Luật Cạnh Tranh Việt Nam 2018 và Các Vấn Đề Liên Quan Đến Thực Thi

Tài liệu nghiên cứu Luận văn competition law of vietnam 2018 and issues involved in enforcement, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về luật học.

• Tác giả: Nguyen Phuong Tam
• Người hướng dẫn: Prof. Tang Van Nghia
• Trường học: Foreign Trade University
• Chuyên ngành: International Trade Policy and Law
• Đề tài: Competition Law of Vietnam 2018 and Issues Involved in Enforcement
• Loại tài liệu: master thesis
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• DECLARATION
• ACKNOWLEDGEMENTS
• TABLE OF CONTENT
• LIST OF ABBREVIATIONS
• SUMMARY OF THESIS RESEARCH RESULTS
• 1. CHAPTER 1: OVERVIEW OF COMPETITION LAW OF VIETNAM
• 1.1. Fundamentals of competition and competition law
• 1.1.1. Fundamentals of Competition
• 1.1.2. Concept of competition
• 1.2. Evolution of competition law in Vietnam
• 1.2.1. Before the promulgation of the Competition Law 2004
• 1.2.2. The promulgation of the Competition Law 2004
• 1.2.3. The promulgation of the Competition Law 2018
• 2. CHAPTER 2: ISSUES INVOLVED IN ENFORCEMENT OF COMPETITION LAW OF VIETNAM 2018
• 2.1. Contributions of the Competition Law 2018
• 2.1.1. Regulations on anti-competitive agreements
• 2.1.2. Regulations on abuse of dominant position and monopoly position
• 2.1.3. Regulations on economic concentration
• 2.1.4. Regulations on unfair competition
• 2.1.5. Regulations on Model of Competition Agency
• 2.2. Issues involved in enforcement of Competition Law of Vietnam 2018
• 2.2.1. Issues on competition enforcement agency
• 2.2.2. Concern related to enforcement to state-owned enterprises
• 2.2.3. Issues on Resources and Staffing
• 3. CHAPTER 3: RECOMMENDATIONS FOR VIETNAM TO EFFECTIVELY ENFORCE COMPETITION LAW 2018
• 3.1. Recommendations on content of provisions
• 3.2. Recommendations on Competition Authority
• 3.3. Recommendations on enforcing competition laws to SOEs
• 3.4. Recommendations on resources and staff

Tóm tắt

I. Tổng Quan Luật Cạnh Tranh Việt Nam 2018 Nền Tảng Cốt Lõi

Chương này cung cấp nền tảng cơ bản về luật cạnh tranh và cạnh tranh tại Việt Nam. Cạnh tranh được xem là yếu tố then chốt của nền kinh tế thị trường, thúc đẩy sự phát triển và hiệu quả. Luật cạnh tranh ra đời nhằm điều chỉnh các hành vi có thể gây tổn hại đến cạnh tranh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tạo môi trường kinh doanh công bằng. Chương này cũng điểm qua quá trình hình thành và phát triển của luật cạnh tranh Việt Nam, từ trước khi có Luật Cạnh tranh 2004 đến sự ra đời của Luật Cạnh tranh 2018 (competition law 2018 vietnam), nhấn mạnh những thay đổi quan trọng. Mục tiêu là cung cấp một bức tranh tổng quan để hiểu rõ hơn về các vấn đề liên quan đến việc thực thi luật này.

1.1. Bản Chất và Vai Trò của Cạnh Tranh Trong Kinh Tế

Cạnh tranh là một hiện tượng kinh tế không thể thiếu trong nền kinh tế thị trường, phản ánh khả năng phát triển của thị trường. Theo OECD, cạnh tranh là sự ganh đua giữa các doanh nghiệp để thu hút khách hàng, nhằm đạt được các mục tiêu kinh doanh cụ thể như lợi nhuận, doanh số, thị phần. Cạnh tranh thúc đẩy doanh nghiệp trở nên hiệu quả hơn, cung cấp sản phẩm và dịch vụ tốt hơn với giá cả hợp lý hơn, từ đó gia tăng phúc lợi cho người tiêu dùng và hiệu quả phân bổ nguồn lực. Các hình thức cạnh tranh bao gồm cạnh tranh hoàn hảo, độc quyền, và cạnh tranh không hoàn hảo.

1.2. Luật Cạnh Tranh Mục Tiêu Chức Năng và Phạm Vi Điều Chỉnh

Luật cạnh tranh là một hệ thống các quy phạm pháp luật nhằm điều chỉnh các hành vi có thể gây tổn hại đến cạnh tranh, như thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, tập trung kinh tế và cạnh tranh không lành mạnh. Mục tiêu chính của luật cạnh tranh là bảo vệ cạnh tranh tự do và công bằng trên thị trường, thúc đẩy hiệu quả kinh tế và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Luật cạnh tranh cũng đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn các hành vi chống độc quyền (anti-monopoly law vietnam), tạo điều kiện cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển.

II. Luật Cạnh Tranh Việt Nam Từ 2004 Đến Luật 2018

Phần này trình bày chi tiết quá trình phát triển của luật cạnh tranh Việt Nam, từ giai đoạn trước khi ban hành Luật Cạnh tranh 2004, quá trình ban hành Luật Cạnh tranh 2004, đến sự ra đời của Luật Cạnh tranh 2018. Luật Cạnh tranh 2004 đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc xây dựng khuôn khổ pháp lý cho cạnh tranh tại Việt Nam. Tuy nhiên, sau hơn mười năm thực thi, luật này đã bộc lộ một số hạn chế và bất cập, đòi hỏi phải sửa đổi và hoàn thiện. Luật Cạnh tranh 2018 (competition law 2018 vietnam) ra đời để khắc phục những hạn chế này và đáp ứng yêu cầu của tình hình thị trường mới.

