phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án. Cơ sở khoa học quản lý nhà nƣớc về an toàn, vệ sinh lao động trong các doanh nghiệp khai thác than. Thực trạng quản lý nhà nƣớc về an toàn, vệ sinh lao động trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV).
Quan điểm và một số giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nƣớc về an toàn, vệ sinh lao động trong các doanh nghiệp khai thác than ở Việt Nam. 10 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu về an toàn, vệ sinh lao động - Năm 2010, Sổ tay An toàn, sức khỏe nghề nghiệp của Danuta Koradeka đƣợc xuất bản lần thứ nhất, sau đó đƣợc tái bản năm 2020.
Sổ tay đƣợc thiết kế nhằm giới thiệu và hƣớng dẫn phòng ngừa những rủi ro về TNLĐ và BNN xảy ra đối với ngƣời lao động tại nơi làm việc, bao gồm các kiến thức cơ bản và ứng dụng xử lý một số tình huống thực tế về ATVSLĐ tại nơi làm việc. Đồng thời, tác giả còn nêu rõ quản lý ATVSLĐ trong tổ chức chỉ thực sự hiệu quả khi hoạt động bảo vệ an toàn và sức khỏe cho ngƣời lao động đƣợc thực hiện dựa trên khung khổ pháp luật [32]. Kết quả nghiên cứu của Danuta Koradeka là gợi mở quan trọng cho tác giả trong việc đề xuất hoàn thiện khung khổ pháp luật quy định về phòng ngừa những rủi ro về TNLĐ và BNN xảy ra đối với ngƣời lao động tại nơi làm việc. - Năm 2012, sách Bảo hộ lao động của tác giả Nguyễn An Lƣơng và cộng sự đã trình bày một cách hệ thống và toàn diện về Bảo hộ lao động (BHLĐ) trong 5 phần với 21 chƣơng.
Nhóm tác giả đã trình bày những vấn đề cơ bản của công tác BHLĐ một cách chọn lọc với những kiến thức mới và cập nhật kịp thời các thông tin trong nƣớc và quốc tế. Cùng với sự phát triển không ngừng của kinh tế, khoa học và công nghệ, ngày nay công tác ATVSLĐ đã đƣợc chuyển dần từ thế bị động sang thế chủ động trong việc quản lý và kiểm soát các nguy cơ một cách có hệ thống. Trong đó, coi trọng việc nâng cao văn hóa an toàn và ƣu tiên các biện pháp phòng ngừa. Bên cạnh đó, Nguyễn An Lƣơng và cộng sự còn khẳng định công tác Bảo hộ lao động có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trƣờng, góp phần phát triển bền vững quốc gia [52].
Kết quả trình bày trên là những hàm ý quan trọng giúp tác giả hệ thống hóa cơ sở lý luận QLNN về ATVSLĐ trong các DNKTT theo xu hƣớng hiện nay. - Năm 2013, Từ điển thuật ngữ an toàn và vệ sinh lao động của Trung tâm Thông tin ATVSLĐ Quốc tế, Văn phòng Lao động Quốc tế và Hội Khoa học kỹ thuật ATVSLĐ xây dựng gồm 7 thứ tiếng đƣợc sắp xếp theo thứ tự từ A đến Y. Đây là bộ từ điển thuật ngữ chuyên ngành ATVSLĐ với hơn 2.500 thuật ngữ đƣợc các nhà khoa học đầu ngành và các tổ chức uy tín biên soạn cho các lĩnh vực nghiên 11 cứu chuyên sâu nhƣ: an toàn lao động, vệ sinh lao động, Ergonomics, phƣơng tiện bảo hộ cá nhân, …[88]. Từ điển là tài liệu tham khảo quan trọng để tác giả nghiên cứu và hình thành nên một số khái niệm có liên quan đến đề tài luận án.
