Luận văn giải pháp cải thiện chỉ số chi phí không chính thức nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của quảng trị

Chuyên khảo phân tích Luận văn giải pháp cải thiện chỉ số chi phí không chính thức nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Giải Pháp Cải Thiện Chỉ Số Chi Phí Không Chính Thức Nhằm Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Của Quảng Trị
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Quảng Trị

Mục lục chi tiết

• 1. PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.1. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 1.4.2. Phương pháp xử lý phân tích dữ liệu
• 2. PHẦN II: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 2.1. CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CẤP TỈNH VÀ CHỈ SỐ CHI PHÍ KHÔNG CHÍNH THỨC
• 2.1.1. Một số khái niệm liên quan đến năng lực cạnh tranh
• 2.1.1.1. Năng lực cạnh tranh
• 2.1.2. Năng lực cạnh tranh quốc gia
• 2.1.3. Chỉ số đo lường năng lực cạnh tranh cấp tỉnh hiện áp dụng tại Việt Nam - PCI
• 2.1.3.1. Các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh cấp tỉnh - PCI

Tóm tắt

I. Tổng quan về chỉ số chi phí không chính thức và năng lực cạnh tranh

Chỉ số chi phí không chính thức là một yếu tố quan trọng trong việc đánh giá năng lực cạnh tranh của các tỉnh, đặc biệt là tỉnh Quảng Trị. Việc cải thiện chỉ số này không chỉ giúp nâng cao môi trường kinh doanh mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp phát triển. Nghiên cứu này sẽ phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp nhằm cải thiện chỉ số chi phí không chính thức, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh.

1.1. Khái niệm và vai trò của chỉ số chi phí không chính thức

Chỉ số chi phí không chính thức phản ánh những khoản chi phí mà doanh nghiệp phải chi trả ngoài các khoản chi phí chính thức. Những chi phí này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Việc hiểu rõ khái niệm này giúp các nhà quản lý có cái nhìn tổng quan hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của doanh nghiệp.

1.2. Tình hình hiện tại của chỉ số chi phí không chính thức tại Quảng Trị

Theo báo cáo của VCCI, chỉ số chi phí không chính thức của tỉnh Quảng Trị trong giai đoạn 2013-2016 vẫn ở mức thấp. Điều này cho thấy tỉnh cần có những biện pháp cải thiện để thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chỉ số này là rất cần thiết.

II. Vấn đề và thách thức trong cải thiện chỉ số chi phí không chính thức

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc cải thiện chỉ số chi phí không chính thức, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như tham nhũng, thiếu minh bạch trong quản lý và quy trình hành chính vẫn tồn tại, gây cản trở cho sự phát triển của doanh nghiệp.

2.1. Thực trạng tham nhũng và chi phí không chính thức

Tham nhũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự gia tăng của chỉ số chi phí không chính thức. Doanh nghiệp thường phải chi trả các khoản 'bôi trơn' để có thể hoạt động thuận lợi, điều này làm giảm sức hấp dẫn của môi trường đầu tư tại Quảng Trị.

2.2. Thiếu minh bạch trong quy trình hành chính

Quy trình hành chính phức tạp và thiếu minh bạch cũng là một yếu tố gây khó khăn cho doanh nghiệp. Việc cải cách hành chính và nâng cao tính minh bạch là cần thiết để giảm thiểu chi phí không chính thức và nâng cao năng lực cạnh tranh.

III. Phương pháp cải thiện chỉ số chi phí không chính thức hiệu quả

Để cải thiện chỉ số chi phí không chính thức, cần áp dụng các phương pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ giúp giảm thiểu chi phí mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh Quảng Trị.

3.1. Cải cách hành chính và nâng cao minh bạch

Cải cách hành chính là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao tính minh bạch và giảm thiểu chi phí không chính thức. Việc đơn giản hóa quy trình và công khai thông tin sẽ giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận các dịch vụ công.

3.2. Tăng cường giám sát và kiểm tra

Tăng cường giám sát và kiểm tra các hoạt động của cơ quan nhà nước sẽ giúp phát hiện và ngăn chặn các hành vi tham nhũng, từ đó giảm thiểu chi phí không chính thức. Các cơ quan chức năng cần có những biện pháp mạnh mẽ để xử lý các vi phạm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Quảng Trị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc cải thiện chỉ số chi phí không chính thức có thể mang lại nhiều lợi ích cho tỉnh Quảng Trị. Các doanh nghiệp sẽ được hưởng lợi từ một môi trường kinh doanh thuận lợi hơn, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh.

