Nghiên Cứu Các Biện Pháp Tổng Hợp Phòng Trừ Cây Trinh Nữ Thân Gỗ Mimosa Pigra Ở Việt Nam

Nghiên cứu biện pháp tổng hợp phòng trừ cây trinh nữ thân gỗ Mimosa Pigra tại Việt Nam, giúp kiểm soát hiệu quả loài thực vật xâm lấn này.

• Tác giả: Nguyễn Hồng Sơn
• Trường học: Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu các biện pháp tổng hợp phòng trừ cây trinh nữ thân gỗ (Mimosa pigra L.) ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng kết đề tài
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cây trinh nữ thân gỗ Mimosa Pigra

Cây trinh nữ thân gỗ, hay còn gọi là Mimosa Pigra, là một loài thực vật ngoại lai có nguồn gốc từ Trung và Nam Mỹ. Loài cây này được biết đến với khả năng sinh trưởng mạnh mẽ và khả năng xâm lấn cao, gây ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái địa phương. Tại Việt Nam, cây trinh nữ thân gỗ đã xuất hiện từ những năm 60 và hiện nay đã lan rộng ra nhiều vùng, đặc biệt là các khu vực ngập nước như đồng bằng sông Cửu Long. Sự phát triển nhanh chóng của cây đã tạo ra nhiều thách thức cho nông nghiệp bền vững và quản lý sinh thái. Theo nghiên cứu, cây này có thể cao tới 6 mét và có khả năng sinh sản mạnh mẽ thông qua hạt, làm cho việc kiểm soát trở nên khó khăn hơn. Việc hiểu rõ về đặc điểm sinh học và sinh thái của Mimosa Pigra là rất quan trọng để phát triển các biện pháp phòng trừ hiệu quả.

II. Tác động sinh thái của cây trinh nữ thân gỗ

Cây trinh nữ thân gỗ có tác động tiêu cực đến đa dạng sinh học và môi trường sống của các loài thực vật và động vật bản địa. Sự xâm lấn của cây này đã làm giảm diện tích sống của nhiều loài thực vật quý hiếm và làm thay đổi cấu trúc sinh thái của các vùng đất ngập nước. Nghiên cứu cho thấy, cây Mimosa Pigra có thể tạo ra các điều kiện không thuận lợi cho sự phát triển của các loài thực vật khác, dẫn đến sự suy giảm đa dạng sinh học. Hơn nữa, cây này còn gây khó khăn cho hoạt động sản xuất nông nghiệp, làm giảm năng suất cây trồng và ảnh hưởng đến sinh kế của người dân địa phương. Việc đánh giá tác động sinh thái của cây trinh nữ thân gỗ là cần thiết để đưa ra các biện pháp quản lý và bảo vệ môi trường hiệu quả.

III. Các biện pháp phòng trừ cây trinh nữ thân gỗ

Để kiểm soát sự phát triển của cây trinh nữ thân gỗ, nhiều biện pháp phòng trừ đã được nghiên cứu và áp dụng. Các biện pháp này bao gồm biện pháp cơ học như cắt tỉa, nhổ bỏ cây, và biện pháp hóa học như sử dụng thuốc diệt cỏ. Tuy nhiên, việc áp dụng các biện pháp này cần phải được thực hiện một cách cẩn thận để tránh gây hại cho các loài thực vật và động vật khác trong hệ sinh thái. Nghiên cứu cho thấy, biện pháp hóa học có thể mang lại hiệu quả cao trong việc kiểm soát cây Mimosa Pigra, nhưng cần phải được thực hiện đúng cách để đảm bảo an toàn cho môi trường. Việc kết hợp nhiều biện pháp khác nhau có thể mang lại hiệu quả tốt hơn trong việc kiểm soát sự xâm lấn của cây này.

