Chương 1 : NHÖÕNG VAÁN ÑEÀ CÔ BAÛN VEÀ RỦI RO TÍN DUÏNG VAØ QUAÛN LYÙ RUÛI RO TÍN DUÏNG. Chương 2 : THÖÏC TRAÏNG QUAÛN LYÙ RUÛI RO TÍN DUÏNG TAÏI VCBHCM. Chương 3 : MOÄT SOÁ GIAÛI PHAÙP NAÂNG CAO HIEÄU QUAÛ QUAÛN LYÙ RUÛI RO TÍN DUÏNG TAÏI VCBHCM. 4 Chöông 1 NHÖÕNG VAÁN ÑEÀ CÔ BAÛN VEÀ RUÛI RO TÍN DUÏNG VAØ QUAÛN LYÙ RUÛI RO TÍN DUÏNG 1.
Moät soá vaán ñeà chung ruûi ro tín duïng. Khaùi niệm về rủi ro tín duïng : Coù nhieàu khaùi nieäm veà ruûi ro tín duïng. Song tieáp caän moät caùch ñôn giaûn vaø deã hieåu nhaát, coù theå hieåu ruûi ro tín duïng ñoù laø ruûi ro khi NH khoâng thu hoài ñöôïc nôï goác vaø laõi ñaày ñuû cuûa khoaûn vay hay vieäc KH thanh toaùn nôï goác vaø laõi khoâng ñuùng haïn. Noùi moät caùch khaùc laø ngöôøi vay (KH) ñaõ khoâng thöïc hieän ñuùng cam keát vay voán theo hôïp ñoàng tín duïng, khoâng tuaân thuû theo nguyeân taéc hoaøn traû khi ñaùo haïn.
Ñaây laø loaïi ruûi ro gaén lieàn vôùi hoaït ñoäng tín duïng cuûa NH. Theo ñoù neáu taát caû caùc khoaûn ñaàu tö cuûa NH ñöôïc thanh toaùn ñaày ñuû caû nôï goác vaø laõi ñuùng haïn thì NH khoâng chòu baát cöù ruûi ro tín duïng naøo. Trong tröôøng hôïp ngöôøi vay phaù saûn, thì vieäc thu hoài nôï goác vaø laõi tín duïng ñaày ñuû laø khoâng chaéc chaén vaø do ñoù NH coù theå gaëp ruûi ro tín duïng. Phaân loaïi ruûi ro tín duïng : Vieäc phaân loaïi ruûi ro tín duïng coù yù nghóa raát quan troïng ñoái vôùi coâng taùc quaûn lyù ruûi ro vaø naâng cao chaát löôïng tín duïng.
Vì vaäy caàn thieát phaûi xem xeùt, phaân tích caùc loaïi ruûi ro tín duïng moät caùch nghieâm tuùc. Trong thöïc tieãn hoaït ñoäng tín duïng, ruûi ro tín duïng bieåu hieän thaønh nhieàu loaïi khaùc nhau. Vì vaäy tuøy muïc tieâu nghieân cöùu ngöôøi ta chia ra caùc loaïi ruûi ro tín duïng. Coù nhieàu caùch thöùc phaân loaïi ruûi ro tín duïng.
Chung nhaát ruûi ro tín duïng coù theå ñöôïc phaân loaïi nhö sau : - Theo cô caáu caùc loaïi hình ruûi ro : ruûi ro tín duïng ñöôïc phaân loaïi theo khoaûn cho vay ngaén haïn, trung vaø daøi haïn hay khoaûn cho vay hôïp voán. 5 - Theo nguoàn goác hình thaønh : * Ruûi ro töø phía ngöôøi cho vay (caùc TCTD). + Ruûi ro ôû khaâu chính saùch : Do nhöõng loûng leûo baát caäp trong chính saùch, qui trình tín duïng hoaëc do NH quaù chuù troïng ñeán lôïi nhuaän tröôùc maét. + Ruûi ro ôû khaâu nghieân cöùu theo doõi, quaûn lyù vaø xöû lyù ruûi ro : Do thieáu kinh nghieäm ngaên ngöøa vaø haïn cheá ruûi ro tín duïng trong neàn kinh teá thò tröôøng, töø ñoù chöa coù caùc bieän phaùp phoøng ngöøa, phaân taùn ruûi ro thích hôïp, chöa theo doõi quaûn lyù ruûi ro thaät söï höõu hieäu.
