ĐẶT VẤN ĐỀ Ngày nay mọi sự hoạt động của con người nhằm thực hiện các mục tiêu phát triển của các quốc gia khác nhau đã và đang tác động đến toàu bộ môi trường thiên nhiên của hành tỉnh chúng ta. Việc phát triển sẽ đi đôi với sự cạn kiệt các tài nguyên thiên nhiên và giảm sút chất lượng môi trường sống, đe doa trực tiếp đến sức khoẻ con người và hệ sinh thái. Theo thống kê chưa dây đủ, cho đến nay sự phát triển của nền văn minh nhan loại đã đưa vào môi trường khoảng hơn 2000 các chất độc bại. Các môi trường không khí, nước ngọt, nước đại đương, đất, lương thực, thực phẩm.đang bị ð nhiễm.
Tầng Ozone bảo vệ trái đất dang bị phá huỷ khí hậu trái đất đang biến đổi không thuận lợi, sự nóng lên toàn cầu do sự hình thành các chất khí nhà kính và mực nước biển đang đâng cao đe doa nhấn chìm tmiột phần lãnh thổ ven biển. Do đó, việc bảo vệ môi trường khỏi bị 6 nhiễm là một chiến lược có tẩm quan trọng đặc biệt và mối quan tâm hàng đầu không chỉ của một địa phương, một quốc gia hay một khu vực nào mà là của cả cộng đồng thế giới. Bảo vệ môi trường là một vấn để rộng lớn mang tính toàn cầu. Để có được một bức tranh về sự ô nhiễm môi trường, trước tiên ta hãy xét đến tình hình ô nhiễm môi trường cửa nước ta hiện nay, Đồ Tà môi trường nước, khí và đất.
Mức đọ ö nhiễm môi trường phụ thuộc nhiều vào các nguồn chất thải. Đó là các nguồn thải thiên nhiên và nguồn thái nhân tạo. Nguồn thải thiên nhiên Là nguồn thải sinh ra do các hiện tượng trong tự nhiên a. Đối với môi trường khí: Đó là các quá trình phong hoa đất đá, phân huỷ các chất hữu cơ, các chất đã có sẵn trong tự nhiên được đưa vào không khí, như bụi, các chất xạ tự nhiên, các bản phẩm do hoạt động của núi lửa.
Hầu hết các chất thải đều được đưa vào không khí qua lớp tiếp xúc không khí, đất và nước. Ví dụ: Vùng đồng lúa nước và đâm lầy chất thải chính là khí trêtan (CH¿) núi lửa đưa vào không khí một lượng rất lớn bụi, khí SÚ; và các kim loại nặng._Đới với môi trường nước: Thì các chất thải tự nhiên xâm nhập vào môi trường nước vẫn đa dạng. Các chất thải ở trong không khí cuối cùng cũng được đưa vào nguồn nước đo mưa, rồi trên mặt đất lưôn có sẵn các chất độc hại như phóng xạ, các kim loại nặng như chỉ, đồng, Manggan, thuỷ ngân hoặc các chất hữu cơ do phân huỷ xác của sinh vật, các chất này được nước mưa đưa vào nguồn nước. Do vậy, mức độ ð nhiễm lớn tập trung tại nơi tập trung nước của các lưu vực và vào thời kỳ đầu mùa mưa.
Nguồn thải nhân tao Nguồn thải nhân tạo là đo con người tạo ra gây ð nhiễn nghiêm trong môi trường khí, nước và đất. Đối với môi trường khí: Có hàng trăm chất thái khác nhau được đưa vào không khí với khối lượng rất lớn. Mức độ thải do hoạt động của con người đang tăng lên ngày càng cao phụ thuộc vào sự gia tăng dân số và như cầu trưng bình cho một cá thể. Hiện nay, hàng năm khí quyển nhận khoảng 200 triệu tấn lưu huỳnh từ các nguồn thải, trong tổng số đó thì hơn 90%1à đo đốt các nhiên liệu hoá thạch tạo ra.
