Chương I: Tổng quan nghiên cứu của đề tài Chương II: Những lý luận cơ bản về kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm xây lắp 4 Chương III: Thực trạng kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp tại công ty Cổ phần Thi công cơ giới Xây lắp Chương IV: Các kết luận và đề xuất nhằm hoàn thiện kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp tại công ty Cổ Phần Thi công Cơ giới Xây lắp. 5 CHƯƠNG 2 - NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM XÂY LẮP 2. Một số vấn đề lý thuyết cơ bản về chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm xây lắp trong doanh nghiệp xây lắp 2. Phân loại chi phí sản xuất xây lắp - Chi phí sản xuất: Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống và lao động vật hóa mà doanh nghiệp bỏ ra có liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh trong một thời kỳ nhất định (tháng, quý, năm).
Nói cách khác, chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. - Phân loại chi phí sản xuất: Việc phân loại chi phí được Doanh nghiệp áp dụng tuỳ theo đặc điểm sản xuất kinh doanh, quản lý và trình độ nghiệp vụ của mình sao cho hợp lý. Do đó phân loại chi phí sản xuất chính là việc sắp xếp chi phí sản xuất vào từng loại, từng nhóm khác nhau theo những đặc tính nhất định. Trong doanh nghiệp xây lắp, chi phí sản xuất được phân loạị theo các tiêu chí sau: * Phân loại chi phí sản xuất theo nội dung, tính chất kinh tế của chi phí: Theo cách phân loại này, có thể chia chi phí sản xuất xây lắp thành 5 loại như sau: - Chi phí nguyên vật liệu: Gồm các NVL chính, NVL phụ, nhiên liệu… mà doanh nghiệp sử dụng cho hoạt động xây lắp trong kỳ.
- Chi phí nhân công: Gồm toàn bộ số tiền công, phụ cấp và các khoản trích BHXH, BHYT, KPCĐ và BHTN theo quy định của lao động trực tiếp sản xuất, chế tạo sản phẩm thực hiện trong kỳ. - Chi phí khấu hao TSCĐ: Gồm toàn bộ số tiền trích trong kỳ của TSCĐ phục vụ cho hoạt động sản xuất xây lắp trong kỳ. - Chi phí dịch vụ mua ngoài: Gồm các khoản chi trả do mua ngoài, thuê ngoài phục vụ hoạt động sản xuất xây lắp. 6 - Chi phí bằng tiền khác: Gồm các chi phí bằng tiền khác ngoài các loại kể trên mà doanh nghiệp chi cho hoạt động sản xuất trong kỳ.
=> Phân loại chi phí sản xuất theo cách này có tác dụng cho phép hiểu rõ cơ cấu, tỷ trọng của từng yếu tố chi phí, là cơ sở để phân tích, đánh giá tình hình cho việc xây dựng kế hoạch cung cấp vật tư, huy động vốn, sử dụng vốn. * Phân loại theo mục đích công dụng của chi phí: Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất được chia thành 4 khoản mục: - Chi phí Nguyên vật liệu trực tiếp: Gồm toàn bộ các khoản chi phí nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu tham gia trực tiếp vào sản xuất xây lắp. - Chi phí nhân công trực tiếp: Gồm toàn bộ các khoản thù lao phải trả cho công nhân trực tiếp sản xuất như lương, phụ cấp lương, các khoản trích theo lương (BHXH, BHYT, KPCĐ) - Chi phí sử dụng máy thi công: Gồm toàn bộ các chi phí liên quan đến máy thi công như chi phí vật liệu cho máy hoạt động, chi phí sửa chữa máy, chi phí tiền lương và các khoản trích theo lương cho công nhân vận hành máy… - Chi phí sản xuất chung: Là các khoản chi phí liên quan đến việc phục vụ và quản lý sản xuất trong phạm vi xí nghiệp trực thuộc, tổ đội sản xuất bao gồm các yếu tố: chi phí nhân viên tổ đội xây dựng, chi phí vật liệu, dụng cụ sản xuất, chi phí khấu hao TSCĐ, chi phí dịch vụ mua ngoài, chi phí khác bằng tiền. => Phân loại chi phí theo cách này có tác dụng phục vụ cho việc quản lý chi phí theo định mức, là cơ sở cho kế toán tập hợp và phân tích chi phí sản xuất kinh doanh.
* Phân loại theo mối quan hệ chi phí và khối lượng công việc sản phẩm hoàn thành: Theo cách phân loại nay thì chi phí sản xuất được chia thành: - Chi phí cố định (chi phí bất biến): là loại chi phí mà tổng số không thay đổi khi có sự thay đổi về khối lượng hoạt động. -Chi phí biến đổi (chi phí khả biến, biến phí): là các chi phí thay đổi về tổng số tỷ lệ với sự thay đổi của mức độ hoạt động. 7 -Chi phí hỗn hợp là chi phí mà nó bao gồm cả định phí và biến phí. => Cách phân loại này có ý nghĩa quan trọng giúp nhà quản trị nắm được mô hình chi phí - khối lượng - lợi nhuận, thuận lợi cho việc lập kế hoạch và kiểm tra chi phí, đồng thời là căn cứ để ra các quyết định kinh doanh.