IV. Đề xuất giải pháp quản lý bền vững

Để quản lý hiệu quả cây trinh nữ thân gỗ, cần có một chiến lược tổng thể và bền vững. Điều này bao gồm việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về tác động của cây Mimosa Pigra và khuyến khích sự tham gia của người dân trong các hoạt động phòng trừ. Ngoài ra, cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và các tổ chức nghiên cứu để phát triển các biện pháp phòng trừ hiệu quả và bền vững. Việc bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường sống tự nhiên cũng cần được đặt lên hàng đầu trong các chiến lược quản lý. Các nghiên cứu khoa học cần được tiếp tục thực hiện để đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trừ và điều chỉnh chiến lược quản lý cho phù hợp với tình hình thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé n«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n ViÖn khoa häc n«ng nghiÖp viÖt nam B¸o c¸o tæng kÕt ®Ò tµi ®éc lËp cÊp nhµ n−íc Nghiªn cøu c¸c biÖn ph¸p tæng hîp phßng trõ c©y trinh n÷ th©n gç (mimosa pigra l.) ë viÖt nam M· sè: §T§L – 2005/02 Chñ nhiÖm ®Ò tµi: TS. nguyÔn hång s¬n 6463 15/8/2007 hµ néi- 2007 Nghiªn cøu c¸c biÖn ph¸p tæng hîp phßng trõ c©y Trinh n÷ th©n gç (Mimosa pigra L. §Æt vÊn ®Ò C©y trinh n÷ th©n gç (TNTG) Mimosa pigra L. cßn ®−îc gäi lµ c©y trinh n÷ nhän, c©y m¾t mÌo, c©y xÊu hæ hay c©y mai d−¬ng, lµ loµi thùc vËt ngo¹i lai cã nguån gèc tõ Trung Mü vµ Nam Mü (Lewin vµ Elias, 1981).

Do cã kh¶ n¨ng sinh tr−ëng, ph¸t triÓn vµ ph¸t t¸n ra quÇn thÓ rÊt lín, nã ®−îc xÕp vµo loµi cá d¹i nguy hiÓm thø 3 trªn thÕ giíi vµ n»m trong danh s¸ch 100 loµi sinh vËt g©y h¹i nguy hiÓm nhÊt ®èi víi hÇu hÕt c¸c Quèc gia ®Æc biÖt lµ c¸c n−íc nhiÖt ®íi vµ cËn nhiÖt ®íi. NhiÒu n−íc trªn thÕ giíi ®Æc biÖt lµ c¸c n−íc Ch©u Phi, Ch©u óc vµ khu vùc §«ng Nam ¸ ®· gÆp nhiÒu khã kh¨n vµ tèn kÐm trong viÖc ®èi phã víi loµi thùc vËt ngo¹i lai nµy. ChØ riªng ë phÝa B¾c cña Ch©u óc, chi phÝ cho kiÓm so¸t chóng trong n¨m 1996-1997 lµ 11,4 triÖu ®« la, vµ n¨m 1997-1998 lµ 16,6 triÖu ®« la (Walden et al 2000). ë n−íc ta, c©y TNTG ®· x©m nhËp tõ l©u nh−ng chØ míi thùc sù b¾t ®Çu ph¸t t¸n vµo thËp kû 60.

Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, chóng ®· ph¸t triÓn kh¸ nhanh vµ cã mÆt ë hÇu hÕt c¸c ®Þa ph−¬ng trong c¶ n−íc. §Æc biÖt t¹i c¸c vïng b¸n ngËp thuéc ®ång b»ng s«ng Cöu Long, c¸c khu vùc lßng hå thuû ®iÖn nh− TrÞ An, Th¸c Bµ, Hoµ B×nh v., chóng mäc dµy t¹o thµnh nh÷ng vµnh ®ai réng lín vµ trë thµnh ®èi t−îng cá d¹i nguy hiÓm khã phßng trõ, g©y ¶nh h−ëng lín cho s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, ¶nh h−ëng tíi c¶nh quan vµ m«i tr−êng. MÆc dï vÊn n¹n vÒ c©y TNTG ®· ®−îc nhiÒu ph−¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng ®¨ng t¶i nh−ng cho ®Õn nay vÉn ch−a cã ®−îc gi¶i ph¸p h÷u hiÖu ®Ó ng¨n chÆn sù l©y lan cña chóng. Tr−íc nguy c¬ gia t¨ng møc ®é x©m lÊn vµ g©y h¹i cña c©y TNTG ë c¸c vïng b¸n ngËp ®Æc biÖt lµ v−ên quèc gia nh− Trµm Chim, trong n¨m 2000, Tr−êng §¹i häc Khoa Häc Tù Nhiªn TP.

