Đánh Giá Hiệu Quả Công Tác Chi Trả Dịch Vụ Môi Trường Rừng Trên Địa Bàn Tỉnh Thái Nguyên

Tài liệu nghiên cứu Luận văn đánh giá công tác chi trả dịch vụ môi trường rừng trên địa bàn tỉnh thái nguyên, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về môi

• Tác giả: Vũ Mạnh Tùng
• Người hướng dẫn: TS. Dương Văn Thảo
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nông lâm kết hợp/Lâm nghiệp
• Đề tài: Đánh giá công tác chi trả dịch vụ môi trường rừng trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• Danh mục các bảng
• Danh mục các hình
• Từ viết tắt
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu đề tài
• 1.2. Mục tiêu tổng quát
• 1.3. Mục tiêu cụ thể
• 1.4. Yêu cầu đề tài
• 1.5. Ý nghĩa của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở pháp lý cho chi trả dịch vụ môi trường rừng
• 2.2. Khái niệm về rừng
• 2.3. Khái niệm chi trả dịch vụ môi trường
• 2.4. Thiết lập kế hoạch chi trả dịch vụ môi trường
• 2.5. Cơ sở thực tiễn
• 2.6. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.7. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.8. Tổng quan về đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Thái Nguyên
• 2.8.1. Điều kiện tự nhiên tỉnh Thái Nguyên
• 2.8.2. Đánh giá hiện trạng kinh tế - xã hội
• 2.8.3. Nhận xét chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội ảnh hưởng đến công tác quản lý và chi trả dịch vụ môi trường rừng
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Thời gian nghiên cứu
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết
• 3.5.2. Thu thập thông tin và số liệu về đối tượng nghiên cứu
• 3.5.3. Điều tra phỏng vấn người dân
• 3.5.4. Phương pháp phân tích xử lý số liệu
• 3.5.5. Phương pháp chuyên gia
• 3.5.6. Phương pháp kế thừa
• 3.5.7. Phương pháp thành lập bản đồ
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Hiện trạng tài nguyên rừng khu vực tham gia chính sách chi trả DVMTR
• 4.1.1. Rừng đặc dụng
• 4.1.2. Rừng phòng hộ
• 4.1.3. Rừng sản xuất
• 4.1.4. Nhận xét về hiện trạng tài nguyên rừng khu vực chi trả DVMTR
• 4.2. Đánh giá quá trình thực hiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tỉnh Thái Nguyên
• 4.2.1. Khái quát quá trình triển khai công tác chi trả dịch vụ môi trường rừng tại tỉnh Thái Nguyên
• 4.2.2. Kết quả thực hiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tỉnh Thái Nguyên
• 4.2.3. Nhận xét quá trình thực hiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tỉnh Thái Nguyên
• 4.2.4. Kết quả đạt được của chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tỉnh Thái Nguyên
• 4.2.5. Kết quả kinh tế
• 4.2.6. Kết quả về xã hội
• 4.2.7. Kết quả về môi trường
• 4.2.8. Kết quả điều tra khảo sát mức độ hài lòng của các hộ được chi DVMTR năm 2015
• 4.2.9. Nhận xét về các kết quả đạt được
• 4.2.10. Đánh giá chung về công tác chi trả dịch vụ môi trường rừng tỉnh Thái Nguyên
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Đặt vấn đề

Tỉnh Thái Nguyên, nằm trong vùng Đông Bắc bộ, có diện tích tự nhiên 3533,1891 ha và dân số gần 2 triệu người. Rừng tại đây không chỉ có giá trị kinh tế mà còn có vai trò quan trọng trong bảo vệ môi trường và sinh thái. Nghị định số 99/2010/NĐ-CP về chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) đã được thực hiện từ năm 2011, nhằm tạo cơ chế chi trả giữa người sử dụng và cung cấp dịch vụ môi trường. Chính sách này đã mang lại nhiều lợi ích, như bảo vệ đất, duy trì nguồn nước sạch và giảm phát thải khí nhà kính. Đánh giá công tác chi trả DVMTR tại Thái Nguyên là cần thiết để nhận diện những thành tựu và thách thức trong việc thực hiện chính sách này.

