phần mở đầu, tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài, kết luận, danh mục công trình khoa học của tác giả đã công bố có liên quan đến đề tài luận án, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận án có 3 chương, 8 tiết. 10 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Các công trình nghiên cứu về kết hợp kinh tế với quốc phòng ở nước ngoài 1. Các công trình nghiên cứu về kết hợp kinh tế với quốc phòng ở nước ngoài của các tác giả nước ngoài A.
Theo bản dịch của Nguyễn Đăng Vinh, tác giả bài viết đã đề cập đến một số nội dung về mối quan hệ giữa chính sách kinh tế với đảm bảo sức mạnh quốc phòng. Đồng thời, phân tích làm rõ tính tất yếu kết hợp KTVQP trong thời kỳ mới; nêu lên một số nội dung, phương thức, giải pháp kết hợp kinh tế với quân sự, quốc phòng ở Nga trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường. Thoong Xết Phim Ma Vông (2001), luận án tiến sĩ: Mối quan hệ giữa kinh tế với quốc phòng trong thời kỳ đổi mới ở Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào [179]. Trong luận án, tác giả luận án phân tích, làm rõ mối quan hệ bản chất giữa kinh tế và quốc phòng.
Enimola và Akungba Akoko (2011), với công trình nghiên cứu: “Defense Expenditure and economic growth: The Nigeria experience 1977 - 2006” [183]. Tác giả đã làm rõ tác động của chi tiêu quốc phòng tác động đến tăng trưởng kinh tế, tác động đó có thể theo hai chiều hướng, tiêu cực và tích cực. Vông Khăm Phôm Ma Kon (2011), bài viết: “Một số yêu cầu xây dựng khu kinh tế - quốc phòng ở nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào” [98]. Tác giả Vông Khăm Phôm Ma Kon trình bày một số nội dung của kết hợp KTVQP trên đất nước Lào, do quân đội đảm nhiệm.
11 Thong Loi Xi Li Vong (2011), bài viết: “Một số đặc trưng cơ bản và nội dung kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với tăng cường quốc phòng - an ninh trong quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội ở Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào” [178]. Tác giả bài viết trình bày một số nội dung kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với tăng cường quốc phòng - an ninh ở Lào [178, tr. Nội dung bài viết cũng thừa nhận sự tác động hai mặt của chuyển dịch cơ cấu kinh tế đối với quốc phòng. Amer Latif (2012), trong công trình nghiên cứu US - India Defense Trade, opportunities for deepening the partnership (Thương mại quốc phòng Mỹ - Ấn Độ, những cơ hội cho sự sâu sắc hơn quan hệ đối tác), đã chỉ rõ vai trò quan trọng, chi phối của yếu tố kinh tế đối với các quan hệ đối ngoại quốc phòng Hoa Kỳ - Ấn Độ, “thương mại quốc phòng trở thành một yếu tố quan trọng của quan hệ đối tác quốc phòng” [182, tr.
Vong Sack Phan Tha Vong (2013), luận án tiến sĩ: Phát triển các doanh nghiệp quân đội nhân dân Lào trong quá trình xây dựng kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế [181]. Tác giả Vong Sack Phan Tha Vong đã phân tích, làm rõ vai trò của quân đội cách mạng trong xây dựng kinh tế. Tác giả khẳng định: Doanh nghiệp Quân đội nhân dân Lào là lực lượng tiên phong trong việc kết hợp nhiệm vụ quốc phòng và kinh tế, tạo ra sản phẩm xã hội, giải quyết việc làm, giảm gánh nặng ngân sách quốc phòng, đẩy mạnh quá trình hội nhập quốc tế của đất nước; phát triển doanh nghiệp quân đội nhân dân Lào là một tất yếu khách quan. Các công trình nghiên cứu về kết hợp kinh tế với quốc phòng ở nước ngoài của tác giả người Việt Nam Bên cạnh các tác giả nước ngoài còn có nhiều tác giả trong nước nghiên cứu những vấn đề có liên quan đến kết hợp KTVQP ở nước ngoài.
