Luận Án Về Mô Hình Truyền Thông Phát Triển Nông Nghiệp Tại Tây Bắc Việt Nam

Luận án trình bày mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp tại Tây Bắc Việt Nam, phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Phát Triển Nông Nghiệp
• Đề tài: Luận Án Ts Ttđc Mô Hình Truyền Thông Phát Triển Nông Nghiệp Ở Tây Bắc Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp ở Tây Bắc Việt Nam

Mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp ở Tây Bắc Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức và thúc đẩy sự phát triển bền vững của khu vực này. Tây Bắc, với đặc thù địa lý và văn hóa đa dạng, cần một mô hình truyền thông phù hợp để giải quyết các vấn đề nông nghiệp hiện tại. Việc nghiên cứu và áp dụng mô hình này không chỉ giúp cải thiện đời sống của người dân mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của toàn vùng.

1.1. Đặc điểm của nông nghiệp Tây Bắc Việt Nam

Nông nghiệp Tây Bắc Việt Nam có nhiều đặc điểm riêng biệt, bao gồm sự đa dạng về cây trồng và vật nuôi. Đặc biệt, vùng này nổi bật với các sản phẩm nông sản đặc trưng như chè, lúa, và các loại trái cây. Tuy nhiên, nông nghiệp ở đây vẫn gặp nhiều khó khăn do điều kiện tự nhiên khắc nghiệt và cơ sở hạ tầng chưa phát triển.

1.2. Vai trò của truyền thông trong phát triển nông nghiệp

Truyền thông đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin về chính sách, kỹ thuật sản xuất và thị trường cho nông dân. Việc nâng cao hiệu quả truyền thông sẽ giúp nông dân tiếp cận nhanh chóng và chính xác các thông tin cần thiết, từ đó cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm.

II. Vấn đề và thách thức trong mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp

Mô hình truyền thông hiện tại ở Tây Bắc Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Những vấn đề này bao gồm sự thiếu đồng bộ trong các chính sách truyền thông, cũng như sự chậm trễ trong việc cập nhật thông tin cho nông dân. Điều này dẫn đến việc nông dân không nhận được thông tin kịp thời và chính xác, ảnh hưởng đến quyết định sản xuất của họ.

2.1. Thiếu đồng bộ trong chính sách truyền thông

Chính sách truyền thông hiện tại chưa được triển khai đồng bộ, dẫn đến việc thông tin không đến được với nông dân một cách hiệu quả. Sự thiếu hụt này cần được khắc phục để đảm bảo rằng mọi nông dân đều có thể tiếp cận thông tin cần thiết.

2.2. Khó khăn trong việc tiếp cận thông tin

Nhiều nông dân ở Tây Bắc gặp khó khăn trong việc tiếp cận các phương tiện truyền thông hiện đại. Điều này làm giảm khả năng tiếp nhận thông tin về kỹ thuật sản xuất mới và các chính sách hỗ trợ từ chính phủ.

III. Phương pháp nghiên cứu mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp

Để phát triển mô hình truyền thông hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu hiện đại. Việc khảo sát thực địa, phỏng vấn nông dân và phân tích dữ liệu sẽ giúp xác định rõ hơn các nhu cầu và thách thức trong truyền thông nông nghiệp.

3.1. Khảo sát thực địa và phỏng vấn

Khảo sát thực địa và phỏng vấn nông dân là phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về nhu cầu và mong muốn của họ. Qua đó, có thể xác định được các vấn đề cụ thể mà nông dân đang gặp phải trong việc tiếp cận thông tin.

3.2. Phân tích dữ liệu và đánh giá

Phân tích dữ liệu thu thập được từ khảo sát sẽ giúp đánh giá hiệu quả của các phương thức truyền thông hiện tại. Điều này sẽ cung cấp cơ sở để đề xuất các giải pháp cải thiện mô hình truyền thông.

IV. Giải pháp nâng cao hiệu quả mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp

Để nâng cao hiệu quả của mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Những giải pháp này bao gồm việc đổi mới phương thức truyền thông, tăng cường đào tạo cho cán bộ truyền thông và cải thiện cơ sở hạ tầng truyền thông.

4.1. Đổi mới phương thức truyền thông

Đổi mới phương thức truyền thông là cần thiết để phù hợp với nhu cầu và thói quen tiếp nhận thông tin của nông dân. Việc áp dụng công nghệ thông tin và truyền thông hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả truyền tải thông tin.

4.2. Đào tạo cán bộ truyền thông

Đào tạo cán bộ truyền thông có trình độ chuyên môn cao sẽ giúp nâng cao chất lượng thông tin được truyền tải đến nông dân. Cán bộ truyền thông cần được trang bị kiến thức về nông nghiệp và kỹ năng giao tiếp hiệu quả.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu mô hình truyền thông

Kết quả nghiên cứu mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp sẽ được áp dụng thực tiễn tại các tỉnh Tây Bắc. Những ứng dụng này không chỉ giúp cải thiện đời sống nông dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực.

5.1. Thực tiễn áp dụng mô hình truyền thông

Mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp sẽ được áp dụng tại các tỉnh như Sơn La và Lai Châu. Việc áp dụng này sẽ giúp nông dân tiếp cận thông tin một cách nhanh chóng và hiệu quả hơn.

5.2. Đánh giá kết quả và tác động

Đánh giá kết quả và tác động của mô hình truyền thông sẽ giúp xác định những điểm mạnh và điểm yếu trong quá trình triển khai. Qua đó, có thể điều chỉnh và cải thiện mô hình cho phù hợp hơn với thực tiễn.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của mô hình truyền thông

Mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp ở Tây Bắc Việt Nam có tiềm năng lớn trong việc thúc đẩy sự phát triển bền vững. Việc tiếp tục nghiên cứu và cải tiến mô hình này sẽ giúp nâng cao hiệu quả truyền thông và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của nông dân.

6.1. Tầm quan trọng của mô hình truyền thông

Mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn tạo ra cơ hội cho nông dân tiếp cận thông tin và công nghệ mới. Điều này sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực.

