cứ và quyền khiếu nại hành vi tố tụng sai phạm.

Hình thức bắt giữ nào chiếm tỷ lệ cao nhất trước khi ra quyết định tạm giữ tại thành phố Bắc Ninh? Số liệu thực tế 5 năm từ năm 2015 đến năm 2019 cho thấy hình thức bắt người phạm tội quả tang chiếm tỷ lệ cao nhất với 64,55% (tương đương 732 trên tổng số 1.134 người bị tạm giữ). Hình thức ra đầu thú chiếm vị trí thứ hai với 27,25% (309 trường hợp).

Thời hạn thông báo về quyền nhờ người bào chữa cho người bị tạm giữ được quy định ra sao? Theo hướng dẫn tại Điều 3 Thông tư số 46/2019/TT-BCA của Bộ Công an, trong thời hạn không quá 12 giờ kể từ khi lấy lời khai người bị tạm giữ, Điều tra viên hoặc Cán bộ điều tra có trách nhiệm thông báo cho người thân thích hoặc người đại diện hợp pháp về việc nhờ người bào chữa nếu người bị tạm giữ không tự nhờ.

Những hạn chế thường gặp nhất trong việc bảo đảm quyền của người bị tạm giữ tại địa phương là gì? Thực tiễn ghi nhận một số thiếu sót như: việc gửi thông báo bắt giữ và quyết định gia hạn tạm giữ đôi khi bị chậm trễ; điều kiện buồng tạm giữ tại một số thời điểm quá tải; và việc giải thích quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình chưa được thực hiện đầy đủ.

Cơ quan nào có thẩm quyền kiểm sát trực tiếp việc tạm giữ tại Công an thành phố Bắc Ninh? Viện kiểm sát nhân dân thành phố Bắc Ninh là cơ quan có thẩm quyền thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp theo Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014. Đơn vị thực hiện kiểm sát các quyết định tố tụng, phê chuẩn gia hạn tạm giữ và tiến hành kiểm sát định kỳ hoặc đột xuất tại Nhà tạm giữ Công an thành phố.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền.
• Phân tích chi tiết thực trạng áp dụng biện pháp tạm giữ đối với 1.134 đối tượng tại thành phố Bắc Ninh trong giai đoạn 5 năm (2015 - 2019), làm rõ mối quan hệ giữa áp lực tội phạm đô thị và việc tôn trọng quyền con người.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp có tính khả thi cao, gắn liền trách nhiệm của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân và chính quyền địa phương trong giai đoạn 2021 - 2025.
• Đặt ra lộ trình chuẩn hóa hạ tầng giam giữ, số hóa quy trình lấy lời khai và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tư pháp nhằm loại trừ 100% các vi phạm về quyền con người.
• Công trình là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị thực tiễn sâu sắc, thúc đẩy các nhà nghiên cứu, luật sư và cán bộ thực thi pháp luật tiếp tục nghiên cứu và áp dụng vào hoạt động tư pháp hàng ngày.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề về QCN, đặt những viên gạch lý luận về QCN. Chủ nghĩa Mác – Lê nin trên cơ sở kế thừa các học thuyết tiến bộ, khẳng định, đề cao con người và QCN. Những quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lê nin đã tạo nền tảng để các dân tộc yếu thế vùng lên, qua đó tạo những đột phá trong cách mạng về QCN. Về khái niệm, định nghĩa, QCN được hiểu và định nghĩa khác nhau.

Theo thống kê không chính thức, cho đến nay có đến gần 60 định nghĩa về QCN được công bố. Mỗi định nghĩa tiếp cận ở những góc độ khác nhau về QCN. Ở cấp bộ quốc tế, văn phòng cao ủy Liên hợp quốc về QCN (OHCHR) có đưa ra được một định nghĩa về QCN và được sử dụng tương đối rộng rãi. Văn phòng Cao ủy Liên hợp quốc về QCN cũng cho rằng QCN là những đảm bảo về mặt pháp luật, pháp lý.

Những đảm bảo này có vai trò đảm bảo cho các các nhân đơn lẻ và các nhóm bảo vệ họ khỏi những sự xâm hại đến nhân phẩm và các quyền tự do cơ bản khác. Xuất phát từ những quan niệm khoa học và đúng đắn về con người, C. Mác đã xác định: “Con người là “con người xã hội” là sự “tổng hòa các 6 quan hệ xã hội” cho nên QCN thể hiện sâu sắc giá trị các quan hệ xã hội và hiển nhiên mang bản chất đó. Từ điển Luật học đưa ra định nghĩa như sau: “Quyền của thành viên trong xã hội loài người – quyền của tất cả mọi người.

