Khóa luận nghiên cứu đặc điểm tái sinh rừng phục hồi tại KBTTN Thần Sa - Phượng Hoàng, Thái Nguyên

Nghiên cứu đặc điểm tái sinh tự nhiên rừng phục hồi tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Thần Sa Phượng Hoàng, Thái Nguyên, phân tích quá trình phục hồi hệ sinh thái rừng.

• Tác giả: Hoàng Văn Hơn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thoa
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Tái Sinh Tự Nhiên Rừng Phục Hồi Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Thần Sa Phượng Hoàng, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
• 2.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và trong nước
• 2.2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.2.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp luận
• 3.4.2. Phương pháp kế thừa
• 3.4.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm cấu trúc tổ thành và mật độ tầng cây gỗ
• 4.2. Đặc điểm tái sinh tự nhiên của trạng thái rừng phục hồi
• 4.2.1. Đặc điểm cấu trúc tổ thành cây tái sinh
• 4.2.2. Đặc điểm cấu trúc mật độ và tỷ lệ cây tái sinh triển vọng
• 4.2.3. Chất lượng và nguồn gốc cây tái sinh
• 4.2.4. Nghiên cứu quy luật phân bố cây tái sinh
• 4.2.4.1. Phân bố số cây theo cấp chiều cao
• 4.2.4.2. Phân bố cây tái sinh theo mặt phẳng nằm ngang
• 4.3. Ảnh hưởng của một số nhân tố đến tái sinh tự nhiên
• 4.3.1. Ảnh hưởng của cây bụi, thảm tươi
• 4.3.2. Ảnh hưởng của địa hình
• 4.3.3. Ảnh hưởng của độ tàn che
• 4.4. Đề xuất một số giải pháp kỹ thuật lâm sinh rừng phục hồi tại Khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa – Phượng Hoàng
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ BIỂU

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Khu Bảo tồn Thiên nhiên Thần Sa Phượng Hoàng

Khu Bảo tồn Thiên nhiên Thần Sa - Phượng Hoàng, nằm tại tỉnh Thái Nguyên, được thành lập với mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững tài nguyên rừng. Khu vực này có diện tích rộng lớn, với hệ sinh thái rừng núi đá độc đáo, chứa đựng nhiều loài động thực vật quý hiếm. Việc nghiên cứu tái sinh tự nhiên tại đây không chỉ giúp hiểu rõ hơn về quy luật sinh thái mà còn cung cấp cơ sở cho các biện pháp quản lý và bảo tồn hiệu quả. Theo Quyết định số 3841/QĐ-UB của Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên, khu bảo tồn này đã được quy hoạch lại nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ và phát triển rừng. Đặc biệt, nghiên cứu về rừng phục hồi tại khu vực này có ý nghĩa quan trọng trong việc khôi phục và bảo tồn tài nguyên rừng, đồng thời góp phần vào việc phát triển kinh tế địa phương.

II. Đặc điểm tái sinh tự nhiên của trạng thái rừng phục hồi

Nghiên cứu về đặc điểm tái sinh tự nhiên của trạng thái rừng phục hồi tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Thần Sa - Phượng Hoàng cho thấy sự xuất hiện của các thế hệ cây con là rất quan trọng. Các yếu tố như độ tàn che, sự hiện diện của cây bụi và thảm thực vật tươi có ảnh hưởng lớn đến quá trình tái sinh. Cụ thể, độ tàn che tối ưu cho sự phát triển của cây con thường nằm trong khoảng 0,6 - 0,7. Điều này cho thấy rằng việc duy trì một cấu trúc rừng hợp lý là cần thiết để tạo điều kiện cho cây con phát triển. Hơn nữa, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng sự đa dạng loài trong tầng cây gỗ có thể ảnh hưởng đến khả năng tái sinh của các loài cây khác. Việc bảo tồn và phát triển các loài cây bản địa là rất quan trọng trong việc duy trì sự đa dạng sinh học và ổn định của hệ sinh thái rừng.

III. Ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến tái sinh tự nhiên

Các yếu tố môi trường như địa hình, độ ẩm và dinh dưỡng đất có vai trò quan trọng trong quá trình tái sinh tự nhiên của rừng. Nghiên cứu cho thấy rằng địa hình phức tạp có thể tạo ra nhiều điều kiện sống khác nhau cho các loài cây, từ đó ảnh hưởng đến sự phân bố và phát triển của cây con. Đặc biệt, những khu vực có độ ẩm cao thường có mật độ cây con cao hơn. Hơn nữa, sự cạnh tranh giữa các loài cây cũng là một yếu tố cần xem xét. Cây bụi và thảm thực vật tươi có thể cản trở sự phát triển của cây con, do đó việc quản lý hợp lý các yếu tố này là cần thiết để thúc đẩy quá trình tái sinh. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp các nhà quản lý rừng đưa ra các biện pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả tái sinh tự nhiên.

IV. Đề xuất giải pháp kỹ thuật lâm sinh cho rừng phục hồi

Dựa trên kết quả nghiên cứu về tái sinh tự nhiên tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Thần Sa - Phượng Hoàng, một số giải pháp kỹ thuật lâm sinh đã được đề xuất. Đầu tiên, cần thiết lập các khu vực bảo vệ nghiêm ngặt để hạn chế tác động của con người đến các khu vực rừng phục hồi. Thứ hai, việc trồng bổ sung các loài cây bản địa có giá trị kinh tế và sinh thái cao sẽ giúp tăng cường sự đa dạng sinh học và khả năng phục hồi của rừng. Cuối cùng, cần thực hiện các chương trình giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo tồn rừng và khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo vệ rừng. Những giải pháp này không chỉ giúp cải thiện tình trạng rừng mà còn góp phần vào phát triển bền vững kinh tế địa phương.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khu Bảo tồn Thiên nhiên (BTTN) Thần Sa – Phượng Hoàng (huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên) được thành lập theo Quyết định số 3841/QĐ-UB ngày 01/12/1999 và điều chỉnh quy hoạch theo Quyết định số 1518/QĐ-UBND ngày 10/7/2014 của UBND tỉnh Thái Nguyên, với tổng diện tích tự nhiên 19.800 ha (vùng lõi quy hoạch 17.000 ha nằm trên địa bàn 7 xã và 1 thị trấn). Khu bảo tồn sở hữu hệ sinh thái rừng núi đá vôi đặc trưng vùng Đông Bắc, có tính đa dạng sinh học cao với nhiều nguồn gen thực vật quý hiếm. Tuy nhiên, áp lực dân sinh từ 20.411 nhân khẩu (với 4.446 hộ gia đình, tỷ lệ hộ nghèo 32,5% theo số liệu năm 2012) cùng các hoạt động canh tác nương rẫy, khai thác lâm sản trái phép đã làm diện tích và chất lượng rừng tự nhiên suy giảm.

Để phục hồi và quản lý rừng bền vững, việc nắm vững bản chất quy luật tái sinh tự nhiên là cơ sở quan trọng hàng đầu giúp xác lập các biện pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp. Khóa luận tập trung giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể sau:

• Mục đích nghiên cứu: Đánh giá đặc điểm tái sinh tự nhiên trạng thái rừng phục hồi tại Khu BTTN Thần Sa – Phượng Hoàng, làm cơ sở khoa học đề xuất giải pháp kỹ thuật lâm sinh và xúc tiến tái sinh.
• Nhiệm vụ/Mục tiêu nghiên cứu:
  1. Xác định các đặc điểm cấu trúc tổ thành loài và mật độ tầng cây gỗ.
  2. Xác định một số đặc điểm tái sinh tự nhiên của trạng thái rừng phục hồi (tổ thành, mật độ, cây triển vọng, chất lượng, nguồn gốc và phân bố).
  3. Đề xuất một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh thúc đẩy quá trình tái sinh tự nhiên trạng thái rừng phục hồi.
• Đối tượng nghiên cứu: Lớp cây tái sinh tự nhiên và tầng cây gỗ tại trạng thái rừng phục hồi (trạng thái IIA) sau nương rẫy và khai thác.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Khu BTTN Thần Sa – Phượng Hoàng, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên (tọa độ địa lý từ 105°51’05" đến 106°08’38" kinh độ Đông; từ 21°45’12" đến 21°56’30" vĩ độ Bắc).
  • Thời gian: Tiến hành điều tra và thu thập số liệu từ tháng 8/2017 đến tháng 12/2017.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng quan điểm sinh thái phát sinh quần thể trong thảm thực vật rừng nhiệt đới của Thái Văn Trừng (1978), coi thảm thực vật và lớp cây tái sinh tự nhiên là sự phản chiếu tổng hợp các điều kiện hoàn cảnh tự nhiên và mối quan hệ tương tác sinh thái. Khóa luận tiếp thu các khái niệm phân loại phục hồi rừng (rehabilitation), khôi phục (restoration), cải tạo (reclamation), cùng các lý thuyết về mối quan hệ giữa độ tàn che tán rừng của Yurkevich (1960) và cấu trúc tầng tán của Daniel Marmillod (1958).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và điều tra thực địa được thực hiện thông qua hệ thống ô tiêu chuẩn đại diện:

• Thiết kế mẫu điều tra ngoại nghiệp:
  • Lập 9 ô tiêu chuẩn (OTC) diện tích 1.000 m² (kích thước 50 m × 20 m) tại 3 dạng địa hình đặc trưng: 3 OTC ở chân núi, 3 OTC ở sườn núi và 3 OTC ở đỉnh núi.
  • Trong mỗi OTC, bố trí 5 ô dạng bản (ODB) diện tích 25 m² (kích thước 5 m × 5 m) gồm 4 ô ở 4 góc và 1 ô ở trung tâm để đo đếm lớp cây tái sinh, cây bụi và thảm tươi (tổng số 45 ODB).
• Chỉ tiêu đo đếm:
  • Tầng cây gỗ: Đo đường kính ngang ngực ($D_{1.3} \ge 6\text{ cm}$), chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$), chiều cao dưới cành ($H_{dc}$), đường kính tán ($D_t$) theo hai hướng Đông - Tây và Nam - Bắc, phân cấp phẩm chất (tốt, trung bình, xấu).
  • Lớp cây tái sinh: Định danh loài, nguồn gốc (hạt hoặc chồi), phẩm chất (tốt, trung bình, xấu), đo chiều cao theo 3 cấp (0 - 50 cm, 50 - 100 cm, > 100 cm), đo khoảng cách ngẫu nhiên giữa các cá thể gần nhất.
  • Cây bụi và thảm tươi: Xác định thành phần loài, số lượng khóm, chiều cao bình quân, ước lượng phần trăm độ che phủ mặt đất.
• Phương pháp phân tích và xử lý số liệu:
  • Tổ thành tầng cây gỗ: Xác định qua chỉ số giá trị quan trọng ($IVI% = \frac{N_i% + G_i%}{2}$); loài có $IVI \ge 5%$ được đưa vào công thức tổ thành.
  • Tổ thành cây tái sinh: Tính tỷ lệ số cá thể $n_j% = \frac{n_j}{\sum n_i} \times 100$; loài có $n% \ge 5%$ tham gia công thức tổ thành; hệ số tổ thành $K_i = \frac{n_i}{N} \times 10$.
  • Mật độ và tỷ lệ cây triển vọng (CTV): Tính mật độ $N/\text{ha} = \frac{10.000 \times n}{S}$; cây triển vọng là cây có chất lượng tốt, trung bình và chiều cao $\ge 1\text{ m}$.
  • Phân bố không gian mặt phẳng nằm ngang: Sử dụng tiêu chuẩn kiểm định $U$ của Clark và Evans ($U < -1,96$: phân bố cụm; $-1,96 \le U \le 1,96$: phân bố ngẫu nhiên; $U > 1,96$: phân bố đều).

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của việc bảo vệ và phục hồi tài nguyên rừng tại Việt Nam và Khu BTTN Thần Sa – Phượng Hoàng. Xác định rõ mục đích, 3 mục tiêu cụ thể, ý nghĩa khoa học trong việc làm sáng tỏ quy luật tái sinh trên núi đá vôi, cùng ý nghĩa thực tiễn cung cấp cơ sở kỹ thuật cho công tác quản lý và bảo tồn rừng đặc dụng.

