Mở đầu; 4 chƣơng; Kết luận và kiến nghị; Danh mục các công trình khoa học đã công bố của tác giả có liên quan đến đề tài luận án; Danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. 13 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Những công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án 1. Những công trình nghiên cứu về bồi dưỡng cán bộ quản lý ở các nhà trường 1.
Những công trình nghiên cứu ở ngoài nước Với nhiều cách tiếp cận khác nhau, hƣớng khai thác khác nhau của các tác giả trên thế giới bàn về vấn đề bồi dƣỡng, quản lý bồi dƣỡng CBQL,. Mỗi công trình nghiên cứu đề cập đến các khía cạnh của HĐBD, có công trình đề cập đến vấn đề liên quan đến hình thức bồi dƣỡng, có công trình đề cập đến nội dung bồi dƣỡng, có công trình đề cập đến biện pháp bồi dƣỡng. Trong tác phẩm Những thách thức của quản lý trong thế kỷ XXI [26], tác giả P. Drucker (1990) nhấn mạnh đến vấn đề đào tạo, bồi dƣỡng năng lực cho CBQL.
Ông cho rằng nhà trƣờng trong bao nhiêu thế kỷ nay đã đƣợc tổ chức dựa trên giả định: Có một cách học đúng đắn và là cách học chung cho mọi ngƣời nhƣng theo ông mỗi ngƣời có cách học riêng và ít ai giống ai. Theo ông, công việc của ngƣời đứng đầu một đơn vị là rất phức tạp. Mỗi công việc mà họ thực hiện đều đòi hỏi điều kiện và tố chất khác nhau. Do vậy, không thể yêu cầu ngƣời quản lý hiểu đầy đủ mọi vấn đề trong thực tiễn công tác.
Chính vì vậy, ngƣời quản lý phải biết tự mình trau dồi năng lực cho bản thân, đồng thời các cấp quản lý phải tổ chức bồi dƣỡng cho họ. Ngƣời CBQL phải biết nắm chắc thế mạnh của mình, luôn tự hoàn thiện phẩm chất, năng lực để xử lý có hiệu quả những vấn đề thực tiễn nảy sinh. Nghiên cứu của các tác giả trên thế giới khi bàn về hình thức bồi dƣỡng luôn đề cao hình thức cá nhân hóa trong HĐBD. Có thể nói đây là hình thức bồi dƣỡng hiệu quả và đƣợc áp dụng rộng rãi trên toàn thế giới.
Nghiên cứu của tác giả Jacques Delors (2002), Learning: The treasure within - Học tập: một kho báu tiềm ẩn [23]. Ông đã đề cập vấn đề bồi dƣỡng và 14 phát triển chuyên môn trong bối cảnh mới. Ông cũng đặc biệt quan tâm đến vấn đề đào tạo bồi dƣỡng phát triển năng lực giáo viên, Ông khẳng định: ngày nay thế giới nói chung đang phát triển nhanh đến nỗi giáo viên cũng nhƣ phần lớn những ngƣời làm các nghề khác, phải đối mặt với thực tế là kiến thức trang bị ban đầu không đủ để giúp họ làm việc trong quãng đời còn lại, họ cần phải cập nhật và nâng cao kiến thức và kỹ năng của mình trong suốt cuộc đời. Trong tác phẩm Để là nhà quản lý thành công [63], tác giả Richard S.
Sloma (2011) cho rằng nhà trƣờng là thiết chế sƣ phạm, song ngày nay nó cũng là thiết chế của đời sống kinh tế. Nơi đây sản xuất ra “nhân cách - sức lao động kỹ thuật” cho nền kinh tế. Thực chất thì lĩnh vực giáo dục hiện nay đã đƣợc xếp vào khu vực kinh tế dịch vụ. Theo ông, ngƣời hiệu trƣởng nhà trƣờng vừa là nhà sƣ phạm, song còn phải là nhà kinh tế thạo việc, vừa phải đảm bảo tính toàn vẹn của quá trình giáo dục, đồng thời lại phải hài hòa về tƣ duy kinh tế để điều hành quá trình đào tạo.