Đáng chú ý có các tác giả và các công trình nghiên cứu sau: 12 Nguyễn Văn Cứu (1998), bài viết: “Kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh ở một số nước trên thế giới” [64]. Tác giả bài viết giới thiệu những nét khái quát nhất về kết hợp KTVQP ở Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản, Inđônêxia, Malaixia. Bài viết cho thấy kết hợp KTVQP là phương thức phát triển khá phổ biến ở những quốc gia có chủ quyền; nội dung, phương thức, phạm vi kết hợp KTVQP ở những nước khác nhau, có thể chế chính trị và trình độ phát triển khác nhau thì không giống nhau. Viện Chiến lược quân sự - Bộ Quốc phòng (2000) với cuốn sách: Một số vấn đề về tổ hợp công nghiệp quốc phòng [175].
Trong cuốn sách, các tác giả giới thiệu một dạng thức kết hợp KTVQP - tổ hợp công nghiệp quốc phòng ở một số nước lớn, như: Kết hợp KTVQP trong nền kinh tế thị trường điển hình - mô hình tổ hợp công nghiệp quốc phòng Mỹ; kết hợp KTVQP trong nền kinh tế kế hoạch hóa điển hình - mô hình tổ hợp công nghiệp quốc phòng Liên Xô trước đây; kết hợp KTVQP trong nền kinh tế chuyển đổi - mô hình tổ hợp công nghiệp quốc phòng Trung Quốc. Công trình nghiên cứu cung cấp thêm cơ sở khoa học minh chứng cho nhận định về tính phổ biến kết hợp KTVQP ở các nước trên thế giới trong tình hình mới. Tác giả Vân Hà phân tích làm rõ vai trò của quân đội Trung quốc trong thực hiện kết hợp KTVQP. Theo tác giả Vân Hà, dù có những hạn chế, bất cập vẫn phải thừa nhận một thực tế, sử dụng quân đội tham gia lao động sản xuất, làm kinh tế là một phương thức thực hiện chủ trương kết hợp KTVQP có hiệu quả.
Tác giả Phạm Văn Sơn đã đề cập đến kinh 13 nghiệm của Trung Quốc trong phát triển kinh tế tư nhân và giải quyết tác động của phát triển kinh tế tư nhân đến củng cố quốc phòng. Đồng Đức - Quang Hậu (2000), với bài viết: “Mấy xu hướng trong chiến lược kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh của một số nước ASEAN” [87]. Các tác giả nghiên cứu về xu hướng chiến lược kết hợp KTVQP ở một số nước Đông Nam Á. Các tác giả bài viết cho rằng, tuỳ thuộc vào chế độ chính trị, truyền thống dân tộc, khả năng kinh tế, trình độ khoa học - kỹ thuật và các mối đe dọa an ninh, mỗi nước ASEAN có cách thức, biện pháp, bước đi kết hợp KTVQP, an ninh riêng.
Ngoài các công trình nêu trên còn một số công trình đáng chú ý khác. Nhìn chung, các công trình khoa học nghiên cứu về kết hợp KTVQP ở ngoài nước đều cho rằng, kết hợp KTVQP là sự gắn kết chặt chẽ hoạt động của các lĩnh vực kinh tế và quốc phòng trong một thể thống nhất, có sự chỉ đạo, điều hành và quản lý của nhà nước nhằm hỗ trợ, thúc đẩy lẫn nhau cùng phát triển. Kết hợp KTVQP là một hoạt động có tính quy luật trong xã hội còn tồn tại giai cấp và đối kháng giai cấp. Có rất nhiều yếu tố tác động đến kết hợp KTVQP.
