Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và các vấn đề đặt ra cần nghiên cứu về đề tài luận án Chương 2: Những vấn đề lý luận về TDTHPL trong lĩnh vực xử lý VPHC Chương 3: Thực trạng TDTHPL trong lĩnh vực xử lý VPHC tại các tỉnh Tây Nam Bộ Chương 4: Quan điểm và giải pháp tăng cường TDTHPL trong lĩnh vực xử lý VPHC từ thực tiễn các tỉnh Tây Nam Bộ 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN NGHIÊN CỨU VỀ ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài luận án 1. Tình hình nghiên cứu những vấn đề lý luận của đề tài luận án Đối với tình hình nghiên cứu trong nước: Tác giả chia các công trình nghiên cứu thành hai loại: 1. Các công trình nghiên cứu về xử lý vi phạm hành chính Đây là các công trình không trực tiếp viết về TDTHPL trong lĩnh vực xử lý VPHC, nhưng có những nội dung làm tiền đề để nghiên cứu các vấn đề đặt ra của đề tài, chẳng hạn như VPHC là gì, thế nào là xử lý VPHC, hình thức xử lý, thẩm quyền xử lý, thủ tục xử lý, hậu quả xử lý, v.v… Trong nhóm công trình này có các đề tài nghiên cứu khoa học, rất nhiều bài báo khoa học, sách chuyên khảo, sách tham khảo, các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ cụ thể : Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ (2008), Cơ sở lý luận và thực hiện tiễn xây dựng mô hình Bộ luật Xử lý VPHC ở Việt Nam, do Vụ Pháp luật Hình sự - Hành chính (Bộ Tư pháp) thực hiện.
Đây là công trình có quy mô lớn, đề tài nghiên cứu sâu, rộng về lý luận và thực tiễn xử lý VPHC ở Việt Nam, đề tài đã dành nhiều nội dung quan trọng để làm sáng tỏ cơ sở lý luận liên quan đến xử lý VPHC, xử phạt VPHC, nhiều vấn đề liên quan đến xử lý VPHC đã được phân tích, đánh giá như: quan điểm về xử lý VPHC, xử phạt VPHC, những đặc điểm của hoạt động xử lý VPHC, sự khác biệt giữa VPHC với vi phạm hình sự; nhu cầu điều chỉnh pháp luật về xử lý VPHC và tính tất yếu khách quan phải xây dựng luật xử lý VPHC. Ngoài ra đề tài còn mở rộng phân tích, đánh giá pháp luật xử phạt VPHC của một số nước trên thế giới và kinh nghiệm cho Việt Nam trong xây dựng mô hình Bộ Luật xử lý VPHC. Sách “Bình luận khoa học Luật xử lý VPHC năm 2012“ của Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh do PGS.TS Nguyễn Cảnh Hợp chủ biên, gồm 712 8 trang (Nxb. Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, 2015).
Đây là cuốn sách viết đầy đủ nhất hiện nay về các điều khoản của Luật xử lý VPHC năm 2012. Cuốn sách cung cấp những kiến thức lý luận có tính nền tảng về các vấn đề thuộc về xử lý VPHC hiện nay, trong đó có vấn đề TDTHPL trong lĩnh vực xử lý VPHC. Sách “Xã hội học pháp luật những vấn đề cơ bản“ của GS.TS Võ Khánh Vinh, xuất bản năm 2015, trang 374-400; tác giả tập trung làm sáng tỏ các dấu hiệu của hành vi vi phạm pháp luật của tổ chức, của cá nhân, sự kiểm soát của nhà nước đối với từng hành vi vi phạm pháp luật, những yếu tố, nguyên nhân tác động đến hành vi vi phạm pháp luật, phân tích làm rõ bản chất xã hội của vi phạm pháp luật, làm rõ vai trò, trách nhiệm của công dân, của nhà nước và của xã hội đối với hành vi vi phạm pháp luật. Quyển sách cung cấp nguồn gốc cơ bản của những hành vi vi phạm pháp luật trong đó có vi phạm pháp luật hành chính.
