PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của luận án Trà Vinh là một tỉnh duyên hải ở Đồng b ng sông Cửu Long có nhiều loại cây ăn trái đặc sản, trong đó dừa sáp là một đặc sản có giá trị cao của tỉnh Trà Vinh trong và ngoài nước bởi trái dừa sáp có nhiều đặc điểm nổi trội như: đặc sệt, độ dầu cao hơn dừa thường, hàm lượng dinh dưỡng cao, mùi thơm đặc trưng hơn nên dừa Sáp được dùng để chế biến thực phẩm (kem, bánh, kẹo), nước giải khát và mỹ phẩm, cho hiệu quả kinh tế gấp 10-20 lần dừa thường (Trần Nguyễn Mỹ Châu, 2019). Dừa sáp là giống dừa đột biến trong tự nhiên, được phát hiện đầu tiên ở Philippines. Nội nhũ dừa Sáp ngon do hàm lượng tổng polysaccharide thủy phân của nước dừa sáp cao hơn gấp 30 lần so với dừa thường và khi cắt phân đoạn thành phần polysaccharide từ cơm dừa sáp cho thấy hàm lượng Galactomanan hòa tan cao gấp từ 2-8 lần so với dừa thường, trong cơm dừa có 12 amino acid và có hàm lượng thay đổi, trong khi đó ở cơm dừa thường thì chỉ có 2 amino acid thay đổi. Sự thay đổi chính là các amino acid như sau: Arginine tăng 163 ; threonine tăng 144 ; phenylalanine tăng 140 ; methionine tăng 130 , glutamic acid giảm 59 và alanine giảm 57 (Ramirez and Mendoza, 1998).
Theo Santoso et al. (1996) dừa sáp có thể được tiêu thụ trực tiếp, hoặc được sử dụng để tạo ra nhiều loại thực phẩm, hoặc hương liệu trong kem và bánh ngọt. đã nghiên cứu chiết xuất được galactomanan từ dừa sáp, ứng dụng sản xuất sản phẩm với tên gọi là “Mak gum”. Mak gum là sản phẩm nguyên liệu cho rất nhiều ngành công nghiệp chế biến thực phẩm (màng bao thực phẩm), dược phẩm (màng bao thuốc, gạc bao vết thương, thành phần trong các gel agarose, polyacrylamide) và mỹ phẩm (Maria et al.
Tuy dừa sáp có chứa nhiều thành phần quý giá cung cấp cho ngành thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm, giá bán cao,…mô hình trồng mang lại giá trị kinh tế cao cho nhà vườn. Nhưng dừa sáp có nhiều yếu tố bất lợi cho sự nhân rộng diện tích, nhất là về mặt di truyền, theo nghiên cứu của Zuniga (1953) khi tiến hành thụ phấn nhân tạo, thụ phấn trợ lực và tự thụ phấn giữa các cây dừa sáp với nhau đều thu được tỷ lệ 3 trái bình thường:1 trái sáp, từ đó đưa ra kết luận r ng đặc tính trái sáp do một gen đơn lặn qui định. Trái dừa từ cây dừa sáp tự thụ sẽ có 3 kiểu gen: 1 MMM (trái có cơm dừa bình thường); 1 MMm và 1 Mmm (trái dừa có biểu hiện cơm dừa bình thường) và 1 mmm (trái dừa sáp). Trái dừa sáp do là đồng hợp tử lặn nên không thể nảy mầm tạo cây giống trong điều kiện tự nhiên.
Vì vậy, theo phương pháp truyền thống muốn nhân giống dừa sáp phải uom trái bình thuờng trên cây dừa sáp và thế hẹ tiếp theo cũng cho tỉ lẹ trái sáp từ 20-25%. Nghiên cứu nâng cao năng suất trái dừa sáp đã được nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước đã và đang thực hiện. Các giải pháp nghiên cứu tập trung gồm (1) Nuôi 1 cấy phôi, đôi khi được gọi là giải cứu phôi, là một trong những kỹ thuật trong ống nghiệm đã được sử dụng trong hơn nửa thế kỷ để cứu sản phẩm lai sau thụ tinh khi chúng có thể thoái hóa trong điều kiện tự nhiên. Đối với nghiên cứu giải pháp tạo cây giống từ phương pháp nuôi cấy phôi để nâng cao tỷ lệ trái sáp/quày đạt từ 80 đến 100 là giải pháp ưu thế nhất.
