Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.Các công trình nghiên cứu về hợp tác xã trên thế giới 1. Một số công trình nghiên cứu của các tác giả Đã có một số tác giả trong nước nghiên cứu về hợp tác xã trên thế giới mà NCS tiếp cận: (1)Tiến sĩĐặng Kim Sơn-viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn, trong bài: “Kinh nghiệm phát triển hợp tác xãở Đài Loan, Hàn Quốc và Nhật Bản” [ 80]:Trong bài này tác giả đã có những thành công là khái quát được toàn cảnh về hợp tác xã ở các nước: Ở Đài Loan Nông hội (được hiểu như là các hợp tác xã) được thành lập từ năm 1900, nhưng phải đến giữa thập kỷ 50, vai trò của tổ chức này trong nông nghiệpmới được phát huy. Hiện có04 tổ chức của nông dân là: Nông hội,hợp tác xã cây ăn quả, hội thủy lợi và hội thủy sản, đây là những tổ chức kinh tế hợp tác do người nông dân thành lập trên cở sở hoàn toàn tự nguyện.Để làm dịch vụ phi nông nghiệp bao gồm:Cung cấp vật tư, tiêu thụ nông sản. Chức năng của các tổ chức này là giúp nông dân tăng sức mạnh cạnh tranh trên thị trường thương mại,nông hội có vai trò: -Là tổ chức của nông dân, nhằm bảo vệ quyền lợi và là đại biểu của nông dân, thực hiện các dịch vụ hỗ trợ nông dân như: Khuyến nông, tín dụng, bảo hiểm, thông tin, tiếp thị.
9 -Tự tổ chức các hoạt động sản xuất kinh doanh gắn với sản xuất nông nghiệp như: Tín dụng, bảo hiểm, khuyến nông, tiêu thụ sản phẩm. -Góp phần giải quyết các vấn đề về lương thực, lao động dư thừa do đô thị hóa, nạn thất nghiệp ở nông thôn. -Được Chính phủ ủy thác giải quyết các vấn đề nhằm phục vụ các mục tiêu của Chính phủ về phát triển nông thôn, tiếp nhận vốn đầu tư và tín dụng ưu đãi của nhà nước. -Thực hiện việc chuyển lao động và tiền vốn từ nông thôn ra thành thị trong suốt quá trình công nghiệp hóa, hạn chế được bất bình đẳng thu nhập giữa nông thôn và thành thị.
Ở Hàn Quốc Hệ thống hợp tác xã ở Hàn Quốc đã hình thành tự phát chủ yếu trong lĩnh vực nông nghiệp, với nhiệm vụ hỗ trợ dịch vụ cả đầu vào và đầu ra cho sản phẩm nông nghiệp, bằng các hoạt động sản xuất kinh doanh đa chức năng, trên nhiều lĩnh vực như: Tiếp thị, chế biến, cung ứng vật tư nông nghiệp, tín dụng ngân hàng, bảo hiểm.Các hợp tác xã đã chiếm lĩnh toàn bộ thị trường nông thôn và đang xen vào kinh tế đô thị, từng bước hội nhập vào kinh tế thế giới. Ngày nay hợp tác xã còn tham gia vào nhiều lĩnh vực kinh doanh khác như: Kho tàng, vận tải, khuyến nông, nghiên cứu, xuất bản, đào tạo, phục vụ cho 5 triệu nông dân và cộng đồng nông thôn.Là chỗ dựa tin cậy của nông dân Hàn Quốc trên con đường phát triển sản xuất và cạnh tranh thắng lợi trong nền kinh tế toàn cầu. 10 Ở Nhật Bản Từ năm 1870 đến 1890 đã hình thành các hợp tác xã sản xuất lụa và chè, với tinh thần chủ đạo là tương trợ lẫn nhau.Các hộ xã viên đóng góp cổ phần và thông qua Đại hội xã viên bầu ra Ban quản lý hợp tác xã. Do tự nguyện liên kết hoạt động một cách có tổ chức, các hoạt động kinh tế của xã viên hợp tác xã quản lý thường xuyên liên tục.