6.2. Triển vọng phát triển mô hình trong tương lai

Triển vọng phát triển mô hình truyền thông trong tương lai rất khả quan. Việc áp dụng công nghệ mới và cải thiện cơ sở hạ tầng sẽ giúp mô hình này hoạt động hiệu quả hơn, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của nông dân.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu luận án tiến sĩ chuyên ngành Truyền thông đại chúng với đề tài "Mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp ở Tây Bắc Việt Nam" được triển khai nhằm giải quyết những yêu cầu thực tiễn và khoảng trống lý luận về vai trò của truyền thông đối với sự phát triển nông nghiệp bền vững tại địa bàn miền núi phía Bắc.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong tiến trình đổi mới và công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nông nghiệp, nông dân và nông thôn luôn được Đảng Cộng sản Việt Nam xác định giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng. Đối với Tây Bắc, đây là địa bàn chiến lược trọng yếu về kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh, chiếm gần 1/3 diện tích cả nước với dân số khoảng 11,6 triệu người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 63%. Mặc dù nông nghiệp là thế mạnh nền tảng, Tây Bắc vẫn là vùng đặc biệt khó khăn, tập trung tới 43 trên tổng số 62 huyện nghèo nhất cả nước, tỷ lệ hộ nghèo lên tới 25,6% (so với mức trung bình 10% của toàn quốc).

Sự phát triển nông nghiệp tại Tây Bắc thời gian qua được đánh giá là chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế sẵn có. Các nguyên nhân cơ bản xuất phát từ nhận thức chưa đầy đủ, chính sách thiếu tính đồng bộ, chậm điều chỉnh và đặc biệt là sự thiếu hụt các nghiên cứu lý luận có tính hệ thống. Tác giả luận án chỉ ra rằng những hạn chế này gắn liền với hoạt động truyền thông nông nghiệp trên hai phương diện thực tế:

• Phương diện truyền tải chủ trương, chính sách: Hoạt động truyền thông gặp phải hai vấn đề: hoặc các chính sách đúng đắn chưa được chuyển tải kịp thời, hiệu quả đến với người nông dân; hoặc các chính sách chưa hợp lý chậm được điều chỉnh do truyền thông chưa thực hiện tốt chức năng phản biện xã hội, chưa nắm bắt kịp thời các đặc thù về văn hóa, phong tục, tập quán, ngôn ngữ và điều kiện tiếp nhận của đồng bào dân tộc thiểu số.
• Phương diện truyền tải thông tin sản xuất, khoa học - kỹ thuật: Các thông tin về giống cây trồng, vật nuôi, công nghệ canh tác chưa đến được với công chúng một cách hiệu quả; hoặc nội dung truyền thông chưa phù hợp với các đặc thù sinh thái, khí hậu, thổ nhưỡng cục bộ của địa phương.

Về mặt lý thuyết, việc tiếp tục áp dụng mô hình truyền thông truyền bá một chiều (diffusion) và mô hình hiện đại hóa (modernization) – vốn từng phát huy tác dụng ở giai đoạn đầu đổi mới – đã bộc lộ sự bất cập, không bảo đảm được tính bền vững trong bối cảnh mới. Việc chuyển dịch sang mô hình truyền thông phát triển có sự tham gia, phù hợp với thực tiễn văn hóa và xã hội Tây Bắc, là khoảng trống cấp thiết mà luận án hướng tới giải quyết.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích tổng quát của luận án là trên cơ sở khảo sát, đánh giá đặc điểm, hình thức và nội dung truyền thông nông nghiệp tại Tây Bắc, đề xuất mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp cho vùng và luận chứng các giải pháp, khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả phục vụ mục tiêu phát triển bền vững.

Để đạt được mục đích trên, tác giả xác định ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa các kết quả nghiên cứu lý luận về truyền thông phát triển và mô hình truyền thông phát triển; phân tích quá trình hình thành, phát triển môi trường truyền thông nông nghiệp tại Việt Nam nhằm xác lập cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn.
2. Nhận diện các đặc điểm, rào cản và vấn đề đặt ra đối với truyền thông phát triển nông nghiệp Tây Bắc thông qua khảo sát thực tế tại hai tỉnh Sơn La và Lai Châu (tập trung vào nhu cầu thông tin, ngôn ngữ, văn hóa, khả năng tiếp cận phương tiện đại chúng và phi đại chúng).
3. Đề xuất và luận chứng các phương hướng cơ bản cùng các nhóm giải pháp chủ yếu nhằm đổi mới mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp phù hợp với vùng Tây Bắc.

Giả thuyết nghiên cứu

Luận án xây dựng ba giả thuyết nghiên cứu chính:

• Giả thuyết thứ nhất: Mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được xây dựng dựa trên sự vận dụng các lý thuyết hiện đại về truyền thông phát triển, khắc phục tình trạng chậm hình thành và thiếu đồng bộ hiện nay ở Tây Bắc.
• Giả thuyết thứ hai: Mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp đạt hiệu quả cao phải tương thích với các đặc thù kinh tế, văn hóa, xã hội của vùng Tây Bắc; kế thừa các giá trị hiện có và khắc phục các khiếm khuyết của mô hình cũ thông qua khảo sát thực tế.
• Giả thuyết thứ ba: Việc quán triệt đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước, kết hợp đồng bộ các kênh truyền thông đại chúng với truyền thông phi đại chúng (gắn với văn hóa bản địa), cùng việc đào tạo đội ngũ cán bộ truyền thông có năng lực chuyên môn và am hiểu phong tục địa phương, là những nhân tố quyết định hiệu quả của truyền thông nông nghiệp Tây Bắc.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp, được xác định là tập hợp các thành tố cơ bản của truyền thông phục vụ phát triển xã hội cùng các mối quan hệ tác động qua lại giữa các thành tố này nhằm thúc đẩy sản xuất nông nghiệp.
• Khách thể nghiên cứu: Hoạt động truyền thông phục vụ phát triển nông nghiệp vùng Tây Bắc Việt Nam.
• Đối tượng khảo sát: Các phương thức truyền thông phục vụ phát triển nông nghiệp tại địa bàn nghiên cứu.
• Phạm vi thời gian: Từ năm 1986 (thời điểm Việt Nam bắt đầu công cuộc Đổi mới) đến thời điểm thực hiện nghiên cứu.
• Phạm vi không gian: Vùng Tây Bắc, với địa bàn khảo sát thực địa đại diện là hai tỉnh Sơn La và Lai Châu.

