Chương 1:Những vấn đề chung về áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng Chương 2:Thực trạng quy định của pháp luật và thực tiễn áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng trên địa bàn quận Đồ Sơn thành phố Hải PhòngChương 3: Phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng. 8 Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ÁP DỤNG BIỆN PHÁP XỬ LÝ HÀNH CHÍNH ĐƢA VÀO TRƢỜNG GIÁO DƢỠNG 1. Khái quát chung về biện pháp xử lý hành chính đƣa vào trƣờng giáo dƣỡng 1. Khái niệm về biện pháp xử lý hành chính Xã hội chỉ có thể tồn tại và phát triển vững mạnh khi có sự ổn định về trật tự an toàn xã hội.
Trật tự đó được quy định bởi hệ thống chế tài, các biện pháp cưỡng chế của Nhà nước để điều chỉnh các quan hệ xã hội, các hành vi vi phạm hết sức đa dạng, phức tạp. Bên cạnh các biện pháp cưỡng chế hình sự, dân sự và kỉ luật, các biện pháp cưỡng chế hành chính có vai trò quan trọng trong việc đấu tranh, phòng ngừa VPPL, duy trì ổn định xã hội, đảm bảo an ninh trật tự, tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước. Cưỡng chế hành chính gồm nhiều nhóm biện pháp cưỡng chế khác nhau. Dựa vào cơ sở áp dụng, cưỡng chế hành chính có thể chia thành hai nhóm lớn, gồm: nhóm biện pháp cưỡng chế hành chính được áp dụng khi có VPHC xảy ra và nhóm biện pháp cưỡng chế hành chính được áp dụng trong trường hợp không có VPHC nhằm mục đích ngăn chặn, phòng ngừa VPHC hoặc vì mục đích an ninh quốc gia; bảo vệ cộng đồng, phòng tránh thiên tai.
Các hình thức xử lý hành chính thuộc nhóm biện pháp cưỡng chế hành chính áp dụng trên cơ sở có VPHC. Theo quy định của pháp luật hiện hành, khái niệm "xử phạt VPHC" cùng với các biện pháp xử lý hành chính khác được gọi chung là "xử lý VPHC". Điều 1 Luật Xử lý VPHC năm 2012 quy định: "Xử lý VPHC bao gồm xử phạt VPHC và các biện pháp xử lý hành chính" [37]. Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 1995 và năm 2002 đều không đưa ra định nghĩa mang tính khoa học về xử phạt 9 hành chính và các biện pháp xử lý hành chính khác mà chỉ quy định trực tiếp những hình thức, biện pháp thuộc nội hàm của các chế định này.
Lâu nay chúng ta vẫn hay quan niệm "Xử lý VPHC bao gồm xử phạt VPHC và các biện pháp xử lý hành chính" [35, tr. Quan niệm này được hình thành xuất phát từ quy định của pháp luật hiện hành. Có lẽ nên hiểu, xử lý hành chính là một quá trình trong đó bao gồm nhiều hoạt động cụ thể của các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền nhằm xem xét và giải quyết một vụ việc trái pháp luật theo quy định của pháp luật hành chính. Hoạt động xử lý VPHC không đơn thuần chỉ là việc áp dụng hai nhóm biện pháp trên mà có thể áp dụng nhiều biện pháp cưỡng chế khác nhau như các biện pháp khắc phục hậu quả; các biện pháp ngăn chặn và bảo đảm việc xử lý VPHC; các biện pháp cưỡng chế quyết định xử phạt VPHC để quá trình giải quyết công việc đạt hiệu quả [34, tr.
Như vậy, biện pháp xử lý hành chính chính là nhóm các biện pháp được các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền áp dụng trong quá trình xử lý hành chính đối với cá nhân, tổ chức có hành vi trái pháp luật trong quản lý nhà nước theo trình tự, thủ tục pháp luật quy định. Trong đó, biện pháp xử phạt VPHC và các biện pháp xử lý hành chính được xem là những biện pháp cưỡng chế chính, trung tâm. Xét về phương diện lí luận: Cưỡng chế hành chính là tổng hợp các biện pháp do luật hành chính quy định mà Nhà nước áp dụng để tác động một cách trực tiếp hoặc gián tiếp lên tâm lý, tư tưởng và hành vi của cá nhân hoặc tổ chức, buộc các chủ thể đó phải thực hiện các nghĩa vụ pháp lý nhằm mục đích phòng ngừa, ngăn chặn hoặc xử lý những hành vi trái pháp luật, đảm bảo trật tự và kỉ luật trong quản lý nhà nước [55, tr. Tính cưỡng chế của các biện pháp xử lý hành chính được thể hiện ở chỗ cơ quan, người có thẩm quyền sẽ áp dụng những biện pháp có tính chất 10 nghiêm khắc, buộc người vi phạm phải gánh chịu những hậu quả bất lợi hạn chế quyền tự do cá nhân trong một thời gian nhất định hoặc lên án, giáo dục về mặt tinh thần, nhân cách.
Khi bị áp dụng các biện pháp xử lý hành chính, cá nhân đó sẽ buộc phải học tập, lao động, chữa bệnh… dưới sự giám sát của cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong một thời hạn nhất định hoặc bị tước bỏ một phần nhất định quyền sở hữu tài sản của người VPHC (trong trường hợp bị phạt hành chính). Việc áp dụng các biện pháp xử lý hành chính do các chủ thể có thẩm quyền áp dụng. Các chủ thể có thẩm quyền ở đây phải được trao quyền lực nhà nước, nhân danh Nhà nước để thực hiện việc tổ chức và áp dụng các biện pháp xử lý hành chính đối với người VPHC. Quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính được ban hành đơn phương, nhưng có tính bắt buộc thi hành đối với người bị áp dụng và được Nhà nước bảo đảm thi hành.
