Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Là một cộng đồng có lịch sử hình thành lâu đời, có nhiều đóng góp cho hai nước Việt Nam và Thái Lan, cộng đồng người Việt ở Thái Lan đã thu hút sự quan tâm của nhiều học giả trong và ngoài nước, nghiên cứu về những lĩnh vực khác nhau như lịch sử hình thành, tình hình kinh tế, văn hóa, xã hội, đóng góp của cộng đồng… 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 1. Tình hình nghiên cứu ở Thái Lan Là cộng đồng người có số lượng đông đảo và có nhiều đóng góp cho kinh tế, xã hội của Thái Lan, vấn đề người Việt ở Thái Lan đã được các học giả, các trung tâm nghiên cứu, các trường đại học ở Thái Lan quan tâm, nghiên cứu. Có thể kể đến một số công trình như: Luận án tiến sĩ“Người Việt Nam tản cư và an ninh của Thái Lan” (วิชยั แชมสาริ (1973) “การ อพยพ เวียดนาม และ ความ ปลอดภัย ของ ไทย” สิ ทยา นิพนธ์ ปริญญา โท, ภาควิชา การเมือง มหาวิทยาลัย ธรรมศาสตร์ ) của tác giả Vichan Champsari tại Khoa Chính trị, Trường Đại học Thamasat được bảo vệ năm 1973 có đề cập đến quá trình di cư của người Việt vào Thái Lan qua các thời kỳ, việc người Việt Nam hồi hương giai đoạn 1960 - 1964; một số chính sách của Chính phủ Thái Lan thời bấy giờ đối với người Việt… Các tác giả Penriduk, Prianak Bunnak, viết cuốn “Lịch sử Thái Lan”, do NXB Awkxon Churơnthắt, Bangkok, Thái Lan ấn hành năm 1983.
Cuốn sách này được học giả Trịnh Diệu Thìn dịch sang tiếng Việt, trong đó có đề cập đến nội dung lịch sử vùng Đông Bắc Thái Lan, sự xuất hiện của người Việt ở khu vực này. Năm 1998, tác giả Pussadee Chandavimol viết công trình Người Việt ở Thái Lan (พัศดี จันดาวิมน (1998), คน เวียดนาม ใน ประเทศ ไทย สานักงาน กองทุน สนับสนุน การ วิจยั , ภาษาไทย). Sau đó, cuốn sách được NXB Trẻ dịch sang tiếng Việt. Nội dung đề cập đến quá trình hình thành cộng đồng, đời sống kinh tế chủ yếu của cộng đồng người Việt sinh sống tại khu vực quanh Thủ 7 đô Bangkok.
Tác giả chỉ tập trung nghiên cứu về đời sống của cộng đồng người Việt di cư từ trước đây (người Việt cũ - duôn càu) đang sinh sống ở Thủ đô Bangkok. Học giả Lea Dilokdhyarat có bài “Người Việt sang Thái từ bao giờ” đăng trên Tạp chí Văn hóa xã hội, số 1, 9/2000 (Tạp chí của người Việt Nam ở Thái Lan xuất bản) cũng đã khái quát lịch sử hình thành cộng đồng người Việt Nam trên đất Thái Lan đến cuối thế kỷ XX. Năm 2001, Thawi Swangpanyakoon (Tổng biên tập tạp chí Việt học, Viện Ngôn ngữ, Trường Đại học Mahiidol Salaya, Thái Lan) với bài viết “Lịch sử 16 chùa An Nam tông ở Thái Lan”, trên tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 4 khẳng định: cách đây hơn 200 năm, tại Vương quốc Xiêm đã có những ngôi chùa Việt đầu tiên được lập để phục vụ cộng đồng người Việt Nam sinh sống tại đây và được đông đảo người Thái biết đến như là những ngôi chùa của Annamnikai hay An Nam tông. Đặc biệt, An Nam tông luôn nhận được những sự bảo trợ của các đời vua Thái Lan và sự quan tâm kính trọng của nhân dân Thái Lan.