1.1. Mục tiêu đề tài

Mục tiêu tổng quát của đề tài là khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Thái Nguyên và quá trình thực hiện công tác chi trả DVMTR. Mục tiêu cụ thể bao gồm đánh giá hiện trạng tài nguyên rừng, quá trình thực hiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng và kết quả đạt được từ chính sách này. Đề tài cũng nhằm chỉ ra những hạn chế và đề xuất giải pháp khắc phục khó khăn, từ đó nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách.

II. Tổng quan tài liệu

Cơ sở pháp lý cho chi trả dịch vụ môi trường rừng được quy định trong Nghị định số 99/2010/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn liên quan. Rừng được định nghĩa là một hệ sinh thái đa dạng, có vai trò quan trọng trong việc cung cấp dịch vụ môi trường như bảo vệ đất, điều tiết nguồn nước và bảo tồn đa dạng sinh học. Dịch vụ môi trường rừng không chỉ mang lại lợi ích cho người quản lý rừng mà còn cho toàn xã hội. Chi trả dịch vụ môi trường rừng là cơ chế kết nối giữa người cung cấp và người sử dụng dịch vụ, nhằm thúc đẩy bảo vệ và phát triển rừng.

2.1. Khái niệm về dịch vụ môi trường rừng

Dịch vụ môi trường rừng bao gồm các giá trị sử dụng của môi trường rừng, như bảo vệ đất, điều tiết nguồn nước và phòng chống thiên tai. Chi trả dịch vụ môi trường rừng là một giao dịch tự nguyện giữa bên sử dụng và bên cung cấp dịch vụ, nhằm đảm bảo cung cấp dịch vụ môi trường một cách bền vững. Chính sách này không chỉ tạo ra nguồn tài chính cho bảo vệ rừng mà còn khuyến khích cộng đồng tham gia vào công tác bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

III. Đối tượng nội dung và phương pháp nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là công tác chi trả dịch vụ môi trường rừng tại tỉnh Thái Nguyên. Nội dung nghiên cứu bao gồm đánh giá hiện trạng tài nguyên rừng, quá trình thực hiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng và kết quả đạt được. Phương pháp nghiên cứu bao gồm thu thập thông tin, điều tra phỏng vấn người dân và phân tích số liệu. Việc áp dụng các phương pháp này giúp đảm bảo tính chính xác và khách quan trong việc đánh giá công tác chi trả dịch vụ môi trường rừng.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua các cuộc khảo sát, phỏng vấn và tài liệu từ các cơ quan chức năng. Phương pháp phân tích số liệu được sử dụng để đánh giá hiệu quả của chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng. Việc áp dụng các phương pháp này giúp cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình thực hiện chính sách tại địa phương, từ đó đưa ra những nhận xét và khuyến nghị phù hợp.

IV. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Thái Nguyên đã đạt được nhiều thành tựu, như tăng cường bảo vệ rừng, cải thiện sinh kế cho người dân và nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết, như việc thiếu nguồn lực tài chính và sự tham gia của cộng đồng. Đánh giá chung về công tác chi trả dịch vụ môi trường rừng cho thấy cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách.

4.1. Đánh giá hiệu quả chính sách

Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã góp phần bảo vệ tài nguyên rừng và nâng cao thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để đảm bảo tính bền vững của chính sách. Việc đánh giá hiệu quả chính sách cần dựa trên các tiêu chí cụ thể, từ đó đưa ra các khuyến nghị nhằm cải thiện công tác chi trả dịch vụ môi trường rừng trong tương lai.

V. Kết luận và kiến nghị

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy công tác chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Thái Nguyên đã có những bước tiến đáng kể, tuy nhiên vẫn cần khắc phục nhiều hạn chế. Kiến nghị cần tập trung vào việc tăng cường nguồn lực tài chính, nâng cao nhận thức của cộng đồng và cải thiện cơ chế quản lý. Việc thực hiện các kiến nghị này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, từ đó bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phát triển bền vững tại tỉnh Thái Nguyên.

