Luận án tiến sĩ luật học về trách nhiệm bồi thường của nhà nước theo pháp luật Việt Nam

Luận án tiến sĩ luật học phân tích trách nhiệm bồi thường của Nhà nước theo pháp luật Việt Nam, đánh giá thực tiễn và đề xuất giải pháp hoàn thiện.

• Tác giả: Lê Thái Phương
• Người hướng dẫn: PTS. Bùi Đăng Kiểu
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự và Tố Tụng Dân Sự
• Đề tài: Trách Nhiệm Bồi Thường Của Nhà Nước Theo Pháp Luật Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG CỦA NHÀ NƯỚC
• 1.1. Khái niệm, bản chất của trách nhiệm bồi thường của Nhà nước
• 1.2. Bản chất của trách nhiệm bồi thường của Nhà nước
• 1.3. Đặc điểm trách nhiệm bồi thường của Nhà nước
• 1.4. Ý nghĩa của chế định trách nhiệm bồi thường của Nhà nước
• 1.5. Nội dung cơ bản của pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước
• 1.6. Pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước của một số nước trên thế giới
• 1.7. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG CỦA NHÀ NƯỚC TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Sơ lược về sự hình thành và phát triển của pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước tại Việt Nam
• 2.2. Pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trước khi có Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2009
• 2.3. Pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước sau khi có Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2009
• 2.4. Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2017
• 2.5. Người được bồi thường
• 2.6. Người có quyền yêu cầu bồi thường
• 2.7. Nguyên tắc bồi thường của Nhà nước
• 2.8. Căn cứ xác định trách nhiệm bồi thường của Nhà nước
• 2.9. Phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước
• 2.10. Thiệt hại được bồi thường
• 2.11. Thủ tục giải quyết bồi thường
• 2.12. Kinh phí bồi thường và thủ tục chi trả tiền bồi thường
• 2.13. Quản lý nhà nước về công tác bồi thường nhà nước
• 2.14. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG CỦA NHÀ NƯỚC
• 3.1. Một số quan điểm định hướng hoàn thiện các quy định pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước
• 3.2. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước
• 3.3. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1 - TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• PHỤ LỤC 2 - SỐ LIỆU VỀ TÌNH HÌNH THỰC HIỆN TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG CỦA NHÀ NƯỚC
• PHỤ LỤC 3 - MỘT SỐ VỤ VIỆC YÊU CẦU BỒI THƯỜNG VÀ GIẢI QUYẾT BỒI THƯỜNG
• PHỤ LỤC 4 - CÁC VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT QUY ĐỊNH, CHI TIẾT VÀ HƯỚNG DẪN THI HÀNH LUẬT TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG CỦA NHÀ NƯỚC

Tóm tắt

I. Khái quát chung về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước là một khái niệm quan trọng trong pháp luật Việt Nam, phản ánh nghĩa vụ của Nhà nước trong việc bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật của cơ quan hành chính gây ra. Trách nhiệm bồi thường không chỉ là một vấn đề pháp lý mà còn là một vấn đề xã hội, liên quan đến quyền lợi của công dân. Theo quy định của pháp luật Việt Nam, trách nhiệm này được quy định rõ ràng trong các văn bản pháp luật, đặc biệt là Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Khái niệm này bao gồm nhiều khía cạnh như căn cứ phát sinh trách nhiệm, phạm vi bồi thường và các hình thức bồi thường. Đặc biệt, việc xác định trách nhiệm pháp lý của Nhà nước trong các vụ việc cụ thể là rất cần thiết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Như vậy, việc nghiên cứu về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước không chỉ giúp làm rõ các quy định pháp luật mà còn góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật trong thực tiễn.

1.1. Khái niệm và bản chất của trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Khái niệm trách nhiệm bồi thường của Nhà nước được hiểu là nghĩa vụ của Nhà nước trong việc bồi thường thiệt hại cho cá nhân, tổ chức khi có hành vi trái pháp luật gây ra thiệt hại. Bản chất của trách nhiệm này là bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân, đồng thời thể hiện sự công bằng trong xã hội. Theo quy định pháp luật, trách nhiệm bồi thường của Nhà nước không chỉ dừng lại ở việc bồi thường thiệt hại vật chất mà còn bao gồm cả thiệt hại tinh thần. Điều này cho thấy sự nhạy bén của pháp luật trong việc bảo vệ quyền lợi của công dân. Hơn nữa, việc xác định rõ ràng các căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường là rất quan trọng để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quá trình giải quyết các vụ việc liên quan đến bồi thường. Do đó, việc nghiên cứu sâu về khái niệm và bản chất của trách nhiệm bồi thường là cần thiết để có cái nhìn toàn diện về vấn đề này.

II. Thực trạng quy định của pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước tại Việt Nam

Thực trạng quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể, đặc biệt là từ khi Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước được ban hành. Tuy nhiên, thực tiễn thi hành vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết. Một trong những vấn đề nổi bật là sự thiếu đồng bộ trong các quy định pháp luật, dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng. Nhiều quy định chưa được cập nhật kịp thời với các văn bản pháp luật mới, gây khó khăn cho việc thực hiện quyền yêu cầu bồi thường của công dân. Hơn nữa, việc xác định căn cứ và phạm vi bồi thường cũng còn nhiều bất cập, khiến cho nhiều trường hợp thiệt hại không được bồi thường đầy đủ. Theo thống kê, hàng năm có hàng trăm vụ việc yêu cầu bồi thường, nhưng tỷ lệ giải quyết thành công vẫn còn thấp. Điều này cho thấy sự cần thiết phải hoàn thiện các quy định pháp luật về trách nhiệm bồi thường để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân một cách hiệu quả hơn.

2.1. Sơ lược về sự hình thành và phát triển của pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước tại Việt Nam

Pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước tại Việt Nam đã có một quá trình hình thành và phát triển lâu dài. Ngay từ thời kỳ phong kiến, đã có những quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi của quan lại gây ra. Tuy nhiên, chỉ đến khi có Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2009, vấn đề này mới được quy định một cách đầy đủ và toàn diện. Luật này đã tạo ra một khung pháp lý rõ ràng cho việc xác định trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Sau hơn 10 năm thực hiện, Luật TNBTCNN đã bộc lộ nhiều hạn chế, cần thiết phải sửa đổi và bổ sung để phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội. Việc nghiên cứu và đánh giá sự hình thành và phát triển của pháp luật về trách nhiệm bồi thường là rất quan trọng để có cái nhìn tổng quan về vấn đề này.