Tiêu chí	Thông số xác định trong luận án
Loại hình công trình	Luận án Tiến sĩ
Chuyên ngành	Truyền thông đại chúng
Địa bàn khảo sát thực địa	Tỉnh Sơn La và tỉnh Lai Châu
Quy mô mẫu định lượng	200 người dân tại hai tỉnh khảo sát
Đối tượng phỏng vấn sâu	Cán bộ Sở Nông nghiệp, Trung tâm Khuyến nông, Chi cục Bảo vệ thực vật, cán bộ cấp huyện và xã
Khung thời gian nghiên cứu	Từ năm 1986 đến thời điểm khảo sát

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tiến hành hệ thống hóa và phân tích dung lượng lớn các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế, phân chia thành các nhóm chủ đề học thuật rõ rệt.

Các hướng nghiên cứu lý luận và thực tiễn đã được điểm lại

Nhóm nghiên cứu về phát triển và phát triển bền vững: Các công trình cung cấp cơ sở phương pháp luận duy vật lịch sử bao gồm: bài viết của GS.TS Hoàng Chí Bảo về chính trị và văn hóa chính trị đối với phát triển bền vững từ thực tiễn đổi mới ở Việt Nam; công trình của GS.TS Lena Sommestad nghiên cứu chính sách phát triển bền vững trong bối cảnh toàn cầu hóa từ kinh nghiệm Thụy Điển; và nghiên cứu của GS.TS Lê Hữu Nghĩa về mối quan hệ giữa ổn định chính trị với phát triển bền vững.

Nhóm nghiên cứu quốc tế về truyền thông phát triển: Tác giả điểm lại nền tảng tư tưởng Mác - Lênin và Hồ Chí Minh về vai trò của báo chí, tuyên truyền:

• C. Mác và Ph. Ăng-ghen xem báo chí và xuất bản là vũ khí tư tưởng, đòn bẩy văn hóa và giáo dục tinh thần nhân dân.
• V.I. Lê-nin trong tác phẩm Làm gì? (1902) khẳng định tờ báo chính trị toàn Nga giữ vai trò người tuyên truyền, cổ động và tổ chức tập thể, là mắt xích trong guồng máy cách mạng.
• Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định báo Đảng như lớp huấn luyện giản đơn, thiết thực, nhấn mạnh tính chiến đấu của người cầm bút và yêu cầu tuyên truyền phải gắn với kết quả thực tế ("tai nghe, mắt thấy"), phù hợp ngôn ngữ và trình độ của quần chúng lao động.

Về các lý thuyết truyền thông hiện đại trên thế giới:

• K. Akhilesh (1982) nghiên cứu mô hình truyền thông có sự tham gia trong tổ chức qua ba giai đoạn: chẩn đoán, thực hiện và đánh giá.
• Michel Albert (1992) trong cuốn Chủ nghĩa tư bản chống chủ nghĩa tư bản (Capitalisme contre Capitalisme) phân tích hiện tượng "truyền thông hóa kinh tế", nền kinh tế casino và sự biến dạng của truyền thông khi phục vụ mục tiêu quảng cáo thương mại thay vì cung cấp thông tin xã hội.
• Marshall McLuhan (1964/1996) trong Understanding Media: The Extensions of Man khảo sát 26 hình thức, phương tiện truyền thông và khẳng định truyền thông là sự mở rộng năng lực của con người.
• Jan Servaes (1999, 2007-2008, 2013) với các công trình Truyền thông vì sự phát triển: Một thế giới, nhiều nền văn hóa, Truyền thông vì sự phát triển và thay đổi xã hội và bài viết cùng R. Lie (2013). Servaes đề cao mô hình truyền thông hai chiều, đa phương tiện, thúc đẩy sự tham gia và tái phân phối quyền lực cho các nhóm yếu thế.
• R. Huesca (2013) xây dựng khuôn khổ đánh giá truyền thông phục vụ thay đổi xã hội.
• T. Jacobson (2004) ứng dụng lý thuyết hành động truyền thông của Jürgen Habermas (khái niệm "không gian công" và "thuyết ngôn lý tưởng") vào chương trình truyền thông dân số tại Nepal.
• J. Lennie và J. Tacchi xây dựng khung đánh giá truyền thông có sự tham gia, dựa trên tư duy phức hợp.
• Thomas L. Friedman (1999) trong Chiếc Lexus và cây ôliu chỉ ra giá trị gia tăng của nhà truyền thông qua việc liên kết thông tin đáp ứng nhu cầu công chúng.
• Alvin Toffler (1980) trong chương XIII cuốn Đợt sóng thứ ba nêu luận điểm về sự suy giảm của truyền thông đại chúng và sự trỗi dậy của hiện tượng "thông tin đại chúng bị phi - đại chúng hóa" (demassification).
• S. Mikhailov (2002) chỉ ra xu thế "khu vực hóa thông tin" thông qua sự phát triển của hệ thống báo chí quy mô nhỏ.