5.1. Đề xuất giải pháp

Để nâng cao hiệu quả công tác chi trả dịch vụ môi trường rừng, cần có các giải pháp cụ thể như tăng cường đào tạo cho cộng đồng, cải thiện cơ chế chi trả và tăng cường sự tham gia của các bên liên quan. Các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách mà còn góp phần bảo vệ tài nguyên rừng và phát triển bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Thái Nguyên là một tỉnh trung du miền núi, nằm trong vùng Đông Bắc bộ, trung tâm tỉnh lỵ cách thủ đô Hà Nội 80 km về phía Bắc, có tổng diện tích tự nhiên 3533,1891 ha, dân số là 1.991 ngƣời với nhiều dân tộc anh em cƣ trú trên địa bàn 180 xã, phƣờng, thị trấn, thuộc 7 huyện, 2 thành phố. Nhân dân các dân tộc tỉnh Thái Nguyên có truyền thống yêu nƣớc, đoàn kết, cần cù lao động và có tinh thần cách mạng kiên cƣờng. Rừng Thái Nguyên gắn bó với lịch sử vẻ vang trong cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm giải phóng dân tộc, là nơi đầu nguồn của các con sông nhƣ: sông Công, Sông Chợ Chu, sông Cầu … cung cấp nƣớc cho các hồ đập thủy lợi lớn nhƣ: Hồ Núi Cốc, hồ Bảo Linh, hồ Suối Lạnh v.v… Bên cạnh những giá trị kinh tế, bảo vệ môi trƣờng cảnh quan, bảo vệ nguồn gen động thực vật quý hiếm, còn có giá trị về mặt lịch sử văn hóa và nghiên cứu khoa học. Nghị định số 99/2010/NĐ-CP ngày 24/9/2010 (sau đây gọi tắt là Nghị định 99) của Chính phủ về chính sách chi trả dịch vụ môi trƣờng rừng (DVMTR) bắt đầu thực hiện từ ngày 01/01/2011.

Đây là một chính sách tạo ra cơ chế dịch vụ chi trả giữa những ngƣời sử dụng các DVMTR và những ngƣời cung ứng DVMTR, nhằm xã hội hóa công tác bảo vệ rừng và phát huy các giá trị kinh tế của môi trƣờng rừng trong hoàn cảnh nguồn tài nguyên gỗ rừng tự nhiên đã cạn kiệt và vốn ngân sách Nhà nƣớc đầu tƣ cho bảo vệ rừng rất hạn chế. Trong những năm qua chính sách chi trả DVMTR đã mang lại những hiệu quả thực tế và quan trọng cho việc bảo vệ đất, hạn chế xói mòn, bồi lắng lòng hồ, sông, suối; c 2 điều tiết duy trì nguồn nƣớc sạch cho sản xuất và đời sống xã hội; hấp thụ và lƣu giữ cacbon của rừng, giảm phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính; bảo vệ cảnh quan tự nhiên và bảo tồn đa dạng sinh học của các hệ sinh thái rừng; cung ứng bãi đẻ, nguồn thức ăn và con giống tự nhiên, sử dụng nguồn nƣớc từ rừng cho nuôi trồng thủy sản. Bên cạnh đó cũng góp phần tăng thu nhập cho những ngƣời dân sống trong vùng rừng. Xuất phát từ thực tiễn trên, nghiên cứu: “Đánh giá công tác chi trả dịch vụ môi trƣờng rừng trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên” rất có ý nghĩa trong công tác chi trả dịch vụ môi trƣờng góp phần nhìn nhận một cách chi tiết về công tác chi trả dịch vụ môi trƣờng rừng đã đƣợc triển khai trong những năm qua trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.

Mục tiêu đề tài 1. Mục tiêu tổng quát Khái quát lên điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội tỉnh Thái Nguyên và khái quát quá trình thực hiện công các chi trả DVMTR trong những năm qua tại tỉnh Thái Nguyên. Mục tiêu cụ thể — Đánh giá đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Thái Nguyên. — Đánh giá hiện trạng tài nguyên rừng khu vực có chi trả DVMTR trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.

— Đánh giá quá trình thực hiện chính sách chi trả dịch vụ môi trƣờng rừng trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. — Đánh giá kết quả đạt đƣợc của chính sách chi trả dịch vụ môi trƣờng rừng tại tỉnh Thái Nguyên. — Đánh giá chung về công tác chi trả dịch vụ môi trƣờng rừng trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên nhằm chỉ ra những thành tựu, thuận lợi, khó khăn và c 3 phƣơng pháp khắc phục khó khăn góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách. Yêu cầu đề tài Nắm vững các quy định của Nhà nƣớc đối với công tác chi trả dịch vụ môi trƣờng rừng.