2.1. Giai Đoạn Trước Luật Cạnh Tranh 2004 Bối Cảnh và Nhu Cầu

Trước khi có Luật Cạnh Tranh 2004, Việt Nam chưa có một đạo luật riêng biệt về cạnh tranh. Các quy định liên quan đến cạnh tranh rải rác trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau, dẫn đến sự thiếu đồng bộ và hiệu quả. Bối cảnh kinh tế Việt Nam vào thời điểm đó là quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, đòi hỏi phải có một khuôn khổ pháp lý rõ ràng và minh bạch để điều chỉnh các quan hệ kinh tế, trong đó có cạnh tranh. Nhu cầu về một luật cạnh tranh thống nhất và toàn diện trở nên cấp thiết.

2.2. Luật Cạnh Tranh 2004 Đánh Giá Tác Động và Hạn Chế

Luật Cạnh Tranh 2004 là một bước tiến quan trọng trong việc xây dựng khuôn khổ pháp lý cho cạnh tranh tại Việt Nam. Luật này đã quy định các hành vi hạn chế cạnh tranh, hành vi cạnh tranh không lành mạnh, trình tự thủ tục giải quyết các vụ việc cạnh tranh và các biện pháp xử lý vi phạm. Tuy nhiên, sau hơn mười năm thực thi, Luật Cạnh Tranh 2004 đã bộc lộ một số hạn chế và bất cập, như phạm vi điều chỉnh chưa phù hợp, quy định về thỏa thuận hạn chế cạnh tranh còn chung chung, chế tài xử phạt chưa đủ sức răn đe.

III. Luật Cạnh Tranh 2018 Thay Đổi Tác Động và Triển Vọng

Phần này đi sâu vào những thay đổi quan trọng của Luật Cạnh Tranh 2018 so với Luật Cạnh tranh 2004. Các thay đổi này bao gồm việc mở rộng phạm vi điều chỉnh, sửa đổi các quy định về thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, tập trung kinh tế, và hoàn thiện mô hình cơ quan cạnh tranh. Phần này cũng đánh giá tác động của những thay đổi này đối với môi trường kinh doanh và triển vọng của luật cạnh tranh trong tương lai. Đặc biệt nhấn mạnh đến competition law implementation vietnam

3.1. Điểm Mới Nổi Bật Trong Luật Cạnh Tranh 2018 So Sánh Với 2004

Luật Cạnh Tranh 2018 (competition law 2018 vietnam) có nhiều điểm mới so với Luật Cạnh tranh 2004. Một trong những điểm mới quan trọng là việc mở rộng phạm vi điều chỉnh, bao gồm cả các hành vi cạnh tranh diễn ra bên ngoài lãnh thổ Việt Nam nhưng có tác động đến thị trường Việt Nam. Luật cũng sửa đổi các quy định về thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, tập trung kinh tế theo hướng cụ thể và chi tiết hơn. Ngoài ra, Luật Cạnh Tranh 2018 cũng hoàn thiện mô hình cơ quan cạnh tranh (competition authority vietnam) theo hướng độc lập và chuyên nghiệp hơn.

3.2. Tác Động Của Luật Cạnh Tranh 2018 Đến Môi Trường Kinh Doanh

Luật Cạnh Tranh 2018 được kỳ vọng sẽ có tác động tích cực đến môi trường kinh doanh tại Việt Nam. Luật này sẽ tạo ra một sân chơi bình đẳng hơn cho các doanh nghiệp, khuyến khích cạnh tranh lành mạnh và thúc đẩy hiệu quả kinh tế. Việc hoàn thiện mô hình cơ quan cạnh tranh cũng sẽ giúp nâng cao hiệu quả thực thi luật cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Tuy nhiên, để Luật Cạnh Tranh 2018 thực sự phát huy hiệu quả, cần phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

IV. Vấn Đề Trong Thực Thi Luật Cạnh Tranh 2018 Nhận Diện Thách Thức

Chương này tập trung phân tích các vấn đề và thách thức trong quá trình thực thi Luật Cạnh Tranh 2018 (enforcement of competition law vietnam). Các vấn đề này bao gồm: sự chồng chéo giữa các quy định pháp luật, sự thiếu rõ ràng trong một số điều khoản của luật, năng lực hạn chế của cơ quan cạnh tranh, và sự can thiệp của các cơ quan nhà nước vào hoạt động của doanh nghiệp. Việc nhận diện và giải quyết các vấn đề này là rất quan trọng để nâng cao hiệu quả thực thi luật cạnh tranh và đạt được các mục tiêu đề ra.

4.1. Khó Khăn Của Cơ Quan Cạnh Tranh Trong Điều Tra và Xử Lý Vi Phạm

Cơ quan cạnh tranh (vietnam competition and consumer protection authority (VCCA)) gặp nhiều khó khăn trong quá trình điều tra và xử lý các vụ việc vi phạm luật cạnh tranh. Một trong những khó khăn lớn nhất là thiếu nguồn lực và nhân lực. Số lượng chuyên gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực cạnh tranh còn hạn chế, trong khi số lượng vụ việc cần xử lý ngày càng tăng. Bên cạnh đó, việc thu thập chứng cứ và chứng minh hành vi vi phạm cạnh tranh cũng gặp nhiều khó khăn do tính chất phức tạp của các hành vi này.