* Phân loại chi phí sản xuất theo phương pháp tập hợp chi phí vào các đối tượng chi phí: Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất được chia thành: - Chi phí trực tiếp: Là những chi phí liên quan trực tiếp đến một đối tượng chịu chi phí (một loại sản phẩm, một giai đoạn công nghệ, một phân xưởng sản xuất …) - Chi phí gián tiếp: Là các loại chi phí có liên quan đến nhiều đối tượng chịu chi phí. Do vậy cần phân bổ các chi phí đó cho các đối tượng bằng phương pháp gián tiếp thông qua các tiêu chuẩn phân bổ hợp lý. Cách phân loại này có tác dụng trong việc xác định phương pháp tập hợp chi phí vào các đối tượng phục vụ cho việc tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp. * Phân loại chi phí sản xuất theo mối quan hệ với quy trình công nghệ sản xuất: - Chi phí cơ bản: Là chi phí có mối quan hệ trực tiếp đến quy trình công nghệ sản xuất, chế tạo sản phẩm như: chi phí NVL trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, khấu hao TSCĐ dùng trực tiếp vào sản xuất, chế tạo sản phẩm.
- Chi phí chung: Là chi phí phục vụ và quản lý giúp cho các nhà quản trị doanh nghiệp xác định đúng phương hướng và biện pháp sử dụng tiết kiệm chi phí, từ đó hướng đến mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận. Phân loại giá thành sản phẩm xây lắp - Giá thành sản phẩm là toàn bộ những chi phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí khác được dùng để sản xuất, hoàn thành một khối lượng sản phẩm nhất định. Như vậy, giá thành sản phẩm xây lắp là biểu hiện bằng tiền toàn bộ hao phí về vật tư, vật liệu, tài sản cố định…phát sinh trong quá trình sản xuất có liên quan đến khối lượng 8 xây lắp đã hoàn thành. Trên góc độ kinh tế, giá thành sản phẩm là thước đo chi phí và khả năng sinh lời vì giá thành sản phẩm là căn cứ để xác định giá bán.
Mục tiêu của tất cả doanh nghiệp xây lắp là hạ giá thành sản phẩm để tăng lợi nhuận. - Phân loại giá thành sản phẩm Để đáp ứng theo yêu cầu của nhà quản trị, giá thành sản phẩm được phân loại theo các tiêu thức khác nhau. Giá thành sản phẩm xây lắp được phân loại như sau: *Phân loại theo cơ sở số liệu và thời điểm tính giá thành: - Giá thành kế hoạch: Là giá thành sản phẩm được tính trên cơ sở sản xuất kế hoạch và sản lượng kế hoạch. Việc tính giá thành kế hoạch được tính toán trước khi bước vào các hoạt động xây lắp.
Giá thành kế hoạch sản phẩm là mục tiêu của doanh nghiệp xây lắp và là căn cứ để so sánh cũng như đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch giá thành. - Giá thành định mức: Là giá thành sản phẩm được tính toán trên cơ sở xác định mức chi phí hiện hành và chỉ tính cho đơn vị sản phẩm. Việc tính giá thành định mức được tính trước khi bước vào hoạt động xây lắp. Giá thành định mức là công cụ quản lý định mức của doanh nghiệp, là thước đo để xác định chính xác kết quả sử dụng tài sản, vật tư, lao động trong sản xuất, giúp cho doanh nghiệp đánh giá đúng đắn các giải pháp kinh tế, kỹ thuật đã thực hiện, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất.
- Giá thành thực tế: Là giá thành sản phẩm được tính trên cơ sở số liệu chi phí sản xuất thực tế đã phát sinh, tập hợp được trong kỳ và sản lượng sản phẩm thực tế đã sản xuất ra trong kỳ. Giá thành thực tế chỉ có thể tính toán được sau khi kết thúc quá trình sản xuất chế tạo sản phẩm. Giá thành thực tế là căn cứ quan trọng để định giá bán và xác định hiệu quả kinh tế của hoạt động sản xuất. Cách phân loại này có tác dụng trong việc quản lý, giám sát chi phí, xác định được các nguyên nhân vượt định mức chi phí trong kỳ hạch toán.
Từ đó, điều chỉnh kế hoạch hoặc định mức chi phí cho phù hợp. *Phân loại theo phạm vi phát sinh chi phí - Giá thành sản xuất sản phẩm: Bao gồm các chi phí liên quan đến quá trình sản xuất, chế tạo sản phẩm như: Chi phí Nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung tính cho sản phẩm đã sản xuất hoàn thành. 9 - Giá thành toàn bộ sản phẩm tiêu thụ: Bao gồm giá thành sản xuất tính cho sản phẩm tiêu thụ cộng với chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp phát sinh trong kỳ tính cho số sản phẩm này. Kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm xây lắp 2.
Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất xây lắp và giá thành sản phẩm xây lắp *Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp Trong các doanh nghiệp xây lắp, với tính chất phức tạp của công nghệ và sản phẩm sản xuất mang tính đơn chiếc, có cấu tạo vật chất riêng, mỗi công trình, hạng mục công trình có dự toán thiết kế thi công riêng. Chi phí sản xuất của doanh nghiệp có thể phát sinh ở nhiều địa điểm khác nhau, liên quan đến việc sản xuất, chế tạo các loại sản phẩm khác nhau. Do đó, chi phí sản xuất trong kỳ phải được tập hợp theo một phạm vi, giới hạn nhất định.