Đó là nhân phẩm, nhu cầu, lợi ích và năng lực của con người được thể chế hóa (ghi nhận) trong pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia” [5, tr. Có nhiều định nghĩa về QCN đã được các nhà khoa học ở Việt Nam nêu ra. QCN luôn gắn với pháp luật, phải được pháp luật ghi nhận thừa nhận trong các văn bản quy phạm pháp luật và QCN được nhà nước bảo vệ. Bảo vệ QCN là nghĩa vụ của nhà nước để bảo đảm tính bắt buộc chung của pháp luật được nhà nước ban hành.

Các bản Hiến pháp (Hiến pháp 1946, 1959, 1980, 1992) là những nấc thang ghi nhận và phát triển các quyền cũng như cơ chế bảo vệ các QCN ở Việt Nam. Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 đã dành vị trí và nội dung rất quan trọng quy định về QCN. Theo Điều 14 – Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam năm 2013 quy định rõ: “Ở nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, các QCN, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật; QCN, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng” [14]. Bên cạnh Hiến pháp, nhà nước ta đã ban hành và quy định nhiều văn bản luật quan trọng như: Bộ luật Dân sự, Bộ luật Tố tụng dân sự, BLHS, BLTTHS, Luật hôn nhân – gia đình, Luật khiếu nại tố cáo, Luật báo chí, Luật quốc tịch…ghi nhận QCN trong lĩnh vực kinh tế, xã hội, văn hóa của công dân, trong lĩnh vực dân sự, chính trị…đây là công cụ pháp lý quan trong để bảo vệ QCN ở Việt Nam.

Mặc dù có nhiều quan điểm khác nhau về QCN như vây, nhưng 7 trước hết có thể hiểu QCN là những đặc quyền mà con người sinh ra là tự nhiên có. QCN ghi nhận rất nhiều QCN của con người. Đó có thể là quyền được sống. Quyền được sống có thể nói là quyền con người quan trọng nhất.

Bên cạnh đó là quyền được bảo vệ. Và ngoài ra còn là quyền được tự do phát triển của con người. Những quyền này phải được pháp luật ghi nhận một cách cụ thể thì mới chính thức là QCN. Khái niệm quyền con người trong tố tụng hình sự Trong mỗi quốc gia, QCN trong TTHS là có thể nói là nội dung cơ bản và thể hiện cụ thể của QCN nói chung của quốc gia đó trong lĩnh vực TTHS.

Ở nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, QCN trong TTHS được ghi nhận tại Hiến pháp 2013 – đạo luật cao nhất của nhà nước và được cụ thể hóa trong các quy định của BLTTHS năm 2015 như sau: Điều 8 - Tôn trọng và bảo vệ QCN, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân; Điều 9 - Bảo đảm quyền bình đẳng trước pháp luật; Điều 10 - Bảo đảm quyền bất khả xâm phạm về thân thể; Điều 11 - Bảo hộ tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, tài sản của cá nhân; danh dự, uy tín, tài sản của pháp nhân; Điều 12 - Bảo đảm quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở, đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình, an toàn và bí mật thư tín, điện thoại, điện tín của cá nhân; Điều 13 - Suy đoán vô tội; Điều 14 - Không ai bị kết án hai lần vì một tội phạm; Điều 15 - Xác định sự thật của vụ án; Điều 16 - Bảo đảm quyền bào chữa của người bị buộc tội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự… Những QCN trong TTHS cho thấy những quy định của pháp luật về QCN trong TTHS thể hiện mối quan hệ pháp lý chặt chẽ giữa nhà nước với các chủ thể tham gia trong quan hệ pháp luật TTHS mà bản chất của nó là cả nhà nước và các chủ thể này đều có quyền và nghĩa vụ đối với nhau và nếu vi phạm thì đều phải chịu trách nhiệm pháp lý như nhau. Có thể thấy quyền công dân chính là những QCN cụ thể trên tất cả mọi lĩnh vực được pháp luật quốc gia ghi nhận. Và trong lĩnh vực TTHS thì 8 xuất hiện những QCN trong lĩnh vực TTHS cần được bảo vệ. Không phải mọi QCN, quyền công dân đều có thể bị xâm phạm trong hoạt động TTHS, chỉ có những QCN trong lĩnh vực TTHS mới có thể cần phải được bảo vệ vì bị xâm phạm.