Ông đƣa ra 70 lời bàn về năng lực quản lý và bồi dƣỡng năng lực quản lý và có những lời khuyên cho ngƣời hiệu trƣởng trong hoạt động thực tiễn để nâng cao năng lực quản lý nhƣ: - Bạn đang là hiệu trƣởng một nhà trƣờng (hay ngƣời kế nhiệm của chức vụ này). Bạn hãy luôn luôn suy nghĩ cái khó không phải đạt đƣợc cho nỗ lực của mình, mà là đạt đƣợc hiệu quả theo sứ mệnh của mình. - Phải huy động năng lực vào việc duy trì và tăng cƣờng mọi chức năng của tổ chức. Thiếu năng lực thì đi dần đến chỗ hỗn độn.
Kết quả đạt đƣợc phụ thuộc vào môi trƣờng hoạt động của tổ chức mà môi trƣờng thì thay đổi. Phải có tƣ duy quản lý sự thay đổi. Phải “dĩ bất biến, ứng vạn biến”. “Bất biến” trong nhà trƣờng là nhân cách ngƣời học, “vạn biến” là phƣơng pháp giáo dục.
- Quản lý là cuộc đọ sức của ý chí. Kiên trì thì luôn luôn thắng. Lập kế hoạch kỹ lƣỡng thì rất ít khi thất bại hoặc ít khi bị sai lầm. Hầu hết các thất bại trong nhà trýờng là do quản lý độc đoán mà không phát huy đƣợc “dân chủ” ở khâu vạch kế hoạch.
15 Tác giả Philip Yeo (2013), trong các tác phẩm của mình đã chỉ rõ ngƣời hiệu trƣởng trong thời đại mới, nền kinh tế mới, nhà trƣờng mới phải có năng lực quản lý đáp ứng những yêu cầu mới đó là: Năng lực xử lý thông tin, biến thông tin thành kiến thức; Kiến thức mạng lƣới giao tiếp trong quản lý; Có năng lực huy động cộng đồng tham gia xây dựng nhà trƣờng; Có phƣơng pháp quản lý đặc biệt là những phƣơng pháp gợi ý, thuyết phục, khêu gợi, khích lệ cổ vũ, động viên cán bộ TTCM của nhà trƣờng; Có tƣ duy chiến lƣợc tốt, tránh kiểu quản lý cứng nhắc, phải quản lý nhà trƣờng nhƣ quản lý một thiết chế sƣ phạm vận động trong đổi mới; Cùng với những yêu cầu về năng lực cũng đòi hỏi phải có những phẩm chất, nhân cách nhƣ chân thực, giữ đƣợc sự chuẩn mực cao về tính trung thực và liêm khiết; không kiêu ngạo, khoe khoang; biết kiên nhẫn, lắng nghe. Để có đƣợc những năng lực và phẩm chất cần thiết của ngƣời quản lý, ông đòi hỏi ngƣời quản lý nhà trƣờng phải phấn đấu để có kiến thức tổng hợp trên nhiều mặt của quá trình giáo dục [88, tr. Với nhiều cách tiếp cận khác nhau, hƣớng khai thác khác nhau của các tác giả trên thế giới bàn về vấn đề bồi dƣỡng CBQL,. Mỗi công trình nghiên cứu đề cập đến các khía cạnh của HĐBD, có công trình đề cập đến vấn đề liên quan đến hình thức bồi dƣỡng, có công trình đề cập đến nội dung bồi dƣỡng, có công trình đề cập đến biện pháp bồi dƣỡng.
Khi bàn về hình thức, nội dung, phƣơng pháp bồi dƣỡng CBQL đã có một số công trình của các tác giả trên thế giới quan tâm, nghiên cứu. Những kết quả nghiên cứu trên đây chỉ có giá trị tốt khi áp dụng vào những quốc gia có điều kiện phù hợp. Việc áp dụng những kết quả đó vào thực tiễn của Việt Nam vấn còn là vấn đề cần nghiên cứu, kế thừa và phát triển. Những công trình nghiên cứu ở Việt Nam Tác giả Nguyễn Phúc Châu (2010), trong cuốn sách Quản lý nhà trường [20] đã nghiên cứu tập trung vào các vấn đề đánh giá thực trạng đội ngũ CBQL thông qua những nghiên cứu trong ngành, điều tra tổng thể về giáo dục và phân tích nguồn nhân lực, mặt khác tác giả đã xác định quy trình 16 quản lý bộ máy tổ chức và đội ngũ nhân sự trong nhà trƣờng.