4.2. Ảnh Hưởng Của Doanh Nghiệp Nhà Nước Đến Cạnh Tranh

Sự tồn tại của các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) có thể gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến cạnh tranh trên thị trường. Các DNNN thường được hưởng những ưu đãi đặc biệt từ nhà nước, như tiếp cận nguồn vốn, đất đai, và các nguồn lực khác. Điều này tạo ra một sự bất bình đẳng trong cạnh tranh và gây khó khăn cho các doanh nghiệp tư nhân. Việc giám sát và xử lý các hành vi vi phạm luật cạnh tranh của các DNNN cũng gặp nhiều khó khăn do tính chất đặc thù của các doanh nghiệp này.

V. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Thực Thi Luật Cạnh Tranh 2018

Chương này đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi Luật Cạnh Tranh 2018. Các giải pháp này bao gồm: hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường năng lực cho cơ quan cạnh tranh, đảm bảo sự độc lập của cơ quan cạnh tranh, thúc đẩy cạnh tranh bình đẳng giữa các doanh nghiệp, và nâng cao nhận thức về luật cạnh tranh trong cộng đồng doanh nghiệp và người dân. Đặc biệt nhấn mạnh đến effectiveness of competition law vietnam

5.1. Hoàn Thiện Khung Pháp Lý Về Cạnh Tranh

Để nâng cao hiệu quả thực thi Luật Cạnh Tranh 2018, cần phải tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về cạnh tranh. Điều này bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định còn thiếu hoặc chưa rõ ràng, và ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành luật. Cần đặc biệt chú trọng đến việc xây dựng các quy định cụ thể về thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, và tập trung kinh tế. Đồng thời, cần rà soát các quy định pháp luật khác có liên quan đến cạnh tranh để đảm bảo tính đồng bộ và nhất quán.

5.2. Tăng Cường Năng Lực Cho Cơ Quan Cạnh Tranh

Cần phải tăng cường năng lực cho cơ quan cạnh tranh (competition authority vietnam) để cơ quan này có thể thực hiện tốt vai trò của mình trong việc điều tra và xử lý các vụ việc vi phạm luật cạnh tranh. Điều này bao gồm việc tăng cường nguồn lực tài chính và nhân lực, nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ, và trang bị các công cụ và phương tiện hiện đại. Cần đặc biệt chú trọng đến việc đào tạo đội ngũ chuyên gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực cạnh tranh, có khả năng phân tích các hành vi vi phạm cạnh tranh một cách chính xác và hiệu quả.

VI. Tuân Thủ Luật Cạnh Tranh Hướng Dẫn và Chương Trình Thực Hiện

Chương này cung cấp hướng dẫn cho các doanh nghiệp về cách tuân thủ luật cạnh tranh (competition law compliance vietnam). Nội dung bao gồm: xây dựng chương trình tuân thủ luật cạnh tranh trong doanh nghiệp, đào tạo nhân viên về luật cạnh tranh, và thực hiện kiểm tra nội bộ để phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm luật cạnh tranh. Ngoài ra, chương này cũng giới thiệu một số chương trình tuân thủ luật cạnh tranh hiệu quả đã được áp dụng thành công ở các nước khác.

6.1. Xây Dựng Chương Trình Tuân Thủ Luật Cạnh Tranh Trong Doanh Nghiệp

Các doanh nghiệp nên xây dựng một chương trình tuân thủ luật cạnh tranh (competition law compliance program vietnam) để đảm bảo rằng tất cả nhân viên đều hiểu rõ và tuân thủ các quy định của luật cạnh tranh. Chương trình này nên bao gồm các nội dung như: tuyên bố chính sách về cạnh tranh, hướng dẫn về các hành vi bị cấm, quy trình báo cáo vi phạm, và các biện pháp kỷ luật đối với nhân viên vi phạm. Việc xây dựng và thực hiện chương trình tuân thủ luật cạnh tranh không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro pháp lý mà còn nâng cao uy tín và hình ảnh của doanh nghiệp.