Để phân biệt, giới hạn được phạm vi các QCN cần được bảo vệ trong TTHS với QCN nói chung và quyền công dân nói riêng cần xác định được đối tượng của QCN trong TTHS và xác định được lĩnh vực của QCN trong TTHS. Nhận thức đúng điều này mới có thể tiến hành đúng đắn, hiệu quả hoạt động bảo vệ QCN trong TTHS. Trong TTHS, có nhiều chủ thể khác nhau tham gia với vai trò, địa vị pháp lý tố tụng khác nhau. Có nhóm chủ thể là chủ thể có thẩm quyền tiến hành tố tụng, có nhóm chủ thể chỉ là chủ thể tham gia.

Trong mối tương quan chung về địa vị pháp lý, có thể thấy có những chủ thể thuộc nhóm yếu thế, dễ bị tổn thương như người bị buộc tội (người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo) và tiếp theo là quyền của những người tham gia TTHS khác như: nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người làm chứng, người bị hại, người bào chữa… Người bị buộc tội (người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo) mặc dù là những đối tượng có thế phải trách nhiệm hình sự nhưng họ vẫn được hưởng những QCN cơ bản nhất là: quyền không bị tra tấn, đánh đập khi bị giam, giữ, được xét xử công bằng, điều tra khách quan, quyền được tôn trọng về nhân phẩm… Quyền con người trong TTHS được hiểu như sau: Quyền con người trong TTHS là các quyền dân sự, chính trị của các chủ thể TTHS, mà chủ yếu là người tham gia tố tụng về bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tôn trọng danh dự nhân phẩm.của họ trong TTHS, bảo vệ họ khỏi sự lạm quyền và tùy tiện của những người có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Người bị tạm giữ và quyền con người của người bị tạm giữ theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam 1. Người bị tạm giữ theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam Điều 59 BLTTHS năm 2015 quy định về người bị tạm giữ như sau: 9 “Người bị tạm giữ là người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, bị bắt trong trường hợp phạm tội quả tang, bị bắt theo quyết định truy nã hoặc người phạm tội tự thú, đầu thú và đối với họ đã có quyết định tạm giữ” [15]. Sau khi một người bị bắt quả tang, bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người đó tự thú, đầu thú hoặc bị bắt theo quyết định truy nã thì biện pháp ngăn chặn tiếp theo được áp dụng là biện pháp tạm giữ.

Do vậy, trước khi trở thành người bị tạm giữ, người đó có thể là người bị bắt quả tang, người đó có thể là người bị bắt truy nã, người đó có thể bị giữ khẩn cấp hoặc tự thú, đầu thú. Bên cạnh là người chưa bị khởi tố về hình sự, bị can, bị cáo cũng có thể trở thành người bị tạm giữ trong trường hợp họ là bị can, bị cáo bỏ trốn và bị bắt theo quyết định truy nã và sau đó bị tạm giữ. Những người này khi bị tạm giữ sẽ bị hạn chế, tước bỏ một số quyền tự do nhất định. Do vậy QCN của họ cần được chú ý đảm bảo, không để cho các chủ thể có thẩm quyền vi phạm QCN của họ.

Từ quy định của BLTTHS 2015, người bị tạm giữ trong TTHS được hiểu như sau: Người bị tạm giữ là người bị cơ quan có thẩm quyền ra quyết định tạm giữ nhằm hạn chế một số quyền tự do của họ trong một khoảng thời gian nhất định sau khi người đó tự thú, đầu thú hoặc bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, bị bắt trong trường hợp phạm tội quả tang, bị bắt theo quyết định truy nã. Như vậy, một người để trở thành người bị tạm giữ cần đảm bảo hai vấn đề sau đây: Thứ nhất, người đó là người đã tự thú, đầu thú hoặc đã bị áp dụng các BPNC như bị giữ người trong trường hợp khẩn cấp, bị bắt trong trường hợp phạm tội quả tang, bị bắt theo quyết định truy nã. Theo Điều 4 BLTTHS năm 2015, người phạm tội tự thú là việc người phạm tội tự nguyện khai báo với cơ quan, tổ chức về hành vi phạm 10 tội của mình trước khi tội phạm hoặc người phạm tội bị phát hiện. Người phạm tội đầu thú là việc người phạm tội sau khi bị phát hiện đã tự nguyện ra trình diện và khai báo với cơ quan có thẩm quyền về hành vi phạm tội của mình.