+ Ruûi ro ôû khaâu thoâng tin : Do thieáu nhöõng thoâng tin veà kinh teá, veà KH vaø caùc thoâng tin khaùc coù lieân quan khaùc ñeán hoaït ñoäng tín duïng. + Ruûi ro ôû khaâu nhaân löïc : Do trình ñoä caùn boä nhaân vieân tín duïng khoâng (hoaëc chöa) ñaùp öùng ñöôïc yeâu caàu phaân tích, ñaùnh giaù ruûi ro, khoâng bao quaùt ñöôïc heát caùc ñieåm yeáu trong hoà sô tín duïng, keå caû nhöõng sai soùt veà phaùp lyù hoaëc do caùn boä thoùai hoùa bieán chaát, coá yù laøm traùi, khoâng chaáp haønh ñuùng chính saùch, cheá ñoä… tieáp tay, ñoàng loõa vôùi keû gian ñeå löøa ñaûo, chieám ñoaït tieàn vaø taøi saûn NH. + Ruûi ro ôû coâng taùc kieåm tra, kieåm soaùt : coâng taùc kieåm tra, kieåm soaùt trong töøng NH ñoái vôùi nghieäp vuï tín duïng coøn yeáu, chöa thöôøng xuyeân… neân nhöõng sai soùt xaûy ra khoâng ñöôïc phaùt hieän, xöû lyù kòp thôøi daãn ñeán toàn ñoïng keùo daøi, hoaëc taùi dieãn… thaäm chí nhöõng vi phaïm, sai soùt vaãn laäp ñi laäp laïi. * Ruûi ro töø phía ngöôøi vay (KH) : + Ruûi ro veà ñaïo ñöùc (chuû quan) : xaûy ra khi khoâng thieän chí traû nôï (duø coù ñuû khaû naêng) hay coù yù ñònh thöïc hieän nhöõng haønh ñoäng môø aùm, khoâng toát (xeùt theo quan ñieåm cuûa ngöôøi NH laø KH söû duïng voán vay sai muïc ñích).
6 + Ruûi ro do khaû naêng taøi chính yeáu keùm (chuû quan) : khi tyû leä voán töï coù/toång nguoàn voán thaáp, voán vay/voán töï coù lôùn, doanh soá hoaït ñoäng/voán töï coù thaáp. + Ruûi ro do bieán ñoäng kinh doanh (chuû quan) : khi KH khoâng theo kòp nhöõng thay ñoåi veà cheá ñoä chính saùch, khoâng thích öùng ñöôïc vôùi söï caïnh tranh gay gaét treân thò tröôøng veà caû chaát löôïng saûn phaåm cuõng nhö giaù thaønh, maãu maõ, dòch vuï hay chieán löôïc tuyeân truyeàn quaûng caùo saûn phaåm… + Ruûi ro töø phía ngöôøi ñieàu haønh (chuû quan) : vò trí, moái quan heä vôùi caùc ñoái taùc khaùc? thò tröôøng nhö theá naøo, coù teân tuoåi hay khoâng? thuoäc loaïi lôùn, nhoû, hay trung bình? chaát löôïng, soá löôïng saûn phaåm baùn ra thò tröôøng theá naøo? chieám bao nhieâu % thò phaàn treân thò tröôøng?… + Ruûi ro baát khaû khaùng (khaùch quan) : töø thieân tai nhö ñoäng ñaát, baõo luït…hay caùc taùc nhaân khaùc nhö hoûa hoaïn, dòch beänh… - Phaân loaïi khaùc : + Ruûi ro töø khaâu quaûn lyù, kieåm soaùt cuûa NHNN : NHNN vôùi tö caùch laø cô quan quaûn lyù nhaø nöôùc ñoái vôùi caùc NHTM ban haønh caùc cô cheá, qui cheá veà hoaït ñoäng tín duïng NH, nhaèm ñaûm baûo an toaøn cho hoaït ñoäng tín duïng trong neàn kinh teá thò tröôøng. Tuy nhieân, vieäc söûa ñoåi, boå sung hay ban haønh môùi caùc cheá ñoä veà an toaøn voán, trích quyõ döï phoøng buø ñaép ruûi ro, taøi saûn theá chaáp, qui ñònh thanh tra kieåm soaùt, coâng taùc thoâng tin tín duïng… coøn chöa kòp thôøi vaø ñaùp öùng ñöôïc nhu caàu thöïc tieãn. + Ruûi ro phaùt sinh töø cheá ñoä chính saùch cuûa Nhaø Nöôùc : ñaây cuõng laø moät taùc nhaân gaây ra ruûi ro trong tröôøng hôïp coù söï thay ñoåi veà chính trò, chính saùch, cheá ñoä, luaät phaùp cuûa Nhaø Nöôùc hoaëc thay ñoåi ñòa giôùi haønh chính cuûa caùc ñòa phöông.