Về quy trình quản lý đội ngũ trong một tổ chức bao gồm các bƣớc: Bƣớc 1: Kế hoạch hóa nguồn nhân lực; Bƣớc 2: Tuyển mộ nhân sự; Bƣớc 3: Lựa chọn qua việc thu thập nhận biết thông tin; Bƣớc 4: Định hƣớng; Bƣớc 5: Huấn luyện và phát triển nhân sự tuyển dụng; Bƣớc 6: Sử dụng và tạo quyền lợi: Bƣớc 7: Đánh giá thẩm định xác định vị trí việc làm; Bƣớc 8: Đề bạt thuyên chuyển. từ đó xây dựng giải pháp bồi dƣỡng đội ngũ CBQL về các mặt: hình thức bồi dƣỡng, kiểu loại chƣơng trình, phƣơng án tổ chức. Dự án SREM [2007], Bộ tài liệu tăng cường năng lực quản lý trường học [10], đã xác định, ngƣời quản lý cần có năng lực: Năng lực xác định tầm nhìn, mục tiêu, sứ mệnh của nhà trƣờng; năng lực xây dựng chiến lƣợc phát triển nhà trƣờng; năng lực giám sát, đánh giá tiến độ thực hiện mục tiêu; năng lực xây dựng môi trƣờng giáo dục theo định hƣớng kết quả; năng lực chỉ đạo chuyên môn; năng lực định hƣớng các hoạt động của nhà trƣờng; năng lực xây dựng môi trƣờng cộng tác trong nhà trƣờng; năng lực tập trung vào các hoạt động hàng ngày và các hoạt động của học sinh; năng lực duy trì bầu không khí làm việc tích cực trong nhà trƣờng; năng lực đảm bảo môi trƣờng học tập an ninh, an toàn; năng lực tuyển chọn giáo viên, duy trì tập thể cán bộ giáo viên có chất lƣợng; năng lực giám sát đánh giá cán bộ giáo viên; năng lực khuyến khích giáo viên và những ngƣời khác làm lãnh đạo; năng lực quản lý tài chính, cơ sở vật chất; năng lực ứng dụng công nghệ thông tin; hiểu biết xã hội. Các tác giả Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo (2018) với sách Quản lý giáo dục [42], đã luận giải khá rõ các vấn đề lý luận về QLGD.
Vấn đề xây dựng và phát triển đội ngũ CBQL, cuốn sách đã chỉ ra hiện trạng đội ngũ này và đƣa ra giải pháp phát triển đội ngũ CBQL trong bối cảnh hiện nay trên 3 vấn đề: số lƣợng, chất lƣợng, cơ cấu. Đề tài khoa học cấp ngành Nghiên cứu giải pháp bồi dưỡng kiến thức, nghiệp vụ QLGD cho CBQL giáo dục nhà trường quân đội [45], do tác giả 17 Mai Văn Hóa (2008), (chủ nhiệm đề tài) đã chỉ ra định hƣớng về chƣơng trình nội dung, xác định các hình thức, phƣơng pháp bồi dƣỡng, sự kết hợp giữa bồi dƣỡng tập trung, bồi dƣỡng thƣờng xuyên trong thực tiễn công tác với tự bồi dƣỡng nâng cao trình độ chuyên môn, trình độ quản lý của ngƣời CBQL trong các nhà trƣờng. Tác giả Trần Thế Lƣu (2015), trong Luận án tiến sĩ Khoa học giáo dục Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học cơ sở đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông [56], đã tập trung nghiên cứu, đề xuất giải pháp phát triển đội ngũ CBQL trƣờng THCS đảm bảo về chất lƣợng, đủ về số lƣợng và đồng bộ về cơ cấu nhƣ: Xây dựng quy hoạch, tuyển chọn, bổ nhiệm, miễn nhiệm, sử dụng, luân chuyển CBQL; xây dựng bộ tiêu chuẩn CBQL trƣờng THCS; đào tạo, bồi dƣỡng nâng cao năng lực quản lý, lãnh đạo cho đội ngũ CBQL; đổi mới công tác đánh giá đội ngũ CBQL; tạo động lực làm việc để phát huy vai trò của đội ngũ CBQL.
