Luận Án Tiến Sĩ Về Chính Sách Phát Triển Thương Mại Nội Địa Trong Ngành May Mặc Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích chính sách phát triển thương mại nội địa ngành may mặc Việt Nam, đề xuất giải pháp tăng trưởng bền vững.

• Tác giả: Vũ Tam Hòa
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Chính Sách Phát Triển Thương Mại
• Đề tài: Chính Sách Phát Triển Thương Mại Nội Địa Ngành May Mặc Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI NỘI ĐỊA HÀNG MAY MẶC
• 1.1. Bản chất, vai trò và tiêu chí đánh giá chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc
• 1.2. Một số khái quát về thương mại nội địa hàng may mặc
• 1.3. Bản chất của chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc
• 1.4. Vai trò của chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc
• 1.5. Các tiêu chí đánh giá chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc
• 1.6. Những nguyên lý cơ bản của việc hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc
• 1.7. Nội dung cơ bản của chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc
• 1.8. Cơ sở và những nguyên tắc hoạch định chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc
• 1.9. Các công cụ thực hiện chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc
• 1.10. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc hoạch định và tổ chức thực thi chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc
• 1.10.1. Nhóm nhân tố khách quan
• 1.10.2. Nhóm nhân tố chủ quan
• 1.11. Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam trong hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc
• 1.11.1. Kinh nghiệm của các quốc gia
• 1.11.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH VÀ ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CHÍNH SÁNH PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI NỘI ĐỊA HÀNG MAY MẶC VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng phát triển thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam hiện nay
• 2.2. Những vấn đề đặt ra đối với phát triển thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam hiện nay
• 2.3. Phân tích thực trạng chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam
• 2.3.1. Chính sách thị trường đối với phát triển thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam
• 2.3.2. Chính sách thương nhân đối với phát triển thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam
• 2.3.3. Chính sách mặt hàng đối với phát triển thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam
• 2.3.4. Chính sách phát triển hạ tầng thương mại đối với phát triển thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam
• 2.4. Đánh giá chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam
• 2.4.1. Đánh giá về tính hiệu lực của chính sách
• 2.4.2. Đánh giá về tính hiệu quả của chính sách
• 2.4.3. Đánh giá về tính hợp lý, phù hợp với thực tế môi trường kinh doanh trong nước và những thông lệ quốc tế của chính sách
• 2.4.4. Đánh giá tính đồng bộ và toàn diện của chính sách
• 2.4.5. Đánh giá tính minh bạch và ổn định
• 2.4.6. Đánh giá tính đáp ứng nhu cầu của các nhóm đối tượng chính sách
• 2.5. Những kết luận và phát hiện qua nghiên cứu thực trạng chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam
• 2.5.1. Những kết luận qua nghiên cứu thực trạng chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam
• 2.5.2. Những phát hiện qua nghiên cứu thực trạng chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI NỘI ĐỊA HÀNG MAY MẶC VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2020 VÀ NHỮNG NĂM TIẾP THEO
• 3.1. Quan điểm và mục tiêu hoàn thiện chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam đến năm 2020 và những năm tiếp theo
• 3.1.1. Một số dự báo về thị trường và thương mại hàng may mặc Việt Nam đến năm 2020 và những năm tiếp theo
• 3.1.2. Quan điểm hoàn thiện chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam đến năm 2020 và những năm tiếp theo
• 3.1.3. Mục tiêu hoàn thiện chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam đến năm 2020 và những năm tiếp theo
• 3.2. Một số giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam đến năm 2020 và những năm tiếp theo
• 3.2.1. Chính sách thị trường
• 3.2.2. Chính sách thương nhân
• 3.2.3. Chính sách mặt hàng
• 3.2.4. Chính sách phát triển hạ tầng thương mại
• 3.2.5. Một số giải pháp điều kiện thực hiện các chính sách trên
• 3.2.5.1. Đối với Chính phủ
• 3.2.5.2. Đối với Bộ Công Thương
• 3.2.5.3. Đối với Hiệp hội Dệt may
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• PHỤ LỤC 01: PHIẾU ĐIỀU TRA CƠ QUAN QLNN VÀ CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT VÀ KINH DOANH HÀNG MAY MẶC VIỆT NAM
• PHỤ LỤC 02: DANH SÁCH CHUYÊN VIÊN THAM GIA VÀ CÁC CÂU HỎI ĐỊNH HƯỚNG PHỎNG VẤN
• PHỤ LỤC 03: KẾT QUẢ ĐIỀU TRA CƠ QUAN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VÀ CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT VÀ KINH DOANH HÀNG MAY MẶC VIỆT NAM

