phần mở đầu và phần kết luận, câu trúc luận văn gồm các phần chính sau: chgjong 1: cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn về dạy học lác phẩm văn choJơng †he0 hojớng cÚI học sinh là bạn doc 6 trung hoc phô thông choJơng 2: IIhững siện pháp đề hình thành năng lực sạn đọc của học sinh chơjơng 3: Giá0 án thể nghiệm 13 chg]ONG 1 cƠ SỞ Lí LUẬN VÀ cƠ SỞ ThỰCc TIÊH VÈẺ DẠY hỌc TÁc PhÂM VAII chŒ|ƠIIG ThE0 hG|ỚING c0I hỌc SIIh LÀ bẠIH ĐỌc Ở TTUNG hỌc PhO ThONG 1. Ilhận diện về lác phẩm van chgjong va lic phim văn chơJơng leÚng nha teqong 1. Téc¢phdm van chgơng Tác phẩm văn chojơng xét lừ những góc độ khác nhau, lr0ng những lroiờng hợp và mục đích không giống nhau, đã đojợc các nhà thơ, nhà văn, nhà lý luận đoỊa ra những định nghĩa khác nhau. Tuy nhiên từ những ý kiến đó chúng †a giảng day tac phẩm văn chơJơng lr0ng nhà lrojờng.
Xét! về mục đích sáng lác, lác phâm văn chojơng thể hiện ý định của ngojời cầm súi.Ý định đó sa0 giờ cũng đojợc thề hiện qua nội dung và hình thức nghệ thuật. Hội dung đó đơiợc cấu †a0 nên sởi hai yếu lố hợp thành gắn quyện vàO nhau là hiện thơic khách quan và chủ quan cua tac gia, ty tai nang sáng †ạ0 của nhà văn và đặc điểm 10ai thé ma phojong thức siểu hiện nội dung hình lhức có điểm khác siệt. hơIng nhìn chung dò là ty sự hay trữ tình, tc phẩm văn học đều lấy ngôn ngữ làm vật liệu thể hiện. IIgôn ngữ cấu ta0 thành hình lojợng tính cách, tr0ng từng thê lOại lại có những đặc điểm riêng.
Sức mạnh của lác phẩm văn choJơng chính là ở mặt tình cảm. IIhà văn muốn bày lỏ một vấn đề, một quan niệm, mội thái độ sống đến những bạn đọc 14 nhất định ch0 nên sắt cử tác phẩm nà0 cũng là một lời tri âm, một liếng lòng của lác giả. Tác giả dẫn dắt và thuyết phục ngojời đọc bằng cách đốt cháy tr0ng 15 lòng ngơiời đọc những ngọn lửa tình cảm, khêu gợi những rung động lâm hồn của họ qua cầu nối tác phẩm. Mối liên hệ giữa bạn đọc với tác phẩm văn chojơng là một mối liên hệ gia0 lế xã hội, một mối liên hệ có lựa chọn đầy hứng thú với sự vận động của những năng lực lâm lý đặc siệt.
hơi Iguyễn Đình Thi nhấn mạnh vai lrò của tojong lơjlợng: “!/ggời kế chuyện luôn phải dòng đến leí lgỏng lượng để thấy những hình ảnh aia sw val va khác nàO0 vẽ lại những hình ảnh ấy oằng liễng nói d0 đó mà leuyễn đại vàO lei lgởng lgợng đia người nghe những hình ảnh như đang sống thực, đ sức mạnh quốn húi và làm lay động qả bí luệ và tình aim aia ngqoi nghe” [15, tr. Mối liên hệ với bạn đọc là sức mạnh của lác phẩm văn choJơng, không những phù hợp với ý định sáng lác của nhà văn mà còn thề hiện sự nhận thức đúng đắn về c0n đojờng vận động khách quan của lác phẩm đến cuộc đời. Ihững thập niên gần đây với sự xuất hiện của những lý thuyết nhơi chủ nghĩa cấu trúc, thông lin, văn sản học đã có nhiều quan niệm khác nhau về văn học và tác phẩm văn chơiơng. IIhoIng điều quan trọng về nguyên lắc là: không vì nhấn mạnh đến một chức năng, một yếu lố nà0 đó của văn học và lác phẩm văn chojơng mà c0i nhẹ nội dung và ý nghĩa thầm mỹ của sản thân lác phẩm.