Hå ChÝ Minh vµ Tr−êng §¹i häc CÇn Th¬ ®· phèi hîp víi v−ên Quèc gia Trµm Chim b¾t ®Çu ®iÒu tra møc ®é ph¸t sinh, g©y h¹i vµ ®Ò xuÊt mét sè biÖn ph¸p phßng trõ c©y TNTG. Trong 2 n¨m 2001-2002, Bé N«ng nghiÖp vµ PTNT ®· giao cho ViÖn B¶o vÖ thùc vËt thùc hiÖn ®Ò tµi nghiªn cøu: “§iÒu tra, ®¸nh gi¸ møc ®é t¸c h¹i cña c©y TNTG (Mimosa pigra) t¹i c¸c v−ên Quèc gia Trµm chim vµ Nam c¸t tiªn vµ ®Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p nghiªn cøu phßng trõ”. Qua c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu b−íc ®Çu cã thÓ kh¼ng ®Þnh nguy c¬ x©m lÊn cña c©y TNTG ®ang ngµy cµng gia t¨ng ë v−ên Quèc gia Trµm Chim vµ Nam C¸t Tiªn, vïng lßng Hå TrÞ An, l−u vùc s«ng La Ngµ vµ cã nguy c¬ x©m lÊn nhiÒu vïng ®Êt canh t¸c thuéc ®ång b»ng s«ng Cöu Long còng nh− c¸c khu vùc b¸n ngËp kh¸c. C¸c biÖn ph¸p phßng trõ c©y TNTG thñ c«ng, c¬ giíi ®Òu kh«ng mang l¹i hiÖu qu¶ cao, chi phÝ lín vµ khã triÓn khai trªn diÖn réng.

BiÖn ph¸p ho¸ häc tuy cã hiÖu qu¶ cao, thùc tiÔn song cÇn ®−îc quan t©m ®Çy ®ñ ®Õn c¸c t¸c ®éng tiªu cùc cña chóng ®èi víi m«i tr−êng. §Æc biÖt c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu còng chØ ra r»ng, kh«ng thÓ ¸p dông mét biÖn ph¸p phßng trõ ®¬n lÎ nµo cho tÊt c¶ c¸c vïng sinh th¸i mµ cÇn cã c¸c gi¶i ph¸p tæng hîp, ®ång bé vµ phï hîp víi tõng vïng sinh th¸i riªng biÖt. §Ó bæ sung vµ hoµn chØnh c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu trªn, ®ång thêi ®−a ra ®−îc quy tr×nh phßng trõ tæng hîp c©y TNTG cho tõng vïng sinh th¸i cô thÓ, Bé Khoa häc & C«ng nghÖ ®· giao cho ViÖn B¶o vÖ thùc vËt tiÕn hµnh nghiªn cøu ®Ò tµi: “Nghiªn cøu c¸c biÖn ph¸p tæng hîp phßng trõ c©y TNTG (Mimosa pigra L. Môc tiªu cña ®Ò tµi Môc tiªu chung §Ò xuÊt ®−îc c¸c biÖn ph¸p tæng hîp nh»m ng¨n chÆn sù l©y lan vµ kiÓm so¸t ®−îc sù ph¸t triÓn cña c©y trinh n÷ th©n gç (Mimosa pigra) ë ViÖt nam.

Môc tiªu cô thÓ - Cã ®−îc b¸o c¸o khoa häc ph©n tÝch hiÖn tr¹ng x©m lÊn vµ thiÖt h¹i ®èi víi kinh tÕ, m«i tr−êng do c©y TNTG g©y ra ë c¸c vïng sinh th¸i kh¸c nhau; ph©n tÝch ®−îc c¸c yÕu tè c¬ b¶n ¶nh h−ëng ®Õn qu¸ tr×nh ph¸t sinh, ph¸t triÓn cña c©y TNTG ®Ó tõ ®ã cã c¬ së ®−a ra c¸c gi¶i ph¸p phßng trõ phï hîp. - §¸nh gi¸ ®−îc hiÖu qu¶ kü thuËt, kinh tÕ vµ t¸c ®éng vÒ mÆt m«i tr−êng cña tõng biÖn ph¸p phßng trõ khi triÓn khai trªn diÖn réng ®Ó tõ ®ã ®Ò 2 xuÊt ®−îc c¸c biÖn ph¸p ng¨n chÆn ®−îc sù l©y lan vµ kiÓm so¸t ®−îc sù ph¸t triÓn cña c©y TNTG - X©y dùng ®−îc c¸c m« h×nh tr×nh diÔn phßng trõ tæng hîp c©y TNTG ë v−ên Quèc gia Trµm Chim, v−ên C¸t Tiªn, l−u vùc s«ng La Ngµ, lßng hå Hoµ B×nh vµ lßng hå Th¸c Bµ. - X©y dùng ®−îc quy tr×nh kü thuËt phßng trõ tæng hîp c©y TNTG ®¹t hiÖu qu¶ kinh tÕ, kü thuËt vµ m«i tr−êng cao, ®¶m b¶o ng¨n chÆn kÞp thêi vµ kiÓm so¸t ®−îc nguy c¬ x©m lÊn cña c©y TNTG ë tõng vïng ®Þa lý, vïng sinh th¸i vµ c¸c ®iÒu kiÖn kinh tÕ, x· héi kh¸c nhau. - N©ng cao ®−îc n¨ng lùc cña c¸c nhµ nghiªn cøu, qu¶n lý vµ ng−êi d©n trong viÖc kiÓm so¸t sù x©m nhiÔm vµ l©y lan cña c©y TNTG ë c¸c vïng sinh th¸i kh¸c nhau.