4.1. Kết quả từ các doanh nghiệp tham gia khảo sát

Kết quả khảo sát cho thấy, các doanh nghiệp tại Quảng Trị đều nhận thấy sự cần thiết phải cải thiện chỉ số chi phí không chính thức. Họ mong muốn có một môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng hơn.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các tỉnh khác

Nghiên cứu cũng đã chỉ ra rằng, các tỉnh khác đã thành công trong việc cải thiện chỉ số chi phí không chính thức thông qua các biện pháp cụ thể. Việc học hỏi từ những kinh nghiệm này sẽ giúp Quảng Trị có những bước đi đúng đắn hơn.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho Quảng Trị

Việc cải thiện chỉ số chi phí không chính thức là một nhiệm vụ cấp thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh Quảng Trị. Các giải pháp đã được đề xuất cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả.

5.1. Tầm quan trọng của việc cải thiện chỉ số chi phí không chính thức

Cải thiện chỉ số chi phí không chính thức không chỉ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn tạo ra một môi trường kinh doanh lành mạnh, thu hút đầu tư và phát triển kinh tế bền vững.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, tỉnh Quảng Trị cần tiếp tục đẩy mạnh các biện pháp cải cách hành chính, nâng cao tính minh bạch và giảm thiểu chi phí không chính thức để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội ngày càng sâu rộng, vai trò của chính quyền cấp tỉnh trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh địa phương trở nên vô cùng quan trọng. Tỉnh Quảng Trị, với vị trí địa lý chiến lược nằm trên hành lang kinh tế Đông - Tây, có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế nhưng vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là chỉ số chi phí không chính thức (CPKCT) còn ở mức thấp so với trung vị cả nước. Theo kết quả đánh giá của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) giai đoạn 2013-2016, điểm số CPKCT của Quảng Trị dao động từ 3,77 đến 5,13, thấp hơn mức trung vị cả nước và xếp hạng tỉnh luôn ở nhóm cuối bảng. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường kinh doanh, thu hút đầu tư và năng lực cạnh tranh của tỉnh.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng chỉ số chi phí không chính thức tại Quảng Trị trong giai đoạn 2013-2016, từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh. Nghiên cứu tập trung phân tích các chỉ số thành phần của PCI (Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh), đặc biệt là chỉ số chi phí không chính thức, đồng thời khảo sát ý kiến doanh nghiệp để làm rõ nguyên nhân và tác động của chi phí này. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ địa bàn tỉnh Quảng Trị với dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo chính thức và dữ liệu sơ cấp thu thập từ 28 doanh nghiệp đại diện.

Việc cải thiện chỉ số chi phí không chính thức không chỉ giúp giảm thiểu các rào cản trong hoạt động kinh doanh mà còn góp phần nâng cao chỉ số PCI, tạo môi trường đầu tư minh bạch, công bằng và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững cho tỉnh Quảng Trị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về năng lực cạnh tranh cấp tỉnh và chỉ số chi phí không chính thức. Khái niệm năng lực cạnh tranh được hiểu là khả năng tạo lập lợi thế thông qua đổi mới và sáng tạo nhằm đạt hiệu quả cao và bền vững. Mô hình kim cương của Michael Porter được áp dụng để phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh, bao gồm: điều kiện nhân tố sản xuất, điều kiện nhu cầu thị trường, các ngành hỗ trợ và liên quan, chiến lược và cấu trúc doanh nghiệp, cơ hội và vai trò của chính phủ.

Chỉ số PCI được sử dụng làm công cụ đo lường năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, bao gồm 10 chỉ số thành phần như chi phí gia nhập thị trường, tiếp cận đất đai, tính minh bạch, chi phí thời gian, chi phí không chính thức, cạnh tranh bình đẳng, tính năng động của lãnh đạo, dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp, đào tạo lao động và thiết chế pháp lý. Trong đó, chỉ số chi phí không chính thức phản ánh các khoản chi phí ngoài quy định mà doanh nghiệp phải chịu, ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường kinh doanh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định tính và định lượng. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo phát triển kinh tế xã hội tỉnh Quảng Trị, niên giám thống kê, báo cáo PCI của VCCI giai đoạn 2013-2016. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua phỏng vấn sâu 28 doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh, bao gồm 13 doanh nghiệp tại thành phố Đông Hà và 15 doanh nghiệp tại các huyện thị, với các lĩnh vực công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp.