III. Định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Để hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, cần có những định hướng và giải pháp cụ thể. Trước hết, cần rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật hiện hành để đảm bảo tính đồng bộ và thống nhất. Việc cập nhật các quy định mới về quyền con người và quyền công dân trong Hiến pháp và các luật liên quan là rất cần thiết. Thứ hai, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về trách nhiệm bồi thường để nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi của mình. Hơn nữa, cần xây dựng các cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả, nhanh chóng và công bằng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Cuối cùng, việc nghiên cứu kinh nghiệm pháp luật của các nước trên thế giới về trách nhiệm bồi thường cũng sẽ giúp Việt Nam có thêm những bài học quý giá trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật của mình.

3.1. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Để hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, cần đưa ra một số kiến nghị cụ thể. Trước tiên, cần xây dựng một bộ luật riêng về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, nhằm tập trung quy định rõ ràng và đầy đủ các vấn đề liên quan. Thứ hai, cần quy định rõ ràng hơn về căn cứ và phạm vi bồi thường, đảm bảo quyền lợi của công dân được bảo vệ một cách tốt nhất. Hơn nữa, cần có các biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, như tăng cường đào tạo cho cán bộ, công chức trong lĩnh vực này. Cuối cùng, việc tăng cường giám sát và kiểm tra việc thực hiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo tính hiệu quả và công bằng trong quá trình giải quyết các vụ việc liên quan đến bồi thường.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (TNBTCNN) giữ vị trí trung tâm trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cải cách tư pháp và bảo vệ quyền con người tại Việt Nam. Về mặt bối cảnh khoa học, sự ra đời của Hiến pháp năm 2013 với việc hiến định quyền con người, quyền công dân tại Điều 30 ("Người bị thiệt hại có quyền được bồi thường về vật chất, tinh thần và phục hồi danh dự theo quy định của pháp luật") đã tạo nền tảng chính trị - pháp lý tối cao cho việc hoàn thiện chế định này. Kế thừa Nghị quyết số 48-NQ/TW về Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật và Nghị quyết số 49-NQ/TW về Chiến lược cải cách tư pháp, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2009 sau hơn 08 năm thi hành đã tạo chuyển biến căn bản, trung bình mỗi năm thụ lý giải quyết hơn 50 vụ việc yêu cầu bồi thường. Tuy nhiên, trước yêu cầu đồng bộ hóa với Bộ luật Dân sự năm 2015, Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015, Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 và Luật Tố tụng Hành chính năm 2015, Luật TNBTCNN năm 2017 (hiệu lực từ 01/07/2018) đã được ban hành nhưng nhanh chóng bộc lộ nhiều điểm nghẽn lý luận và bất cập thực tiễn.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định: Các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận TNBTCNN ở từng góc độ hẹp, mang tính mô tả quy phạm hoặc giải quyết cục bộ trong hoạt động quản lý hành chính mà chưa xây dựng được một hệ thống lý luận toàn diện, giải mã bản chất giao thoa giữa luật công và luật tư, phân định ranh giới giữa trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng với tính chất quyền lực công vụ, đồng thời chưa đánh giá sâu sắc tính đồng bộ giữa Luật TNBTCNN 2017 với hệ thống luật thực định.

Luận án xác lập 06 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và 03 giả thuyết khoa học (Hypotheses - H) cụ thể:

• RQ1: Giới học giả trong nước và quốc tế đã nhận diện và kiến giải lý luận về TNBTCNN như thế nào?
• RQ2: Pháp luật các quốc gia trên thế giới quy định ra sao về cơ chế bồi thường nhà nước và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam là gì?
• RQ3: TNBTCNN có những đặc thù bản chất nào phân biệt với trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng thông thường trong luật dân sự?
• RQ4: Quá trình hình thành và phát triển của pháp luật TNBTCNN tại Việt Nam từ năm 1945 đến nay diễn ra theo quy luật nào?
• RQ5: Những khoảng trống, mâu thuẫn và hạn chế thực định trong Luật TNBTCNN năm 2017 qua thực tiễn áp dụng trong các lĩnh vực quản lý hành chính, tố tụng và thi hành án là gì?
• RQ6: Định hướng và hệ thống giải pháp lập pháp nào cần được thực thi để hoàn thiện chế định TNBTCNN tại Việt Nam?

Hệ thống giả thuyết khoa học:

• H1: TNBTCNN luôn gắn liền với cơ chế đánh giá tính hợp pháp, đúng đắn của hành vi thi hành công vụ nhân danh quyền lực công.
• H2: Chế định TNBTCNN hiện hành chưa hoàn thiện đồng bộ, chưa bảo đảm tối ưu quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức theo tinh thần Hiến pháp năm 2013 do tồn tại xung đột giữa luật chuyên ngành và Bộ luật Dân sự.
• H3: Việc hoàn thiện pháp luật TNBTCNN phải dựa trên cơ sở lấy Bộ luật Dân sự làm nền tảng cốt lõi kết hợp với việc thiết lập quy chuẩn phân định cơ quan chịu trách nhiệm bồi thường theo quan hệ nhân quả của chuỗi hành vi công vụ.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp Lý thuyết Trách nhiệm trực tiếp, Lý thuyết Trách nhiệm thay thế (Vicarious/Subrogated Liability), Học thuyết Quyền lực công và Kiểm soát quyền lực nhà nước (Rule of Law), cùng Học thuyết Quyền tiếp cận công lý (Access to Justice). Đóng góp đột phá của luận án là việc chuẩn hóa định nghĩa khoa học về TNBTCNN, làm rõ 5 đặc trưng pháp lý, chỉ ra xung đột định lượng giữa Luật TNBTCNN 2017 và Bộ luật Dân sự 2015, đồng thời đề xuất giải pháp xử lý trách nhiệm bồi thường của cơ quan nhà nước trong các chuỗi hành vi tố tụng phức tạp. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn diện lịch sử lập pháp từ năm 1945 đến nay, tập trung giai đoạn 2009–2020 trên 4 lĩnh vực: Quản lý hành chính (QLHC), Tố tụng hình sự (TTHS), Tố tụng dân sự/Tố tụng hành chính (TTDS/TTHC) và Thi hành án dân sự (THADS).