Năm 2016, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Giáo trình An toàn và vệ sinh lao động dành cho đào tạo đại học nhóm ngành Công nghệ - Kỹ thuật Mỏ - Địa chất. Giáo trình đã trình bày một cách hệ thống và khoa học về Đại cƣơng công tác ATVSLĐ trong nhóm ngành Mỏ - Địa chất và Kỹ thuật an toàn trong khai thác mỏ than lộ thiên và hầm lò. Trong đó, giáo trình đã làm rõ điều kiện lao động đặc thù, những mối nguy mà thợ mỏ phải đối mặt tại nơi làm việc, gồm: bụi than, bụi đất đá, khí mỏ, tiếng ồn, … Đây là những mối nguy có khả năng gây ra các rủi ro đặc thù trong khai thác than là: bệnh bụi phổi than, sập hầm, cháy nổ khí mỏ, điếc nghề nghiệp, ,… Bên cạnh đó, giáo trình đã hƣớng dẫn thực hiện các biện pháp ATVSLĐ, đảm bảo an toàn, tính mạng và sức khỏe cho thợ mỏ phù hợp với công nghệ khai thác mỏ than lộ thiên và mỏ than hầm lò hiện nay [4]. Giáo trình là tài liệu tham khảo quan trọng để tác giả nghiên cứu về những đặc thù của hoạt động khai thác than có tác động đến QLNN về ATVSLĐ trong các DNKTT ở Việt Nam hiện nay.
- Năm 2020, Giáo trình Bảo hộ lao động do Trịnh Khắc Thẩm làm chủ biên đƣợc tái bản. Đây là tài liệu đƣợc sử dụng giảng dạy cho sinh viên chuyên ngành Quản trị nhân lực của Trƣờng Đại học Lao động-Xã hội. Giáo trình tập trung làm rõ các nội dung chính là: Những vấn đề chung về Bảo hộ lao động, Hệ thống pháp luật về Bảo hộ lao động và Tổ chức, triển khai công tác BHLĐ trong doanh nghiệp. Giáo trình đã diễn giải và phân tích thấu đáo khái niệm về BHLĐ và một số khái niệm khác có liên quan nhƣ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp,… Đồng thời, nhóm tác giả còn làm rõ mục đích, ý nghĩa và tích chất của công tác BHLĐ [87].
Đây là tài liệu tham khảo hữu ích cho tác giả trong quá trình nghiên cứu và xây dựng khung lý thuyết QLNN về ATVSLĐ trong các DNKTT. Tổng quan các công trình nghiên cứu quản lý nhà nước về an toàn, vệ sinh lao động - Năm 2002, Ủy ban An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Úc đã ban hành Chiến lược quốc gia về an toàn, vệ sinh lao động giai đoạn 2002-2012 nhằm đề ra các chƣơng trình hành động về việc đảm bảo an toàn và sức khỏe của ngƣời lao động trong một số ngành, lĩnh vực có nguy cơ TNLĐ và BNN cao nhƣ: Khai thác than, Khai thác quặng, Xây dựng dân dụng và Xây dựng công nghiệp, Logitics,…Trong 12 đó, tập trung tăng cƣờng năng lực quản lý nhà nƣớc về ATVSLĐ của chính phủ đói với các ngành, lĩnh vực trên. Chiến lƣợc đã phân định rõ thẩm quyền của mỗi bang, lãnh thổ và khối thịnh vƣợng chung về trách nhiệm điều tiết và thực thi quản lý an toàn và sức khỏe cho ngƣời lao động trong địa phƣơng mình [69]. Từ kinh nghiệm thực tế của nƣớc Úc đã gợi mở cho tác giả nghiên cứu về trách nhiệm của chính quyền địa phƣơng trong việc điều tiết và thực thi công tác ATVSLĐ cho ngƣời lao động tại nơi làm việc.