Giáo trình luật hành chính Việt Nam, năm 2008 của Trường Đại học Luật Hà Hội (trang 299 – 342) do TS. Trần Minh Hương chủ biên (NXB Công an nhân dân năm 2008). Giáo trình này định nghĩa về VPHC, khái niệm và đặc điểm của trách nhiệm hành chính, khái niệm, các nguyên tắc, các hình thức xử phạt VPHC và các biện pháp cưỡng chế hành chính khác, xác định các yếu tố cấu thành VPHC, xác định chủ thể VPHC, phân biệt giữa VPHC và tội phạm, xác định thẩm quyền, thủ tục xử phạt VPHC, xác định một số vấn đề về thời hạn, thời hiệu trong xử phạt VPHC. Giáo trình cung cấp về mặt lý luận cơ bản các vấn đề liên quan đến xử lý VPHC, là tiền đề quan trọng trong việc nghiên cứu hoàn thiện pháp luật về xử lý VPHC.
Bài viết: Về pháp luật xử lý hành chính của Việt Nam, GS. Nguyễn Đăng Dung - Đại học Quốc gia Hà Nội, Cổng thông tin điện tử Trường Đại học kiểm sát Hà Nội. Tác giả đánh giá, phân tích những tồn tại, hạn chế của hệ thống pháp luật xử lý VPHC hiện hành, xác định những quy định phù hợp, chưa phù hợp với Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị mà Việt Nam đã ký kết và tham gia. Bên cạnh đó tác giả cũng so sánh với pháp luật xử phạt hành chính ở một số nước như Mỹ, Pháp, Thụy sĩ, Bỉ để làm rõ những điểm chưa phù hợp của 9 pháp luật về xử lý hành chính của Việt Nam, trên cơ sở đó đưa ra những phương hướng, giải pháp cải cách và hoàn thiện pháp luật về xử lý VPHC ở Việt Nam.
Bài viết: Pháp luật về xử lý VPHC ở một số nước trên thế giới, 2010, Đỗ Hoàng Yến, Cổng thông tin điện tử Luật Việt. Tác giả phân tích, đánh giá một số quy định pháp luật về xử lý VPHC của một số nước như: Cộng hòa Liên bang Nga, Cộng hòa Malta, luật về xử lý VPHC một số bang của Mỹ, Australia, luật về xử lý VPHC của Trung Quốc v., Trên cơ sở đó xác định mô hình xây dựng pháp luật về xử lý VPHC của một số nước, đồng thời đưa ra những kinh nghiệm cho Việt Nam trong xây dựng mô hình pháp luật về xử lý VPHC ở Việt Nam. Bài viết: Một số vấn đề về xử phạt hành chính đối với hành vi vi phạm bảo vệ môi trường nơi công cộng, 2017, TS. Nguyễn Văn Phương, Trường Đại học Luật Hà Nội, Tạp chí Môi trường số 3/2017, Tổng cục tài nguyên môi trường.
Tác giả phân tích làm rõ nguyên nhân tác động đến ý thức tuân thủ các quy định của pháp luật bảo vệ môi trường nơi công cộng của người dân, trong đó nổi bật là niềm tin vào sự nghiêm minh của pháp luật và sự công khai, minh bạch của cơ quan, người có thẩm quyền thực thi pháp luật, đồng thời đề xuất giải pháp để nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật bảo vệ môi trường nơi công cộng. Bài viết: Cơ chế bảo đảm thi hành Luật thông qua hoạt động thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý các vi phạm trong quá trình thực thi các quy định của Luật Xử lý VPHC, Hoàng Quốc Hùng, Trang điện tử quản lý xử lý VPHC và TDTHPL. Tác giả phân tích phương diện pháp lý về thẩm quyền xử phạt VPHC, mức xử phạt tiền, về thủ tục xử phạt VPHC, hạn chế về cơ chế bảo đảm thi hành quyết định xử phạt VPHC, đồng thời phân tích đề xuất kiến nghị giải pháp để khắc phục các hạn chế. Bài viết: Chế tài hành chính và những bất cập trong quy định hiện hành về chế tài hành chính.