Tuy nhiên, tỷ lệ thành công của quy trình này đạt từ 45-50 , thời gian kéo dài, giá thành cây giống khá cao 800.000đ/cây, số lượng cây giống tạo ra hạn chế. Có nhiều yếu tố tác động làm tỷ lệ thành công thấp trong quá trình nghiên cứu. Có khoảng từ 10-15 phôi nảy mầm yếu, 13-17% cây có rễ phát triển kém và tỷ lệ chết cây con từ 9-14% (Phạm Thị Phương Thuý và ctv. Có nhiều nghiên cứu đã chứng minh r ng sử dụng các chất kích thích sinh trưởng thực vật (nhóm auxin, cytokinin) ở các nồng độ khác nhau sẽ cho ra hiệu quả khác nhau trong việc kích thích ra rễ, phát triển mầm hoặc các biện pháp cơ học can thiệp có thể kích thích việc phát triển mầm.
Vì vậy, luận án tiếp tục nghiên cứu kích thích sự phát triển của các phôi nảy mầm yếu và những cây có bộ rễ phát triển kém, nâng cao tỷ lệ thành công quy trình cấy phôi sẽ góp phần rất lớn trong việc tăng nguồn cung cấp và hạ giá thành cây giống. Đối với giải pháp nghiên cứu kỹ thuật canh tác, luận án chọn nghiên cứu về ảnh hưởng của liều lượng phân bón và loại phân lên năng suất và chất lượng trái dừa Sáp phôi dựa trên nền tản công thức phân bón của cây dừa sáp thường do Viên Cây Có Dầu khuyến cáo. Bởi hiện nay, dừa sáp cấy phôi chưa có công thức phân bón khuyến cáo và theo Võ Văn Long (2007), bón phân đầy đủ cân đối và đúng lúc có tác dụng thúc đẩy nhanh quá trình sinh trưởng, rút ngắn thời gian cho trái, cải thiện được chất lượng trái và tăng khả năng chống chịu của cây dừa. Giải pháp nghiên cứu nâng cao tỷ lệ thụ phấn và đậu trái, luận án chọn nghiên cứu biện pháp trùm phát hoa và phun bổ sung acid boric giúp tăng khả năng tự thụ phấn và tăng tỷ lệ trái dừa sáp trên quày của 02 nhóm dừa sáp lùn và dừa sáp lai.
Theo Hanson và Proebsling (1996) hoa có nhu cầu Bo cao trong quá trình nở để hình thành trái. Việc phun B lên hoa thường được sử dụng giúp cho việc thụ tinh, hình thành trái và phát triển trái trong giai đoạn sớm (Solar and Štampar, 2001). Từ những vấn đề nêu trên, luận án “Cải thiện kỹ thuật nhân giống từ phôi và biện pháp nâng cao tỷ lệ sáp trên dừa sáp (Cocos nucifera var. sap) ở tỉnh Trà Vinh” đã được thực hiện.2 Câu hỏi nghiên cứu - Còn có kỹ thuật nào nữa giúp nâng cao tỷ lệ thành công quy trình nhân giống dừa sáp b ng phương pháp nuôi cấy phôi.
- Liều lượng, thời gian bón phân và việc phun acid Boric có làm tăng năng suất, tỷ lệ trái sáp và chất lượng trái sáp trên dừa sáp ở tỉnh Trà Vinh? - Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ trái sáp trên cây dừa sáp và hiệu quả của dừa sáp cấy phôi cao hơn dừa sáp thường ở tỉnh Trà Vinh? 1.3 Mục tiêu - Nâng cao tỷ lệ thành công quy trình nhân giống dừa sáp b ng phương pháp nuôi cấy phôi. - Nâng cao năng suất và tỷ lệ trái dừa sáp cấy phôi b ng kỹ thuật canh tác tại tỉnh Trà Vinh. - Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ trái sáp và so sánh lợi nhuận mô hình dừa sáp thường và dừa sáp cấy phôi tại tỉnh Trà Vinh 1.4 Kết quả mong đợi Nâng tỷ lệ (phôi/cây con) thành công trong nhân giống dừa sáp cấy phôi so với hiện nay (hiện nay < 50%). Nâng cao năng suất, chất lượng và tỷ lệ sáp trên quày dừa sáp cấy phôi ở tỉnh Trà Vinh b ng phân bón và kỹ thuật bón phân.