Nhóm nghiên cứu trong nước về báo chí, truyền thông và công tác tư tưởng:

• PGS.TS Tạ Ngọc Tấn (2001, 2004) với giáo trình Truyền thông đại chúng, phân tích cơ chế tác động của thông điệp truyền thông qua phương tiện đại chúng tới ý thức xã hội, hành vi và hiệu quả xã hội; đồng thời nhấn mạnh truyền thông ở các nước đang phát triển cần có hình thức giản dị.
• PGS.TS Nguyễn Văn Dững (2011, 2012) làm rõ khái niệm báo chí, truyền thông đại chúng và truyền thông liên cá nhân/nhóm. Nguyễn Văn Dững và Minh Nguyệt (2013) làm rõ bản chất của truyền thông phát triển (Development Support Communication), đề xuất ứng dụng mô hình báo chí công chúng (Public journalism), mô hình truyền thông môi trường của Manfred Oepen (nhà truyền thông làm việc "cùng/vì" công chúng, gắn truyền thông với công cụ kinh tế và luật pháp) và quan điểm của Men-cốt và Xti-vờ về việc kết hợp văn hóa dân gian (dân ca, thơ, kịch, rối) vào truyền thông vùng dân tộc thiểu số.
• Đinh Kiều Châu (2010) nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng trong truyền thông phát triển cộng đồng.
• GS.TS Lương Khắc Hiếu (2008, 2017) phân tích các nguyên lý, cơ sở lý luận công tác tư tưởng và công tác tuyên truyền của Đảng Cộng sản Việt Nam dưới góc độ một hoạt động mang tính quá trình.
• Hai luận văn thạc sĩ liên quan trực tiếp: Nguyễn Kha Thoa (2011) khảo sát mô hình thông tin nông nghiệp nông thôn và nhu cầu cư dân tại Lào Cai, Đắk Lắk; Bàn Vũ Chung (2015) khảo sát báo in tuyên truyền nông nghiệp tại Hà Giang, Cao Bằng, Lào Cai.
• Luận văn thạc sĩ của Trần Thị Thanh Phương đề xuất mô hình 4 thành tố trong quản lý cấp phát báo in cho đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (Vụ Tuyên truyền thuộc Ủy ban Dân tộc; Cơ quan báo chí; Công ty phát hành; Đối tượng hưởng thụ).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

Qua tổng thuật tài liệu, tác giả xác định các công trình quốc tế chủ yếu tập trung vào bối cảnh kinh tế công nghiệp hoặc xã hội phương Tây; các công trình trong nước phần lớn nghiên cứu tuyên truyền chính trị chung hoặc khảo sát từng phương tiện đơn lẻ (như báo in). Chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện việc thiết lập một mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp tích hợp các kênh truyền thông đại chúng với truyền thông phi đại chúng, kết hợp văn hóa bản địa nhằm phục vụ chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số Tây Bắc.

Đặc biệt, tác giả đưa ra quan điểm phản biện đối với mô hình cấp phát báo in của Trần Thị Thanh Phương: thành tố thứ tư không nên dừng ở đối tượng công chúng trực tiếp (vì thực tế báo in cấp phát rất ít đến thẳng tay người dân), mà phải là đội ngũ cán bộ cơ sở. Đội ngũ này chính là cầu nối chuyển tiếp thông tin thông qua truyền thông phi đại chúng và giao tiếp liên cá nhân đến từng hộ dân bản địa.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Nghiên cứu được xây dựng trên hệ thống lý thuyết và phương pháp luận bao gồm:

• Phương pháp luận triết học: Nguyên lý của chủ nghĩa duy vật lịch sử về phát triển xã hội, mối quan hệ biện chứng giữa chủ thể và khách thể; các quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về giai cấp nông dân, nông nghiệp và nông thôn.
• Khung lý thuyết truyền thông: Vận dụng các mô hình truyền thông kinh điển và hiện đại:
  • Mô hình truyền thông một chiều của H. Lasswell (Ai nói - Nói cái gì - Qua kênh nào - Cho ai - Hiệu quả gì).
  • Mô hình kỹ thuật của C. Shannon và W. Weaver (1948) với các thành tố nguồn phát, mã hóa, kênh truyền, giải mã, nguồn nhận, phản hồi và yếu tố nhiễu.
  • Mô hình dòng chảy truyền thông hai giai đoạn (Two-step flow of communication) của P. Lazarsfeld (1944/1991), kết hợp quan điểm của D. Lerner và W. Schramm (1964) về vai trò trung gian định hướng của các "lãnh tụ dư luận" (opinion leaders) trước khi thông tin đến đại chúng.
  • Bốn mô hình quan hệ công chúng của J. Grunig và T. Hunt (1980/1984), đặc biệt chú trọng mô hình truyền thông hai chiều đối xứng.
  • Lý thuyết về truyền thông có sự tham gia (participatory communication) của Jan Servaes và xu hướng "phi - đại chúng hóa thông tin" của Alvin Toffler.

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Luận án sử dụng phương pháp hỗn hợp, kết hợp đồng bộ giữa nghiên cứu định tính và định lượng:

Phương pháp nghiên cứu định tính:

• Phương pháp phân tích - tổng hợp và quy nạp - diễn dịch dùng trong xử lý lý thuyết và khái quát hóa thực tiễn.
• Phương pháp phân tích tài liệu: thu thập, phân loại, lược thuật các văn kiện, chính sách, báo cáo phát triển nông nghiệp vùng Tây Bắc từ năm 1986.
• Phương pháp phỏng vấn sâu: thực hiện trên nhóm đối tượng là cán bộ lãnh đạo, chuyên viên tại Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Trung tâm Khuyến nông, Chi cục Bảo vệ thực vật cùng cán bộ khuyến nông cấp huyện, xã tại hai tỉnh khảo sát.

Phương pháp nghiên cứu định lượng:

• Phương pháp điều tra xã hội học bằng bảng hỏi: khảo sát trực tiếp 200 mẫu là người dân tại các điểm nghiên cứu thuộc hai tỉnh Sơn La và Lai Châu.
• Phương pháp thống kê: thu thập, xử lý số liệu điều tra, thiết lập các bảng, biểu thống kê mô tả nhằm đo lường nhu cầu thông tin, tần suất tiếp cận phương tiện truyền thông và mức độ hiểu biết kỹ thuật nông nghiệp của người dân.

---

Nội dung chính theo từng chương

Luận án có cấu trúc gồm: Mở đầu, Tổng quan tình hình nghiên cứu, 3 chương nội dung với 10 tiết, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục.