Phương pháp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng dựa trên sự sẵn sàng tham gia của doanh nghiệp. Phân tích dữ liệu sử dụng thống kê mô tả để đánh giá các chỉ số PCI và CPKCT, so sánh theo thời gian và với trung vị cả nước, đồng thời tổng hợp ý kiến phỏng vấn để làm rõ nguyên nhân và tác động. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2013-2016, phù hợp với dữ liệu PCI và khảo sát thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chỉ số PCI của Quảng Trị có cải thiện nhưng còn thấp: Điểm số PCI tăng từ 53,13 (năm 2013) lên 57,62 (năm 2016), xếp hạng từ 58/63 lên 43/63 tỉnh/thành. Tuy nhiên, mức tăng không đồng đều và vẫn thấp hơn nhiều tỉnh trong khu vực.

2. Chỉ số chi phí không chính thức thấp và biến động tiêu cực: Điểm số CPKCT của Quảng Trị dao động từ 3,77 đến 5,13, luôn thấp hơn trung vị cả nước (5,35 đến 5,78). Tỷ lệ doanh nghiệp cho rằng phải trả chi phí không chính thức cao hơn trung bình cả nước, ví dụ năm 2016 có 70,1% doanh nghiệp cho biết phải trả thêm chi phí không chính thức, cao hơn mức trung vị 66,04%.

3. Chi phí không chính thức ảnh hưởng tiêu cực đến doanh nghiệp: 14,29% doanh nghiệp phải chi hơn 10% doanh thu cho chi phí không chính thức, cao hơn mức trung vị 9,09%. Hiện tượng nhũng nhiễu phổ biến với 62,64% doanh nghiệp phản ánh, trong khi mức trung vị cả nước là 58,54%.

4. Các chỉ số thành phần khác có sự cải thiện không đồng đều: Chỉ số chi phí gia nhập thị trường đạt điểm cao và xếp hạng tốt (năm 2016 đạt 8,97 điểm, xếp thứ 5/63), trong khi chỉ số dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp và cạnh tranh bình đẳng vẫn ở mức thấp, lần lượt xếp thứ 61 và 36/63.

Thảo luận kết quả

Sự cải thiện điểm số PCI cho thấy nỗ lực của chính quyền tỉnh trong việc cải cách thủ tục hành chính và nâng cao môi trường kinh doanh. Tuy nhiên, chỉ số chi phí không chính thức vẫn là điểm yếu lớn, phản ánh sự tồn tại của các khoản chi phí “bôi trơn” gây cản trở hoạt động doanh nghiệp. Nguyên nhân bao gồm thủ tục hành chính phức tạp, thiếu minh bạch trong đấu thầu, nhũng nhiễu cán bộ công chức và hạn chế trong tiếp cận thông tin.

So sánh với các tỉnh duyên hải miền Trung, Quảng Trị có điểm số CPKCT thấp nhất trong giai đoạn 2014-2016, trong khi các tỉnh như Thừa Thiên Huế, Bình Định có sự cải thiện rõ rệt. Điều này cho thấy Quảng Trị cần học hỏi kinh nghiệm từ các địa phương thành công trong việc giảm chi phí không chính thức.

Dữ liệu phỏng vấn doanh nghiệp cũng cho thấy chi phí không chính thức làm giảm động lực đổi mới, làm méo mó phân bổ nguồn lực và ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của tỉnh. Việc cải thiện chỉ số này không chỉ phụ thuộc vào chính quyền mà còn cần sự phối hợp của cộng đồng doanh nghiệp và các cơ quan chức năng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng cường minh bạch: Rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, công khai quy trình và lệ phí tại bộ phận một cửa, đồng thời cập nhật đầy đủ thông tin trên website các sở, ngành để doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: UBND tỉnh, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Thông tin và Truyền thông.

2. Tăng cường kiểm soát và xử lý nghiêm nhũng nhiễu: Thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ quy trình giải quyết hồ sơ, xử lý nghiêm các trường hợp cán bộ công chức vi phạm, đồng thời xây dựng đường dây nóng tiếp nhận phản ánh của doanh nghiệp. Thời gian thực hiện: ngay lập tức và duy trì thường xuyên. Chủ thể: Thanh tra tỉnh, các cơ quan chức năng.