Phần 2: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Hệ thống hóa cơ sở lý luận về tái sinh rừng, phục hồi rừng và cấu trúc lâm phần. Điểm luận các công trình nghiên cứu trên thế giới (Yurkevich, Daniel Marmillod, Xannikov) và trong nước (Thái Văn Trừng, Trần Ngũ Phương, Trần Đình Lý, Đặng Kim Vui, Vũ Tiến Hinh, Nguyễn Thị Thoa). Tổng thuật chi tiết điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu: địa hình núi đá dốc chia cắt sâu, khí hậu nhiệt độ trung bình 22,9°C, lượng mưa 1.941,5 mm/năm; thổ nhưỡng gồm đất nâu đỏ feralit trên núi đá vôi và đất vàng đỏ trên phiến thạch sét; hệ thực vật gồm 1.096 loài thuộc 160 chi; dân số 20.411 người với 5 dân tộc chính (Tày, Dao, Nùng, Kinh, Mông).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Quy định rõ đối tượng khảo sát là trạng thái rừng phục hồi (IIA). Thiết lập quy trình phương pháp luận điều tra 9 OTC (1.000 m²) và 45 ODB (25 m²), các công thức toán học tính toán mật độ, tiết diện ngang, công thức tổ thành $IVI$, phân loại cây triển vọng, phân cấp chiều cao và công thức kiểm định phân bố mặt phẳng nằm ngang của Clark và Evans.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Trình bày toàn bộ số liệu điều tra thực nghiệm qua các bảng biểu phân tích chuyên sâu:

• Cấu trúc tầng cây gỗ: Mật độ dao động 350 - 620 cây/ha (trung bình 460 cây/ha), số loài tham gia tổ thành từ 13 đến 23 loài, loài ưu thế gồm Kháo trơn, Dẻ gai, Côm tầng, Sồi phảng, Dẻ lá tre, Táu muối, Thành ngạnh, Trâm trắng.
• Đặc điểm tái sinh tự nhiên: Số loài tái sinh biến động 8 - 24 loài/ô; mật độ tái sinh trung bình 858 cây/ha (chân núi 1.130 cây/ha, sườn núi 707 cây/ha, đỉnh núi 737 cây/ha); tỷ lệ cây triển vọng bình quân đạt 34,13%.
• Chất lượng và nguồn gốc: Cây chất lượng tốt chiếm 50,61% - 54,80%, trung bình 38,07% - 39,64%, xấu 6,72% - 13,32%; nguồn gốc tái sinh từ hạt chiếm ưu thế áp đảo (74,77% - 85,19%), tái sinh chồi chỉ chiếm 14,81% - 25,23%.
• Quy luật phân bố: Phân bố theo chiều cao tập trung ở cấp 50 - 100 cm (46,2%) và > 100 cm (37,9%), cấp 0 - 50 cm chỉ chiếm 15,9%. Phân bố mặt phẳng nằm ngang tại cả 3 vị trí địa hình đều có chỉ số $U < -1,96$ (chân núi $U = -7,3$; sườn $U = -8,5$; đỉnh $U = -7,9$), phản ánh dạng phân bố cụm.
• Ảnh hưởng của nhân tố sinh thái: Phân tích định lượng sự cạnh tranh của cây bụi (mật độ 1.520 - 2.530 cây/ha, cao 3,5 - 5 m) và thảm tươi (độ che phủ 30 - 40%), ảnh hưởng của địa hình và độ tàn che đến mật độ, phẩm chất cây con.
• Đề xuất giải pháp: Đưa ra các biện pháp kỹ thuật lâm sinh như phát dọn dây leo, tỉa thưa cây bụi cạnh tranh, điều chỉnh mật độ phân bố cụm sang phân bố đều, kết hợp khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên có tác động.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tóm tắt các chỉ số sinh thái định lượng của rừng phục hồi trạng thái IIA và đề xuất kiến nghị với Ban quản lý Khu BTTN Thần Sa – Phượng Hoàng trong công tác bảo vệ, hỗ trợ kinh phí phục hồi rừng.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã định lượng hóa các chỉ tiêu sinh thái học lâm nghiệp của trạng thái rừng phục hồi tại Khu BTTN Thần Sa – Phượng Hoàng thông qua các số liệu điều tra thực địa cụ thể:

Chỉ tiêu lâm sinh	Chân núi	Sườn núi	Đỉnh núi	Trung bình toàn lâm phần
Mật độ tầng cây gỗ (cây/ha)	433	490	457	460
Số loài cây gỗ xuất hiện trong OTC	14 - 21	13 - 23	13 - 21	17
Mật độ cây tái sinh (cây/ha)	1.130	707	737	858
Số cây triển vọng (CTV/ha)	423	263	280	322
Tỷ lệ cây triển vọng (%)	34,40	31,70	36,29	34,13
Tỷ lệ tái sinh từ hạt (%)	85,19	74,77	76,05	78,67
Tỷ lệ tái sinh từ chồi (%)	14,81	25,23	23,95	21,33
Tỷ lệ cây phẩm chất tốt (%)	54,80	50,61	53,40	52,94
Tỷ lệ cây phẩm chất xấu (%)	6,72	13,32	7,10	9,05
Chỉ số kiểm định phân bố ngang ($U$)	-7,3	-8,5	-7,9	$U < -1,96$ (Phân bố cụm)

Các kết quả định lượng khẳng định:

1. Tầng cây tái sinh có sự tham gia của nhiều loài cây gỗ bản địa có giá trị sinh thái (Dẻ gai, Sồi phảng, Táu muối, Trám trắng, Thành ngạnh, Mạy tèo).
2. Tái sinh bằng hạt chiếm ưu thế tuyệt đối (78,67%), đảm bảo cho sự tồn tại lâu dài, hệ thống rễ vững chắc và khả năng chống chịu điều kiện sống khắc nghiệt trên núi đá vôi.
3. Tỷ lệ cây tái sinh ở cấp chiều cao 50 - 100 cm (46,2%) và > 100 cm (37,9%) cao hơn nhiều so với cấp 0 - 50 cm (15,9%), chứng tỏ quá trình đào thải tự nhiên diễn ra gay gắt ở giai đoạn cây mạ do cạnh tranh với cây bụi, thảm tươi.

Giải pháp và kiến nghị kỹ thuật lâm sinh:

• Biện pháp điều chỉnh không gian dinh dưỡng: Tiến hành phát dọn thảm tươi, dây leo (Cỏ lào, Bông lau, Dây pọp, Sắn dây rừng, Vuốt hùm) và tỉa thưa cây bụi (Sim, Mua, Nứa) quanh gốc cây con triển vọng để tăng cường ánh sáng và dinh dưỡng.
• Điều chỉnh cấu trúc phân bố: Can thiệp tỉa thưa cục bộ tại các vị trí phân bố cụm dày đặc nhằm chuyển dần sang dạng phân bố ngẫu nhiên hoặc phân bố đều, tạo điều kiện cho cây tái sinh sinh trưởng cân đối.
• Khoanh nuôi xúc tiến tái sinh có trồng bổ sung: Ưu tiên khoanh nuôi tại các khu vực chân núi và sườn núi có mật độ tái sinh tự nhiên tốt; trồng dặm bổ sung các loài cây bản địa có giá trị tại các khoảng trống có mật độ tái sinh thấp.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu được thực hiện trong thời gian ngắn (từ tháng 8/2017 đến tháng 12/2017), chủ yếu thu thập số liệu vào giai đoạn cuối mùa mưa chuyển sang mùa khô, chưa theo dõi được động thái tái sinh theo chu kỳ các mùa trong năm; dung lượng mẫu nghiên cứu tập trung ở 9 OTC trên trạng thái rừng phục hồi IIA.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu diễn thế và biến động tái sinh tự nhiên theo thời gian nhiều năm (định vị OTC lâu dài); mở rộng khảo sát trên các trạng thái rừng khác trong khu bảo tồn (rừng nghèo kiệt, rừng núi đá trên đỉnh cao) và nghiên cứu chuyên sâu về mối quan hệ giữa đặc điểm sinh lý nảy mầm hạt giống của từng loài cây quý hiếm với các điều kiện vi khí hậu dưới tán rừng.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng, Lâm học, Sinh thái học thực vật và Quản lý môi trường.
  • Ban Quản lý Khu BTTN Thần Sa – Phượng Hoàng, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên và các cơ quan quy hoạch lâm nghiệp địa phương.
• Phần nội dung đáng tham khảo:
  • Quy trình phương pháp lập ô tiêu chuẩn (OTC) và ô dạng bản (ODB) để đánh giá cấu trúc rừng và tái sinh trên địa hình núi đá vôi (Phần 3).
  • Phương pháp toán học ứng dụng chỉ số $IVI$, công thức tổ thành loài và tiêu chuẩn kiểm định phân bố mặt phẳng nằm ngang Clark & Evans (Phần 3 và Phần 4).
  • Bộ số liệu thực địa chi tiết về mật độ, tổ thành, tỷ lệ cây triển vọng và chất lượng cây tái sinh theo từng đai địa hình chân - sườn - đỉnh núi (Phần 4).