- Năm 2004, Hội nghị lao động Quốc tế lần thứ 91 đã công bố Chiến lược toàn cầu về an toàn, vệ sinh lao động trong tương lai. Trong đó, Chiến lƣợc nhấn mạnh vào sự cần thiết của việc xây dựng Chiến lƣợc quốc gia về ATVSLĐ phù hợp với chiến lƣợc ATVSLĐ toàn cầu. Từ đó, các quốc gia nên tập trung vào việc xây dựng hệ thống quản lý ATVSLĐ tiếp cận theo hƣớng quản lý rủi ro và phát triển bền vững. Đồng thời, tăng cƣờng liên kết với các đối tác xã hội có liên quan để xây dựng và duy trì cơ chế quản lý nhà nƣớc về ATVSLĐ hiệu quả [125].
Đây là những gợi mở quan trọng cho tác giả trong quá trình nghiên cứu các quan điểm và giải pháp hoàn thiện QLNN về ATVSLĐ trong các DNKTT theo hƣớng quản lý rủi ro gắn với phát triển bền vững. - Năm 2011, tác giả Lê Vân Trình đã trình bày báo cáo Hệ thống quản lý an toàn, vệ sinh lao động ở Việt Nam hiện nay: Thực trạng và Giải pháp”. Báo cáo đã phân tích, đánh giá thực trạng hệ thống quản lý ATVSLĐ hiện tại của Việt Nam, làm cơ sở cho việc đề xuất xây dựng một hệ thống quản lý ATVSLĐ riêng, mang đặc thù của Việt Nam. Tác giả đã đề xuất các nhóm giải pháp chủ yếu, gồm: tổ chức - quản lý, khoa học - công nghệ, kinh tế - xã hội.
Tác giả khẳng định việc thực hiện đồng bộ các giải pháp này sẽ góp phần tăng cƣờng hiệu lực và hiệu quả QLNN về ATVSLĐ ở Việt Nam hiện nay [48]. Báo cáo đã định hƣớng cho tác giả trong quá trình nghiên cứu và đề xuất xây dựng một hệ thống quản lý ATVSLĐ riêng, mang đặc thù của ngành than Việt Nam. - Năm 2013, Luận án Tiến sĩ Pháp luật về an toàn lao động ở Việt Nam của Trần Trọng Đào đã làm rõ vai trò, tầm quan trọng và sự cần thiết của việc hoàn thiện pháp luật về ATLĐ ở Việt Nam hiện nay. Luận án đã làm rõ cơ sở lý luận của pháp luật về ATLĐ ở Việt Nam; Chỉ ra những ƣu điểm mà pháp luật về ATLĐ ở Việt Nam đã đạt đƣợc đồng thời cũng chỉ ra hạn chế của pháp luật về ATLĐ ở Việt Nam là chƣa có Luật riêng về An toàn, vệ sinh lao động.
Vì vậy, luận án đã đề xuất 1 trong các giải pháp hoàn thiện pháp luật về An toàn, vệ sinh lao động là xây dựng 13 và ban hành Luật An toàn, vệ sinh lao động [84]. Theo đó, Luật An toàn, vệ sinh lao động đã đƣợc Quốc hội thông qua vào năm 2015. Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị để tác giả nghiên cứu và đề xuất hoàn thiện pháp luật về An toàn, vệ sinh lao động trong thời gian tới. - Năm 2015, Todd Jailer và các cộng sự đã công bố cuốn sách Hướng dẫn đảm bảo an toàn và sức khỏe cho người lao động tại nơi làm việc.
Nhóm tác giả đã nêu rõ các bên liên quan có khả năng tham gia cải thiện ĐKLĐ, đảm bảo an toàn và sức khỏe cho ngƣời lao động tại nơi làm việc, bao gồm: Chính phủ, Chủ doanh nghiệp/Doanh nghiệp, Tổ chức đại diện cho ngƣời lao động và các Tổ chức xã hội trong cộng đồng. Đặc biệt, tác giả và các cộng sự đã chỉ rõ vai trò quan trọng của thanh tra ATVSLĐ trong việc tiến hành thanh tra sự tuân thủ pháp luật về ATVSLĐ của các doanh nghiệp ở mỗi quốc gia [80]. Tài liệu là những hàm ý giá trị đối với tác giả trong việc nghiên cứu và đề xuất giải pháp củng cố hệ thống thanh tra ATVSLĐ trong thời gian tới.