3. Xây dựng Tổ công tác hỗ trợ doanh nghiệp: Thành lập tổ công tác do Chủ tịch UBND tỉnh làm trưởng ban, chuyên giải quyết các khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch. Thời gian thực hiện: trong 6 tháng. Chủ thể: UBND tỉnh, các sở ngành liên quan.

4. Đẩy mạnh đào tạo và nâng cao năng lực cán bộ công chức: Tổ chức các khóa đào tạo về đạo đức công vụ, kỹ năng hành chính và kiến thức pháp luật cho cán bộ, công chức trực tiếp làm việc với doanh nghiệp. Thời gian thực hiện: 1 năm và định kỳ. Chủ thể: Sở Nội vụ, các cơ quan đào tạo.

5. Khuyến khích doanh nghiệp tham gia phản biện và giám sát: Tăng cường vai trò của các hiệp hội doanh nghiệp trong việc xây dựng chính sách, phản biện và giám sát hoạt động của chính quyền, góp phần giảm chi phí không chính thức. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể: Hội Doanh nghiệp tỉnh, UBND tỉnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo và cán bộ quản lý cấp tỉnh: Giúp hiểu rõ thực trạng và các giải pháp cải thiện chỉ số chi phí không chính thức, từ đó xây dựng chính sách phù hợp nâng cao năng lực cạnh tranh địa phương.

2. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Cung cấp thông tin về môi trường kinh doanh, các rào cản chi phí không chính thức và cách thức phối hợp với chính quyền để giảm thiểu chi phí, nâng cao hiệu quả hoạt động.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế phát triển và quản lý công: Là tài liệu tham khảo về phương pháp đánh giá năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, phân tích chi phí không chính thức và tác động đến phát triển kinh tế địa phương.

4. Cơ quan hoạch định chính sách và tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp: Giúp xây dựng các chương trình cải cách hành chính, nâng cao minh bạch và hỗ trợ doanh nghiệp hiệu quả hơn, góp phần phát triển kinh tế bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ số chi phí không chính thức là gì và tại sao quan trọng?
   Chỉ số này đo lường các khoản chi phí ngoài quy định mà doanh nghiệp phải trả trong hoạt động kinh doanh, như chi phí “bôi trơn” hay nhũng nhiễu. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường kinh doanh, chi phí sản xuất và năng lực cạnh tranh của địa phương.

2. Tại sao Quảng Trị có chỉ số chi phí không chính thức thấp hơn trung vị cả nước?
   Nguyên nhân chính là do thủ tục hành chính còn phức tạp, thiếu minh bạch trong đấu thầu, nhũng nhiễu cán bộ công chức và hạn chế trong tiếp cận thông tin, khiến doanh nghiệp phải chịu nhiều chi phí không chính thức.

3. Các doanh nghiệp tại Quảng Trị thường phải trả những loại chi phí không chính thức nào?
   Phổ biến nhất là chi phí liên quan đến thủ tục đất đai, tiếp cận vốn vay, thanh tra kiểm tra, xin giấy phép kinh doanh và chi phí để đạt được hợp đồng với cơ quan nhà nước.

4. Giải pháp nào hiệu quả nhất để giảm chi phí không chính thức?
   Đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường minh bạch và công khai thông tin, xử lý nghiêm nhũng nhiễu, thành lập tổ công tác hỗ trợ doanh nghiệp và nâng cao năng lực cán bộ công chức là những giải pháp thiết thực và hiệu quả.

5. Làm thế nào doanh nghiệp có thể tham gia vào quá trình cải thiện môi trường kinh doanh?
   Doanh nghiệp nên tích cực tham gia các hiệp hội, phản ánh khó khăn, kiến nghị chính quyền và tham gia giám sát, góp ý xây dựng chính sách để tạo môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng.