Phần Tổng quan tình hình nghiên cứu

Phần này gồm 2 mục lớn, hệ thống hóa chi tiết các tài liệu liên quan đến đề tài:

• Mục 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về truyền thông phát triển: Phân tích quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; lược khảo các công trình tiêu biểu của các tác giả nước ngoài (Akhilesh, M. Albert, M. McLuhan, J. Servaes, R. Huesca, T. Jacobson, T. Friedman, N. Klein, A. Toffler, S. Mikhailov) và các công trình trong nước (Tạ Ngọc Tấn, Nguyễn Văn Dững, Đinh Kiều Châu, Lương Khắc Hiếu, Nguyễn Kha Thoa, Bàn Vũ Chung).
• Mục 2: Tổng quan tình hình nghiên cứu về mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp: Phân tích các mô hình truyền thông kinh điển quốc tế (Lasswell, Shannon & Weaver, Lazarsfeld, Grunig & Hunt); đánh giá các mô hình nghiên cứu trong nước (sơ đồ tác động xã hội của Tạ Ngọc Tấn, mô hình quản lý phát hành báo chí của Trần Thị Thanh Phương).

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp

Chương 1 giải quyết nhiệm vụ khoa học thứ nhất của luận án:

• Làm rõ các khái niệm công cụ: truyền thông đại chúng, truyền thông phi đại chúng, truyền thông phát triển, mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp.
• Phân tích sự chuyển dịch mô hình lý thuyết: chỉ ra nguyên nhân dẫn tới sự suy giảm hiệu quả của mô hình truyền thông truyền bá (diffusion) và mô hình hiện đại hóa (modernization) tại các nước đang phát triển khi bước vào giai đoạn phát triển chiều sâu; khẳng định tính ưu việt của mô hình truyền thông có sự tham gia, hai chiều.
• Đánh giá bối cảnh thực tiễn của nông nghiệp, nông thôn Việt Nam từ năm 1986 đến nay, sự biến đổi trong cấu trúc xã hội nông thôn và các yêu cầu đặt ra đối với môi trường truyền thông chính sách nông nghiệp mới.

Chương 2: Thực trạng truyền thông phát triển nông nghiệp ở vùng Tây Bắc qua khảo sát tại Sơn La và Lai Châu

Chương 2 phản ánh kết quả giải quyết nhiệm vụ nghiên cứu thứ hai thông qua các dữ liệu thực địa:

• Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế, cơ cấu dân cư với 63% là đồng bào dân tộc thiểu số và tỷ lệ nghèo cao tại hai tỉnh Sơn La và Lai Châu.
• Phân tích thực trạng hoạt động của các kênh truyền thông đại chúng (báo in, phát thanh, truyền hình) và truyền thông phi đại chúng (hội nghị thôn bản, sinh hoạt câu lạc bộ, tài liệu tuyên truyền của hệ thống khuyến nông).
• Trình bày số liệu từ 200 mẫu điều tra bảng hỏi người dân và các biên bản phỏng vấn sâu cán bộ nông nghiệp, làm sáng tỏ các rào cản:
  • Tỷ lệ tiếp cận báo in trực tiếp của người dân vùng sâu vùng xa ở mức rất thấp; hệ thống phát thanh và truyền hình bằng tiếng dân tộc còn hạn chế về thời lượng và tính chuyên biệt.
  • Ngôn ngữ và hình thức thông điệp chưa được bản địa hóa, gây khó khăn cho việc tiếp nhận kỹ thuật sản xuất của đồng bào.
  • Hoạt động truyền thông chủ yếu mang tính một chiều từ trên xuống, thiếu cơ chế tiếp nhận phản hồi từ thực tiễn sản xuất của nông dân.

Chương 3: Phương hướng và giải pháp đổi mới mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp ở Tây Bắc Việt Nam

Chương 3 thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu thứ ba, tập trung luận chứng cho mô hình đề xuất và các giải pháp thực thi:

• Xác lập các nguyên tắc và định hướng đổi mới mô hình: bảo đảm tính chính trị, quán triệt chủ trương của Đảng; phù hợp điều kiện địa bàn miền núi, tôn trọng bản sắc văn hóa dân tộc.
• Cấu trúc mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp đề xuất: kết hợp giữa truyền thông đại chúng và truyền thông phi đại chúng; xác định đội ngũ cán bộ cơ sở, khuyến nông viên và những người có uy tín trong cộng đồng (trưởng bản, già làng) là lực lượng trung gian giữ vai trò "lãnh tụ dư luận" trong truyền thông hai giai đoạn.
• Đề xuất các nhóm giải pháp đồng bộ:
  • Đổi mới nội dung và hình thức sản phẩm truyền thông: ứng dụng hình thức truyền thông dân gian (thơ ca, biểu diễn văn nghệ bản địa) gắn với tập quán tiếp nhận của người dân.
  • Nâng cao năng lực chuyên môn và hiểu biết văn hóa cho đội ngũ cán bộ truyền thông chuyên trách và bán chuyên trách tại địa phương.
  • Hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữa cơ quan tuyên giáo, báo chí, nông nghiệp và chính quyền cấp cơ sở.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Luận án là công trình chuyên khảo đầu tiên nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống về mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp tại địa bàn Tây Bắc Việt Nam.
2. Công trình góp phần làm sáng tỏ và bổ sung hệ thống khái niệm, quan điểm lý thuyết về truyền thông phát triển nông nghiệp trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại một khu vực có tính chất đặc thù về địa hình và dân tộc.
3. Luận án vận dụng và phát triển sáng tạo mô hình truyền thông hai giai đoạn của P. Lazarsfeld và mô hình truyền thông có sự tham gia của J. Servaes, khẳng định vai trò cầu nối quyết định của truyền thông phi đại chúng và mạng lưới cán bộ cơ sở trong việc chuyển hóa thông tin chính sách, kỹ thuật thành hành động sản xuất thực tiễn của nông dân.