Từ những sình diện nghiên cứu lrên, tác phẩm văn chojơng có thể đojợc lóm lắt sơ lojợc nho sau: -_ Mỗi tác phâm văn choJơng sa0 giờ cũng là lời nhắn gửi trực liếp hay gián liếp, kín đá0 hay công khai của nhà văn về cuộc đời và với cuộc sống. - bằng nghệ thuật sáng †a0 ngôn ngữ nghệ thuật the0 ph0ng cách riêng 16 của mình, nhà văn lạ0 nên một hình thức độc đá0 của lác phẩm chứa đựng một nội dung nhất định sa0 gồm: hai yếu lố khách quan phản ánh và chủ quan siêu hiện chuyên hóa thâm nhập và0 nhau nhằm gây đojợc một tác động đặc biệt đến 17 lâm hồn và tình cảm của sạn đọc, đối loiợng †a0 nên mối liên hệ sinh mệnh của tác phẩm đối với đời sống. Tác phẩm văn chgøng le0ng nhà legòng Vòng đời của tác phẩm văn choJơng là một vòng lròn khép kín đan kết nhiều quá trình và nhiều quan hệ: cuộc sống- nhà văn- lác phâm- bạn đọc- cuộc sống. Tr0ng quá lrình vận động và biến đối đi lừ cuộc sống và lrở về với cuộc sống, lác phẩm văn chojơng có những quan hé mau thit va tac động ngojợc lại cdc yéu 16 trén, who; bélinxki viél: “IIghé thuat khong chi whan thức cuộc sống, mà nó còn là câu hỏi và câu tra loi vé cudc séng”.
Whig quan hệ đó không phải là những công thức cứng nhắc, nhân lố trên thay đổi thì ty bản thân tác phẩm cũng thay đổi. Mối quan hệ giữa lác phâm và sạn đọc là mối quan hệ qua lại một cách hữu cơ; lác phâm đến với sạn đọc vốn không đồng nhất về diều kiện cảm lhụ, nên lác động của lác phâm đối với mỗi bạn đọc và ở mỗi thời kì cũng không giống nhau. IIgơiời đọc có những điều kiện chủ quan, có sự lựa chọn nhất định đối với tác phẩm. Tr0ng điều kiện lác phẩm đối với sạn đọc học sinh, ở khuôn khô nhà lrojờng, không h0àn l0àn giữ nguyên vẹn những quan hệ vôn có với bạn đọc nói chung.
Đối với sách giá0 kh0a lr0ng nhà troJờng, lác phâm lrơjớc hết chịu sự lựa chọn của ban than ngojoi sOan sách, tuân t†he0 những yêu cầu của cơ quan giá0 dục. IIhững lác phẩm hay không nhất thiết đã có thê chọn dạy †r0ng nhà lrolờng, cũng nho một lác phẩm hay nhiều khi vẫn không thể và không có diều kiện giữ nguyên vẹn khi đi và0 ir0ng sách giá0 kh0a. Sức mạnh của lác phẩm văn học đối với học sinh luôn đojợc nhân lên 18 bởi năng lực của ngojời giá0 viên. Tác phẩm đến với học sinh thông qua vai trò trung gian của giá0 viên, nhơng đồng thời đây cũng là cơ sở dé hoc sinh ty nhận thức dựa trên vốn kinh nghiệm và đặc điểm lâm sinh lý của sản thân các em.
ch0 nên một định nghĩa chung về lác phẩm văn chojơng thơjờng đojợc xác định 19 trên cơ sở lý luận chung của kh0a văn học, cần đojợc đặt lr0ng mối liên hệ cụ thê với thực tiễn nhà lrojờng, với sản thân ngojời đọc- học sinh dojới sự chỉ đạO trực tiếp của giá0 viên văn. Tác phẩm văn chojơng lr0ng nhà lrojờng không chỉ là mét phojong liệu nhận thức mà còn là đối loJợng thẳm mĩ, đồng thời còn là một cơ sở để hình thành những hiểu siết về lịch sử văn học và là công cụ giá0 đục đặc siệt giúp học sinh tự phát triển một cách 10àn điện và cân đối. cách hiểu nhọ trên về tác phâm văn học lr0ng nhà lroiờng sẽ không làm mờ nhạt sản chất chức năng đặc thù của hình lojợng văn học, vừa không 10ai trừ lính nhà lrojờng, lính sơi phạm cua tac phẩm với to cach là một công cụ giá0 dục đặc siệt. Hhững cơ chế dạy học tác phẩm van chqong t0ng nha tegqjong cơ chế dạy học lác phẩm tr0ng nhà trơjờng chịu ảnh hojởng của các phơøjơng pháp nghiên cứu.