Hiểu và vận dụng tốt các quy định, quy phạm, văn bản pháp luật về công tác chi trả dịch vụ môi trƣờng. Các số liệu điều tra, thu thập chính xác, đầy đủ phản ánh trung thực, khách quan về công tác công tác chi trả dịch vụ môi trƣờng rừng trên địa bàn nghiên cứu. Đƣa ra những khuyến nghị phù hợp với thực tế và mang tính khả thi cao. Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa khoa học Tổng hợp khái quát hóa các cơ sở lý thuyết và thực tiễn các thông tin liên quan về rừng, môi trƣờng và công tác chi trả dịch vụ môi trƣờng rừng. Ý nghĩa thực tiễn - Khái quát lên hiện trạng tài nguyên rừng tỉnh Thái Nguyên cũng nhƣ khu vực có hoạt động chi trả DVMTR. - Đánh giá công tác chi trả dịch vụ môi trƣờng trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên để tìm ra những hạn chế và tồn tại. Đề xuất các giải pháp nhằm khắc phục những khó khăn đang tồn tại.

c 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở pháp lý cho chi trả dịch vụ môi trƣờng rừng  Căn cứ Nghị định số 99/2010/NĐ-CP ngày 24 tháng 9 năm 2010 của Chính phủ về chính sách chi trả dịch vụ môi trƣờng rừng.  Nghị định 147/2016/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 99/2010/NĐ-CP chính sách chi trả dịch vụ môi trƣờng.  Thông tƣ số 34/2009/TT-BNNPTNT ngày 10 tháng 6 năm 2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy định tiêu chí xác định và phân loại rừng.

 Thông tƣ số: 80/2011/TT-BNNPTNT Hƣớng dẫn phƣơng pháp xác định tiền chi trả dịch vụ môi trƣờng rừng.  Thông tƣ liên tịch số: 62/2012/TTLTBNNPTNT-BTC Hƣớng dẫn cơ chế quản lý sử dụng tiền chi trả dịch vụ môi trƣờng rừng. Khái niệm về rừng  “Rừng là một tổng thể cây gỗ, có mối liên hệ lẫn nhau, nó chiếm một phạm vi không gian nhất định ở mặt đất và trong khi quyển. Rừng chiếm phần lớn bề mặt Trái Đất và là một bộ phận của cảnh quan địa lý” (Morozov, 1930)[19].

 “Rừng là một bộ phận của cảnh quan địa lý, trong đó bao gồm một tổng thể các cây gỗ, cây bụi, cây cỏ, động vật và vi sinh vật. Trong quá trình phát triển của mình chúng có mối quan hệ sinh học và ảnh hƣởng lẫn nhau và với hoàn cảnh bên ngoài” (M.  “Rừng là sự hình thành phức tạp của tự nhiên, là thành phần cơ bản của sinh quyển địa cầu” (I. Mê lê khôp, 1974)[20].

c 5  Khái niệm: Rừng là quần xã sinh vật trong đó cây rừng là thành phần chủ yếu. Quần xã sinh vật phải có diện tích đủ lớn. Giữa quần xã sinh vật và môi trƣờng, các thành phần trong quần xã sinh vật phải có mối quan hệ mật thiết để đảm bảo khác biệt giữa hoàn cảnh rừng và các hoàn cảnh khác.  Vai trò của rừng đƣợc đánh giá theo các vai trò chính nhƣ sau: Là hệ sinh thái đa dạng và giàu có nhất trên cạn, đặc biệt là rừng ẩm nhiệt đới.

Năng suất trung bình của rừng trên thế giới đạt 5 tấn chất khô/ha/năm, đáp ứng 2 - 3% nhu cầu lƣơng thực phẩm cho con ngƣời. Rừng có vai trò to lớn về môi trƣờng và phát triển, là nguồn cung cấp nguyên vật liệu cần thiết cho con ngƣời. Rừng cung cấp lƣơng thực, thực phẩm, nguyên liệu cho công nghiệp chế biến, dƣợc liệu, du lịch, giải trí. Rừng là "lá phổi xanh" hấp thụ CO2, tái sinh oxy, điều hòa khí hậu cho khu vực.