Ở các giai đoạn khác nhau, ở các nước có chế độ chính trị - xã hội và trình độ phát triển khác nhau thì quan điểm, mục tiêu, nội dung và phương thức kết hợp cũng không giống nhau. Các công trình nghiên cứu liên quan đến kết hợp kinh tế với quốc phòng ở trong nước 2. Các công trình nghiên cứu liên quan đến kết hợp kinh tế với quốc phòng trên phạm vi cả nước Có một hệ thống khá đồ sộ các công trình nghiên cứu những vấn đề có liên quan đến kết hợp KTVQP trên phạm vi cả nước. Đáng chú ý có các tác giả với các công trình nghiên cứu sau: 14 Trần Tấn Hùng (1994), luận án tiến sĩ: Khoán 10 với chính sách hậu phương quân đội [96].
Trong luận án, tác giả Trần Tấn Hùng đã phân tích, làm rõ sự tác động của những biến đổi kinh tế - xã hội nông thôn khi thực hiện khoán 10 đối với vấn đề huy động nhân lực phục vụ quốc phòng, quân đội. Phan Trần Đắc (1996), luận án tiến sĩ: Xây dựng và phát triển kinh tế nhà nước với vấn đề đảm bảo kinh tế quốc phòng ở Việt Nam hiện nay [83]. Tác giả luận án làm rõ vai trò của kinh tế nhà nước với sự nghiệp xây dựng LLVT, bảo đảm kinh tế cho quốc phòng; làm rõ vai trò, trách nhiệm của lực lượng quân đội làm kinh tế với quá trình kết hợp KTVQP. Luận án của tác giả Vũ Văn Long đã làm rõ sự tác động của xây dựng cơ cấu kinh tế mới đối với củng cố quốc phòng.
Tác giả Vũ Văn Long đã đề cập và phân tích vai trò của quân đội trong quá trình xây dựng cơ cấu kinh tế mới. Thật sự hữu ích khi tham khảo các luận án của các tác giả Vũ Văn Long, Phan Trần Đắc trong nghiên cứu, trình bày những tác động của chuyển dịch cơ cấu kinh tế mới, của phát triển kinh tế nhà nước tới kết hợp KTVQP; khi xem xét vai trò của LLVT trong giải quyết những tác động đó tới kết hợp KTVQP ở tỉnh Thái Bình. Đề cập đến vai trò của LLVT trong quá trình thực hiện kết hợp KTVQP, ngoài các công trình nêu trên, còn có: Luận án Tiến sĩ quân sự của tác giả Vũ Thanh Chế với đề tài Quân đội nhân dân Việt Nam với sự nghiệp xây dựng nền kinh tế đất nước trong tình hình hiện nay [65]; cuốn sách với tựa đề Kết hợp quốc phòng, an ninh với kinh tế trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước [112] của tác giả Nguyễn Văn Rinh; cuốn sách Nâng cao hiệu quả quân đội tham gia xây dựng cơ sở chính trị - xã hội ở các khu kinh tế - quốc phòng trong tình hình mới [176] của Viện Khoa học xã hội nhân văn quân sự … 15 Trần Trung Tín (1998), luận án tiến sĩ: Kết hợp kinh tế với quốc phòng ở nước ta hiện nay [123]. Tác giả luận án đã phân tích làm rõ: Yêu cầu khách quan phải kết hợp KTVQP; những nhân tố tác động tới kết hợp KTVQP.
Theo tác giả Trần Trung Tín, có nhiều yếu tố tác động tới kết hợp KTVQP, có yếu tố trực tiếp, có những yếu tố gián tiếp tác động. Bên cạnh việc nghiên cứu rút ra những kinh nghiệm kết hợp KTVQP trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc, tác giả còn phân tích làm rõ thực trạng nhận thức và thực tiễn kết hợp KTVQP giai đoạn 1975 - 1986. Trần Đăng Bộ (1999), luận án tiến sĩ: Kết hợp công nghiệp quốc phòng với công nghiệp dân dụng ở nước ta hiện nay [59].