IIhiều thập ki qua những khuynh hojớng liếp cận lác phẩm văn chơtơng luôn siến đổi dojới ảnh hơiởng của các phoJơng pháp lịch sử xã hội, văn sản học, phê bình mới hOặc thuyết gia0 dịch đáp ứng. đặc siệt là phojIơng pháp nghiên cứu phê bình văn học. Tr0ng nghiên cứu và giảng dạy văn học có khi đã quá thiên về mặt lịch sử phát sinh, có khi lại chiu anh hojong cua cấu trúc luận hÖặc văn sản học quá chú lrọng lới bản thân lác phẩm. Ở Việt Ham cũng vậy, tòy the0 sự am hiểu, linh thong phoJơng pháp luận nghiên cứu văn học và cũng tòy the0 bản lĩnh khOa học mà mỗi ngojời có c0n đojờng liếp cận lm hiểu lác phẩm văn chojơng the0 những chiều hojớng khác nhau: chú trọng h0àn cảnh phát sinh hay tuyệt đối hóa yếu lố tác phẩm; khám phá câu trúc văn sản một cách kh0a hoc hay siệt 20 lập văn bản khỏi h0àn cảnh phát sinh; hojớng vàO sạn đọc không khép kín văn sản hay cojờng điệu hóa sở thích cảm †hụ chủ quan của ngojời đọc đi đến th0át li văn bản.
chính vì vậy, một sự cojờng điệu hóa máy móc †r0ng phgjong pháp liếp cận văn chơlơng nhất định sẽ đoja đến hậu quả thiếu khách quan và phản kh0a học. 21 Với quan điểm liếp cận của hệ thống cấu trúc, chúng la nhìn nhận sáng rõ hơn cơ chế dạy học văn lr0ng nhà lroiờng. Đầu liên về khái niệm cấu trúc, tr0ng ý nghĩa chính xác nhất của nó đã ra doi Ong 104m hoc hién đại, nhanh chóng đơjợc phô biến và vận dụng và0 †r0ng các nghành kh0a học khác và có ý nghĩa đặc biệt quan trong lr0ng việc nghiên cứu những hệ thống phức lạp. cấu tric 1a phojong thức hữu hiệu giúp chúng †a nhận rõ hơn sản chất, những thành 16 hợp thành và tác động qua lại giữa các thành lố tr0ng quá lrình dạy học văn.
Vếu lố và liên hệ là những thành lố †ạ0 nên cấu trúc. cấu lrúc xét tr0ng sự vận động của nó là cơ chế. Tiếp đó, hệ thống cấu trúc ir0ng dạy học TPVc doc thé hiện thông qua mối quan hệ nhiều chiều giữa những thực thể học sinh- giá0 viên- nhà văn thông qua văn bảHn. cơ chế dạy học văn với quan điểm hệ thống cấu trúc đơjợc hiểu the0 nhiều cấp độ khác nhau.
Vếu lố ngÖài hệ thống và cấu trúc sên tr0ng của sản thân cơ chế, cấu trúc nội lại của những yếu lố tr0ng cơ chế. IIhững yếu lô ngÖài hệ thống sa0 gồm môi lroJờng xã hội, đời sống chính trị, lơ lolởng văn hóa thẳm mĩ, môi lrolờng học đơiờng. Ihững yếu lố cấu lrúc của của cơ chế dạy học văn sa0 gồm những chủ thể học sinh, chủ thể giá0 viên, chủ thê nhà văn thông qua văn bản; những liên hệ hữu cơ biện chứng giữa giá0 viên- học sinh- nhà văn lrên văn bản. IIg0ài những yếu lố ngÖài hệ thống, sản thân mỗi yếu lố tr0ng cơ chế cũng là một hệ thống nhỏ cần đojợc nghiên cứu công phu nhọi lác phẩm, chủ thê học sinh.
Quan điểm hệ thống cấu lrúc ch0 phép nhìn đơiợc l0àn diện hơn mọi yếu lố của quá trình dạy và học văn lr0ng nhà lrojờng ở những cấp độ khác nhau, luy nhiên vẫn không giải quyết đojợc những van dé co sản lr0ng cải liến phojơng pháp dạy học văn.