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chính sách phát triển thương mại nội địa ngành may mặc Việt Nam

Chính sách phát triển thương mại nội địa ngành may mặc Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy kinh tế - xã hội. Ngành may mặc không chỉ tạo ra hàng triệu việc làm mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Chính sách này cần được điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh hội nhập quốc tế. Theo đó, việc phát triển thương mại nội địa không chỉ giúp tăng cường sức cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam mà còn bảo vệ lợi ích của người tiêu dùng. "Chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam cần phải có sự điều chỉnh, thay đổi phù hợp" để đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới.

1.1. Tầm quan trọng của chính sách phát triển thương mại nội địa

Chính sách phát triển thương mại nội địa ngành may mặc Việt Nam có tầm quan trọng đặc biệt trong việc tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi. Ngành may mặc là một trong những ngành có khả năng tạo ra nhiều việc làm cho người lao động, đặc biệt là lao động phổ thông. "Hội nhập kinh tế quốc tế tác động đến hoạt động thương mại trong nước và quốc tế". Điều này đòi hỏi chính sách phát triển thương mại nội địa phải được điều chỉnh để phù hợp với thực tế và nhu cầu của thị trường.

II. Thực trạng phát triển thương mại nội địa ngành may mặc Việt Nam

Thực trạng phát triển thương mại nội địa ngành may mặc Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều thách thức. Ngành này đang phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ hàng hóa nhập khẩu, đặc biệt là từ Trung Quốc và Thái Lan. "Thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam thời gian qua được đánh giá là thua ngay trên 'sân nhà'". Điều này cho thấy cần có những chính sách phù hợp để bảo vệ và phát triển thương mại nội địa. Việc phân tích thực trạng chính sách phát triển thương mại nội địa là cần thiết để đưa ra những giải pháp hiệu quả.

2.1. Các vấn đề đặt ra đối với phát triển thương mại nội địa

Các vấn đề hiện tại trong phát triển thương mại nội địa ngành may mặc bao gồm sự cạnh tranh không công bằng và hàng giả, hàng kém chất lượng. "Ngành may mặc Việt Nam đối diện với nguy cơ cạnh tranh với hàng giả, hàng kém chất lượng từ nước ngoài". Điều này không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp mà còn tác động đến quyền lợi của người tiêu dùng. Cần có những chính sách mạnh mẽ để bảo vệ thị trường nội địa và nâng cao chất lượng sản phẩm.

III. Giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển thương mại nội địa ngành may mặc Việt Nam

Để hoàn thiện chính sách phát triển thương mại nội địa ngành may mặc, cần có những giải pháp cụ thể. Các chính sách cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tế thị trường và nhu cầu của người tiêu dùng. "Một số giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam đến năm 2020 và những năm tiếp theo" cần được thực hiện để nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam. Việc phát triển hạ tầng thương mại cũng là một yếu tố quan trọng trong việc thúc đẩy thương mại nội địa.