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu ghi nhận nhiều công trình khoa học chuyên khảo trong nước. Về cấp độ luận án và luận văn, có thể kể đến Luận án tiến sĩ của Nguyễn Đỗ Kiên (2014) nghiên cứu về trách nhiệm bồi thường do công chức hành chính gây ra; Luận văn thạc sĩ của Hoàng Xuân Hoan (2013) nghiên cứu so sánh pháp luật Việt Nam và thế giới; Luận văn thạc sĩ của Trần Việt Hưng (2014) tiếp cận chuyên sâu lĩnh vực thi hành án dân sự. Ở cấp độ đề tài khoa học, Đề tài cấp Bộ của Cục Bồi thường nhà nước do ThS. Nguyễn Thanh Tịnh làm chủ nhiệm (2012) và Đề tài cấp trường Đại học Luật Hà Nội do TS. Nguyễn Minh Tuấn làm chủ nhiệm (2008) đã đánh giá có hệ thống việc thực thi Luật TNBTCNN năm 2009. Trên các tạp chí chuyên ngành, các học giả như GS.TS Nguyễn Đăng Dung (2007) mở rộng vấn đề "Bồi thường thiệt hại của lập pháp", PGS.TS Nguyễn Như Phát (2007) phân tích cơ sở lý luận, PGS.TS Trịnh Đức Thảo (2008) kiến giải sâu sắc về "Hai lý thuyết và hai loại trách nhiệm bồi thường nhà nước", TS. Trần Thái Dương (2009) khảo sát các yếu tố phát sinh trách nhiệm, và TS. Đinh Trung Tụng (2009) phân tích các giá trị nền tảng của Luật TNBTCNN 2009.

Trong bức tranh học thuật đó, tồn tại 03 luồng quan điểm tranh biện lớn:

1. Bản chất pháp lý: Luồng quan điểm thứ nhất coi TNBTCNN là quan hệ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng thuần túy của luật dân sự (phổ biến trong giới dân luật Việt Nam); luồng thứ hai coi đây là quan hệ pháp luật hành chính mang tính mệnh lệnh - phục tùng; luồng thứ ba khẳng định bản chất hỗn hợp có sự giao thoa giữa luật công và luật tư.
2. Chủ thể chịu trách nhiệm: Tranh biện giữa Lý thuyết trách nhiệm thay thế (cho rằng nghĩa vụ bồi thường vốn thuộc về cá nhân công chức, Nhà nước chỉ đứng ra bồi thường thay - subrogated liability, áp dụng tại Nhật Bản và Philippines) và Lý thuyết trách nhiệm trực tiếp (coi hành vi của công chức khi thi hành công vụ chính là hành vi của Nhà nước, do đó Nhà nước chịu trách nhiệm trực tiếp, áp dụng tại Pháp và Đức).
3. Điều kiện phát sinh trách nhiệm: Tranh cãi về việc yếu tố "lỗi" có phải là điều kiện bắt buộc hay không, và việc phân định giữa "lỗi công vụ" (faute de service) với "lỗi cá nhân" (faute personnelle).

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, công trình định vị rõ nét sự khác biệt giữa các hệ thống pháp luật:

• Cộng hòa Pháp: Nghiên cứu viện dẫn án lệ lịch sử Blanco ngày 08/02/1873 của Tòa Xung đột thẩm quyền, khẳng định: "trách nhiệm của Nhà nước đối với các thiệt hại do lỗi của công chức nhà nước gây ra cho người dân không thể chịu sự điều chỉnh của các nguyên tắc quy định trong Bộ luật Dân sự giống như các quan hệ giữa cá nhân với cá nhân, trách nhiệm bồi thường của Nhà nước không phải là tuyệt đối và cũng không đặt ra trong mọi trường hợp". Từ đó, Pháp thiết lập thẩm quyền bồi thường thuộc Tòa án hành chính với các nguyên tắc luật công độc lập.
• Cộng hòa Liên bang Đức: Học giả Christian A. Brendel (2007) chỉ ra Đức có quan niệm mở rộng nhất khi xác định TNBTCNN gồm bồi thường ngoài hợp đồng, vi phạm hợp đồng công và bồi thường đối với các hành vi mang tính chất "chiếm đoạt/can thiệp tương đương quốc hữu hóa" (Enteignungsgleicher Eingriff).
• Hệ thống Thông luật (Common Law - Hoa Kỳ, Anh, Philippines): Dựa trên học thuyết Miễn trừ trách nhiệm quốc gia (Crown/Sovereign Immunity - "Nhà vua không thể làm sai"), Nhà nước chỉ bồi thường khi có đạo luật từ bỏ quyền miễn trừ (như Đạo luật Khiếu nại bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng của Liên bang Hoa Kỳ - FTCA).

Luận án định vị vị trí tiên phong bằng việc là công trình tiến sĩ đầu tiên sau khi Luật TNBTCNN năm 2017 có hiệu lực, thực hiện việc tổng hợp, đánh giá toàn diện trên cả phương diện lý luận bản chất, luật học so sánh và mổ xẻ các xung đột quy phạm trong hệ thống pháp luật thực định Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã đóng góp vào khoa học pháp lý lý luận hoàn chỉnh về khái niệm TNBTCNN, được Hội đồng chấm luận án đánh giá cao:

"TNBTCNN là một dạng cụ thể của trách nhiệm của Nhà nước mà trong đó, Nhà nước phải thực hiện việc bù đắp những tổn thất về tài sản, bù đắp những tổn thất về tinh thần trong trường hợp người thi hành công vụ trong khi thi hành công vụ đã gây thiệt hại trái pháp luật về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác."

Từ định niệm trên, nghiên cứu làm sáng tỏ 05 đặc điểm pháp lý mang tính bản chất:

1. Căn nguyên phát sinh: Luôn xuất phát từ hành vi thi hành công vụ - tức hành vi nhân danh quyền lực công để thực hiện chức năng quản lý xã hội, khác biệt hoàn toàn với hành vi phi công vụ (giao dịch dân sự, kinh tế thông thường của cơ quan nhà nước).
2. Chủ thể chịu trách nhiệm: Nhà nước là chủ thể chịu trách nhiệm tối hậu trước người bị thiệt hại thông qua cơ quan nhà nước có trách nhiệm bồi thường; người thi hành công vụ có nghĩa vụ bồi hoàn nội bộ cho ngân sách nhà nước theo mức độ lỗi.
3. Khách thể được bảo vệ: Bao hàm toàn diện cả quyền tài sản và các quyền nhân thân phi tài sản (tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín).
4. Tính chất pháp lý: Là loại hình trách nhiệm pháp lý đặc thù, mang bản chất bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng nhưng vận hành theo các trình tự, thủ tục công quyền chặt chẽ.
5. Mối liên hệ với cơ chế phán quyết tính hợp pháp: Việc giải quyết bồi thường luôn gắn liền với văn bản xác định hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ do cơ quan có thẩm quyền ban hành.