T×nh h×nh nghiªn cøu ë trong vµ ngoµi n−íc III. T×nh h×nh nghiªn cøu ë n−íc ngoµi Trªn thÕ giíi ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ sinh häc, sinh th¸i vµ biÖn ph¸p phßng trõ c©y trinh n÷ th©n gç (TNTG), c¸c kÕt qu¶ næi bËt nhÊt cã thÓ tãm t¾t nh− sau: (1). VÒ ®Æc ®iÓm sinh häc: C©y trinh n÷ th©n gç (Mimosa pigra L.) thuéc hä Mimosaceae, lÇn ®Çu tiªn ®−îc Linnaeus ph©n lo¹i vµ m« t¶ vµo n¨m 1759 nh− lµ mét loµi c©y th©n gç l©u n¨m, cao tíi 5-6 m, cã nhiÒu gai, nhiÒu cµnh, rÔ ¨n s©u trong ®Êt, réng vµ xa tíi 3,5 m tÝnh tõ gèc (Robert, 1982). Th©n: cã mµu xanh ë gèc nh−ng khi giµ th× ho¸ gç, ban ®Çu cã líp l«ng mÞn bao phñ lµm cho th©n c©y r¸p, sau ®ã mäc nhiÒu gai con dµi 5-10 cm.

L¸: Cã hai lÇn l¸ kÐp l«ng chim, khi ch¹m vµo th× l¸ khÐp l¹i. L¸ dµi 20-25 cm, mµu xanh s¸ng, mçi ®èt l¸ cã 10-15 cÆp l¸ kÐp mäc ®èi xøng dµi 5 cm. Sèng l¸ chÐt dµi 3-12 cm, cã gai th¼ng ®øng, m¶nh, ë gi÷a gèc cña c¸c cÆp l¸ chÐt ®«i khi cã gai mäc lÖch hoÆc mäc chÝnh gi÷a hai cÆp l¸. Mçi l¸ kÐp cã rÊt nhiÒu cÆp l¸ chÐt con, thu«n, dµi 3-8 mm, réng 0,5-1,25 mm, mÐp l¸ cã l«ng t¬.

Hoa: mµu hång, nhá, mäc ®Òu, nhiÒu hoa ®¬n hîp thµnh hoa ®Çu tù ®−êng kÝnh 1-2 cm. Mçi n¸ch l¸ th−êng cã 2 hoa. §µi nhá, xÎ kh«ng ®Òu. Qu¶: dµi 3-8 cm cã nhiÒu l«ng, chia thµnh 10-20 khoang, mçi khoang chøa mét h¹t, khi chÝn cã mµu n©u hay xanh 3 «liu, thu«n dµi 4-6 mm, réng 2,2-2,6 mm.

Khi chÝn, c¸c khoang tù t¸ch ra khái qu¶ vµ bay ®i. Mét c©y cã thÓ s¶n sinh 9. Qu¶ khi chÝn th−êng kh«ng t¸ch h¹t ngay mµ rông thµnh tõng ®èt n»m trong vá qu¶. Vá qu¶ cã nhiÒu l«ng nªn næi vµ tr«i theo dßng n−íc ®i rÊt xa.

Khi gÆp ®iÒu kiÖn thuËn lîi vÒ nhiÖt vµ Èm ®é, h¹t t¸ch ra khái vá qu¶ vµ n¶y mÇm. H¹t rÊt cøng, mét sè cã thÓ n¶y mÇm ngay khi rông, mét sè kh¸c cã thÓ n¶y mÇm sau 1-2 n¨m. NÕu h¹t bÞ n»m s©u trong ®Êt cã thÓ r¬i vµo t×nh tr¹ng ngñ nghØ tíi h¬n 20 n¨m. Tõ khi ra hoa ®Õn khi qu¶ chÝn kho¶ng 5 tuÇn.