Kết luận

• Chỉ số chi phí không chính thức của tỉnh Quảng Trị trong giai đoạn 2013-2016 còn thấp và biến động tiêu cực, ảnh hưởng lớn đến năng lực cạnh tranh cấp tỉnh.
• Mặc dù có sự cải thiện điểm số PCI tổng thể, nhưng chi phí không chính thức vẫn là rào cản lớn đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư.
• Nguyên nhân chủ yếu là do thủ tục hành chính phức tạp, thiếu minh bạch, nhũng nhiễu và hạn chế trong tiếp cận thông tin.
• Các giải pháp cải thiện cần tập trung vào đơn giản hóa thủ tục, tăng cường minh bạch, xử lý nghiêm nhũng nhiễu và nâng cao năng lực cán bộ công chức.
• Nghiên cứu đề xuất các bước hành động cụ thể với timeline rõ ràng nhằm nâng cao chỉ số chi phí không chính thức, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững cho tỉnh Quảng Trị.

Các cơ quan chức năng và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá và điều chỉnh chính sách nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CẤP TỈNH VÀ CHỈ SỔ CHI PHÍ KHÔNG CHÍNH THỨC 1. Một số khái niệm liên quan đến năng lực cạnh tranh 1. Năng lực cạnh tranh Hiện nay có rất nhiều thuật nrữ khác nhau liên quan đến quá trình cạnh tranh giữa các chủ thể được sử dụng song hành cùng với thuật ngữ “Năng lực cạnh tranh” (Competitiveness) như: “Sức cạnh tranh” (Competitive Edge), “Khả năng cạnh tranh” (Competitive Capacity), “Lợi thế cạnh tranh” (Competitive Advantage) và “Tính cạnh tranh” (Competitivity). Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có sự thống nhất trong việc sử dụng những - luật ngữ này.

Và trong thực tế, các thuật ngữ “Năng lực cạnh tranh”, “Sức cạnh tranh” và “Khả năng cạnh tranh” đều được dùng là “Competitiveness”. Theo định nghĩ'a của Đại từ điển tiếng Việt (Nguyễn Như Ý, 1999) thì “Năng lực” là: (1) Những điều kiện đ.ủ hoặc vốn có để làm một việc gì; (2) Khả năng đủ để thực hiện tốt một công việc. Theo quan điểm của Karl Marx, “Cạnh tranh” là: sự ganh đua đấu tranh gỉ gắt giữa các nhà Tư Bản nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu dùng hàng hóa để thu được lợi nhuận siêu ngạch. Theo Từ điển kinh doan Anh (1992) thì cạnh tranh trong cơ chế thị trường được định nghĩa là: sự ganh đua kinh địch giữa các nhà kinh doanh trên thị trường nhằm tranh giành cùng một loại tài nguyên sản xuất hoặc cùng một loại khách hàng về phía mình.

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam (tập 1): Cạnh tranh (trong kinh doanh) là hoạt động tranh đua giữa những người sản xuất hàng hoá, giữa các thương nhân, các nhà kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, chi phối quan hệ cung cầu, nhằm dành các điều kiện sản xuất, tiêu thụ thị trường có lợi nhất. Dựa vào hai khái niệm trên, ta có thể khẳng định, năng lực cạnh tranh là khả năng giành thắng lợi hay lợi thế của chủ thể cạnh tranh (cá nhân hay tổ chức, doanh nghiệp hay quốc gia) trong việc thực hiện cùng mục tiêu nào đó, mục tiêu ấy được khái quát nha\ hiệu quả cao và phát triển bền vững. Kế thừa những quan niệm đã trình bày, tác giả đưa ra khái niệm về năng lực cạnh tranh như sau: Năng lực cạnh tranh là khả năng tạo lập được những thuận lợi hay lợi thế của chủ thể cạnh tranh thông qua quá trình đổi mới và sáng tạo liên tục nhăm đạt được mục tiêu với hiệu quả cao và bền vững. Nói đến năng lực cạnh tranh, tùy theo yêu cầu nghiên cứu mà có thể đề cập đến năng lực cạnh tranh ở những cấp độ khác nhau như: cấp độ quốc gia, cấp độ ngành và cấp độ hẹp hơn là năng lực cạnh nanh cua doanh nghiệp và của từng loại sản phẩm/dịch vụ.