Luận án phân tích sâu sắc mệnh đề: "hành vi của người thi hành công vụ được coi là hành vi của Nhà nước, vì vậy, nếu người thi hành công vụ có hành vi gây thiệt hại thì được coi là Nhà nước gây thiệt hại và đương nhiên Nhà nước có trách nhiệm bồi thường", qua đó khẳng định Việt Nam tiếp cận theo trường phái Trách nhiệm trực tiếp của Nhà nước.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                        KHUNG PHÂN TÍCH TỔNG HỢP TNBTCNN                          |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                                                                                   |
|  [HỌC THUYẾT NỀN TẢNG]                                                            |
|  * Kiểm soát quyền lực nhà nước (Rule of Law)                                     |
|  * Quyền con người & Tiếp cận công lý (Điều 30 Hiến pháp 2013)                   |
|  * Trách nhiệm bồi thường ngoài hợp đồng (Bộ luật Dân sự 2015)                   |
|                                                                                   |
|                                         │                                         |
|                                         ▼                                         |
|  [BẢN CHẤT HÀNH VI CÔNG VỤ]                                                       |
|  * Phân định: Hành vi nhân danh công quyền  VS  Hành vi phi công quyền            |
|  * Mở rộng: Công chức hành chính & Viên chức sự nghiệp công lập thực thi công vụ  |
|                                                                                   |
|                                         │                                         |
|                                         ▼                                         |
|  [CƠ CHẾ ĐIỀU CHỈNH THỰC ĐỊNH]                                                   |
|  * Luật chuyên ngành: Luật TNBTCNN 2017                                           |
|  * Luật chung nền tảng: Bộ luật Dân sự 2015 (Nguyên tắc bồi thường toàn bộ)       |
|  * Luật thủ tục: BLTTHS 2015, BLTTDS 2015, Luật TTHC 2015, Luật THADS             |
|                                                                                   |
|                                         │                                         |
|                                         ▼                                         |
|  [XÁC ĐỊNH TRÁCH NHIỆM & BỒI HOÀN]                                               |
|  * Trách nhiệm trực tiếp của Nhà nước (Cơ quan có hành vi cuối cùng có quan hệ    |
|    nhân quả ra văn bản/bản án sai phạm)                                           |
|  * Trách nhiệm bồi hoàn nội bộ của cá nhân người thi hành công vụ                 |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa chiều 3 lý thuyết nền tảng: Lý thuyết Nhà nước pháp quyền, Lý thuyết Luật Trách nhiệm bồi thường ngoài hợp đồng (Tort Law) và Lý thuyết Quyền con người. Điểm độc đáo nằm ở việc nhận diện đối tượng "người thi hành công vụ". Không chỉ giới hạn ở cán bộ, công chức theo Luật Cán bộ, công chức, luận án chứng minh theo Luật Viên chức năm 2010, viên chức làm việc trong các đơn vị sự nghiệp công lập khi thực hiện nhiệm vụ phục vụ quản lý nhà nước (như giám định viên tư pháp tại các Trung tâm giám định y khoa, Viện pháp y) vẫn nhân danh quyền lực nhà nước; kết luận giám định sai dẫn đến án oan sai thì trách nhiệm bồi thường thuộc về Nhà nước.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích: Cơ chế TNBTCNN chỉ áp dụng đối với các thiệt hại phát sinh từ hành vi trái pháp luật khi thi hành công vụ; loại trừ trách nhiệm khi thiệt hại hoàn toàn do lỗi của người bị thiệt hại, hoặc thuộc các trường hợp bất khả kháng, tình thế cấp thiết theo quy định của luật thực định.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên lập trường triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp chủ nghĩa thực chứng pháp lý (Legal Positivism) và trường phái hiện thực pháp lý (Legal Realism).

Thiết kế nghiên cứu đa tầng (Multi-level research design) được triển khai qua 3 cấp độ:

• Cấp độ 1 (Lý luận cơ bản): Giải mã bản chất pháp lý, các học thuyết và các yếu tố cấu thành TNBTCNN.
• Cấp độ 2 (Phân tích quy phạm - Normative Analysis): Rà soát, đối chiếu hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật qua các thời kỳ lịch sử (Hiến pháp 1959, 1980, 1992, 2013; các Bộ luật Dân sự 1995, 2005, 2015; Luật TNBTCNN 2009, 2017).
• Cấp độ 3 (Khảo sát thực chứng - Empirical Legal Studies): Đánh giá dữ liệu thực tiễn thi hành qua các vụ việc yêu cầu bồi thường, các bản án và quyết định giải quyết bồi thường tại TANDTC, VKSNDTC, Bộ Tư pháp.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu áp dụng kỹ thuật tam giác đạc (Triangulation):

• Tam giác đạc dữ liệu: Kết hợp văn bản pháp luật thực định, báo cáo tổng kết thi hành luật của Cục Bồi thường nhà nước và hồ sơ các vụ án oan sai điển hình.
• Tam giác đạc phương pháp: Kết hợp phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp luật học so sánh quốc tế (đối chiếu mô hình Pháp, Đức, Nhật, Mỹ, Philippines, Indonesia) và phương pháp thống kê xã hội học pháp luật.
• Độ tin cậy và giá trị: Hệ thống nguồn trích dẫn chuẩn mực, bảo đảm tính xác thực từ các kỷ yếu hội thảo quốc tế, công trình khoa học chuyên sâu và hệ thống báo cáo chính thức của các cơ quan tiến hành tố tụng.

Data và phân tích

Dữ liệu nghiên cứu bao gồm số liệu thống kê thực tiễn áp dụng Luật TNBTCNN giai đoạn 2009–2018 (Phụ lục 2 và Phụ lục 3 của luận án ghi nhận trung bình hơn 50 vụ việc bồi thường mỗi năm).

Phân tích định lượng và so sánh quy chuẩn mức bồi thường: Luận án chỉ ra sự bất tương thích về giá trị bồi thường tổn thất tinh thần giữa hai đạo luật cùng điều chỉnh quan hệ bồi thường thiệt hại:

• Theo Luật TNBTCNN năm 2017: Mức bồi thường tổn thất tinh thần trong trường hợp người bị oan sai chết trong tố tụng hình sự được ấn định lên tới 360 tháng lương cơ sở.
• Theo Bộ luật Dân sự năm 2015 (Điều 591): Mức bồi thường bù đắp tổn thất tinh thần do tính mạng bị xâm phạm tối đa không quá 100 tháng lương cơ sở.