3.1. Các giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể bao gồm việc cải thiện chính sách thị trường, chính sách thương nhân và chính sách mặt hàng. "Chính sách phát triển hạ tầng thương mại đối với phát triển thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam" cần được chú trọng để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp. Đồng thời, cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong việc thực thi chính sách.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng với việc thực thi các cam kết từ Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC), Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), ngành dệt may Việt Nam đã vươn lên thành trụ cột xuất khẩu hàng đầu. Tuy nhiên, hoạt động thương mại nội địa của ngành may mặc lại bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng, khiến các doanh nghiệp trong nước đứng trước nguy cơ "thua ngay trên 'sân nhà'" trước làn sóng xâm nhập mạnh mẽ của hàng may mặc từ Trung Quốc, Thái Lan và các thương hiệu thời trang nhanh quốc tế. Ngành may mặc hiện giải quyết việc làm cho "hơn 2,5 triệu lao động làm việc trong ngành dệt may đặc biệt là lao động phổ thông tập trung chủ yếu ở vùng đồng bằng sông Hồng, sông Cửu Long", do đó việc củng cố và phát triển thị trường nội địa là yêu cầu sống còn nhằm đảm bảo an sinh xã hội và tạo bệ đỡ phát triển kinh tế bền vững.

Luận án tiến sĩ kinh tế mang tên "Chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam" do Nghiên cứu sinh Vũ Tam Hòa thực hiện là công trình nghiên cứu hệ thống và tiên phong giải quyết khoảng trống học thuật về quản trị chính sách ngành dệt may trên thị trường nội địa. Nghiên cứu xác lập các câu hỏi nghiên cứu trọng tâm:

1. RQ1: Khung lý thuyết và mô hình phân tích nào phù hợp nhất để đánh giá toàn diện chu trình chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc tại một quốc gia đang phát triển?
2. RQ2: Thực trạng hệ thống chính sách thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam giai đoạn 2005 - 2017 đã bộc lộ những thành tựu, hạn chế và điểm nghẽn thể chế nào?
3. RQ3: Những nhân tố khách quan và chủ quan nào chi phối trực tiếp đến hiệu lực, hiệu quả của chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc?
4. RQ4: Cần xác lập hệ thống quan điểm, mục tiêu và nhóm giải pháp chính sách đồng bộ nào nhằm tái cấu trúc và thúc đẩy thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam đến năm 2020 và giai đoạn tiếp theo?

Các giả thuyết nghiên cứu chính bao gồm:

• H1: Hệ thống chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc giai đoạn 2005 - 2017 chịu độ trễ chính sách lớn và thiếu tính đồng bộ giữa chính sách vĩ mô của Chính phủ với chính sách chuyên ngành của Bộ Công Thương.
• H2: Sự bất cập trong chính sách hạ tầng thương mại và chính sách mặt hàng làm suy giảm nghiêm trọng năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp may mặc nội địa trước hàng nhập khẩu.
• H3: Hoàn thiện chính sách theo mô hình tích hợp 4 trụ cột (Thị trường - Thương nhân - Mặt hàng - Hạ tầng) xuyên suốt 3 giai đoạn của chu trình chính sách sẽ tạo đòn bẩy trực tiếp thúc đẩy quy mô tiêu thụ nội địa và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa Lý thuyết chu trình chính sách công, Lý thuyết cấu trúc bảo hộ thương mại và Lý thuyết chuỗi giá trị ngành hàng. Phạm vi nghiên cứu bao quát các chính sách cấp Trung ương tác động đến 3 loại hình doanh nghiệp (Doanh nghiệp Nhà nước cổ phần hóa - DNNNCP, Doanh nghiệp tư nhân - DNTN, Doanh nghiệp liên doanh) tại 3 địa bàn kinh tế trọng điểm (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Thái Bình) trong giai đoạn 2005 - 2017 với cỡ mẫu điều tra 300 phiếu hợp lệ, đặt nền tảng khoa học vững chắc cho việc kiến tạo chính sách thương mại thế hệ mới.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu học thuật cho thấy các dòng nghiên cứu về chính sách kinh tế và thương mại dệt may được phân chia thành ba mạch lý thuyết chủ đạo:

Dòng nghiên cứu thứ nhất tập trung vào lý luận chính sách công và quy trình chính sách. Lê Chi Mai (2001) trong công trình Những vấn đề cơ bản về chính sách và quy trình chính sách đã xác lập hệ thống tiêu chí đánh giá chính sách dựa trên tính khả thi, tính hợp lý và hiệu quả xã hội, đồng thời chỉ ra rào cản "bốn không" của môi trường chính sách: "không rõ ràng, không ổn định, không đồng bộ, không thực tế". Tiếp nối mạch nghiên cứu này, Phạm Ngọc Linh (2009) chuẩn hóa kỹ năng và công cụ phân tích các bước hoạch định, thực thi, kiểm tra và đánh giá chính sách phát triển. Ở cấp độ thể chế vĩ mô, Lương Xuân Quỳ (2010, 2015) phân tích đổi mới thể chế kinh tế nhà nước và tư duy kinh tế thị trường định hướng hội nhập.

Dòng nghiên cứu thứ hai đi sâu vào chính sách thương mại và chuỗi giá trị dệt may. Phạm Thị Hồng Yến (2009) nghiên cứu sự điều chỉnh chính sách thương mại trong bối cảnh công nghiệp hóa gắn với cắt giảm biểu thuế quan HS. Trịnh Thị Thanh Thủy (2011, 2016) phân tích sâu cấu trúc thương mại nội địa, chuyển dịch kênh phân phối bán buôn - bán lẻ và nhận diện các trụ cột chính sách thương mại trong nước. Về giác độ chuỗi giá trị và cạnh tranh, Đỗ Thị Loan (2009) cùng nhóm tác giả Phạm Thu Hương, Đào Ngọc Tiến, Nguyễn Thị Hồng Hải (2006) định vị dệt may Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu hậu hạn ngạch, phân tích các rào cản kỹ thuật (TBT). Nguyễn Hoàng Việt (2010), Dương Văn Hòa (2016) và Vũ Dương Hòa (2017) tập trung làm rõ năng lực cạnh tranh và chiến lược kinh doanh của các doanh nghiệp may mặc sau cổ phần hóa.