Đóng góp về mặt thực tiễn và các giải pháp đề xuất

• Cung cấp bức tranh thực trạng chân thực, khách quan về hoạt động truyền thông nông nghiệp tại hai tỉnh đại diện là Sơn La và Lai Châu thông qua các dữ liệu định tính và định lượng cụ thể.
• Đề xuất mô hình tổ chức và vận hành truyền thông phát triển nông nghiệp phù hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội, địa hình chia cắt và trình độ dân trí của vùng Tây Bắc.
• Hệ thống hóa các kiến nghị chính sách đối với Đảng, Chính phủ và chính quyền địa phương nhằm tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực truyền thông, điều chỉnh cơ chế cấp phát ấn phẩm và nâng cao năng lực cho đội ngũ tuyên truyền viên cơ sở.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Về phạm vi khảo sát thực địa: Mặc dù Tây Bắc bao gồm nhiều tỉnh với các tiểu vùng sinh thái và phân bố tộc người đa dạng, luận án chỉ giới hạn khảo sát thực nghiệm tại hai tỉnh Sơn La và Lai Châu. Do đó, một số phát hiện mang tính đặc thù cao có thể cần thận trọng khi áp dụng cho các địa bàn khác như Điện Biên, Hòa Bình hay Lào Cai.
• Về dung lượng mẫu: Mẫu điều tra xã hội học dừng lại ở quy mô 200 người dân, phân bổ tại các điểm khảo sát đại diện, phản ánh thực trạng cơ bản nhưng chưa bao phủ hết tính đa dạng của toàn bộ các nhóm dân tộc thiểu số trong vùng.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi khảo sát thực nghiệm ra các tỉnh còn lại trong khu vực Tây Bắc nhằm kiểm chứng tính phổ quát của mô hình truyền thông đề xuất.
• Đi sâu nghiên cứu tác động của các phương tiện truyền thông mới, công nghệ kỹ thuật số và mạng xã hội đối với quá trình tiếp nhận thông tin nông nghiệp của cư dân nông thôn miền núi trong các giai đoạn phát triển tiếp theo.

---

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại nhiều giá trị học thuật và thực tiễn ứng dụng cho các nhóm đối tượng cụ thể:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên: Công trình là tài liệu tham khảo chuyên ngành Báo chí học, Truyền thông đại chúng và Xã hội học nông thôn; cung cấp hệ thống tài liệu tổng thuật phong phú về các lý thuyết truyền thông phát triển trên thế giới và phương pháp nghiên cứu kết hợp trên địa bàn đặc thù.
• Đối với giảng viên và các nhà nghiên cứu: Cung cấp khung phân tích lý thuyết và các bài học kinh nghiệm trong việc xây dựng mô hình truyền thông phục vụ các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội cụ thể.
• Đối với nhà quản lý, hoạch định chính sách: Là nguồn tư liệu thực chứng cho Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Ủy ban Dân tộc, Ban Tuyên giáo và các Sở Nông nghiệp địa phương trong việc xây dựng các đề án truyền thông nông nghiệp, đổi mới chính sách cấp phát báo chí và nâng cao hiệu quả các chương trình khuyến nông cơ sở.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao luận án khẳng định mô hình truyền thông truyền bá (diffusion) không còn phù hợp với nông nghiệp Tây Bắc hiện nay?

Mô hình truyền bá (diffusion) chủ yếu vận hành theo cơ chế một chiều từ nguồn phát tới công chúng tiếp nhận một cách thụ động. Tại Tây Bắc, nơi có 63% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số với nhiều khác biệt về văn hóa, ngôn ngữ và tập quán canh tác, mô hình này không tiếp nhận được thông tin phản hồi từ người dân, không thực hiện được phản biện chính sách và không giải quyết được các đòi hỏi đặc thù của sinh thái nông nghiệp địa phương, dẫn tới việc thông tin kỹ thuật và chính sách kém hiệu quả.

2. Dữ liệu khảo sát thực tế của luận án được thu thập từ những nguồn nào?

Dữ liệu khảo sát của luận án được thu thập qua hai phương pháp chính: phỏng vấn định lượng bằng bảng hỏi đối với 200 mẫu là người dân tại các điểm khảo sát thuộc hai tỉnh Sơn La và Lai Châu; phỏng vấn định tính chuyên sâu đối với đội ngũ cán bộ công tác tại Sở Nông nghiệp, Trung tâm Khuyến nông, Chi cục Bảo vệ thực vật cùng cán bộ cấp huyện và cấp xã tại địa phương.

3. Tác giả luận án có nhận xét phản biện như thế nào về mô hình cấp phát báo in cho vùng dân tộc thiểu số của tác giả Trần Thị Thanh Phương?

Trong mô hình cấp phát báo in của Trần Thị Thanh Phương, thành tố thứ tư là "đối tượng hưởng thụ" (người dân). Tác giả luận án phản biện rằng trên thực tế, số lượng báo in cấp phát hầu như không đến được tận tay người dân vùng sâu vùng xa. Do đó, thành tố tiếp nhận nên được xác định là đội ngũ cán bộ cơ sở – những người trực tiếp làm nhiệm vụ tuyên truyền – để từ đó sử dụng các hình thức truyền thông phi đại chúng chuyển tải nội dung đến đồng bào bản địa.

4. Vai trò của truyền thông phi đại chúng được luận án xác định như thế nào trong mô hình đề xuất?

Dựa trên mô hình dòng chảy truyền thông hai giai đoạn của P. Lazarsfeld và hiện tượng phi đại chúng hóa thông tin của A. Toffler, luận án xác định truyền thông phi đại chúng (họp thôn bản, giao tiếp trực tiếp, truyền thông miệng kết hợp văn hóa dân gian) là kênh chủ đạo ở cấp cơ sở. Đội ngũ cán bộ địa phương và những người có uy tín trong bản làng đóng vai trò là "lãnh tụ dư luận", có chức năng giải mã, truyền đạt và hướng dẫn trực tiếp giúp bà con nông dân hiểu và thực hành các tiến bộ kỹ thuật.