Hợp tác xã nông nghiệp ở Nhật Bản được xây dựng trên tính lợi thế về kinh tế của qui mô, huy động xã viên giúp đỡ vô điều kiện. Hình thức tổ chức bao gồm cả thành viên không chính thức là những người sống trong khu vực có hợp tác xã,nhưng họ không chính thức tham gia hợp tác xã.Hợp tác xã ởcó nhiệm vụ chủ yếu: Thứ nhất, cung cấp cho nông dân các yếu tố đầu vào phục vụ sản xuất nông nghiệp như:Phân bón, hóa chất, thức ăn, trang thiết bị phục vụ cho sản xuất và kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi gia súc. Thứ hai, giúp cho người nông dân tiêu thụ được các sản phẩm:Bằng cách thu gom, bảo quản, dự trữ và bán các sản phẩm nông nghiệp thông qua mạng lưới tiêu thụ sản phẩm quốc gia và quốc tế. Hợp tác xã hoạt động chủ yếu trong nông nghiệp, phục vụ sản xuất nông nghiệp.Đây là hình thức hợp tác trong phân phối, chứ không hợp tác trong sản xuất.
Hợp tác xã hoạt động đa chức năng trong kinh doanh, không giới hạn về lĩnh vực hoạt động: Từ marketing, cung ứng vật tư, nhận tiền gửi và cho vay, bảo hiểm, khuyến nông, hướng dẫn kinh doanh cho nông dân. Ở Nhật Bản, các hợp tác xã có mặt ở hầu hết các thành phố, làng mạc, thị trấn trong cả nước. 11 (2)Tác giả Hồng Vân với bài: “Mô hình kinh tế hợp tác xã của một số nước Châu Á”, đã khái quát về sự phát triển hợp tác xã ở Ấn Độ và Malaixia[92]: Ở Ấn Độ Tổ chức hợp tác xã ở Ấn Độ ra đời từ lâu và chiếm vị trí quan trọng trong nền kinh tế của nước này. Hợp tác xã có cơ sở hạ tầng rộng lớn, hoạt động trong các lĩnh vực:Tín dụng, chế biến nông sản,hàng tiêu dùng, hàng thủ công mỹ nghệ và xây dựng nhà ở.
Tổng số vốn hoạt động của các hợp tác xã khoảng 18,33 tỷ USD. Trong đó: Hoạt động tín dụng nông nghiệp chiếm 43% tổng số tín dụng cả nước,sản xuất đường cung cấp 62,4% sản lượng đường của cả nước,sản xuất phân bón chiếm 34% tổng sản lượng phân bón của cả nước. Liên hiệp hợp tác xã sản xuất sữa Amul ở bang Gujaza, là đơn vị sản xuất sữa lớn nhất của Ấn Độ, hiện Liên hiệp này có gần 2 triệu cổ phần, mỗi ngày sản xuất 01 triệu lít sữa, sản lượng sữa do liên hiệp này sản xuất chiếm 42,6% thị phần trong cả nước. Chính phủ đã thành lập “Công ty Quốc gia phát triển hợp tác xã” để làm nhiệm vụ thực hiện các dự án hỗ trợ phát triển hợp tác xã trong nhiều lĩnh vực chế biến, bảo quản, tiêu thụ nông sản, hàng tiêu dùng, lâm sản và các mặt hàng khác, phát triển nông thôn, xúc tiến xuất khẩu và sửa đổi luật hợp tác xã, thiết lập mạng lưới thông tin giữa xã viên với chính phủ.
Người nông dân đã coi hợp tác xã là phương tiện để tiếp nhận tín dụng, các nhu cầu cần thiết về dịch vụ cho sản xuất và sinh hoạt. Ở Malaixia Tổ chức hợp tác xã ở Malaixia,được thành lập từ những năm đầu thế kỷ XX.Hiện nay, hợp tác xã đã trở thành động lực thúc đẩy sự phát triển kinh 12 tế.049 hợp tác xã các loại với 4,33 triệu xã viên hoạt động ở hầu hết các lĩnh vực trong nền kinh tế. Trong đó, nhiều nhất là trong lĩnh vực tiêu dùng có 2.359 hợp tác xã, với 2 triệu xã viên, tín dụng và ngân hàng có 442 hợp tác xã, với 1,32 triệu xã viên, nông nghiệp có 205 hợp tác xã với 1,19 triệu xã viên, xây dựng nhà ở 103 hợp tác xã với 0,07 triệu xã viên.Khu vực dịch vụ có 362 hợp tác xã, với 0,14 triệu xã viên và cuối cùng là lĩnh vực công nghiệp có 51 hợp tác xã, với 0,01 triệu xã viên. Sự phát triển vững chắc của khu vực kinh tế hợp tác xã, đã góp phần thúc đẩy nền kinh tế Malaixia có bước phát triển mới ở những năm 80-90 của thế kỷ XX.Chính phủ Malaixia đã thành lập Cục Phát triển hợp tác xã, với nhiệm vụ chính là: Quản lý và giám sát các hoạt động của hợp tác xã, giúp đỡ về tài chính và cơ sở hạ tầng, xây dựng kế hoạch phát triển và đào tạo cán bộ quản lý hợp tác xã.