Dòng nghiên cứu thứ ba phản ánh các tranh luận quốc tế và nghiên cứu chuyên sâu về thị trường. Athukorala (2005) trong Trade Policy Reforms and Structure of Protection in VietNam phân tích khoảng cách lớn giữa tỷ lệ bảo hộ thực tế và danh nghĩa trong chính sách thay thế nhập khẩu. Cherunilam (2006, 2010) đánh giá tác động lan tỏa của các hiệp định thương mại tự do tới việc làm và phân phối thu nhập. Fang Hu & Sidney C. Leung (2011) chứng minh mối quan hệ giữa thể chế quản trị doanh nghiệp và việc thực thi chính sách tại các doanh nghiệp nhà nước niêm yết tại Trung Quốc. Đáng chú ý, nghiên cứu của Kenichi Ohno / JICA (2010) về chính sách công nghiệp dệt may Việt Nam giai đoạn 2010 - 2020 đã chỉ ra sự can dự thụ động của doanh nghiệp và sự chồng chéo thẩm quyền giữa các bộ ngành.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                           TIẾN TRÌNH HỌC THUẬT & RESEARCH GAP                      |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Lý luận chính sách công:                                                       |
|    - Lê Chi Mai (2001), Phạm Ngọc Linh (2009), Lương Xuân Quỳ (2010, 2015)        |
|    -> Đóng góp: Khung chu trình chính sách chung, nhận diện rào cản "bốn không"   |
|    -> Giới hạn: Thiếu tiêu chí đánh giá đặc thù cho từng ngành hàng thương mại    |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| 2. Chính sách thương mại & Xuất khẩu dệt may:                                     |
|    - Phạm Thị Hồng Yến (2009), Trịnh Thị Thanh Thủy (2011), Đỗ Thị Loan (2009)    |
|    - Đinh Văn Sơn (2009), Hà Văn Sự (2015), Lê Thanh Tùng (2005)                  |
|    -> Đóng góp: Phân tích sâu động lực xuất khẩu, chuỗi giá trị toàn cầu          |
|    -> Giới hạn: Bỏ ngỏ thị trường nội địa, thiếu mô hình liên kết kênh nội địa    |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| 3. Tranh luận quốc tế & Nghiên cứu liên ngành:                                    |
|    - Athukorala (2005), Cherunilam (2006, 2010), Kenichi Ohno/JICA (2010)         |
|    - Đặng Thị Kim Thoa (2017), Hồ Thị Kim Thoa (2013)                             |
|    -> Đóng góp: Cấu trúc bảo hộ, chính sách bình ổn và hành vi người tiêu dùng     |
|    -> Giới hạn: Chưa tích hợp ma trận 4 trụ cột chính sách với chu trình quản trị |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
                                         ||
                                         \/
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|           RESEARCH GAP & VỊ TRÍ ĐỊNH VỊ CỦA LUẬN ÁN (VŨ TAM HÒA)                  |
|  - Thiết lập mô hình phân tích ma trận 4x3: 4 trụ cột chính sách (Thị trường,     |
|    Thương nhân, Mặt hàng, Hạ tầng) x 3 giai đoạn chu trình (Hoạch định, Thực thi, |
|    Đánh giá).                                                                     |
|  - Kết hợp chính sách chung vĩ mô với chính sách ngành đặc thù của Bộ chủ quản.   |
|  - Giải quyết thực nghiệm toàn diện trên 3 loại hình doanh nghiệp & 3 cơ quan quản |
|    lý nhà nước cấp Trung ương.                                                    |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Luận án của NCS Vũ Tam Hòa định vị chính xác tại điểm giao thoa giữa kinh tế học chính sách công và quản trị thương mại ngành hàng. Trong khi các nghiên cứu trước đây hoặc chỉ dừng lại ở lý thuyết chính sách chung (Lê Chi Mai, 2001), hoặc chỉ tập trung vào một mặt hàng thiết yếu riêng lẻ (Hồ Thị Kim Thoa, 2013 với gạo, đường, phân bón), hoặc tập trung thiên lệch vào hoạt động xuất khẩu (Hà Văn Sự, 2015; Lê Thanh Tùng, 2005), thì luận án này là công trình đầu tiên phân tích toàn diện nội hàm chính sách phát triển thương mại nội địa cho riêng ngành may mặc Việt Nam. So sánh với nghiên cứu của Athukorala (2005) và Kenichi Ohno (2010), luận án vượt trội khi cung cấp bức tranh thực chứng cập nhật về sự bất đối xứng giữa năng lực sản xuất xuất khẩu và sự yếu thế trong hệ thống lưu thông nội địa.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp quan trọng vào lý thuyết quản lý kinh tế và chính sách thương mại ngành thông qua ba phát triển lý luận:

1. Mở rộng lý thuyết chu trình chính sách trong quản lý ngành hàng đặc thù: Kế thừa mô hình chu trình chính sách của Lê Chi Mai (2001) và Fang Hu & Sidney C. Leung (2011), nghiên cứu đã chi tiết hóa chu trình 3 giai đoạn (Hoạch định - Thực thi - Đánh giá/Điều chỉnh) gắn liền với các đặc thù của ngành may mặc thời trang (tính chu kỳ ngắn, biến động thị hiếu cao, áp lực cạnh tranh đa tầng).
2. Bổ sung lý thuyết cấu trúc bảo hộ và cạnh tranh nội địa: Luận án mở rộng khung phân tích của Athukorala (2005), chứng minh rằng trong kỷ nguyên hội nhập FTA thế hệ mới, công cụ bảo hộ truyền thống (thuế quan, hạn ngạch) bị vô hiệu hóa, đòi hỏi sự chuyển dịch sang các công cụ gián tiếp: quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn xuất xứ, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát gian lận thương mại nhằm bảo vệ thị trường nội địa hợp pháp.
3. Xác lập hệ thống tiêu chí đánh giá chính sách thương mại đa chiều: Luận án xây dựng khung đánh giá 6 chiều cạnh: (i) Tính hiệu lực; (ii) Tính hiệu quả kinh tế - xã hội; (iii) Tính hợp lý và phù hợp thông lệ quốc tế; (iv) Tính đồng bộ và toàn diện; (v) Tính minh bạch và ổn định; (vi) Tính đáp ứng nhu cầu đối tượng thụ hưởng.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được cấu trúc theo ma trận đa chiều, tích hợp ba nền tảng lý thuyết lớn: Lý thuyết chu trình chính sách công, Lý thuyết chuỗi giá trị và Lý thuyết lợi thế cạnh tranh quốc gia.