5. Luận án xác định các yếu tố nào bảo đảm tính hiệu quả cho mô hình truyền thông nông nghiệp Tây Bắc?

Ba yếu tố cốt lõi được tác giả khẳng định gồm: quán triệt và vận dụng sáng tạo chủ trương, chính sách của Đảng và Chính phủ; tạo lập sự kết hợp đồng bộ giữa các kênh đại chúng và phi đại chúng phù hợp bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số; đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ truyền thông nòng cốt ở cơ sở vừa có trình độ chuyên môn, vừa am hiểu ngôn ngữ và phong tục tập quán bản địa.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp ở Tây Bắc Việt Nam" là công trình nghiên cứu chuyên sâu thuộc chuyên ngành Truyền thông đại chúng, giải quyết thỏa đáng mối quan hệ biện chứng giữa lý thuyết truyền thông hiện đại với thực tiễn sản xuất nông nghiệp vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Bằng việc kết hợp phương pháp luận Mác - Lênin với các kỹ thuật khảo sát định tính và định lượng tại Sơn La và Lai Châu, tác giả đã làm rõ thực trạng, rào cản và đề xuất một mô hình truyền thông phát triển mang tính khả thi cao. Công trình cung cấp những luận cứ khoa học quan trọng phục vụ công tác lãnh đạo, quản lý và tổ chức hoạt động truyền thông nông nghiệp, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững cho vùng chiến lược Tây Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án của nghiên cứu sinh có kết cấu gồm Phần tổng quan tình hình nghiên cứu, 3 chương với 10 tiết. 14 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về truyền thông phát triển 1. Lược khảo các quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh liên quan đến truyền thông phát triển 1.

Quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê-nin Do các giới hạn quy định của hoàn cảnh lịch sử cũng như bởi giới hạn các vấn đề chính trị thực tiễn của thời đại mình, cả C. Ăng-ghen và V. Lê-nin không thể có những nghiên cứu độc lập về truyền thông. Tuy nhiên, các ông cũng đã đề cập, nêu ra nhiều quan điểm, luận điểm, tư tưởng có ý nghĩa phương pháp luận quan trọng cho các nghiên cứu hiện đại về truyền thông, vai trò của truyền thông.

Những tư tưởng, quan điểm có tính chất nguyên tắc và phương pháp luận ấy được thể hiện qua các ý tưởng, quan điểm về vai trò báo chí, xuất bản, của công tác tư tưởng, hoạt động tuyên truyền vô sản trong cuộc cách mạng của giai cấp công nhân. Tác giả cho rằng, đối với thực tiễn Việt Nam, khi nghiên cứu và ứng dụng các lý thuyết về truyền thông, về mô hình truyền thông, cũng cần thiết phải bắt đầu từ nghiên cứu tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lê-nin về truyền thông. Điều đó được quy định bởi ba lý do: thứ nhất, chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng thế giới quan và phương pháp luận cho các nghiên cứu khoa học xã hội, lý luận chính trị vô sản nói chung và báo chí truyền thông nói riêng tại Việt Nam; thứ hai, những luận điểm có tính nguyên tắc đó vẫn giữ nguyên giá trị, phù hợp với bối cảnh lịch sử - chính trị của xã hội Việt Nam hiện đại; thứ ba, tiếp cận góc độ tính quy luật của sự phát triển khoa học, việc kế thừa các giá trị khoa học trong những luận điểm của chủ nghĩa Mác - Lê-nin không chỉ là tiền đề cho việc phát hiện các vấn đề chính trị xã hội mới đang đặt ra từ thực tiễn, mà còn là cơ sở phương pháp luận để nhận thức và giải quyết các vấn đề ấy. Dưới đây, tác giả sẽ trình bày một cách tóm tắt, cô đọng những phân tích của mình đối với các luận điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê-nin về báo chí, xuất bản… 15 Thời kỳ những năm cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, khái niệm về truyền thông còn chưa phổ biến rộng rãi, cũng chưa có các công trình nghiên cứu chuyên sâu; phương tiện truyền thông đại chúng chủ yếu nhất khi ấy là báo in và sách (xuất bản).

Do đó, theo tác giả, những quan điểm của chủ nghĩa Mác về báo in - tờ báo, báo chí, xuất bản cũng chính là nền móng và tiền đề quan trọng của nghiên cứu về truyền thông, truyền thông đại chúng, phương tiện truyền thông đại chúng. Ăng-ghen đã nhận thức được vai trò đặc biệt của của báo chí với sự phát triển xã hội, trước hết là trong sự nghiệp truyền bá tư tưởng lý luận cách mạng. Các ông viết: … báo chí cách mạng dân chủ tự mình thấy và thừa nhận mình là chiến sỹ xã hội và là người không mệt mỏi trong việc vạch trần tội ác chính quyền của bọn giầu có, quyết tâm bảo vệ nền tự do của ý chí nhân dân. Nhiệm vụ đầu tiên của nền báo chí và xuất bản là ở chỗ làm thất bại mọi cơ sở của chế độ chính trị phản động đương thời [40, 224].

Các nhà lý luận Mác-xít cũng không chỉ dừng ở việc đưa ra các luận điểm có tính chất nguyên tắc về vai trò của báo chí xuất bản, về chức năng báo chí ở tuyên truyền chính trị như nhiều người lầm tưởng, mà các ông đã sớm khẳng định báo chí, xuất bản còn phải thực hiện nhiệm vụ trên nhiều lĩnh vực khác nhau, nhất là văn hóa và giáo dục. Mác từng cho rằng: “xuất bản là chiếc đòn bẩy mạnh mẽ của văn hóa và của việc giáo dục tinh thần cho nhân dân. Xuất bản biến cuộc đấu tranh vật chất thành cuộc đấu tranh tư tưởng, cuộc đấu tranh xương và máu, cuộc đấu tranh tinh thần; cuộc đấu tranh của nhu cầu, những nhiệt tình; cuộc đấu tranh của lý luận, lý trí và tinh thần” [40, 182]. Các luận điểm này được công bố vào thời điểm mà nền báo chí, truyền thông của nhân loại đang có những bước phát triển ban đầu hết sức quan trọng và đang đóng vai trò ngày càng to lớn trong đời sống xã hội.

Giai cấp tư sản đang sử dụng các công cụ truyền thông báo chí, xuất bản… như một công cụ và phương tiện quan trọng trong cuộc đấu tranh giành, giữ và củng cố chính quyền 16 thống trị của mình. Nhưng cũng chính C. Ăng-ghen, thông qua các luận điểm nói trên, đã sớm nhận thấy vai trò to lớn của báo chí, xuất bản - những phương tiện truyền thông thịnh hành khi ấy, trong cuộc đấu tranh giải phóng giai cấp công nhân, giải phóng nhân loại. Những tư tưởng Mác-xít đầu tiên về báo chí truyền thông ấy của C.