Dẫu đến nay có nhiều quan điểm kh'c nhau về năng lực cạnh tranh trên các cấp độ, song chưa có một lý thuyết nào hoàn toàn được thừa nhận về vấn đề này, do đó chưa có lý thuyết “chuẩn” về năng lực cạnh tranh. Chỉ xét riêng năng lực cạnh tranh cấp độ quốc gia thì trên thế giới cũng đã có hai hệ thống lý thuyết với hai phương pháp đánh giá được các nước và các thiết chế kinh tế quốc tế sử dụng phổ biến là: 1 - Phương pháp do Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) thiết lập trong bản B áo cáo Cạnh tranh toàn cầu; 2 - Phương pháp do Viện Quốc tế về Quản lý và Phát triển (IMD) đề xuất tr Niên giám Cạnh tranh thế giới. Cả hai phương pháp trên đều do một số Giáo sư đại học Harvard như Michael Porter, Jeffrey Sachs và chuyên gia của WEF như Peter Cornelius, Macha Levinson tham gia xây dựng.2 Năng lực cạnh tranh quôc gia Năng lực cạnh tranh của quốc gia được hiểu theo nhiều cách tiếp cận khác nhau. Theo Lương Gia Cường- Nhà xuất bản Giao thông vận tải - 2003: Năng lực cạnh tranh quốc gia được định nghĩa là năng lực của một nền kinh tế đạt được tăng trưở Ng bền vững, thu hút được đầu tư, đảm bảo ổn định được kinh tế xã hội, nâng cao đời sống của người dân.

Báo cáo về năng lực cạnh tranh toàn cầu (GCI) định nghĩa: Năng lực cạnh tranh quốc gia là khả năng của nước đó đạt được những thành quả nhanh và bền vững về mức sống, nghĩa là đạt được mức tăng trưởng kinh tế cao xác định sự thay đổi tổng sản phâm quố c nội trên đầu người theo thời gian. Ở cấp độ quốc gia, khái niệm r^ng lực cạnh tranh có ý nghĩa là năng suất sản xuất quốc gia. Năng lực cạnh tr,nhphụ thuộc vào năng suất sử dụng nguồn lực con người, tài nguyên và vốn của một quốc gia, bởi chính năng suất xác định mức sống bền vững thể hiện qua mức lương, tỷ suất lợi nhuận từ vốn bỏ ra, tỷ suất lợi nhuận thu được từ tài nguyên thiên nhiên. Năng lực cạnh tranh không phải là việc một quốc gia cạnh tranh trong lĩnh vực gì để thịnh vượng mà là quốc gia đó cạnh tranh hiệu quả như thế nào trong các lĩnh vực.

Năng suất của nền kinh tế quốc dân có được nhờ sự kết hợp của các doanh nghiệp trong và ntoài nư ớc. Theo đánh giá năng lực cạnh tranh của WEF, năng lực cạnh tranh của một quốc gia là khả năng đạt và duy trì được mức tăng trưởng cao, là tăng năng lực sản xuất bằng việc đổi mới, sử dụng các công nghệ cao hơn, đào tạo kỹ năng liê n tục, qua tâm đến công bằng xã hội và bảo vệ môi trường. Trên cơ sở quan điểm này cũng đưa ra một khung khổ các yếu tố xác định năng lực cạnh tranh tổng thể quốc gia và phân chia các yếu tố này thành 8 nhóm chính, với hơn 200 chỉ tiêu k nhau. Từ năm 2000, WEF phân nhóm lại, từ 8 nhóm gộp lại và điều chỉnh thành 3 nhóm lớn, tuy vẫn dựa trên 200 chỉ số cơ bản nhưng trọng số của mỗi chỉ số và mỗi nhóm được điều chỉnh lại cho phù hợp hơn với vai trò, tầm quan trọng của mỗi yếu tố đối với việc nâng cao năng lực cạnh tranh, chẳng hạn chỉ số công nghệ từ hệ số 1/9 lên 1/3.

Nhóm 1 - Môi trường kinh tế vĩ mô. Nhóm 2 - Thể chế công. Nhóm 3 - Công nghệ (còn gọi là nhóm sáng tạo kinh tế, khoa học, công nghệ). Porter cho ra đời cuốn sách “Lợi thế cạnh tranh quốc gia” nhằm ý giải nguồn gốc của sự thịnh vượng bền vững trong nền kinh tế toàn cầu hiện ại.