Rừng tạo nên khoảng 16 tấn oxy/ha/năm (rừng thông 30 tấn, rừng trồng 3 - 10 tấn). Mỗi ngƣời một năm cần 4.000kg O2 tƣơng ứng với lƣợng oxy do 1.000 m2 cây xanh tạo ra trong năm. Rừng giúp giảm nhẹ Hiệu ứng nhà kính và biến đổi khí hậu trên toàn cầu. Nhiệt độ không khí rừng thƣờng thấp hơn nhiệt độ đất trống khoảng 3 – 5oC, Rừng bảo vệ và ngăn chặn gió bão, giảm thiểu lũ lụt, gió bão, hạn hán,.

 Phân loại rừng ở Việt Nam: Phân loại rừng theo chức năng gồm: rừng sản xuất, rừng phòng hộ, rừng đặc dụng. Phân loại rừng theo trữ lƣợng gồm: rừng rất giàu trữ lƣợng cây đứng trên 300 m³/ha, rừng giàu trữ lƣợng cây đứng từ 201– 300 m³/ha, rừng trung c 6 bình trữ lƣợng cây đứng từ 101–200 m³/ha và rừng nghèo trữ lƣợng cây đứng từ 10 đến 100 m³/ha. Phân loại rừng theo nguồn gốc hình thành gồm: rừng tự nhiên và rừng nhân tạo. Phân loại rừng theo điều kiện lập địa gồm: rừng núi đất, rừng núi đá, rừng ngập nƣớc, rừng ngập mặn, rừng trên đất phèn, rừng ngập nƣớc ngọt, rừng trên đất cát.

Phân loại rừng theo loài cây gồm: rừng gỗ, rừng tre nứa, rừng cau dừa, rừng hỗn giao gỗ và tre nứa. Khái niệm về dịch vụ môi trường rừng “Môi trường rừng bao gồm các hợp phần của hệ sinh thái rừng: thực vật, động vật, vi sinh vật, nƣớc, đất, không khí, cảnh quan thiên nhiên. Môi trƣờng rừng có các giá trị sử dụng đối với nhu cầu của xã hội và con ngƣời, gọi là giá trị sử dụng của môi trƣờng rừng, gồm: bảo vệ đất, điều tiết nguồn nƣớc, phòng hộ đầu nguồn, phòng hộ ven biển, phòng chống thiên tai, đa dạng sinh học, hấp thụ và lƣu giữ cacbon, du lịch, nơi cƣ trú và sinh sản của các loài sinh vật, gỗ và lâm sản khác” (Chính phủ, 2010)[2]. Dịch vụ môi trường rừng (Forest environmental services) là công việc cung ứng các giá trị sử dụng của môi trƣờng rừng để đáp ứng các nhu cầu của xã hội và đời sống của nhân dân bao gồm các loại dịch vụ đƣợc quy định tại khoản 2 điều 4 nghị định 99 về chính sách chi trả dịch vụ môi trƣờng rừng.

Trong đó giá trị môi trƣờng rừng đƣợc hiểu là giá trị mà rừng làm lợi cho môi trƣờng, do bản thân các khu rừng tạo ra nhƣng không chỉ đƣợc sử dụng bởi những ngƣời quản lý, bảo vệ phát triển rừng mà còn toàn xã hội. Với việc xem xét đến các dịch vụ môi trƣờng rừng thì các giá trị này đƣợc xem xét nhƣ một loại hàng hóa công cộng, có thể do cả xã hội sử dụng mà c 7 ngƣời làm rừng không quản lý và điều tiết đƣợc quá trình khai thác và sử dụng chúng. Khái niệm chi trả dịch vụ môi trường Chi trả dịch vụ môi trường rừng (Payment for environmental services) đƣợc xem là cơ chế nhằm thúc đẩy việc tạo ra và sử dụng các dịch vụ sinh thái bằng cách kết nối ngƣời cung cấp dịch vụ và ngƣời sử dụng hệ sinh thái.