Sự chênh lệch định lượng gấp 3,6 lần này phản ánh sự thiếu nhất quán trong triết lý lập pháp giữa luật chung (Bộ luật Dân sự) và luật chuyên ngành (Luật TNBTCNN), đòi hỏi phải có sự điều chỉnh đồng bộ.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Xung đột quy phạm giữa Luật chuyên ngành và Bộ luật Dân sự: Luật TNBTCNN năm 2017 có xu hướng hành chính hóa việc xác định thiệt hại, tạo ra các mức trần bồi thường mang tính áp đặt cơ học, chưa bảo đảm nguyên tắc bồi thường toàn bộ và kịp thời của Bộ luật Dân sự 2015.
2. Bế tắc trong xác định cơ quan có trách nhiệm bồi thường trong chuỗi hành vi tố tụng hình sự: Luận án phát hiện quy tắc "cơ quan tiến hành hành vi tố tụng cuối cùng" theo Điều 34, 35 Luật TNBTCNN 2017 gây đùn đẩy trách nhiệm. Trong vụ việc cơ quan giám định y khoa thuộc Sở Y tế đưa ra kết luận giám định sai dẫn tới Tòa án kết án oan, việc xác định cơ quan bồi thường gặp xung đột: Tòa án là cơ quan ra bản án sai phạm cuối cùng phải đứng ra bồi thường, sau đó mới giải quyết việc bồi hoàn từ cơ quan y tế.
3. Đứt gãy liên thông tố tụng theo Điều 45 Luật TNBTCNN năm 2017: Tồn tại sự phân mảnh giữa tố tụng giải quyết vụ án chính (hình sự/hành chính) và tố tụng dân sự giải quyết bồi thường. Thực tiễn xét xử cho thấy Tòa án thường không hướng dẫn, giải thích đầy đủ quyền yêu cầu bồi thường cho đương sự trong bản án hình sự/hành chính, dẫn đến việc đương sự bị bác đơn hoặc hết thời hiệu khi khởi kiện dân sự đòi bồi thường.
4. Bỏ sót trách nhiệm đối với hành vi của viên chức sự nghiệp công lập: Luật hiện hành bộc lộ lỗ hổng pháp lý khi chưa bao quát toàn diện các chủ thể là viên chức trong các đơn vị sự nghiệp công lập được ủy quyền thực hiện các nhiệm vụ bổ trợ tư pháp hoặc dịch vụ công mang tính quyền lực nhà nước.
5. Trở ngại trong cấp phát ngân sách và cơ chế bồi hoàn: Thủ tục thanh quyết toán kinh phí bồi thường qua nhiều tầng nấc cơ quan tài chính làm chậm trễ việc chi trả thực tế cho người dân (thường kéo dài nhiều năm); tỷ lệ thực hiện nghĩa vụ bồi hoàn của người thi hành công vụ có lỗi còn mang tính hình thức.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Xác lập mô hình lý luận TNBTCNN lấy Bộ luật Dân sự làm "luật mẹ" (lex generalis), Luật TNBTCNN đóng vai trò luật chuyên ngành (lex specialis) bổ trợ về mặt thủ tục và các đặc thù công quyền.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp mô hình phân tích chuỗi hành vi công vụ theo nguyên nhân - kết quả trực tiếp để xác định cơ quan chịu trách nhiệm bồi thường.
• Về mặt lập pháp và chính sách:
  • Sửa đổi Luật TNBTCNN theo hướng đồng bộ hóa các khoản mục thiệt hại và mức bồi thường phù hợp với Bộ luật Dân sự 2015.
  • Sửa đổi quy định tố tụng dân sự và hành chính, quy định nghĩa vụ bắt buộc của Hội đồng xét xử phải tuyên hoặc giải thích quyền yêu cầu bồi thường nhà nước ngay trong bản án đình chỉ hoặc tuyên vô tội.
  • Bổ sung cơ chế tài chính linh hoạt: Thiết lập Quỹ bồi thường nhà nước tập trung tại Bộ Tư pháp thay vì phân tán về ngân sách của từng cơ quan gây kéo dài thủ tục chi trả.
  • Bổ sung các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định, bản án giải quyết bồi thường nhà nước đã có hiệu lực pháp luật.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu:

1. Phạm vi hoạt động công quyền: Công trình tập trung chủ yếu vào 3 nhánh hoạt động: quản lý hành chính, tố tụng và thi hành án. Hoạt động lập pháp (thiệt hại do văn bản luật vi hiến) và hoạt động tư pháp của Tòa án nhân dân tối cao chưa được phân tích sâu do hạn chế về thực tiễn án lệ tại Việt Nam.
2. Trách nhiệm do tài sản công gây ra: Chưa mở rộng nghiên cứu sâu trách nhiệm bồi thường của Nhà nước xuất phát từ thiệt hại do tài sản thuộc sở hữu nhà nước, công trình hạ tầng công cộng hoặc nguồn nguy hiểm cao độ do Nhà nước quản lý gây ra cho công dân.
3. Dữ liệu thực chứng: Do các quy định bảo mật hồ sơ tố tụng và số liệu bồi thường tại một số cơ quan tư pháp địa phương chưa được công khai đồng bộ, việc tiếp cận toàn bộ dữ liệu vi mô còn gặp khó khăn.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Xây dựng cơ chế pháp lý điều chỉnh trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động lập pháp và ban hành văn bản quy phạm pháp luật trái Hiến pháp.
• Nghiên cứu trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong kỷ nguyên số hóa, quản trị điện tử và việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong ra quyết định hành chính công.
• Trách nhiệm của Nhà nước đối với sự cố môi trường và quản lý rủi ro từ cơ sở hạ tầng công cộng.
• Hoàn thiện cơ chế cưỡng chế thi hành án đối với nghĩa vụ bồi thường của các cơ quan công quyền.