Ngoaøi ra, ruûi ro tín duïng coøn coù theå phaùt sinh do söï thieáu ñoàng boä trong vieäc höôùng daãn thöïc thi giöõa caùc ban ngaønh Chính phuû. 7 + Ruûi ro Quoác gia : xaûy ra khi NH ñaàu tö tín duïng sang moät nöôùc khaùc, hoaëc ñaàu tö cho DN nöôùc ngoaøi ñang hoaït ñoäng taïi Vieät Nam. + Ruûi ro moâi tröôøng : xaûy ra khi khoaûn vay chöa tính ñeán hoaëc chöa tính heát caùc yeáu toá veà baûo veä moâi tröôøng laøm phaùt sinh caùc chi phí laøm aûnh höôûng tröïc tieáp ñeán lôïi nhuaän thu ñöôïc cuûa döï aùn. + Ruûi ro khaùc : do söï ñaùnh giaù khoâng khaùch quan, chính xaùc cuûa cô quan coâng chöùng ñoái vôùi taøi saûn theá chaáp hay do vieäc cho vay bò aùp ñaët cuûa caáp treân… 1.
Nguyeân nhaân ruûi ro tín duïng : Vôùi moät TCTD, ruûi ro tín duïng xuaát phaùt töø 03 nguyeân nhaân cô baûn : - Nguyeân nhaân töø phía KH vay voán; - Nguyeân nhaân töø chính NH; - Nguyeân nhaân töø neàn Kinh teá vó moâ : moâi tröôøng kinh teá, phaùp lyù. Thöïc ra, ñeå truyeàn taûi moät caùch raønh maïch, deã tieáp caän hôn veà ruûi ro tín duïng, trong phaàn 1. (Phaân loaïi) Luaän vaên ñaõ loàng gheùp nhöõng nguyeân nhaân cuï theå daãn ñeán loaïi ruûi ro ñaëc tröng ñoù. Tuy nhieân cuõng coù theå caäp nhaät theâm moät soá nguyeân nhaân nöõa (ñaëc bieät vôùi caùc DN) nhö sau : * Töø phía KH.
- Naêng löïc quaûn lyù coøn haïn cheá : coù theå luùc laäp ra caùc phöông aùn kinh doanh DN ñaõ khoâng tính heát nhöõng bieán ñoäng cuûa thò tröôøng, do ñoù ñaõ bò thua loã vaø daãn ñeán khoâng traû ñöôïc nôï cho VCBHCM. Vaán ñeà naøy thöôøng xaûy ra ñoái vôùi caùc DN môùi thaønh laäp. Maáy naêm gaàn ñaây, moät soá DN khi vay voán VCBHCM baèng ngoaïi teä ñeå thöïc hieän ñaàu tö trong nöôùc ñaõ bò loã haøng chuïc tyû ñoàng vaø laøm maát caùc cô hoäi kinh doanh khaùc chæ vì cheânh leäch tyû giaù ngoaïi teä, noùi caùch khaùc laø do laïm phaùt quaù lôùn cuûa ñoàng noäi teä. - Ruûi ro töø phía KH laø nguyeân nhaân chuû yeáu daãn ñeán ruûi ro tín duïng trong HÑKD cuûa TCTD, vieäc phoøng traùnh raát khoù khaên vaø phöùc taïp.