Với tư cách là một biện pháp cưỡng chế hành chính, biện pháp xử lý hành chính được phân biệt với các biện pháp cưỡng chế pháp lý khác chủ yếu ở các phương diện nội dung cưỡng chế, mục đích cưỡng chế, chủ thể bị cưỡng chế, thủ tục và thẩm quyền áp dụng. Các biện pháp xử lý hành chính của Luật xử lý VPHC năm 2012 được kế thừa từ quy định các biện pháp xử lý hành chính khác được quy định trong Pháp lệnh xử lý VPHC năm 2002. Trong đó Pháp lệnh xử lý VPHC năm 2002 quy định 5 biện pháp gồm: giáo dục tại xã, phường, thị trấn; đưa vào trường giáo dưỡng; đưa vào cơ sở giáo dục; đưa vào cơ sở chữa bệnh; quản chế hành chính. Thực chất các biện pháp này có nguồn gốc ban đầu là biện pháp cưỡng chế hành chính đặc biệt, xuất phát từ Nghị quyết 49 năm 1961 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Nghị quyết này quy định việc đưa vào các trung tâm giáo dục cải tạo đối với người có hành động nguy hại cho xã hội, được giáo dục nhiều lần, nhưng không hối cải, Chủ tịch tỉnh ra quyết định và Bộ trưởng Công an duyệt với thời hạn 3 năm mà không cần thông qua việc xét xử của cơ 11 quan tư pháp - Tòa án. Những biện pháp này giành cho những người chống đối chế độ biểu hiện qua những hành vi như: gián điệp, mật thám, ngụy quân, ngụy quyền, cốt cán đảng phái phản động… Biện pháp tập trung giáo dục cải tạo, ngoài những đối tượng nói trên, cũng được áp dụng cho những người có những hành tội phạm như lưu manh, trộm cắp, lừa đảo. Theo Điều 1 Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 quy định: "Các biện pháp xử lý hành chính khác được áp dụng đối với cá nhân có hành vi VPPL về an ninh, trật tự, an toàn xã hội nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự được quy định tại các điều 23, 24, 25, 26 của Pháp lệnh này" [50]. Luật xử lý VPHC vẫn giữ nguyên quan điểm về nhóm này nhưng chỉ lược bớt từ “khác” trong nội dung của khái niệm để đảm bảo tính thống nhất về thuật ngữ.
Đồng thời Luật xử lý VPHC năm 2012 đã quy định lại một số biện pháp xử lý hành chính trong đó đã bỏ biện pháp quản chế hành chính và thay đổi đối tượng, tên gọi của 2 biện pháp là đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc và cơ sở giáo dục bắt buộc, các biện pháp này gồm: giáo dục tại xã, phường, thị trấn; đưa vào trường giáo dưỡng; đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc; và đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Như vậy, biện pháp xử lý hành chính đưa vào vào trường giáo dưỡng vẫn được giữ nguyên như trước kia. Các biện pháp xử lý hành chính được xem là biện pháp cưỡng chế hành chính đặc biệt, sở dĩ được xem là đặc biệt vì nó khác các biện pháp cưỡng chế hành chính thông thường khác như đã phân tích trên và nó mang những đặc trưng về mức độ nghiêm khắc cao hơn so với các biện pháp cưỡng chế hành chính thông thường. Về thực chất biện pháp xử lý hành chính hạn chế quyền tự do cá nhân trong một giai đoạn nhất định với hình thức như đưa vào trường giáo dưỡng, đưa vào cơ sở giáo dục, đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, không thua kém các biện pháp tư pháp hình sự về tính chất khắc nghiệt, trừng phạt; hoặc biện pháp có tính chất tác động xã hội cao như giáo dục tại xã, 12 phường, thị trấn.
Nhóm biện pháp này có đặc trưng là thời gian cưỡng chế dài từ ba tháng đến hai năm, người bị áp dụng phải chịu sự giám sát và quản lý chặt chẽ của các cơ quan hành chính nhà nước, tổ chức xã hội, các đoàn thể…Đối tượng bị áp dụng các biện pháp này cũng đa dạng và đặc biệt hơn. Các biện pháp xử lý hành chính có các đặc điểm chung của biện pháp cưỡng chế hành chính Nhà nước: Tính pháp lý: Các biện pháp xử lý hành chính cũng như các biện pháp cưỡng chế hành chính được pháp luật hành chính quy định cụ thể về loại biện pháp, thẩm quyền, trường hợp, đối tượng, thủ tục và phạm vi áp dụng. Các biện pháp xử lý hành chính do các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật áp dụng. Các biện pháp xử lý hành chính áp dụng trong cả trường hợp có VPHC hoặc chưa đủ dấu hiệu cấu thành VPHC nhưng vì mục đích ngăn chặn, phòng ngừa, giáo dục.
Các biện pháp xử lý hành chính được áp dụng theo thủ tục hành chính chặt chẽ, công khai, minh bạch do các quy phạm thủ tục hành chính quy định. Các biện pháp xử lý hành chính có các đặc điểm riêng: Thứ nhất: Đối tượng bị áp dụng các biện pháp xử lý hành chính là cá nhân - công dân Việt Nam có hành vi VPPL về an ninh trật tự, an toàn xã hội trên lãnh thổ Việt Nam nhưng chưa đến mức phải xử lý hình sự, nhằm giáo dục ý thức chấp hành pháp luật, ngăn ngừa nguy cơ tái phạm và tạo điều kiện cho họ trở thành công dân có ích.