phần mở đầu, danh mục công trình nghiên cứu của nghiên cứu sinh có liên quan đến luận án, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận án có 4 chương, 14 tiết. á n ên u l luận về o v áo ụ o Việt am đã có nhiều tác giả nghiên cứu lý luận về đạo đức và giáo dục đạo đức, trong đó có thể kể đến những tác giả với những tác phẩm, công trình tiêu biểu như: Trần Hậu iêm, Đ o c c 70 ; guyễn Văn ại Đ o c c: n ữn n i dun c bản 27 ; Phạm hắc hương Đ o c c 21 ; Trần ăng Sinh ( hủ biên), Giáo trìn Đ o c c 132 Trong các giáo trình về đạo đức học, đạo đức được các tác giả nhìn nhận từ các phương diện: bản chất, cấu trúc, vai trò, quan hệ của đạo đức với các lĩnh vực khác. ồng thời, các tác giả cũng đi sâu nghiên cứu các phạm trù đạo đức học cơ bản với tư cách là sự phản ánh những giá trị, những phẩm chất đạo đức cơ bản của con người. Từ lập trường của chủ nghĩa duy vật lịch sử, các tác giả nhìn nhận đạo đức như là một hiện tượng xã hội, có nguồn gốc từ lao động và các hoạt động xã hội của con người.
ể khẳng định tính khoa học của quan niệm duy vật lich sử về đạo đức, các tác giả đã phê phán các quan niệm duy tâm khách quan, duy tâm chủ quan, quan niệm ác uyn xã hội, quan niệm duy vật tầm thường và các quan niệm phi mác xít khác về đạo đức. Theo các tác giả, điểm chung của các quan niệm này là nhìn nhận đạo đức như một bản thể phi xã hội, ở bên ngoài xã hội được gán gh p vào cho xã hội và con người; điều đó vừa phi khoa học vừa phi thực tế. Với tư cách một hiện tượng xã hội, đạo đức chính là một phương thức điều ch nh các hoạt động/hành vi người. ặc trưng quan trọng nhất phân biệt sự điều ch nh bởi đạo đức và sự điều ch nh bởi pháp luật là ở sự tự giác và tự nguyện của đạo đức.
hính tính tự giác và tự nguyện đó khiến cho đạo đức có vai trò, vị trí không thể thay thế trong đời sống xã hội và con người. Trong những giáo trình nêu trên, vấn đề cấu trúc đạo đức cũng được các tác giả luận giải. Theo đó, đạo đức không ch được nhìn nhận thuần túy như một hình thái ý thức xã hội đặc thù mà còn là thực tiễn đạo đức, quan hệ đạo đức. ạo đức cũng có thể được nhìn nhận theo quan hệ chung-riêng, nghĩa là quan hệ giữa đạo đức xã hội, đạo đức giai cấp/tầng lớp và đạo đức cá nhân.
ột số tác giả đã nghiên cứu 8 đạo đức theo chiều lich đại. hẳng hạn, Trần Hậu Kiêm trong Các d n o c xã i 69 đã trình bày và phân tích bản chất, đặc trưng của đạo đức nguyên thủy, đạo đức của xã hội chiếm hữu nô lệ, đạo đức của xã hội phong kiến, đạo đức tư bản và đạo đức của xã hội cộng sản mà giai đoạn đầu là đạo đức xã hội chủ nghĩa. Trong khi trình bày các dạng đạo đức xã hội, tác giả cũng đã cho thấy, sự phủ định, sự vượt qua và sự kế thừa về mặt đạo đức trong tiến trình lịch sử nhân loại. ối với đạo đức xã hội chủ nghĩa, các tác giả đều cho rằng, ở Việt am, quá trình xây dựng, giáo dục đạo đức mới, đạo đức cách mạng theo tư tưởng đạo đức Hồ hí inh chính là quá trình xây dựng đạo đức xã hội chủ nghĩa.
Chính vì vậy, giáo dục đạo đức mới trở thành một phương diện, một yếu tố hữu cơ của sự nghiệp đ i mới xã hội, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Việc luận chứng cho vai trò của giáo dục đạo đức được thể hiện qua những công trình tiêu biểu sau: ghiêm Sỹ iêm, Vai trò của giáo dục đạo đức trong việc giáo dục thế hệ trẻ ở Việt am hiện nay 83 ; Phạm Tất Dong, ải tiến công tác giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức và lối sống cho học sinh và sinh viên trong hệ thống giáo dục quốc dân 23 ; oàn thanh niên cộng sản Hồ hí inh, ề án tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống, bồi dưỡng lí tưởng cách mạng cho thanh thiếu niên giai đoạn 2013-2020 40 ; Trần inh oàn, Giáo dục đạo đức cho thanh niên, học sinh theo tư tưởng Hồ hí inh ở nước ta hiện nay 47 Trong những công trình này, các tác giả đã phân tích và khẳng định, giáo dục đạo đức góp phần hình thành và phát triển nhân cách con người nói chung, nhân cách thế hệ trẻ trong đó có học sinh nói riêng. Bởi lẽ, sự phát triển đạo đức vừa là cơ sở vừa là yếu tố thúc đẩy sự phát triển các năng lực nhận thức, thẩm mĩ cùng các năng lực thực tiễn của nhân cách. ùng với điều đó, giáo dục đạo đức còn góp phần làm cho thế hệ trẻ đề kháng được những tác động tiêu cực của kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế.