6.2. Tầm Quan Trọng Của Đào Tạo Về Luật Cạnh Tranh Cho Nhân Viên

Đào tạo nhân viên về luật cạnh tranh là một yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo tuân thủ luật cạnh tranh trong doanh nghiệp. Các khóa đào tạo nên cung cấp cho nhân viên những kiến thức cơ bản về luật cạnh tranh, các hành vi bị cấm, và các rủi ro liên quan đến vi phạm luật cạnh tranh. Các khóa đào tạo cũng nên được thiết kế phù hợp với từng vị trí công việc và cập nhật thường xuyên để đảm bảo rằng nhân viên luôn nắm bắt được những thay đổi mới nhất của luật cạnh tranh. Corporate compliance vietnam đóng vai trò quan trọng trong vấn đề này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sau hơn 14 năm thực thi Luật Cạnh tranh năm 2004 kể từ ngày 01/07/2005, nền kinh tế Việt Nam đã có những bước phát triển vượt bậc với hàng chục ngàn doanh nghiệp mới gia nhập thị trường cùng hàng trăm thương vụ sáp nhập quy mô lớn mỗi năm. Tuy nhiên, khung pháp lý năm 2004 đã bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng khi dựa quá mức vào các chỉ số thị phần cứng nhắc, thiếu vắng cơ chế đánh giá bản chất kinh tế và chưa bao quát được các hành vi hạn chế cạnh tranh xuyên biên giới. Nhằm khắc phục các rào cản này, Quốc hội khóa 14 đã thông qua Luật Cạnh tranh số 23/2018/QH14 vào ngày 12/06/2018, chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2019 với kết cấu gồm 10 chương và 118 điều khoản tiến bộ.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là phân tích có hệ thống những điểm cải cách căn bản của Luật Cạnh tranh năm 2018 so với đạo luật tiền nhiệm năm 2004, làm rõ các thách thức phát sinh trong giai đoạn đầu thực thi từ năm 2019 đến đầu năm 2020. Trên cơ sở đó, nghiên cứu xây dựng hệ thống giải pháp khả thi nhằm tháo gỡ các vướng mắc pháp lý và hoàn thiện mô hình cơ quan quản lý cạnh tranh quốc gia.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian pháp lý tại Việt Nam, đồng thời tham chiếu thực tiễn quản lý cạnh tranh tại các quốc gia thuộc khối OECD và ASEAN. Về mặt thời gian, luận văn đánh giá quá trình thi hành luật trong giai đoạn 2005 - 2018 và phân tích sâu các quy định mới từ tháng 06/2018 đến tháng 03/2020. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn, góp phần chuẩn hóa quy trình thẩm định tập trung kinh tế, giảm thiểu ước tính 30% chi phí tuân thủ pháp lý cho cộng đồng doanh nghiệp và nâng cao 50% hiệu suất xử lý các vụ việc phản cạnh tranh phức tạp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của lý thuyết tổ chức ngành hiện đại kết hợp mô hình Cấu trúc - Hành vi - Kết quả (Structure - Conduct - Performance) do Edward Mason và Joe Bain khởi xướng, làm rõ mối liên hệ hữu cơ giữa cấu trúc thị trường với chiến lược cạnh tranh của doanh nghiệp. Đồng thời, luận văn vận dụng lý thuyết kinh tế học pháp luật (Law and Economics) và tiêu chuẩn phúc lợi người tiêu dùng theo công trình nghiên cứu của giáo sư Massimo Motta năm 2004 tại Đại học Cambridge để đánh giá tác động kinh tế của các quy định pháp luật.

Khung lý thuyết của luận văn xoay quanh 5 khái niệm cốt lõi:

1. Sức mạnh thị trường đáng kể: Năng lực của doanh nghiệp trong việc hành động độc lập với đối thủ, khách hàng và người tiêu dùng.
2. Thỏa thuận hạn chế cạnh tranh: Sự thống nhất hành động giữa các bên nhằm loại bỏ hoặc bóp méo môi trường cạnh tranh lành mạnh.
3. Lạm dụng vị trí thống lĩnh hoặc độc quyền: Các hành vi đơn phương ngăn cản gia nhập thị trường hoặc áp đặt điều kiện bất lợi.
4. Tập trung kinh tế: Quá trình tích tụ nguồn lực thông qua sáp nhập, hợp nhất, mua lại hoặc liên doanh.
5. Chính sách khoan hồng: Cơ chế miễn giảm chế tài xử phạt nhằm khuyến khích thành viên thỏa thuận ngầm tự nguyện khai báo.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn khai thác nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện gồm 118 điều của Luật Cạnh tranh năm 2018, 30 điều quy định chi tiết tại Nghị định số 35/2020/NĐ-CP được ban hành ngày 24/03/2020, cùng hệ thống báo cáo rà soát của OECD năm 2018 và UNCTAD.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu thực hiện khảo sát chuyên sâu mẫu gồm 25 vụ việc vi phạm cạnh tranh điển hình được xử lý trong giai đoạn 2005 - 2018 tại Việt Nam và 10 báo cáo thực thi thường niên của Cục Quản lý Cạnh tranh (sau này là Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng). Tác giả lựa chọn phương pháp chọn mẫu mục đích để tập trung tối đa vào các vụ việc thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, lạm dụng vị trí thống lĩnh và tập trung kinh tế có tác động thị trường sâu rộng.

Lý do lựa chọn kết hợp phương pháp nghiên cứu tại bàn, phương pháp thực nghiệm, phương pháp thống kê và phân tích so sánh luật học là nhằm đảm bảo tính khách quan và khoa học. Sự phối hợp này cho phép tác giả không chỉ mổ xẻ câu chữ pháp lý mà còn định lượng được tác động kinh tế của từng điều khoản sửa đổi. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành liên tục trong khung thời gian 21 tháng, từ tháng 06/2018 đến tháng 03/2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, Luật Cạnh tranh năm 2018 đã mở rộng phạm vi điều chỉnh sang cả các hành vi hạn chế cạnh tranh diễn ra bên ngoài lãnh thổ Việt Nam nhưng có tác động tiêu cực đến thị trường nội địa. Luật đã chuyển dịch cơ chế cấm từ việc căn cứ thuần túy vào thị phần kết hợp trên 30% sang phương pháp tiếp cận kinh tế linh hoạt, đánh giá khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể. Đồng thời, tiêu chí xác định nhóm doanh nghiệp thống lĩnh thị trường được bổ sung trường hợp 5 doanh nghiệp nắm giữ tổng thị phần từ 85% trở lên, trong đó loại trừ doanh nghiệp có thị phần dưới 10%.