Tác động và ảnh hưởng

Công trình tạo ra tác động lan tỏa sâu rộng:

• Giá trị học thuật: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo giáo khoa chuyên sâu cho các cơ sở đào tạo luật học trọng điểm (Đại học Luật Hà Nội, Khoa Luật - ĐHQGHN, Học viện Tư pháp), dự kiến tạo nguồn trích dẫn lớn cho các nghiên cứu về luật dân sự, luật hành chính và cải cách tư pháp.
• Chuyển giao chính sách: Trực tiếp đóng góp luận cứ khoa học cho Cục Bồi thường nhà nước (Bộ Tư pháp) trong việc rà soát, đề xuất sửa đổi Luật TNBTCNN giai đoạn 2025–2030, phục vụ việc tổng kết Nghị quyết số 48-NQ/TW và Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị.
• Cải cách hệ thống tư pháp: Giúp Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao chuẩn hóa quy trình xử lý đơn yêu cầu bồi thường oan sai, bảo đảm phán quyết công minh, kịp thời.
• Tác động xã hội và quyền con người: Cung cấp công cụ nhận thức pháp lý sắc bén cho luật sư, tổ chức trợ giúp pháp lý và người dân trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi bị xâm hại bởi hành vi công vụ sai trái.
• Hội nhập quốc tế: Đóng góp dữ liệu pháp lý so sánh có giá trị cao, thể hiện cam kết thực thi các điều ước quốc tế về quyền con người mà Việt Nam là thành viên (như Công ước ICCPR, CAT).

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên ngành Luật: Tiếp cận khung lý thuyết hoàn chỉnh, hệ thống so sánh luật học quốc tế sâu sắc và danh mục tài liệu nghiên cứu chuyên khảo.
• Cơ quan hoạch định chính sách và lập pháp (Quốc hội, Bộ Tư pháp): Sử dụng các đề xuất lập pháp cụ thể để sửa đổi Luật TNBTCNN, Bộ luật Dân sự và các luật tố tụng.
• Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên, Chấp hành viên: Nắm vững quy chuẩn xác định hành vi trái pháp luật, cơ chế phân định trách nhiệm bồi thường và thủ tục giải quyết bồi thường đúng luật.
• Đội ngũ Luật sư và Trợ giúp viên pháp lý: Có cẩm nang lý luận và thực tiễn để bảo vệ quyền lợi cho các nạn nhân bị oan sai trong tố tụng và hành chính.
• Công dân và cộng đồng doanh nghiệp: Nâng cao nhận thức về quyền được bồi thường, trình tự yêu cầu bồi thường và các căn cứ đòi bồi hoàn thiệt hại từ cơ quan công quyền.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Đó là việc giải quyết thành công mâu thuẫn giữa luật công và luật tư trong bản chất của TNBTCNN: Khẳng định TNBTCNN là một dạng trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng đặc thù, trong đó Nhà nước chịu trách nhiệm trực tiếp xuất phát từ hành vi công quyền, đồng thời chuẩn hóa định nghĩa khoa học bao quát cả chủ thể viên chức trong đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện chức năng công vụ.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án so với các công trình trước đây? Luận án kết hợp đồng thời phương pháp phân tích quy phạm đa tầng với luật học so sánh quốc tế (đối chiếu sâu với Pháp - án lệ Blanco 1873, Đức - trách nhiệm chiếm đoạt, Nhật Bản - trách nhiệm thay thế, Hoa Kỳ - FTCA) và phân tích chuỗi tố tụng thực chứng để tìm ra quy tắc xác định cơ quan bồi thường theo mối quan hệ nhân quả của hành vi cuối cùng.

3. Phát hiện bất ngờ và có sức nặng thực chứng nhất của luận án? Phát hiện về sự mâu thuẫn định lượng sâu sắc giữa Luật TNBTCNN năm 2017 và Bộ luật Dân sự năm 2015: Mức bù đắp tổn thất tinh thần trong trường hợp chết do oan sai trong TTHS được ấn định 360 tháng lương cơ sở (Luật TNBTCNN), trong khi mức trần của BLDS 2015 cho trường hợp tính mạng bị xâm phạm chỉ là 100 tháng lương cơ sở, cho thấy sự thiếu đồng bộ về mặt triết lý bồi thường thiệt hại trong hệ thống pháp luật Việt Nam.

4. Luận án có cung cấp quy trình/giao thức chuẩn để nhân rộng và giải quyết thực tiễn không? Có. Luận án đề xuất quy trình 3 bước xử lý trách nhiệm bồi thường liên cơ quan: (1) Xác định hành vi trái pháp luật qua văn bản có hiệu lực; (2) Khoanh định cơ quan chịu trách nhiệm bồi thường theo nguyên tắc hành vi cuối cùng có mối quan hệ nhân quả trực tiếp; (3) Kích hoạt cơ chế bồi hoàn nội bộ phân tầng theo tỷ lệ lỗi của cá nhân người thi hành công vụ.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo thế nào? Tập trung vào 3 trụ cột: Mở rộng TNBTCNN sang lĩnh vực xây dựng chính sách - lập pháp; Xây dựng cơ chế bồi thường đối với các quyết định hành chính tự động hóa bằng Trí tuệ nhân tạo (AI); Thiết lập Quỹ bồi thường nhà nước tập trung và cơ chế cưỡng chế thi hành nghĩa vụ bồi thường của Nhà nước.

Kết luận

1. Luận án đã xây dựng thành công hệ thống lý luận hoàn chỉnh về chế định Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, làm sáng tỏ 5 đặc trưng pháp lý cốt lõi và định vị Việt Nam theo mô hình Trách nhiệm trực tiếp của Nhà nước.
2. Khẳng định tính tất yếu khách quan của việc lấy Bộ luật Dân sự làm nền tảng pháp lý gốc, khắc phục triệt để sự xung đột quy phạm và bất bình đẳng giữa các chủ thể được bồi thường thiệt hại.
3. Phân tích sâu sắc kinh nghiệm lập pháp quốc tế (Pháp, Đức, Nhật Bản, Hoa Kỳ, Indonesia, Philippines), rút ra các bài học có giá trị ứng dụng cao cho tiến trình cải cách tư pháp tại Việt Nam.
4. Mổ xẻ toàn diện các vướng mắc thực tiễn trong 4 lĩnh vực trọng yếu (quản lý hành chính, tố tụng hình sự, tố tụng dân sự/hành chính và thi hành án dân sự), đặc biệt là việc giải quyết tranh chấp bồi thường trong chuỗi hành vi tố tụng và cơ chế liên thông theo Điều 45 Luật TNBTCNN 2017.
5. Đề xuất hệ thống kiến nghị lập pháp đồng bộ, có tính khả thi cao nhằm hoàn thiện Luật TNBTCNN, Bộ luật Dân sự và các luật tố tụng liên quan, hướng tới xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa lấy việc tôn trọng và bảo vệ quyền con người làm mục tiêu tối thượng.
6. Mở ra 3 hướng nghiên cứu mới mang tính thời đại: bồi thường thiệt hại trong hoạt động lập pháp, trách nhiệm bồi thường công quyền trong kỷ nguyên số hóa - trí tuệ nhân tạo, và mô hình Quỹ bồi thường nhà nước độc lập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vẫn để lý luân pháp luật vẻ trách nhiệm béi thường của Nhà nước Chương 2: Thực trạng quy định của pháp luật va thực tiễn thực hiện pháp. luật về trách nhiệm bôi thường của Nha nước tại Việt Nam. Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật vé trách nhiệm. bồi thường của Nha nước ở Việt Nam hiện nay TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU DE TÀI 1.