Tiến sĩ Thanaya Thip Sriphana công bố bài viết, “25 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Thái Lan - Việt Nam” trên tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 6 (2001). Bài viết đã đề cập đến lược sử hình thành mối quan hệ ngoại giao giữa hai nước Việt Nam - Thái Lan trước khi thiết lập mối quan hệ chính thức, đồng thời điểm lại những dấu mốc quan trọng trong 25 năm kể từ khi Thái Lan và Việt Nam thiết lập mối quan hệ ngoại giao năm 1976 [128, tr. Năm 2002, học giả Ngamphit Satsanguon, Khoa Chính trị Trường Đại học Chulalongkorn xuất bản công trình Trường hợp nghiên cứu gia đình người Việt (น ้าพิศ สัตว์ สงวน (2002), กรณีศกึ ษา วิจยั ของ ครอบครัว คน เวียดนาม, ภาควิชา การเมือง มหาวิทยาลัย จุฬาลงกรณ์) đi sâu vào phân tích mối quan hệ gia đình, huyết thống, dòng họ, cấu trúc gia đình người Việt ở vùng Sam Sen (Sảm Sển), Quận Dusite Thủ đô Bangkok. Đây là cộng đồng người Việt theo đạo Thiên Chúa được hình thành từ rất sớm và hiện vẫn đang còn bảo lưu rất nhiều nét văn hóa của người Việt.
8 Năm 2002, Trung tâm nghiên cứu về Việt Nam của Trường Đại học Rajabat Sakon Nakhon công bố nghiên cứu mang tên “Chương trình thu thập thông tin về dân số người Việt Nam tại tỉnh Sakon Nakhon và đặc điểm tộc người Việt Nam tỉnh Sakon Nakhon. Đây là công trình khá hoàn chỉnh, đi sâu vào nghiên cứu về cộng đồng người Việt Nam ở tỉnh Sakol Nakhon thuộc Đông Bắc Thái Lan. Các tác giả đã thống kê tương đối đầy đủ về số lượng, giới tính, địa bàn phân bố của cộng đồng dân cư thuộc tỉnh Sakon Nakhon. Tác giả Thanyathip Sripana công bố bài viết “Bao giờ người Việt Nam được nhập quốc tịch Thái” trên tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 4, 2003.
Bài viết đã phân tích những thuận lợi của người Việt trong suốt quá trình lịch sử định cư trên đất Thái Lan, những khó khăn hiện nay trong việc nhập quốc tịch, đồng thời kiến nghị các cơ quan chức năng sớm có các biện pháp để người Việt được ổn định cuộc sống, cấp thẻ ngoại kiều, nhập quốc tịch. Năm 2004, Trường Đại học Nakhon Phanom tổ chức Hội thảo về người Việt ở Thái Lan. Tại đây, các học giả như Thanyathip Sripana, Trần Viết Thụ, Vũ Đình Phú. có những bài viết về lịch sử hình thành cộng đồng người Việt ở Đông Bắc Thái Lan, mong muốn được nhập quốc tịch và tình cảm của cộng đồng đối với quê hương bản quán Việt Nam.
Học giả Nartha Nantachukra, khoa Lịch sử Trường Đại học Mahasarakham xuất bản cuốn “Hồ Chí Minh ở Thái Lan” bằng tiếng Thái vào năm 2004. Cuốn sách có 152 trang, trình bày các nội dung chủ yếu như: Tóm tắt sự ra đời dự án Làng Hữu nghị Việt - Thái bản Nachok, tỉnh Nakhon Phanom; tiểu sử của Chủ tịch Hồ Chí Minh; Ban May (Bản Mạy) và Nachok (Na Choọc); Hồ Chí Minh với Thái Lan và đặc biệt, ở phần thứ 5 của cuốn sách đề cập đến quá trình di cư của người Việt trong thời kì Chiến tranh thế giới thứ hai. Bên cạnh đó, cuốn sách cũng bước đầu đề cập một cách sơ lược đến một số nội dung khác như: đời sống kinh tế, xã hội, văn hóa của người Việt ở tỉnh Nakhon Phanom. Một số cuốn sách, bài viết khác đã bước đầu nghiên cứu về cộng đồng người Việt ở Thái Lan như bài “Ngôi làng hữu nghị Thái - Việt, Làng Nachok: Quá khứ và hiện tại” của tác giả Artha Nantachukra Trường Đại học Mahasarakham trình bày tại Hội thảo 30 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam - 9 Thái Lan do Viện Nghiên cứu Đông Nam Á tổ chức năm 2004, đã phân tích lịch sử hình thành cộng đồng, đời sống văn hóa, xã hội, phong tục tập quán của cộng đồng người Việt ở bản Nachok, tỉnh Nakhon Phanom.