Các chất thải đo con người tạo ra chỉa làm 3 nhóm chính: Đó là các nguồn thải sinh hoạt, nguồn thải nông nghiệp và nguồn thải công nghiệp. * Nguồn thải sinh hoạt: Các chất ô nhiễm trong sinh hoạt chủ yếu là đo quá trình phân hủy các chất thải sinh hoạt như phân, rác. Khí thải chủ yếu của quá trình phân huy chất thải sinh hoạt là khí CH4, NH3. Ngoài ra, chất thải sinh hoạt còn đọ việc dùng than và củi để nấu ăn tạo ra kể cả khí C02.
Lượng chat thai lon chủ yến tập trung Ở các vùn dân cư đông đức như thành phố, thị xã và khu vực dong đân cư ở ngoại thành. Nhìn chung chất thải sinh hoạt không đóng gop dang kể vào việc làm thay đổi tính cHất của môi trường không khí, nhưng có ảnh - hướng xấu tới sức khoẻ con người nếu không được xử lý tốt. - * Nguồn thải nông nghiệp: Chất thải trong công nghiệp dược dưa vào không khí theo hai hình thức, chủ yếu là các chất phát sinh từ các sản phẩm phế thải của nông nghiệp như khí CO¿, CHạ, và các chất phát sinh trong sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu và được đưa vào khí quyển do phun rải chúng hoặc thông qua các phần ứng thứ cấp để tạo ra các chát khí. Chẳng hạn phân đạm tạo ra khí NÓ; và NO,.
Chat thai trong nong nghiệp được phát thai trong một khu vực rộng lớn ở một khu vực nhất định, nó tương tự như phát thải tự nhiên. Sự khác nhau cơ bản giữa phát thải tự nhiên và phát thải nông nghiệp là ở chỗ phát thải tự nhiên không thể hiện tính chủ kỳ rõ rệt, trong lúc đó phát thải nông nghiệp chỉ tập trung vào thời vụ chính. * nguồn thải công nghiệp: Nguồn thải công nghiệp đưa vào không khí nhiều loại chất đọc hại và cũng là nguồi thải chủ yếu nhất. Khác với các loại nguồn thải nông nghiệp và nguôn thải sinh hoạt, nguồn thai công nghệp là loại nguồn thải tập trung các chất thoát ra từ một vùng rất nhỏ.
Với nguồn thải tập trưng mà đôi khi còn gọi là nguồn điểm, chất thải tập trung cao trong khu vực thải và piẩm nhanh theo khoảng cách xa dân nguồn thải. Sự phân bố các chất ô nhiễm xưng quanh nguồn thải phự thuộc vào độ cao của nguồn thấi và tình hình khí tượng trong khu vực, trước hết là gió và tính bất ổn định của khí quyển. Vì cấu trúc các yếu tố môi trường xung quanh nguồn thải rất phức tạp, do vậy chỉ một ít điểm đo đạc lẻ tế không cho phép biết đựợc thực trạng môi trường trong khu vực. Trong thực tế, bức tranh môi trường trong khu vực thành phố và khu công nghiệp phức tạp hơn nhiều.
Bởi vì một khu công nghiệp thường bao gồm nhiều nhà máy, xen lẫn trong đó có các khu đân cư, mạng lưới giao thông. Vì vây, việc kiểm soát môi trường trong tình hình phức tạp như vậy cần có môt hệ thống đo đạc gồm nhiều điểm do, được bố trí một cách hợp lý và trong trường hợp có thể thì các điểm do được bố trí theo kiểu 6 vuông. Thanh phan các chất thải công nghiệp rất đa dạng, mỗi một ngành công nghệp tạo ra một chất thải chính và một số loại chất thải phụ. Các chất thải chính trong công nghiệp được hình trình bày trong bang dudi day: * Bang 1: Thành phần chất thải củn một số nhà máy Loại c0ng nghiệp.