(3)Trong 02 bài phóng sự: “Châu Âu vẫn còn nhiều hợp tác xã vận tải”, và “Kinh nghiệm tổ chức hợp tác xã vận tải ở ThaiLan”,tác giả P.A trên báo Giao thông vận tải, đã cho biết[49]: Hiện nay, ở Cộng Hòa Liên Bang Đức vẫn còn tồn tại một hệ thống hợp tác xã phát triển vững mạnh, chủ yếu ở khu vực nông nghiệp nông thôn với 5.Trong đó:Có 127 hợp tác xã vận tải,các hợp tác xã vận tải hoạt động ở lĩnh vực vận tải đường sông, đường biển và đường bộ, với sự tham gia của 30. Luật hợp tác xã của Cộng Hòa Liên Bang Đức được ban hành từ năm 1890, theo đó, các hợp tác xã được đối xử hoàn toàn bình đẳng như các doanh nghiệp.Các nguyên tắc cơ bản của hợp tác xã ở Đức là:Tự nguyện, công khai, tự giúp đỡ nhau, tự quản lý, tự chịu trách nhiệm. 13 Các hợp tác xã có thể vay vốn từ các ngân hàng thương mại mà không nhất thiết phải có đủ tài sản thế chấp.Hoạt động quản trị, điều hành trong các hợp tác xã rất minh bạch, hiệu quả, hàng năm đều được kiểm toán định kỳ do Hiệp hội hợp tác xã thực hiện. Ở ThaiLan, năm 2001 cả nước có 5.611 hợp tác xã, hơn 8 triệu xã viên.370 hợp tác xã nông nghiệp, hơn 4 triệu xã viên, 100 hợp tác xã đất đai, hơn 147 nghìn xã viên, 76 hợp tác xã thủy sản, hơn 13 nghìn xã viên, 1.296 hợp tác xã tín dụng, hơn 2 triệu xã viên và 400 hợp tác xã dịch vụ với hơn 146 nghìn xã viên, 25 hợp tác xã vận tải tắcxi, nắm 75% xe tắcxi trong thành phố Bangkot.
Hợp tác xã phát triển mạnh nhất ở ThaiLan là hợp tác xã tín dụng và hợp tác xã nông nghiệp. Quyền lợi của xã viên khi tham gia vào hợp tác xã cũng rất rõ ràng.Xã viên được hưởng các dịch vụ của hợp tác xã, chia thưởng, chia lãi từ cổ phần, khi ốm đau phải đi bệnh viện hợp tác xã sẽ thanh toán 100% viện phí.Hợp tác xã còn xây dựng một quĩ hỗ trợ giáo dục, để cấp cho con xã viên trong độ tuổi đi học, đặc biệt là những xã viên có hoàn cảnh khó khăn. (4)Tiến sĩ Đào Xuân Cần, chủ tịch Liên minh hợp tác xã Việt Nam(chủ biên), trong cuốn: “Phong trào hợp tác xã một số nước trên thế giới và Việt Nam”[56], tác giả đã biên dịch và biên soạn, giới thiệu sơ lược về phong trào hợp tác xã ở 09 quốc gia trên thế giới(Canada, Đan Mạch, Hàn Quốc, Mailaixia, Nhật Bản, Thailan, Thụy Điển, Trung Quốc, Singapo) và Việt Nam. Trong cuốn sách, tác giả đã giới thiệu khái quát về lịch sử hình thành phong trào hợp tác xãcủa 09 quốc gia trên về:Mô hình tổ chức,qui mô ngành nghề và lĩnh vực hoạt động.Vai trò của hợp tác xã trong phát triển kinh tế-xã 14 hội của đất nước.
Mô hình, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của Liên minh hợp tác xã Việt Nam.