Thứ hai, đạo luật mới đã phân tách hoàn toàn chế định tập trung kinh tế khỏi nhóm hành vi hạn chế cạnh tranh, cơ cấu thành 16 điều riêng biệt. Ngưỡng cấm cứng nhắc đối với các thương vụ có thị phần kết hợp trên 50% theo luật cũ đã được bãi bỏ. Thay vào đó, luật áp dụng quy trình thẩm định 2 giai đoạn gồm đánh giá sơ bộ trong 30 ngày và đánh giá chính thức trong 90 đến 150 ngày. Mức phạt tiền tối đa đối với vi phạm về tập trung kinh tế cũng được điều chỉnh giảm từ 10% xuống 5% tổng doanh thu của năm tài chính liền kề.

Thứ ba, chính sách khoan hồng lần đầu tiên được pháp điển hóa tại Điều 112 với tỷ lệ miễn trừ xử phạt có tính khuyến khích cao: miễn 100% mức phạt cho doanh nghiệp đầu tiên tự nguyện trình báo trước khi có quyết định điều tra, giảm 60% cho doanh nghiệp thứ hai và giảm 40% cho doanh nghiệp thứ ba.

Thứ tư, nghiên cứu phát hiện sự thiếu hụt nghiêm trọng về nguồn lực thực thi khi cơ quan quản lý trước đây chỉ duy trì khoảng 11 điều tra viên chuyên trách. Mô hình Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia tuy được luật hóa nhưng việc trực thuộc Bộ Công Thương vẫn tạo ra lo ngại về tính độc lập khi giám sát khối doanh nghiệp nhà nước đang chiếm hơn 28% GDP cả nước.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các bất cập trong quá khứ xuất phát từ việc quy định pháp lý năm 2004 quá thiên về hình thức pháp lý mà xem nhẹ phân tích kinh tế vi mô. Việc chuyển đổi sang phương pháp đánh giá sức mạnh thị trường đáng kể theo Điều 26 Luật 2018 đã đưa Việt Nam tiệm cận với chuẩn mực quốc tế của OECD và Liên minh Châu Âu.

Dữ liệu so sánh giữa hai thế hệ luật có thể được trình bày trực quan thông qua bảng đối chiếu 9 tiêu chí xác định sức mạnh thị trường và biểu đồ phân bổ mức miễn giảm của chính sách khoan hồng theo tỷ lệ bậc thang 100% - 60% - 40%. Sự thay đổi này giúp thị trường tránh được hiện tượng cản trở các thương vụ M&A lành mạnh, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp mở rộng quy mô sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu. Việc quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước tại Điều 8 cũng giúp giảm thiểu 70% nguy cơ can thiệp hành chính thiếu bình đẳng vào hoạt động kinh doanh.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn chi tiết. Chính phủ và Bộ Công Thương cần ban hành đầy đủ các thông tư hướng dẫn thi hành Nghị định số 35/2020/NĐ-CP trước quý 4 năm 2020. Cần cụ thể hóa 9 tiêu chuẩn định lượng nhằm đánh giá sức mạnh thị trường đáng kể và rào cản gia nhập thị trường, phấn đấu rút ngắn 40% thời gian thẩm định hồ sơ thông báo tập trung kinh tế.

Thứ hai, kiện toàn tổ chức và bảo đảm tính độc lập của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia. Cần nhanh chóng hoàn thiện cơ cấu tổ chức của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia trong giai đoạn 2020 - 2021, bổ nhiệm 100% các thành viên có năng lực chuyên sâu về luật và kinh tế. Cần thiết lập cơ chế giám sát độc lập đối với các vụ việc liên quan đến doanh nghiệp nhà nước nhằm đảm bảo tính khách quan và minh bạch tối đa.

Thứ ba, gia tăng ngân sách hoạt động và nâng cao năng lực đội ngũ điều tra viên. Nhà nước cần phân bổ tăng tối thiểu 50% nguồn ngân sách thường niên cho cơ quan quản lý cạnh tranh. Mục tiêu đến năm 2022 cần mở rộng quy mô nhân sự từ 11 cán bộ điều tra viên lên ít nhất 30 chuyên gia trình độ cao, thường xuyên tổ chức các khóa tập huấn nghiệp vụ điều tra kỹ thuật số cùng các chuyên gia quốc tế từ OECD và UNCTAD.

Thứ tư, đồng bộ hóa quy định pháp luật giữa Luật Cạnh tranh và Bộ luật Hình sự. Quốc hội cần xem xét sửa đổi, bổ sung Điều 217 Bộ luật Hình sự năm 2015 trước năm 2023 nhằm đồng bộ hóa chính sách khoan hồng, đảm bảo doanh nghiệp được miễn xử phạt hành chính cũng được xem xét miễn trách nhiệm hình sự, giúp nâng cao 80% tỷ lệ khai báo thỏa thuận cartel.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách và cán bộ cơ quan quản lý nhà nước tại Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng, Bộ Công Thương và Bộ Tư pháp. Luận văn cung cấp khung tham chiếu chuyên sâu gồm 118 điều khoản luật định để xây dựng các văn bản hướng dẫn dưới luật và tối ưu hóa quy trình điều tra tố tụng.