Nồng độ acid Boric và phương pháp trùm phát hoa lên có ảnh hưởng đến tỷ lệ đậu trái và trái sáp trên dừa sáp cấy phôi tại tỉnh Trà Vinh. Có nhiều yếu tố chính ảnh hưởng tỷ lệ sáp trên dừa sáp và xác định được lợi nhuận của hai mô hình dừa sáp thường và dừa sáp nuôi cấy phôi.5 Nội dung nghiên cứu 1.1 Nội dung 1: Cải thiện kỹ thuật nhân giống dừa sáp từ phôi - Thời gian: 1/2018-06/2019 - Địa điểm: Phòng thí nghiệm Tế bào thực vật khoa Nông nghiệp Thủy sản Trường Đại học Trà Vinh. - Đối tượng nghiên cứu: Trái dừa sáp và cây dừa sáp cấy phôi. Nghiên cứu kế thừa quy trình nhân giống dừa sáp b ng phương pháp nuôi cấy phôi của Phạm Thị Phương Thúy (2016).2 Nội dung 2: Xác định các biện pháp để nâng cao tỷ lệ sáp trên dừa sáp ở tỉnh Trà Vinh - Thời gian: 1/2018-12/2020 3 - Địa điểm: Vườn dừa sáp cấy phôi 5 năm tuổi (2018) tại xã Lương Hòa huyện Châu Thành tỉnh Trà Vinh.
- Mô hình thực hiện nghiên cứu: Là khu vực trồng dừa sáp cấy phôi tập trung (không có dừa thường), với diện tích 2 hecta; hướng Đông giáp lộ nông thôn và gần với các cây dừa thường của các hộ nông dân khác với khoảng cách 10 mét; hướng Bắc, hướng Nam và hướng Tây giáp với ruộng lúa. Đây là vườn dừa sáp cấy phôi đầu tiên trồng tập trung và có diện tích lớn nhất, nên rất thích hợp cho việc thực hiện nghiên cứu này. - Đối tượng nghiên cứu: cây dừa sáp nuôi cấy phôi 5 năm tuổi. - Phân bón: Hàm lượng phân bón áp dụng theo khuyến cáo của Viện Dầu và cây có dầu (2012) cho mỗi cây trong một năm, theo tuổi dừa ở Vùng đất cát, cát pha, như sau: Bảng 1.1: Lượng phân bón khuyến cáo cho dừa theo tuổi cây Lượng phân (g/cây/ năm) KCl Công thức tổng quát Tuổi cây Supper Dolomite (Kali (N-P2O5-K2O)/160 (năm) Urê phosphate (phân vôi cây/ha Clorua (Lân) xám) đỏ) 1 200 200 300 200 14,7 - 5,3 -19,2 2 400 400 400 300 29,4 - 10,6 - 28,8 3 600 600 600 400 44,2 - 15,8 - 38,4 4 800 800 800 500 58,9 - 21,1 - 48,0 >=5 1000 1000 1000 600 73,6 - 26,4 - 57,6 Nguồn: Viện nghiên cứu Dầu và Cây có dầu (2012) 1.3 Nộng dung 3: Hiệu quả kinh tế và đánh giá tỷ lệ trái sáp/buồng (quày) các yếu tố tác ảnh hưởng tỷ lệ sáp ở tỉnh Trà Vinh - Thời gian: 06/2018-06/2019 - Địa điểm nghiên cứu: Huyện Cầu Kè, Tiểu Cần và Châu Thành tỉnh Trà Vinh - Đối tượng nghiên cứu: Nông dân trồng dừa sáp thường và dừa sáp nuôi cấy phôi 1.6 Phạm vi nghiên cứu Các kỹ thuật nâng cao tỷ lệ thành công quy tình nhân giống b ng phương pháp nuôi cấy phôi, phân bón và kỹ thuật bón phân trên cây dừa sáp cấy phôi 5 năm tuổi ở huyện Châu Thành tỉnh Trà Vinh trong 3 năm liên tiếp, nồng độ acid Boric và kỹ thuật trùm phát hoa trên cây dừa sáp cấy phôi 7 năm tuổi và điều tra 60 hộ nông dân trồng dừa sáp thường và 7 hộ trồng dừa sáp phôi trên địa bàn tỉnh Trà Vinh.7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án Luận án cung cấp thông số kỹ thuật về quy trình sản xuất cây giống dừa sáp cấy phôi, số liệu về sinh trưởng, năng suất và chất lượng trái dừa sáp cấy phôi 5 năm tuổi.