ặt giáo dục đạo đức trong bối cảnh xây dựng và phát triển đất nước, các tác giả cho rằng, nguồn lực con người là yếu tố trung tâm, đồng thời là yếu tố kết nối các nguồn lực tự nhiên và xã hội trong sự phát triển. ào tạo con người, đào tạo nguồn nhân lực là công việc vừa cấp thiết, vừa liên tục, thường xuyên không lúc nào có thể xem nh. Vì vậy, giáo dục đạo đức chính là nhằm góp phần hoàn thiện nhân cách, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho đất nước. 9 ùng với việc phân tích vai trò của giáo dục đạo đức, các công trình trên đã xác định và phân tích vai trò của các chủ thể giáo dục đạo đức; theo đó ba chủ thể chủ yếu của giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ trong đó có học sinh bao gồm: gia đình, nhà trường, xã hội.
ác công trình: ghiêm Sỹ iêm, V i trò củ i ìn tron việc iáo dục o c c o t ế ệ trẻ iện n 83 ; guyễn Thị Tố Quyên, V i trò củ i ìn tron việc iáo dục o c c o trẻ em tuổi trun cc sở t i ị bàn Hà N i 128 ; guyễn đức ạnh, V i trò củ i ìn ối với việc iáo dục trẻ em ư ở T àn p ố 100 đã phân tích vai trò của gia đình với tư cách là chủ thể đầu tiên trong giáo dục đạo đứca cho trẻ em và học sinh. ác tác giả đều cho rằng, giáo dục đạo đức trong giai đoạn đầu đời của con người là rất quan trọng. Việc gia đình giáo dục đạo đức tốt hay không tốt có ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành nhân cách của các em kể cả khi các em trưởng thành. Vai trò của nhà trường được trình bày và phân tích trong các công trình tiêu biểu sau: ỗ Tuyết Bảo, Giáo dục o cc o c sin trun c c sở tron iều kiện kin tế t ị trườn iện nay 7 ; yếu hội thảo khoa học do Sở giáo dục và đào tạo Thành phố Hồ hí Minh t chức, Nân c o c ất ượn iáo dục o cc o c sin trun c c sở ở T àn p ố Hồ C í Min 138 ; Trần Văn Thắng, guyễn Thị Thu Hoài, N i dun tíc ợp d c c tập và àm t eo tấm ư n o c Hồ C í Min tron môn Giáo dục côn dân trun c c sở 145 ; Bộ giáo dục và đào tạo, Thông báo số 314/T - GD ĐT về kết quả H i t ảo toàn quốc về côn tác iáo dục o c ối sốn c o c sin sin viên n à 12/5/2014.
ác tác giả nhìn nhận giáo dục nhà trường như là sự tiếp tục và sự đồng hành với giáo dục gia đình. Giáo dục nhà trường là giáo dục có bài bản và hệ thống hơn. hà trường với tư cách chủ thể giáo dục có chức năng giáo dục tri thức và các chuẩn mực đạo đức cho học sinh nhằm giúp các em thực hiện tốt toàn bộ các nhiệm vụ học tập, rèn luyện nhân cách trong giai đoạn học sinh. iều đó đòi hỏi nhà trường phải kết hợp tốt giữa giáo dục đạo đức với giáo dục văn hóa và t chức tốt các hoạt động ngoại khóa hữu ích.
hìn nhận xã hội như một chủ thể giáo dục đạo đức, một số công trình nghiên cứu đã phân tích vai trò của các t chức chính trị, xã hội, các thiết chế văn hóa, chẳng hạn: oàn thanh niên, Hội phụ nữ, Hội khuyến học, ơ quan truyền thông, hà xuất bản, hà văn hóa ó là các công trình: oàn thanh nien cộng 10 sản Hồ hí inh, ề án tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống, bồi dưỡng lí tưởng cách mạng cho thanh thiếu niên giai đoạn 2013-2020 [40]; Thành phố Hồ hí inh, Báo cáo công tác ội và phong trào thiếu nhi năm học 2014-2015 [46]; Trần iều và cộng sự, Thực trạng và giải pháp giáo dục đạo đức, tư tưởng chính trị, lối sống cho thanh niên, học sinh trong hiến lược phát triển toàn diện con người Việt Nam thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước 74 Trong các công trình trên, các tác giả cho rằng, cùng với gia đình, nhà trường, chủ thể xã hội có vai trò và trách nhiệm cũng như có những lợi thế nhất định trong giáo dục đạo đức cho học sinh. á n ên u về t tr n áo ụ o v áo ụ o o ọ s n trun ọ ơ sở t n p ố í inh ện n Hiện tại, chưa có nhiều công trình nghiên cứu về thực trạng giáo dục đạo đức cho học sinh trung học cơ sở tại Thành phố Hồ hí inh. Hơn thế, những nghiên cứu trong lĩnh vực này thường ch được thực hiện trong khuôn kh báo chí dưới dạng cảnh báo sự xuống cấp đạo đức của học sinh hoặc sự thiếu trách nhiệm của nhà trường, phụ huynh trong giáo dục đạo đức. Vì thế để giải quyết các nhiệm vụ của đề tài, chúng tôi mở rộng hơn phạm vi khảo sát, nghĩa là khảo sát cả thực trạng giáo dục đạo đức cho học sinh, sinh viên, qua đó tìm kiếm những tương đồng, những gợi ý cho việc đánh giá thực trạng giáo dục đạo đức cho học sinh trung học cơ sở tại Thành phố Hồ hí inh.