                    MA TRẬN KHUNG PHÂN TÍCH CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI NỘI ĐỊA
                    
         +-----------------------------------------------------------------------+
         |                 CÁC GIAI ĐOẠN CỦA CHU TRÌNH CHÍNH SÁCH                |
+--------+--------------------------+--------------------+-----------------------+
| TRỤ CỘT| 1. Hoạch định chính sách | 2. Thực thi        | 3. Đánh giá, kiểm tra |
| CHÍNH  |                          |    chính sách      |    & điều chỉnh       |
| SÁCH   |                          |                    |                       |
+--------+--------------------------+--------------------+-----------------------+
| Thị    | - Phân đoạn thị trường   | - Xúc tiến TM      | - Đo lường thị phần   |
| trường | - Cân đối cung - cầu     | - Kích cầu tiêu    | - Đánh giá sức mua    |
|        | - Dự báo dung lượng      |   dùng nội địa     |   vùng nông thôn/đô thị|
+--------+--------------------------+--------------------+-----------------------+
| Thương | - Khung khổ pháp lý DN   | - Hỗ trợ tài chính,| - Mức độ tuân thủ     |
| nhân   | - Tiêu chuẩn cấp phép    |   thuế, tín dụng   | - Năng lực cạnh tranh |
|        | - Bình đẳng loại hình DN | - Đào tạo nhân lực |   DN nội địa vs FDI   |
+--------+--------------------------+--------------------+-----------------------+
| Mặt    | - Quy chuẩn kỹ thuật     | - Quản lý chất     | - Kiểm soát hàng giả, |
| hàng   | - Định vị xuất xứ hàng   |   lượng lưu thông  |   hàng lậu, TBT       |
|        | - Bảo hộ thương hiệu     | - Cuộc vận động    | - Bảo vệ quyền lợi    |
|        |                          |   Người VN dùng... |   người tiêu dùng     |
+--------+--------------------------+--------------------+-----------------------+
| Hạ tầng| - Quy hoạch mạng lưới    | - Đầu tư chợ,      | - Tốc độ lưu thông    |
| thương | - Hiện đại hóa phân phối |   siêu thị, TTTM   | - Chi phí logistics   |
| mại    | - Hạ tầng thông tin số   | - Chuỗi cung ứng   | - Kết nối đa kênh     |
+--------+--------------------------+--------------------+-----------------------+

Khung phân tích thiết lập rõ ranh giới nghiên cứu (boundary conditions): tập trung vào chính sách cấp Trung ương áp dụng đối với hàng may mặc thành phẩm tiêu dùng dân dụng, không bao gồm sợi - vải công nghiệp kỹ thuật cao phục vụ quốc phòng hay xuất khẩu thuần túy.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết hợp phương pháp luận tiếp cận hệ thống (Systems Approach). Lập trường nhận thức luận thực chứng (Positivism) được phối hợp linh hoạt với phân tích thể chế nhằm mổ xẻ cơ chế hoạch định và tác động của chính sách.