Cổng thông tin điện tử Trường Đại học kiểm sát Hà Nội. Tác giả phân tích khía cạnh pháp lý về lý luận chế tài hành chính và xác định khái niệm chế tài hành chính, phân tích pháp luật về các yêu cầu chung của chế tài hành chính đó là phải nghiêm khắc, nghiêm minh và phải mang đặc tính trừng 10 trị. Bên cạnh đó tác giả cũng phân tích những bất cập về các biện pháp xử phạt hành chính; các biện pháp khắc phục hậu quả; các biện pháp ngăn chặn và bảo đảm việc xử phạt; các biện pháp xử lý hành chính khác và đưa ra đề xuất hướng xử lý những bất cập đó. Bài viết: Hoàn thiện pháp luật xử lý VPHC tại Việt Nam, 2012 TS.
Đinh Xuân Thảo, Cổng thông tin điện tử Viện Nghiên cứu lập pháp. Bài viết phân tích khía cạnh pháp lý về quá trình hình thành và phát triển của pháp luật về xử lý VPHC ở Việt Nam, đánh giá thực trạng những hạn chế, những điều chưa hợp lý trong hệ thống pháp luật xử lý VPHC, đồng thời đưa ra những đề xuất kiến nghị hoàn thiện hệ thống pháp luật xử lý VPHC. Luận án tiến sĩ: Xử lý VPHC trong lĩnh vực quản lý trật tự xây dựng đô thị thực trạng và giải pháp, Nguyễn Bá Phùng, 2015, tác giả đã tập trung nghiên cứu khía cạnh pháp lý liên quan đến sự cần thiết phải ban hành luật cưỡng chế hành chính, mô hình cơ cấu, tổ chức, cơ chế về kiểm tra, giám sát, cơ chế phối hợp trong công tác quản lý và xử lý VPHC về trật tự xây dựng. Luận văn: Pháp luật về xử phạt VPHC lý luận và thực tiễn, Bùi Tiến Đạt, 2008, Luận văn tập trung nghiên cứu vấn đề lý luận cơ bản về xử lý VPHC, xác định khái niệm, đặc điểm xử phạt VPHC, thực trạng xử phạt VPHC, các biện pháp khắc phục hậu quả đối với một số hành vi VPHC trong thực tế của đời sống xã hội.
Luận văn: Xử lý VPHC trong lĩnh vực đất đai từ thực tiễn quận Long Biên, thành phố Hà Nội, Nguyễn Tiến Dũng, 2014, tác giả tập trung phân tích đánh giá thực trạng xử lý VPHC trong lĩnh vực đất đai, phân tích các khái niệm, đặc điểm, vai trò của xử lý VPHC, các biện pháp cưỡng chế nhà nước, cưỡng chế hành chính. Các công trình nghiên cứu trực diện về theo dõi thi hành pháp luật Bài viết: Hoạt động quản lý xử lý VPHC và TDTHPL ở Ninh Bình, Trịnh Thị Hằng Nga, Tạp chí Dân chủ và pháp luật. Tác giả phân tích đánh giá những kết quả đạt được trong hoạt động quản lý xử lý VPHC và TDTHPL ở Ninh Bình, phân tích những khó khăn, hạn chế như: Việc xây dựng hoàn thiện thể chế về TDTHPL vẫn còn chậm, thiếu những quy định cụ thể về cách thức phối hợp và huy động sự tham gia của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong TDTHPL, chưa có 11 chế tài xử lý trong trường hợp cơ quan, tổ chức không xử lý kết quả theo dõi tình hình thi hành pháp luật do UBND các cấp kiến nghị. Bài viết: Nhận diện những khó khăn trong công tác theo dõi thi hành pháp luật, Phạm Thị Hà My, Cổng thông tin điện tử Cục công tác phía Nam.