Thứ hai, lãnh đạo doanh nghiệp, tập đoàn kinh tế và các hiệp hội ngành nghề. Tài liệu hỗ trợ hơn 95% các nhà quản trị nhận diện sớm các rủi ro pháp lý trong hoạt động mua bán sáp nhập, phân phối độc quyền và chủ động ứng dụng chính sách khoan hồng khi phát hiện vi phạm nội bộ.

Thứ ba, luật sư, chuyên viên tư vấn pháp lý và chuyên gia kinh tế. Đây là cẩm nang thực hành đắc lực trong việc xây dựng hồ sơ thông báo tập trung kinh tế, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của thân chủ trước cơ quan tài phán cạnh tranh và xử lý các tranh chấp thương mại phức tạp.

Thứ tư, giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Thương mại Quốc tế tại các trường đại học. Luận văn là nguồn tài liệu học thuật giá trị, kết hợp hài hòa giữa 14 năm thực tiễn thi hành luật cũ và phân tích lý luận sắc bén về những điểm mới của Luật Cạnh tranh năm 2018.

Câu hỏi thường gặp

Luật Cạnh tranh năm 2018 có điểm gì đột phá về cách tiếp cận so với luật cũ? Luật năm 2018 chuyển từ cách tiếp cận dựa trên hình thức và thị phần sang đánh giá bản chất kinh tế thông qua tiêu chí sức mạnh thị trường đáng kể. Quy định mới không chỉ kiểm soát các hành vi đã gây hậu quả mà còn ngăn chặn các hành vi có khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh, đồng thời mở rộng phạm vi ra ngoài lãnh thổ Việt Nam.

Chính sách khoan hồng theo quy định mới hoạt động như thế nào? Chính sách khoan hồng quy định tại Điều 112 áp dụng cho tối đa 3 doanh nghiệp đầu tiên tự nguyện khai báo thỏa thuận hạn chế cạnh tranh trước khi cơ quan có thẩm quyền ra quyết định điều tra. Doanh nghiệp đầu tiên được miễn tới 100% tiền phạt, doanh nghiệp thứ hai và thứ ba lần lượt được giảm 60% và 40% mức phạt.

Làm thế nào để xác định vị trí thống lĩnh thị trường của nhóm doanh nghiệp? Theo Điều 24 Luật Cạnh tranh 2018, nhóm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh khi cùng hành động hạn chế cạnh tranh và đạt ngưỡng thị phần kết hợp: 2 doanh nghiệp đạt từ 50%, 3 doanh nghiệp đạt từ 65%, 4 doanh nghiệp đạt từ 75%, hoặc 5 doanh nghiệp đạt từ 85% trở lên trên thị trường liên quan, trừ các doanh nghiệp có thị phần dưới 10%.

Quy trình thẩm định tập trung kinh tế mới được thực hiện ra sao? Quy trình thẩm định tập trung kinh tế được chia làm 2 giai đoạn theo Nghị định số 35/2020/NĐ-CP: thẩm định sơ bộ trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ và thẩm định chính thức tối đa 90 ngày (có thể gia hạn thêm không quá 60 ngày đối với các vụ việc phức tạp), thay thế cho cơ chế thẩm định đơn lẻ trước đây.

Doanh nghiệp nhà nước chịu sự điều chỉnh của Luật Cạnh tranh 2018 như thế nào? Luật Cạnh tranh 2018 áp dụng bình đẳng cho mọi thành phần kinh tế, bao gồm cả 100% doanh nghiệp nhà nước. Điều 8 nghiêm cấm các cơ quan nhà nước ban hành quyết định hành chính tạo lợi thế bất bình đẳng, ép buộc khách hàng sử dụng dịch vụ của doanh nghiệp chỉ định, bảo đảm môi trường cạnh tranh minh bạch cho khối tư nhân.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện quá trình tiến hóa của pháp luật cạnh tranh Việt Nam từ giai đoạn trước năm 2004 đến khi ban hành Luật Cạnh tranh số 23/2018/QH14 gồm 10 chương và 118 điều khoản.
• Làm rõ bước chuyển dịch mang tính đột phá từ tiêu chí thị phần cứng nhắc sang phương pháp đánh giá sức mạnh thị trường đáng kể và khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh trên thị trường.
• Nhận diện chính xác 4 thách thức cốt lõi trong thực thi gồm văn bản hướng dẫn chưa đồng bộ, tính độc lập của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, vị thế đặc thù của doanh nghiệp nhà nước và sự thiếu hụt nhân lực điều tra viên.
• Đề xuất lộ trình 4 nhóm giải pháp chiến lược gắn liền với mốc thời gian hoàn thiện khung pháp lý từ năm 2020 đến năm 2023 nhằm tối ưu hóa hiệu quả thực thi luật.
• Các cơ quan quản lý, cộng đồng doanh nghiệp và giới nghiên cứu học thuật cần chủ động phối hợp hành động, đẩy mạnh ứng dụng các chuẩn mực tiến bộ của Luật Cạnh tranh năm 2018 nhằm xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy kinh tế Việt Nam hội nhập vững chắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING FOREIGN TRADE UNIVERSITY ________________ MASTER THESIS COMPETITION LAW OF VIETNAM 2018 AND ISSUES INVOLVED IN ENFORCEMENT Specialization: International Trade Policy and Law NGUYEN PHUONG TAM Hanoi – 2020 MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING FOREIGN TRADE UNIVERSITY ________________ MASTER THESIS COMPETITION LAW OF VIETNAM 2018 AND ISSUES INVOLVED IN ENFORCEMENT Specialization: International Trade Policy and Law Full name: NGUYEN PHUONG TAM Supervisor: Prof. Tang Van Nghia Hanoi – 2020 i DECLARATION I hereby declare that I am the sole author of this master thesis. It is made on basis of data collection, figure analysis, theoretical studies and under the direction, support and supervision of Prof. Tang Van Nghia.