Các công trình nghiên cứu đã được công bố liên quan đến dé tài luận án. Một số công trình khoa học trong nước. Luận án, luận văn, khoá luận: ~ Luận án tiền sĩ luật học của Nguyễn Đỗ Kiên (2014) về “ Thực hiện pháp ‘dt về trách nhiệm bôi thường của Nhà nước do công chức cơ quan hành chính nhà nước gậy ra ở Việt Nam". Trong luân án, tac gid đã nghiên cứu một số vẫn để lý luận về TNBTCNN, thực hiền pháp luật về TNBTCNN nói chung va thực hiện pháp luật vẻ TNB TƠNN trong hoạt đông QLHC nói riêng, kính nghiém của một số nước trên thé giới vẻ TNBTCNN và kiến nghĩ gidi pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về TNBTCNN trong hoạt động QLHC.

- Luận văn thạc sỹ luật học của Hoang Xuân Hoan (2013) vẻ " Pháp huật Điệt Nam và mot số quắc gia trên thé giới về trách nhiêm bôi thường của Nhàt awớc". Trong luận văn, tác giả đã nghiên cứu một số vấn để chung vé TINBTCNN như. lich sử hình thành chế định pháp luật vẻ TNBTCNN ở Việt Nam cũng như trên thể giới, kinh nghiệm pháp luật của các nước trong mối tương quan với pháp luật Việt Nam, đưa ra một số nhận định và kiến nghị một số nội dung hoàn thiện pháp luật. - Luận văn thạc sỹ luật học của Trén Việt Hưng (2014) v "Thực hiện "pháp luật về trách nhiệm bôi thường của Nhà nước trong tht hành án dân sựở Tiệt Nam hiện nay”.

Trong luận văn, tac giã đã đưa ra khái niệm, đặc điểm của TNBTƠNN trong hoạt động THADS, đánh giá thực trạng pháp luật, thực tiễn thí hành pháp luật về TNBTCNN trong THAD nbS va kiến nghỉ hoàn thiên pháp luật 11. Đề tài khoa học - Để tai nghiên cứu khoa học cấp trưởng (2008) vẻ °rách nhiễm da ste của cơ quam, 16 chức về thiệthai do hành vi cũa cân bô, công chúc gập ra- vẫn đồ If liên và tực tin", do TS Nguyễn Minh Tuấn làm chủ nhiêm để tai, Trường Đại học Luật Hà Nội. Để tài là công tình nghiên cứu khá toàn diện về một số vẫn dé lý luận và thực tiến về TNBTCNN. - Để tai nghiên cứu khoa học cấp bô (2012) vẻ "Các biện pháp bao dim thì hành Luật Trách nhiệm bôi thường của Nha nước", do Thể Nguyễn Thanh Tình làm chủ nhiệm để tải, Cục Bồi thường nhà nước BO Tw pháp.

Đểtải la công trình nghiên cửu công phu, bai bản, đánh giá một cách có hệ thống và toàn diện các mặt vẻ lý luận va thực tiễn liên quan đến công tác triển khai thi hảnh Luật TNBTCNN năm 2009 1. Bài đăng tạp chi - Bai viết của tac giả Phạm Kim Anh về "Trách nhiệm dân sự và chỗ aah BITH ngoài hop đồng trong Bộ huật dân sự 2005, tue trang và giải pháp hoàn thiên", Tạp chi Khoa học pháp lý, số 6 năm 2009, tr 3-13. Trong bai viết này, tác giả có đưa ra một số quan điểm vé vẫn để béi thường thiệt hai do nguồn nguy. hiểm cao độ gây ra và béi thường thiệt hại do nhà cửa, công trình xây dựng khác gây ra.

- Bai viết của tác giả Nguyễn Thanh Tịnh vẻ “Ban về việc cẩn thiết quy “đinh trách nhiệm bỗi thường nhà nước tại Viet Nam", Tạp chí Dân chủ và Pháp uất, số 10 (175) - 2006, tr 16-22. Trong bai viết này, tác giả có đưa ra một số quan điểm về TNBTCNN, thông tin về kinh nghiêm pháp luật một số nước vé TINBTCNN và sự cần thiết phải hoàn thiện chế định TNB TCNN ở Việt Nam. - Bai viết của tác giả Nguyễn Thi Thu Vân về“ Chế định trách nhiệm bỗi thường nhà nước trong pháp luật Cộng hòa Pháp", Tap chi Dân chủ và Pháp uất, Số chuyên để “Pháp luật béi thường nha nước” năm 2008, Hà Nội, tr 112- 12. Trong bài viết nay, tác giả tổng thuật một số vin dé liên quan đến kinh nghiêm và thực tiễn thực hiện TNBTCNN tại Công hòa Pháp và để xuất hoàn thiên pháp luật về TNB TCNN tại Việt Nam, - Bài viết của tác gid Trịnh Đức Thảo vé “Hat If fuyết và hai loại trách nhiềm bỗi thường nhà nước", Tạp chí Nghiên cứa lập pháp số 1 (115), 2008, tr 32-36.

Trong bai viết nay, tác giả nêu và ly giải hai lý thuyết cơ bản về. TNBTCNN cũng như dé xuất một số vấn để cân hoàn thiện của TNBTCNN. - Bài viết của ác giả Đào Đức Cân vẻ " Bàn về mô hình cơ quan thực hiện trách nhiệm bét thường của Nhà nước", Tap chí Dân chủ và Pháp luật, Số chuyên dé“ Thực tiễn thi hành Luật Trách nhiệm bồi thường của Nha nước” năm: 2014, tr 82-91. Trong bai viết này, tác giả phân tích một số van dé liên quan đến thực tiến quy định về kinh nghiệm nước ngoài vé cơ quan béi thường nha nước và để xuất hoàn thiện mô hình cơ quan bồi thường nhả nước trong pháp luật Việt Nam.