Câu hỏi thường gặp

1. Mật độ cây tái sinh trung bình của trạng thái rừng phục hồi trong khu vực nghiên cứu là bao nhiêu và phân bố giữa các dạng địa hình như thế nào?
Mật độ cây tái sinh trung bình toàn lâm phần đạt 858 cây/ha. Mật độ có sự phân hóa rõ rệt theo địa hình: cao nhất ở chân núi với 1.130 cây/ha, tiếp đến là đỉnh núi với 737 cây/ha và thấp nhất ở sườn núi với 707 cây/ha.

2. Nguồn gốc của cây tái sinh tại Khu BTTN Thần Sa – Phượng Hoàng chủ yếu từ đâu và tỷ lệ cụ thể là bao nhiêu?
Lớp cây tái sinh có nguồn gốc chủ yếu từ hạt, chiếm tỷ lệ trung bình 78,67% (chân núi đạt 85,19%, đỉnh núi 76,05%, sườn núi 74,77%). Tái sinh chồi chỉ chiếm tỷ lệ phụ trợ trung bình 21,33% (dao động từ 14,81% đến 25,23%).

3. Tỷ lệ cây triển vọng (CTV) được xác định dựa trên tiêu chuẩn nào và đạt giá trị bao nhiêu?
Cây triển vọng được xác định là những cây tái sinh có phẩm chất tốt hoặc trung bình và đạt chiều cao từ 1,0 m trở lên. Tỷ lệ CTV trung bình toàn khu vực đạt 34,13% (tương ứng mật độ bình quân 322 cây/ha), trong đó vị trí chân núi đạt 34,40% (423 CTV/ha), sườn núi đạt 31,70% (263 CTV/ha) và đỉnh núi đạt 36,29% (280 CTV/ha).

4. Cây tái sinh tại khu vực nghiên cứu phân bố theo quy luật không gian nằm ngang nào?
Theo kết quả kiểm định tiêu chuẩn $U$ của Clark và Evans dựa trên khoảng cách đo ngẫu nhiên ($n = 30$), chỉ số kiểm định tại chân núi ($U = -7,3$), sườn núi ($U = -8,5$) và đỉnh núi ($U = -7,9$) đều nhỏ hơn $-1,96$. Do đó, cây tái sinh ở cả 3 vị trí địa hình đều phân bố theo dạng cụm.

5. Thành phần loài cây gỗ ưu thế tham gia vào cấu trúc tầng cây cao gồm những loài nào?
Tầng cây gỗ có mật độ trung bình 460 cây/ha, gồm các loài ưu thế tham gia vào công thức tổ thành ($IVI \ge 5%$) như Kháo trơn (Machilus sp.), Dẻ gai (Castanopsis indica), Côm tầng (Elaeocarpus sp.), Sồi phảng (Lithocarpus ducampii), Dẻ lá tre (Quercus helferiana), Táu muối, Thành ngạnh (Cratoxylum prunifolium), và Trâm trắng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hoàng Văn Hơn đã hoàn thành việc điều tra thực nghiệm và phân tích định lượng toàn diện cấu trúc tầng cây gỗ cùng đặc điểm tái sinh tự nhiên trạng thái rừng phục hồi (IIA) tại Khu BTTN Thần Sa – Phượng Hoàng. Kết quả cho thấy thảm thực vật tái sinh có thành phần loài đa dạng, tỷ lệ tái sinh hạt cao (trung bình 78,67%), tỷ lệ cây triển vọng đạt 34,13% và phân bố không gian theo dạng cụm. Công trình cung cấp các dẫn liệu khoa học chính xác làm căn cứ đề xuất các giải pháp kỹ thuật lâm sinh như điều chỉnh mật độ, phát dọn thảm tươi cạnh tranh và khoanh nuôi xúc tiến tái sinh, đóng góp thiết thực cho công tác quản lý và phát triển bền vững hệ sinh thái rừng núi đá vôi tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Từ xưa tới nay, ông cha ta đã có câu tục ngữ “rừng vàng, biển bạc”, quả là rừng đã đem lại cho con người những lợi ích lớn lao. Con người không thể sống thiếu rừng. Cây rừng là lá phổi xanh của trái đất. Cây cung cấp cho chúng ta O₂ và hút khí CO₂ do chúng ta thải ra.