Công trình này nghiên cứu trường hợp cụ thể là Làng Nachok của di dân người Việt sang Thái Lan từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX. Năm 2006, Tiến sĩ Thanyathip Sripana và tác giả Trịnh Diệu Thìn công bố cuốn “Việt kiều Thái Lan trong mối quan hệ Thái Lan - Việt Nam”. Cuốn sách gồm 6 chương: Cuộc di cư của người Việt Nam vào Thái Lan; Phong trào yêu nước của người Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX; Chính sách của Chính phủ Thái Lan đối với Việt kiều; Cuộc hồi hương của Việt kiều; Đời sống của Việt kiều Thái Lan và Việt kiều hồi hương; Việt kiều với mối quan hệ hai nước. Các chương đã đề cập đến quá trình di cư của người Việt sang Thái Lan, các phong trào yêu nước của Việt kiều; vai trò của người Việt trong mối quan hệ Thái Lan - Việt Nam, các chính sách của Chính phủ Thái Lan đối với Việt kiều; đời sống kinh tế - văn hóa, xã hội của người Việt ở Thái Lan,… Đây là công trình quy mô về Việt kiều Thái Lan do tác giả đã tiếp cận được nhiều nguồn tài liệu của cả hai nước.
Tác giả Sukprida Phanomdong trong “Hồ Chí Minh - Ông Tiên sống mãi” (2006) tập trung viết về quá trình hoạt động của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh ở Thái Lan, về những đóng góp của Người đối với cộng đồng người Việt ở đây cũng như tình cảm của cộng đồng đối với Bác trước đây và hiện nay. Trong luận án tiến sỹ với đề tài Quan hệ Thái Lan - Việt Nam (1996 - 2004), của Thananan Boonwanna (2008) khi đề cập đến mối quan hệ giữa hai nước có nói đến chính sách của Chính phủ Thái Lan đối với Việt kiều. Bên cạnh đó, có một số bộ phim tài liệu liên quan đến cộng đồng người Việt ở Thái Lan do các Đài truyền hình ở Thái Lan sản xuất như như “Hồ Chí Minh - Con người vĩ đại của dân tộc Việt Nam”; "Cộng đồng người Việt Nam sinh sống tại Thái Lan"; "Linh hồn Việt Nam"… Các bộ phim này đều có những đánh giá, nhận định về vai trò của cộng đồng người Việt ở Thái Lan, những chủ trương, chính sách của chính quyền Thái Lan đối với người Việt, về những ngày tháng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Thái Lan… 10 1. Tình hình nghiên cứu ở các nước khác Đã có nhiều học giả các nước như Nga, Pháp, Mỹ.
nghiên cứu về Lịch sử Thái Lan. Có thể kể đến một số công trình như: Lịch sử Thái Lan của tác giả người Nga E. Berdin do NXB Khoa học, Moskva ấn hành năm 1973. Năm 2005, học giả Chris Baker, Pasuk Phongpaichit ở Đại học Cambridge xuất bản cuốn Lịch sử Thái Lan (bản dịch của Viện Nghiên cứu Đông Nam Á); học giả Terwiel trong cuốn Lịch sử hiện đại Thái Lan 1767 - 1942 (A history of modern Thailand 1767 - 1942, University of Queensland Press, London (1983)… Nội dung về lịch sử Thái Lan cũng được đề cập đến trong cuốn Lịch sử thế kỷ XX Đông Nam Á, Quyển 5: Nước Thái Lan của học giả người Pháp Pierre Fistie do Lê Thành Khôi dịch sang tiếng Việt.
Ngoài ra, còn có nhiều tác giả nghiên cứu những vấn đề cụ thể hơn của Thái Lan như học giả Philipe Courtine với luận án tiến sĩ “Các khu vực Trung Hoa và Ấn Độ ở Bangkok, một tiểu luận về địa lý, đô thị và văn hóa”, Đại học Paris Sorbounne IV, năm 1992,… Nhìn chung, đây là những tài liệu chuyên khảo về lịch sử Thái Lan, cho chúng ta những nhận thức chung về bối cảnh lịch sử của vấn đề đang nghiên cứu.