- Bai viết của tác giả luận án về “Các cơ chỗ pháp I điểu chỉnh trách nhiềm bét thường của Nhà nước", Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, Số chuyên để “Thực tấn thi hành Luật Trách nhiệm béi thường của Nhà nước” năm 2014, tr 164-180. Trong bai viết này, tác giả phân tích và đánh giá thực tiến vận hành các cơ chế pháp lý về TNBTCNN ở Việt Nam, chỉ ra những bat cập và để xuất hoàn thiên các cơ chế pháp lý về TNBTCNN. - Bai viết của tác giả Nguyễn Thị Tô Hang vi haan vì trách nhiệm bôi Thường của Nhà nước trong hoại động quản Is hành chính", Tạp chí Dân chủ và pháp luật, Số chuyên để “Thực tién thi hành Luật Trách nhiềm béi thường của Nhà nước" năm 2014, tr 26-41. Trong bai viết này, tác gid đưa ra khát niềm vé pham vi TNBTCNN, những tổn tai, han chế trong quy định của pháp luật về TNBTCNN liên quan đến phạm vi TNBTCNN va kiến nghị hoàn thiện các quy định vé phạm vi TNBTCNN.

Sách ~ Cuỗn sách “Những van dé cơ ban của Luật Trách nhiệm bỗi thường của “Nhà nước năm 2009”, TS Đình Trung Tung chủ biên, Nhà xuất bản Tựcpháp, Hà “Nội, 2009 Cuốn sách đã nghiên cứu, để cập tương đối toàn diện các van dé có liên quan về trách nhiệm béi thường của Nha nước bao gồm: sự cẩn thiết của việc. ban hành Luật TNB TƠNN, quan điểm chỉ đao việc xây dựng Luật, sơ lược về kinh nghiệm pháp luật vé trách nhiệm bồi thường nhà nước của một số nước, những điểm mới của Luật TNBTCNN so với các quy định trước đây là những nội dung cơ bản của Luật - Cuốn sách “Tim liễu pháp luật về trách nhiệm bôi thường của Nhà nước ”, ThếNguyễn Thanh Tình chai biên, Nhà xuất bản The pháp, Hà Nội, 2012. Cuốn sách để cập tương đổi đây đủ vé những van để liên quan đến trách nhiệm béi thường của Nhà nước kể tử khi Luật TNBTCNN 2009 có hiệu lực cho đđến nay như đổi tương được béi thường, pham vi trách nhiệm bồi thường, thiệt hại được béi thưởng và trách nhiêm bồi thường của Nha nước trong từng lĩnh vực cu thé Bên cạnh đó, cuỗn sách cũng cùng cấp thông tin vé qua trình hình thành và phát triển của chế định trách nhiệm bôi thường thiệt hai của Nhà nước tai Việt Nam,ý nghĩa của việc sác lập chế dé trách nhiệm béi thường nha nước. Một sé tài liệu nghiên cứu nước ngoài 10 - Bai viết “Law and Policy on State responsibility in The Phulippines” ‘Amel Cezar (2007), Kỷ yếu Hội thảo “Pháp luật va chính sách vẻ trách nhiệm.

bồi thường nhà nước ở một số nước", Văn phòng Quốc hội, Hà Nội, tr 131-151 Trong bai viết, tác gia nêu một số quan điểm pháp lý vẻ van để TNBTƠNN của Cộng hòa Philippines và một số thông tin vé thực tia thực hiện TNBTCNN tại Công hòa Philippines - Bài viết "12a: and Policy on State responsibility in Germany, Liability of the German State for wrongful acts”, Christian A. Brendel (2007), Ky yên Hồi théo “Pháp luật và chính sách vẻ trách nhiệm béi thường nha nước ở một số nước", Văn phòng Quốc hội, Ha Nội, tr 36-47. Trong bai viết, tác giả tôm tắt quá trình hình thảnh TNB TCNN tại CHLB 'Đức, một số quan điểm pháp ly vẻ van để TNB TCNN. - Diễn văn dẫn dé Hội thảo, Kỷ yêu Hội thảo “Pháp luật vé bồi thường nhà nước", Pierre Devolve (2007), Nhà Pháp luật Việt Pháp (bản dịch của Nha "Pháp luật Việt Pháp), Hà Nội, 10-11/9/2007, tr 3-6 Trong bài viết, tác giả tom tắt một số thông tin vé quả trình hình thành.

TINBTCNN tại Cộng hòa Pháp, một số đặc điểm đặc thù trong quan niệm của Công hỏa Pháp về TNB TCNN. - Bài viết “Law and Policy on State responsibility in Japan”, Taro ‘Moninaga (2007), Ky yêu Hôi thảo “Pháp luật và chính sách về trách nhiém bồi thường nhả nước ở một số nước”, Văn phòng Quốc hội, Ha Nội, tr 04-09 Trong bai viết, tac giả nêu một số trường phải lý thuyết vẻ TNBTCNN tại ‘Nhat Bản, một số thông tin về thực tiễn áp dụng pháp luật TNB TCNN tại Nhật ‘Ban và kiến nghị một số van dé về TNB TCNN tại Việt Nam. Đánh giá kết quả nghiên cứu các vấn dé thuộc phạm vi nghiên cứu. Về mặt lý luận.

- Bản chất của TNBTCNN. nhiễu công tình nghiên cứu thống nhất quan. điểm coi TNBTCNN là một dạng trách nhiệm đặc thù về trách nhiệm bồi thường, thiệt hai ngoài hop đồng, tuy nhiên, chưa công tình nào lâm rõ được tính đặc this của TNB TƠNN so với trách nhiệm bôi thường thiết hại ngoài hợp đồng i - Khải niêm TNBTCNN. nhiễu công trình nghiền cứu đền đưa ra khái niém về TNB TCNN nhưng mới chỉ dé cap đến những phương diện nhất định của TNBTCNN.

- Đặc điểm TNBTCNN: nhiễu công trình đưa ra những đặc điểm cia TNBTCNN nhưng mới chỉ để cập đến những khía cạnh dân sự của quan hệ TNBTƠNN mà chưa dé cập đến mỗi liên hệ giữa việc thực hiện TNBTCNN với các cơ chế giải quyết để sác định tính hợp pháp hoặc bắt hop pháp của hành vi thí bành công vu gây thiết hại 2. Kinh nghiệm pháp luật nước ngoài Chua công trình nao nghiên cứu một cách có hệ thống va tổng thể các vấn. để có in quan dén kinh nghiệm pháp luật nước ngoài về TNBTCNN.