Trong khi cuốn sách đề cập đến cấp độ quốc gia, điều tương tự có thể và đã đư vc áp dụng vào cấp độ khu vực, thành phố. Điểm nổi bật nhất trong “Lợi thế cạnh tranh quốc gia” là M. Porter đã vận dụng Mô hình kim cương vào việc lý giải năng lực cạnh tr anh quốc gia. Theo đó, mô hình kim cương bao gồm 6 nhân tố: đồ 1.1: Mô hình kim cương trong lợi thế cạnh tranh quốc gia Chiến lược, Cơ hội cấu trúc và cạnh tranh DN Điều kiện các Điều kiện nhu nhân tố sản xuất cầu thị trường Các ngành hỗ trợ Chính và liên quan phủ guồn: Lợi thế cạnh tranh quốc gia của M.

Porter) Điều kiện về nhân tố sản xuất: vị trí của quốc gia trong các nhân tố sản xu cần thiết để cạnh tranh trong ngành nghề đó. Ví dụ: lao động có tay nghề hay cơ sở hạ tầng. Sự trộn lẫn các nhân tố (được biết như là những tỷ lệ thành phần các nhân tố) khác nhau nhiều giữa các quốc gia. Các doanh nghiệp đạt được lợi thế cạnh tranh nếu họ bảo đảm những nhân tố chất lượng cao hay chi phí thấp nào đó quan trọng đối với việc cạnh tranh trong một ngành nghề nào đó.

(1) Điều kiện về nhu cầu thị trường: tính chất của nhu cầu trong nước về sản hẩ m hay dịch vụ của ngành nghề đó. Ảnh hưởng quan trọng nhất của nhu cầu nội ịa l'n n.ững lợi thế cạnh tranh là thông qua đặc điểm và tổng hợp nhu cầu khách hang trong nước. Các yếu tố nhu cầu nội địa giúp các doanh nghiệp nắm bắt, hiểu, và đáp ứng nhu cầu của người mua. Trong các ngành nghề và phân đoạn ngành nghề, các nước đạt được lợi thế cạnh tranh là những nước có nhu cầu nội địa cung cấp cho c ác doan nh nghiệp địa phương một phác họa rõ ràng và nhanh chóng hơn về nhu cầu của ngư ời m ua so với những gì các đối thủ nước ngoài có thể thấy được.

Áp lực của người mua nội địa thúc đẩy các doanh nghiệp địa phương đổi mới nhanh chóng hơn, tạo được lợi thế cạnh tranh cao hơn so với các đối thủ nước ngoài. Sự khác nhau giữa các quốc gia về tính chất nhu cầu nội địa nằm sau những lợi thế này. (2) Các ngành nghề hỗ trợ và có liên quan: sự có mặt hay thiếu vắng tại quốc gia đó những ngành nghề cung ứng và ngành nghề có liên quan có khả năng cạnh tranh quốc tế. Sự hiện diện trong một nước của các ngành cạnh tr^nh có liên quan nhau thường dẫn đến những ngành cạnh tranh mới.

Các ngành có Ị ên quan nhau là những ngành trong đó các doanh nghiệp có thể hợp tác hoặc chia sẻ cá' hoạt động trong dây chuyền giá trị khi cạnh tranh hoặc những ngành có liên quan về các sản phẩm bổ sung nhau. (3) Chiến lược, cấu trúc và cạnh tranh của doanh nghiệp: điều kiện tại quốc gi đó quyết định việc thành lập, tổ chức, quản lý doanh nghiệp như thế nào, và chất của sự cạnh tranh trong nước. Yếu tố quyết định thứ tư của lợi thế cạnh tranh quốc gia trong một ngành nghề là bối cảnh mà doanh nghiệp được tạo dựng, tổ chức và quản lý cũng như tính chất của đối thủ cạnh tranh trong nước. Mục tiêu, chiến lược, và cách thức tổ chức doanh nghiệp trong các ngành nghề biến đổi đa dạng giữa các quốc gia.

Lợi thế quốc gia có được là nhờ họ biết lựa chọn các yếu tố trên và kết hợp với nguồn lợi thế cạnh tranh trong một ngành nghề đặc thù nào đó. Mô hình cấu trúc của đối thủ địa phương cũng có một vai trò to lớn trong tiến trình cải cách và triển vọng cuối cùng cho sự thành công mang tính quốc tế. Cách thức doanh nghiệp được quản lý và cách thức họ chọn để cạnh tranh bị ảnh hưởng bởi hoàn cảnh quốc gia. Ví dụ như những phát minh thuần tuý, những đột phá về kỹ thuật căn bản, chiến tranh, những biến chuyển chính rị bên ngoài và thay đổi về nhu cầu thị trường nước ngoài.