C©y TNTG cã thÓ sinh s¶n b»ng h¹t nh−ng còng cã thÓ mäc t¸i sinh tõ c¸c gèc sau khi bÞ chÆt. Trong ®iÒu kiÖn nhiÖt ®é æn ®Þnh, h¹t trinh n÷ cã thÓ n¶y mÇm 2- 3% ngay trong n−íc hay trªn c¸c vïng ®Êt Èm. Nhê cã líp vá cøng kh«ng thÊm n−íc mµ qu¸ tr×nh ngñ nghØ cña h¹t cã thÓ kÐo rÊt dµi vµ h¹t còng cã kh¶ n¨ng tån t¹i rÊt l©u trong ®Êt. PhÇn lín h¹t n¶y mÇm trong ®iÒu kiÖn Èm −ít, nh−ng ®«i khi chóng còng cã thÓ n¶y mÇm trong n−íc.

Tuy nhiªn, viÖc duy tr× ngËp n−íc l©u dµi sÏ lµm gi¶m søc sèng cña h¹t vµ lµm cho chóng bÞ ph©n huû dÇn vµ mÊt kh¶ n¨ng n¶y mÇm. Sau khi mäc, c©y sinh tr−ëng rÊt nhanh, mäc nhiÒu nh¸nh vµ cã thÓ ra hoa sau 4-12 th¸ng. Sau 1 n¨m, ®−êng kÝnh th©n cã thÓ ®¹t tíi 2,5 cm vµ sau hai n¨m ®¹t 7 cm. Kh¶ n¨ng t¸i sinh cña c©y TNTG còng rÊt cao, mét c©y mäc tõ h¹t cã thÓ cao 2,51m vµ t¸n l¸ ®¹t 6,3 m2 sau 12 th¸ng nh−ng c©y t¸i sinh tõ gèc sau chÆt cã thÓ cao 2,6 m vµ diÖn tÝch t¸n l¸ ®¹t 8 m2 (Parson vµ Cuthbertson, 1992) (2).

§Æc ®iÓm sinh th¸i, ph©n bè, l©y lan vµ t¸c h¹i: C©y TNTG cã nguån gèc ë Trung vµ Nam Mü (Lewis & Elias, 1981), t¹i ®ã chóng ph¸t triÓn thµnh vµnh ®ai kÐo dµi tõ Mehico qua Trung Mü, Antilles, Columbia, Peru vµ Brazil tíi phÝa b¾c cña Achentina (Lewis & Elias, 1981). C©y trinh n÷ lÇn ®Çu tiªn ®−îc du nhËp vµo c¸c khu vùc kh¸c nh− mét d¹ng c©y c¶nh hay c©y che phñ ®Êt, dÇn dÇn chóng ®· ph¸t t¸n theo dßng n−íc, x©m nhËp vµo hÒu hÕt c¸c n−íc trªn thÕ giíi vµ trë thµnh ®èi t−îng cá d¹i nguy hiÓm ë c¸c n−íc nhiÖt ®íi Ch©u Phi, Ên §é, Ch©u óc vµ khu vùc §«ng Nam ¸ nh− miÒn B¾c Th¸i Lan, Philippine, Malaysia, Indonesia vµ ViÖt Nam. HiÖn nay, nã ®−îc coi lµ lo¹i cá d¹i nguy hiÓm vµo hµng thø ba trªn toµn thÕ giíi. PhÇn lín c©y nµy th−êng x©m lÊn c¸c vïng ®Êt thÊp, ngËp n−íc theo mïa, quanh lßng hå chøa n−íc, khu 4 vùc ®Êt Èm, ®Êt hoang ho¸, ®Êt ven s«ng, c¸c luång n−íc ch¶y, c¸c dßng s«ng bÞ kh« c¹n, c¸c thung lòng ë khu rõng nhiÖt ®íi hay c¸c khu rõng Quèc gia.

ë phÝa B¾c Ch©u óc t¹i vïng ®Êt ngËp n−íc thuéc l−u vùc s«ng Adelaide, c©y TNTG chØ mäc vµi bôi vµo n¨m 1956.