Ăng-ghen sau này tiếp tục được V. Lê-nin kế thừa và phát triển. Ngay trong tác phẩm “Làm gì? Những vấn đề cấp bách trong phong trào chúng ta”, V. Lê-nin viết: Điểm xuất phát của hoạt động, bước thực tiễn đầu tiên để tiến tới các tổ chức mong muốn…, phải là việc thành lập tờ báo chính trị toàn Nga.

Chúng ta cần trước hết là tờ báo, không có nó thì không thể tiến hành được một cách có hệ thống cuộc tuyên truyền, cổ động hết sức có nguyên tắc và toàn diện [39, 10]. Cũng trong tác phẩm đó, V. Lê -nin đã khẳng định vai trò to lớn, sự cần thiết của việc thành lập một tờ báo chính trị toàn Nga, tờ báo cách mạng ấy, “không những là người tuyên truyền tập thể và cổ động tập thể mà còn là người tổ chức tập thể” [39, 210]. Báo chí cách mạng phải phục vụ cho các nhiệm vụ chính trị của cách mạng, do đó, có tính đảng.

Báo chí xuất bản của cách mạng cần được coi như “một bánh xe nhỏ và một cái đinh ốc” trong toàn bộ hệ thống guồng máy cách mạng do Đảng lãnh đạo. Tờ báo đó “giống như bộ phận của cái bễ khổng lồ thổi cho mỗi tia lửa của cuộc đấu tranh giai cấp và của sự phẫn nộ trong trong nhân dân bùng lên thành một đám cháy chung” [39, 218]. Có thể nêu ra một cách tóm tắt những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê-nin về vai trò của báo chí, xuất bản, tuyên truyền cổ động chính trị - những hình thức hoạt động đầu tiên của truyền thông khi ấy: * Thứ nhất, báo chí, xuất bản, tuyên truyền cổ động chính trị… có vai trò và chức năng quan trọng trong tuyên truyền tinh thần cách mạng vô sản (cái 17 mới) cho quần chúng nhân dân để nâng cao nhận thức, nâng cao tính tích cực cách mạng vô sản cho họ, hướng đến hình thành cho họ những hành vi cách mạng; * Thứ hai, báo chí, xuất bản, tuyên truyền cổ động chính trị… có vai trò và chức năng quan trọng trong hướng dẫn, cổ động việc thực hiện các hành vi cách mạng. Những quan điểm này trở thành nguyên tắc cốt lõi của truyền thông chính trị vô sản, của đảng của giai cấp công nhân trong sự nghiệp đấu tranh cách mạng của mình.

Nhất là trong điều kiện đảng cộng sản trở thành đảng cầm quyền, lãnh đạo toàn diện, trong đó có lãnh đạo công tác tuyên truyền, truyền thông. Cốt lõi đó là: báo chí, truyền thông phải phục vụ sự phát triển của cách mạng. Những quan điểm có tính nguyên tắc này tiếp tục được triển khai trong các nghiên cứu và thực tiễn hoạt động truyền thông của nhiều quốc gia, đảng chính trị. Điều đó không chỉ được thể hiện rõ trong thời kỳ cao trào trước đây, khi hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa phổ biến trên thế giới, mà cả trong thời kỳ hiện nay vẫn tiếp tục là một trong các định hướng cơ bản đối với công tác tư tưởng, hoạt động báo chí truyền thông của các đảng cộng sản, các đảng cánh tả…, nhất là của các đảng cộng sản và các chính phủ như ở Việt Nam, Trung Quốc, Cu Ba, Lào.

Tư tưởng Hồ Chí Minh liên quan đến truyền thông phát triển Chủ tịch Hồ Chí Minh là người vận dụng sáng tạo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lê-nin về truyền thông tại Việt Nam. Bác cũng không có một công trình nghiên cứu chuyên sâu nào về truyền thông, báo chí song tư tưởng, phong cách và thực tiễn hoạt động báo chí, tuyên truyền của Người đã đặt nền móng cho truyền thông Việt Nam, bao gồm cả truyền thông phát triển. Nghiên cứu các quan điểm, tư tưởng của Hồ Chí Minh cũng là điều bắt buộc khi nghiên cứu về truyền thông phát triển ở Việt Nam. Vận dụng chủ nghĩa Mác - Lê-nin, thông qua hoạt động thực tiễn bản thân không chỉ với tư cách một lãnh tụ cách mạng mà còn cả với tư cách một 18 nhà báo cách mạng, Hồ Chí Minh sớm nhận ra rằng, báo chí là công cụ, phương tiện sắc bén trong hoạt động truyền bá, giáo dục nâng cao ý thức chính trị cho quần chúng nhân dân trong cuộc đấu tranh tự giải phóng do chính đảng của giai cấp công nhân lãnh đạo.

Dĩ nhiên, ta cũng nên hiểu rằng, quan điểm của Bác về báo chí, tuyên truyền là quan điểm về truyền thông, truyền thông đại chúng hiện đại. Trong số các bài viết, bài nói chuyện của Người có nội dung về báo chí cách mạng, tác giả muốn đề cập và giới thiệu hai tác phẩm của Người: “Nói chuyện tại lớp đào tạo, huấn luyện cán bộ hợp tác xã nông nghiệp” ngày 13-3-1958, và “Bài nói tại Đại hội lần thứ hai Hội nhà báo Việt Nam”, ngày 16-4-1959 [41]. Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: “Tờ báo Đảng như những lớp huấn luyện giản đơn, thiết thực và rộng khắp. Nó dạy bảo chúng ta những điều cần biết làm về tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo và công tác.

Hàng ngày nó giúp nâng cao trình độ chính trị và năng suất công tác của chúng ta. Nếu cứ nhắm mắt làm việc, mà không xem báo Đảng, thì khác nào nhắm mắt đi đêm, nhất định sẽ lúng túng, hỏng việc”.