Tuy nhieân nguyeân nhaân 8 naøy coù theå naém baét vaø ñoái phoù ñöôïc neáu NH thöïc hieän toát vieäc giaùm saùt, kieåm tra vaø quaûn lyù KH tröôùc, trong vaø sau khi giaûi ngaân. Ñoàng thôøi phaûi xaây döïng ñöôïc chính saùch KH, chính saùch tín duïng hôïp lyù vaø ñoàng boä; qua ñoù NH seõ ngaên ngöøa ñöôïc ruûi ro tín duïng trong quaù trình kieåm tra cho vay. (1) Söï lôi loûng trong quaù trình giaùm saùt sau khi cho vay neân khoâng phaùt hieän kòp thôøi hieän töôïng söû duïng voán vay khoâng ñuùng muïc ñích. (2) NH khoâng coù ñuû thoâng tin veà caùc soá lieäu thoáng keâ, chæ tieâu ñeå phaân tích vaø ñaùnh giaù KH… daãn ñeán vieäc xaùc ñònh sai hieäu quaû cuûa phöông aùn xin vay, hoaëc xaùc ñònh thôøi haïn cho vay vaø traû nôï khoâng phuø hôïp.
(3) Chaïy theo soá löôïng (chæ tieâu dö nôï Keá hoaïch) maø sao laõng coi troïng chaát löôïng khoaûn vay, laïc quan vaø tin töôûng vaøo söï thaønh coâng cuûa phöông aùn kinh doanh moät caùch thaùi quaù. * Töø phía moâi tröôøng vó moâ. Laø taùc nhaân gaây ra ruûi ro tín duïng baát khaû khaùng, ngoaøi taàm kieåm soaùt cuûa NH trong moät thôøi ñieåm (khoâng gian, thôøi gian höõu haïn) nhaát ñònh. - Coù theå xuaát phaùt töø moâi tröôøng kinh teá : neáu taêng tröôûng laønh maïnh, tieàm naêng saûn xuaát vaø tieâu duøng cuûa xaõ hoäi coøn lôùn thì HÑKD coøn coù ñieàu kieän toát ñeå phaùt trieån vaø ngöôïc laïi, khi neàn kinh teá coù laïm phaùt khaù cao (taêng voït) seõ laøm ñoàng tieàn noäi ñòa bò maát giaù, saûn xuaát kinh doanh trong nöôùc trôû neân khoù khaên… khaû naêng thu hoài voán tín duïng giaûm ñi ñaùng lo ngaïi.
- Coù theå xuaát phaùt töø goùc ñoä cuûa moâi tröôøng phaùp lyù : nhaân toá naøy raát quan troïng, laøm taêng khaû naêng phaùt sinh ruûi ro tín duïng; cuõng laø nguyeân nhaân daãn ñeán ruûi ro trong saûn xuaát kinh doanh cuûa caùc DN, taïo ra caùc khoaûn nôï quaù haïn. Nguyeân nhaân khaùch quan daãn tôùi ruûi ro tín duïng khoù phoøng traùnh nhaát, thaäm chí laø baát khaû khaùng. Tuy nhieân khoù khoâng coù nghóa laø khoâng theå, neáu döï ñoaùn (nhaän 9 ñònh tröôùc) ñuùng höôùng vaø thöïc thi chính saùch phaân taùn ruûi ro hôïp lyù thì cuõng coù theå giaûm bôùt toån thaát; maëc duø toån thaát töø ruûi ro tín duïng do nguyeân nhaân khaùch quan thöôøng chieám tyû troïng khoâng lôùn. Ñaëc ñieåm cuûa ruûi ro tín duïng : Nghieân cöùu nhöõng ñaëc ñieåm cô baûn cuûa ruûi ro tín duïng coù yù nghóa quan troïng ñoái vôùi vieäc xaùc ñònh, ño löôøng, phoøng ngöøa, haïn cheá vaø kieåm soaùt noù.