- Thành phần chất thải vào không khí Nhà máy nhiệt điện chạy than S0;, CÓ, N0,, CÓ; Nhà máy nhiệt điện chạy dầu S02, NO,, mudi than, CO2 Nhà máy phân lân Bụi, S0;,HIF Nha may phan dam NH¡, S0; Nhà máy'tao sư * S0; NO,, C0;,và các khí hữu cơ. Nhà máy sẵn xuất bột than C0;, CÓ, S0;, NU Nha may xi mang Bui, CO, CQ, S02, NO,. Từ bảng trên ta thấy rằng các ngành công nghiệp thải vào không khí nhiều chất khác nhau, nhưng chủ yếu là các chất như bựi C0;, S0;,C0a. Cường độ thải phụ thuộc nhiều vào thông số như: sẵn lượng hoặc công suất.
vật liệu được sử dụng, trang thiết bị, quy trình sản xuất và phương pháp xử lý các chất thải trước khỉ thải vào khí quyển. Trong công nghiệp năng lượng chẳng hạn, nếu dùng than có hàm lượng tro và lưu huỳnh cao thì trong khí thải chứa nhiều bụi và khí C0;. Qui trình sản xuất và trang thiết bị cũng ảnh hưởng đến cường độ thải. Ví dụ, đây truyền lạc hậu tiêu thụ nhiều nhiên liệu và sản ra nhiều chất thai tính trên một đơn vị sản phẩm.
Điều đễ thấy nhất là 6 tO, xe máy cũ đã thải ra nhiều khói hơn sơ với loại mới. Hiệu suất làm việc của các thiết bị xử lý chất thải có vai trò quan trọng nhất trong việc giẩm cường độ thải các chất độc hại của nhà máy. Để thấy rõ điều đó chúng ta hãy xem cường độ chất thải thay đổi. Đối với loại thiết bị xử lý tốt thì hiệu suất lọc bụi đạt trên 95% đối với thiết bị có hệ số lọc bựi 75% thì cường độ thái đã tầng lên 5 lần và khi thiết bị lọc bụi bị hỏng thì cường độ thải tầng lên !9 lần, "Trên cơ sở các nghiên cứu các nguồn thấi và các tính chất của nó, có thể rút ra một số nhận xét sau đây phục vụ cho công tác mạng lưới monitoring môi trường: - Các trạm nến ở phạm ví vùng, trong điều kiện cho phép thì nên gắn liển với một vùng sinh thái nào đó.
- Ngoài các yếu tố có tính chất "Truyền thống" bắt buộc. ở các trạm niên cần quan trắc thêm các loại chất thải tự nhiên đặc trưng cho khu vực. , Để thực hiện công việc monitoring môi trường trong khu vực công nghiệp và thành phố thì trạm phải bao gồm nhiều điểm quan trắc._ Các nguận thải nhận tao vào môi trường nước: Trong môi trường nước, chất gây ö nhiễm rất tiền tang va da dang. Hau hét cfc chat thai trong khong khí như bụi, các chất khí như S0;, N0, vv.
cuối cùng cũng được đưa vào môi trường nước. Quá trình di chuyển từ môi trừơng không khí vào môi trừơng nước của chất thai được thực hiện như sau: - Chất thải lắng đọng trên mặt đất đưới tác dụng cửa trọng lực được nước mưa rửa trôi và đưa vào nguồn nước. - Chất thải hoà lẫn vào nước mưa hoặc bị các piot nước mưa kéo theo trồng qúa trình rơi xuống đất. Trong nước mưa ngoài bụi, người ta còn tìm thấy rất nhiều thành phần hoá học khác.
Chẳng hạn có các ion như: K+,. Na*,Mg*,NH4*,S04",NO3;"HCO;,CL và các nguyên tố vỉ lượng hhư As,Be,Cd,Cr,Cs,Cu,Pb. Rõ rằng là hầu hết các nguồn thải từ môi trường nước còn nhận các chất thải từ các nguồn thải khác. Cũng như trong môi trường không khí, các chất thải trong môi trường nước có nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc nhân tạo.Trong nhiều lrường hợp, cường độ của nguồn thải tự nhiên lại phụ thuộc vào sự hoạt động của con se ả 4g, ` & ~ " ` 2 ` người chẳng hạn như nạn phá rừng đầu nguồn đã làm tăng cường quá trình rửa trôi và xói mòm đất.
Nguồn thải nhân tạo gây ô nhiễm môi trường nước: Chất thải nhân tạo là các chất thải đo con người tạo ra.