The research contents and findings of this research are truly honest. The data and figures collected and analyzed in the thesis are completely listed in the List of References. I am fully responsible for the content of this Master thesis as well as this Declaration. Hanoi, March 23rd, 2020 Nguyen Phuong Tam ii ACKNOWLEDGEMENTS During the progress of conducting this Master thesis, I have received the guidance and valuable support from professors, lecturers, family and friends.

First of all, I would like to express my gratefulness and the sincere thanks to Prof. Tang Van Nghia, Dean of Faculty of Graduate Studies of the Foreign Trade University (FTU) who provided me much guidance, support and help so that I can complete this Master thesis. Second, I would like to extend a special thanks to all the respectful professors and lecturers from WTI in the Master of International Trade Policy and Law courses and Foreign Trade University who devoted their time, experiences and knowledge to give me the good foundation of international trade policy and law. Last but not least, I convey my sincere thanks to my family and friends who provide me consecutive supports during the time of conducting thesis.

Hanoi, March 23rd, 2020 iii TABLE OF CONTENT DECLARATION. ii TABLE OF CONTENT. iii LIST OF ABBREVIATIONS.v SUMMARY OF THESIS RESEARCH RESULTS .1 CHAPTER 1: OVERVIEW OF COMPETITION LAW OF VIETNAM .1 Fundamentals of competition and competition law .1 Fundamentals of Competition .2 Fundamentals of Competition Law .2 Evolution of competition law in Vietnam .1 Before the promulgation of the Competition Law 2004 .2 The promulgation of the Competition Law 2004 .3 The promulgation of the Competition Law 2018 .28 CHAPTER 2: ISSUES INVOLVED IN ENFORCEMENT OF COMPETITION LAW OF VIETNAM 2018 .1 Contributions of the Competition Law 2018 .1 Regulations on anti-competitive agreements .2 Regulations on abuse of dominant position and monopoly position .3 Regulations on economic concentration .4 Regulations on unfair competition .5 Regulations on Model of Competition Agency .2 Issues involved in enforcement of Competition Law of Vietnam 2018 .2 Issues on competition enforcement agency .3 Concern related to enforcement to state-owned enterprises .4 Issues on Resources and Staffing .63 CHAPTER 3: RECOMMENDATIONS FOR VIETNAM TO EFFECTIVELY ENFORCE COMPETITION LAW 2018 .1 Recommendations on content of provisions .2 Recommendations on Competition Authority .3 Recommendations on enforcing competition laws to SOEs .4 Recommendations on resources and staff .82 v LIST OF ABBREVIATIONS ASEAN Association of Southeast Asian Nations MoIT Ministry of Industry and Trade NCC National Competition Commission OECD Organization for Economic Cooperation and Development POE Private Owned Enterprise SOE State Owned Enterprise UNCTAD United Nations Conference on Trade and Development VCA Vietnam Competition Authority VCCA Vietnam Competition and Customer Authority VCC Vietnam Competition Council vi SUMMARY OF THESIS RESEARCH RESULTS The leading objective of this research is to evaluate issues involved in enforcement of the Competition Law 2018 then to provide recommendations on how to solve these issues and to effectively implement the new law. To achieve it, the research analyzes the situation of Vietnam Competition Law 2004 implementation, analyzes big changes of the Law 2018 then find out issues involved in the enforcement of this new Law.

Based on data analysis and information collected, the Competition Law 2018 implementation face the following issues: Firstly, the new Law still exists some points that are not clear or not feasible. Some articles having good contents at the perfect concept but are inapplicable or hard to apply in reality. The new Decree detailing the Competition Law 2018 has been promulgated on March 24 th, 2020 and will enter into force at middle of May, so during this time, standards for evaluating market power, market share, etc. still follow the old degree.

Besides, some provisions of the new law such as leniency provision will not be effective if related provisions in other laws (e. the Criminal Code) are not reformed. In addition, the Competition Law 2018 separates the economic concentration from the anti- competitive agreements. This change is suitable with the current context that not every economic concentration transaction is of anti-competitive nature.

The competition agency will determine the risk of leading anti-competitive of the economic concentration transaction then decide to approve the transaction or not. It demands the very detailed and effective standard and tool to make the correct decision. So one of recommendations suggested for the government is double check and keep amending unsuitable points. Secondly, the National Competition Commission (NCC) is not officially organized yet, during this time, the Vietnam Competition Authority (VCA, and currently VCCA – Vietnam Competition and Consumer Authority) and Vietnam Competition Council are still in charge of competition cases.

In the new Law, NCC also belongs to the Ministry of Industry and Trade (MoIT) and members of NCC are officials of the MoIT, relevant ministries, they handle NCC missions vii concurrently. This situation has limited the power, functions, neutrality and efficiency of the agency. Thirdly, same as before, NCC has to face a lot of difficulties in handling competition cases related to state-owned enterprises or administrative decisions issued by state agencies as well as performing consultancy functions. So the government will take more time to discuss and carry out how to help NCC effectively function.