Cây rừng rất quan trọng đối với sự sống của nhân loại. Cây rừng ngăn lũ lụt, thiên tai thất thường. Khi nước lũ dâng cao, cây rừng cản sức nước và rễ cây sẽ hút phần nào nước lũ. Cây rừng còn chắn gió, từng tán lá, cành cây sum xuê mở rộng chắn từng làn gió lớn của bão giúp hạn chế và làm suy yếu sức mạnh tại những vùng bão đi qua….

Diện tích rừng ở Việt Nam năm 2017, diện tích rừng đạt 14,4 triệu hecta với độ che phủ là 41,45%. Do nhiều nguyên nhân đã làm cho diện tích rừng tự nhiên bị suy giảm trong thời gian qua và kéo theo sự suy giảm về đa dạng sinh học đối với các hệ sinh thái rừng nói chung. Diện tích rừng tự nhiên đang có chiều hướng suy giảm cả về số lượng và chất lượng. Thực tiễn đã chứng minh rằng các giải pháp nhằm phục hồi rừng, quản lý rừng bền vững chỉ có thể giải quyết thoả đáng một khi có sự hiểu biết đầy đủ về bản chất quy luật sống của hệ sinh thái rừng.

Do đó nghiên cứu đặc điểm tái sinh rừng được xem là cơ sở quan trọng nhất, giúp các nhà lâm nghiệp có thể chủ động trong việc xác lập các kế hoạch và biện pháp kỹ thuật tác động chính xác vào rừng, góp phần quản lý và kinh doanh rừng lâu bền. Khu BTTN Thần Sa - Phượng Hoàng được thành lập theo Quyết định số 3841/ QĐ - UB của Ủy ban nhân dân tình Thái Nguyên, ngày 01 tháng 12 năm 1999 với tổng diện tích là 11. Khu vực này có hệ sinh thái rừng núi đá độc đáo, có tính ĐDSH phong phú với nhiều nguồn gen động thực vật quý hiếm và nhiều hệ sinh thái chuẩn của vùng núi đá. h 2 Ngày 10/7/2014 UBND tỉnh Thái Nguyên có Quyết định số 1518/QĐ- UBND về việc phê duyệt điều chỉnh quy hoạch 3 loại rừng tỉnh Thái Nguyên năm 2003 và đến năm 2020, Khu BTTN Thần Sa – Phượng Hoàng được quy hoạch theo ranh giới mới trên địa bàn 7 xã và 1 thị trấn gồm: Cúc Đường, Vũ Chấn, Nghinh Tường, Sảng Mộc, Thượng Nung, Thần Sa, Phú Thượng và thị trấn Đình Cả với tổng diện tích tự nhiên là 19.

Hiện nay nguồn tài nguyên rừng của chúng ta đang bị suy giảm nghiêm trọng, kéo theo đa dạng sinh học cũng bị giảm trong đó có cả cây có giá trị chưa kịp nghiên cứu cũng đã mất dần, việc nghiên cứu phát hiện và bảo tồn tiến đến sử dụng bền vững tài nguyên cây rừng là một vấn đề rất cần thiết trong giai đoạn hiện nay. Đối với khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa – Phượng Hoàng cũng đang phải đối mặt với sự suy giảm tài nguyên nghiêm trọng, đòi hỏi phải củng cố thêm công tác bảo vệ và phát triển một cách lâu dài và bền vững hơn xuất phát từ lý do trên tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu đặc điểm tái sinh tự nhiên trạng thái rừng phục hồi tại Khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa – Phượng Hoàng, tỉnh Thái Nguyên”. Mục đích nghiên cứu Nhằm nghiên cứu đặc điểm tái sinh tự nhiên trạng thái rừng phục hồi tại Khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa - Phượng Hoàng, từ đó làm cơ sở khoa học đề xuất các giải pháp lâm sinh, xúc tiến tái sinh trên trạng thái rừng tại khu vực nghiên cứu 1.