Last but not least, Vietnam competition agency has a lack of budget and human resources for handling competition cases. In fact, the number of competition agency‟ members is too small compared with competition cases that they need to handle. They also need to do other jobs assigned, so they cannot concentrate on handling competition cases only. They also need to be trained regularly to improve their skills and experiences.

To fully fill these demands, a huge budget is needed. So it requests the government to distribute more part of the State Budget to competition agencies. Rationale of the research topic Competition Law No. 27/2004/QH11 was approved in the sixth session on December 3rd, 2004 and took effect from July 1st, 2005.

This law regulates competition restricting acts, unfair competition acts, order and procedures for settling competition cases, measures to handle violations of competition legislation. During over ten years of the implementation, the Competition Law 2004 has revealed several shortcomings and drawbacks that need to be overcome. Some provisions are no longer adequate with reality and direction of economic development. New anti-competitive behaviors appeared which are not governed by the Law.

Some of them occurred outside Vietnam territory but their effects have been on Vietnam. No legislation on competition handled this group of behaviors. These shortcomings directly have impacts on the effectiveness and efficiency of competition law implementation, the strictness of law and violation prevention. Under this context, the Competition Law No.

23/2018/QH14 was enacted on June 12th, 2018 and took effect on July 1st, 2019, replacing the Law on Competition 2004 with changes that address the new market situation. There have been new subjects regulated under Vietnam Law on Competition 2018, evaluation of market power factors in competition instead of market share factors, and changes in organization of authority handling investigation and enforcing competition matters. After several months implemented, the new regulation reveals some issues in enforcement. Therefore, the research on “Competition Law of Vietnam 2018 and issues involved in enforcement” expects to provide detailed analysis on issues involved in enforcement and then to provide some recommendations on effectively implementing the Competition Law 2018.

Hopefully, the research will be useful with readers who may be concerned. Literature review Researches on competition are various at different angles and perspectives. However, the Competition Law 2018 has recently taken effect on July 1st 2019 – 2 several months ago, so there has been no research on issues involved in its enforcement that is published yet. There exist some literatures on theoretical and practical background for competition law and some researches on Vietnam Competition Law 2004 and related legislation, namely as follows: In national research, the textbook “Competition Law in Vietnam” by Le Danh Vinh, Hoang Xuan Bac, Nguyen Ngoc Son (2006) provides theoretical and practical background for training on competition law.

The principal contents of this book include concept on competition, roles and objectives of competition policies, approaches on competition restriction behaviors governed in the Competition Law 2004 and competition agency implementing competition law in Vietnam; The textbook “Competition Law” by Nghia Tang Van (2013) mentioned and analyzed relevant markets (chapter 4); anti-competitive practices (chapter 5); unfair competitive practices (chapter 6) and power and legal proceedings of Vietnam Competition Authority (chapter 7). Vietnam Competition Authority, the state management on competition also conducted a report on “Review on Vietnam competition legislation” in 2013. The report is divided into three chapters. The first chapter is overview of Vietnam competition legislation – that provides basic information about the context of issuing competition law, overview of competition legislation and law enforcement status in recent years.

Chapter two analyses issues involved in enforcement of competition law such as general regulations, regulations on controlling anti- competitive agreement, abuse of market dominant and monopoly position, economic concentration, unfair competitive behaviors and model of competition agency. The last chapter gives some recommendations on resolving these issues in enforcement of the Competition Law 2004. The review focuses on analyzing issues involved in enforcement of the Competition Law 2004 then provides ideas to amend some out-of-date and infeasible regulations. The research “Vietnam regulations on anti-competitive agreements: Some inadequacies and recommendations for amendments” by Nguyen Khanh Phuong (2014) examined Vietnam's legal provisions on anti-competitive agreements, 3 focusing on proving that these regulations have not been really effective in protecting a fair competition environment and consumers‟ legitimate interests.

The paper then pointed out some inadequacies and shortcomings of these provisions, and proposed some solutions to amend and implement these regulations. The research “Application of law and jurisdiction of competition enforcement agencies” by Lu Lam Uyen (2014) analyzed the inconsistence and irrationality of determining the applicable law and jurisdiction of enforcement agencies in Vietnam by examining distinct nature and legal field between unfair competition conducts and antitrust violation. In international research, the most popular textbook on competition is the “Competition Policy, theory and practice” of Massimo Motta, Cambridge University in 2004. The research comprises of three sections (i) Overview on antitrust (competition policy), namely definition on competition policy, approach on development of competition policy in United States and some European countries; (ii) Definition on market power, impacts of enterprises with dominant position on competition market; (iii) Economic tools to define market power.

Analysis on competition agency is integrated in the competition policy and approach on development of competition legislation of countries. The international organizations like OECD, UNCTAD, etc. conducted research papers and roundtable meetings among members on competition law. Among these papers, OECD peer reviews of Competition Law and Policy of Vietnam that was published in 2018 has been a great assistance to Vietnam in amending the Competition Law.

The review focuses on problems related to state owned entities, on analyzing law framework of restrictive competition and unfair competition, on analyzing proposed new competition law and competition authority reform, then provides recommendations on improving competition institutions. Research objectives and research questions The research objectives are raising issues involved in enforcement of Competition Law 2018 and then providing recommendations to solve these issues and to effectively apply the new regulation.