Thiết kế nghiên cứu đa tầng (Multi-level design) được triển khai qua 3 cấp độ:

• Cấp độ vĩ mô (Macro level): Phân tích văn bản quy phạm pháp luật, nghị quyết, nghị định, thông tư của Chính phủ, Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư.
• Cấp độ trung gian (Meso level): Đánh giá vai trò điều phối của Hiệp hội Dệt May Việt Nam (VITAS) và mạng lưới xúc tiến thương mại quốc gia.
• Cấp độ vi mô (Micro level): Đo lường phản hồi thực chứng từ các doanh nghiệp may mặc trực tiếp sản xuất, phân phối và người tiêu dùng.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu được thực hiện nghiêm ngặt qua 8 bước tuần tự với các kỹ thuật kiểm soát sai số chặt chẽ:

[B1: Xác định mẫu & danh sách DN] -> [B2: Liên hệ xác minh tính xác thực]
                |
                v
[B3: Phỏng vấn thử Lần 1 (10 DN)] -> [B4: Hiệu chỉnh phiếu khảo sát Lần 1]
                |
                v
[B5: Phỏng vấn thử Lần 2 (5 DN)]  -> [B6: Hoàn thiện phiếu điều tra chính thức]
                |
                v
[B7: Phát phiếu khảo sát qua Email & Trực tiếp] -> [B8: Thu hồi, làm sạch & Xử lý SPSS]

Nghiên cứu thực hiện phương pháp tam giác đạc (Triangulation) toàn diện:

• Tam giác đạc dữ liệu (Data Triangulation): Kết hợp số liệu thứ cấp 12 năm (2005 - 2017) từ Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan, Bộ Công Thương với số liệu sơ cấp từ khảo sát thực địa.
• Tam giác đạc phương pháp (Methodological Triangulation): Kết hợp thống kê mô tả, thống kê so sánh, phỏng vấn sâu chuyên gia quản lý và phân tích văn bản pháp lý.
• Tam giác đạc chủ thể (Investigator/Source Triangulation): Đối chiếu chéo thông tin giữa nhà quản lý chính sách (cơ quan QLNN) và đối tượng thụ hưởng (doanh nghiệp thuộc 3 khối sở hữu).

Data và phân tích

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua quy mô mẫu chuẩn mực:

• Nhóm doanh nghiệp: Khảo sát tại 56 doanh nghiệp may mặc với 300 phiếu phát ra, thu về 290 phiếu, trong đó 280 phiếu hợp lệ (tỷ lệ phản hồi hợp lệ đạt 96%). Mẫu bao gồm: 10 doanh nghiệp liên doanh (thu về 50 phiếu, chiếm 17%), 24 doanh nghiệp tư nhân (thu về 102 phiếu, chiếm 37%) và các doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa (DNNNCP) tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Thái Bình.
• Nhóm cơ quan quản lý nhà nước: Phát 20 phiếu tại các cơ quan đầu não gồm Bộ Công Thương (Cục Xúc tiến thương mại, Vụ Pháp chế, Vụ Thị trường trong nước), Bộ Tài chính (Vụ Pháp chế, Vụ Chính sách thuế, Vụ Thanh tra), Bộ Kế hoạch và Đầu tư; thu về 20 phiếu hợp lệ (tỷ lệ 100%).
• Tổng mẫu sơ cấp hợp lệ đạt chính xác 300 phiếu.

Số liệu được hệ thống hóa và xử lý trên phần mềm SPSS 16.0. Các thang đo khảo sát 5 mức độ (Likert 5 điểm) được kiểm tra độ tin cậy và tính nhất quán nội tại, phục vụ tính toán các giá trị trung bình (GTTB), độ lệch chuẩn và phân tích so sánh biến động chỉ số sản xuất, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) giai đoạn 2007 - 2016.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Qua phân tích định lượng và định tính toàn diện thực trạng chính sách giai đoạn 2005 - 2017, luận án đã rút ra 5 phát hiện mang tính đột phá:

1. Nghịch lý "Thua trên sân nhà" và sự đứt gãy thị phần nội địa: Mặc dù kim ngạch xuất khẩu may mặc tăng trưởng ấn tượng, thị phần nội địa của các doanh nghiệp may mặc Việt Nam lại bị thu hẹp đáng kể. Tỷ lệ hàng may mặc nhập khẩu chiếm lĩnh áp đảo, trong đó trang phục có xuất xứ từ Trung Quốc, Thái Lan và hàng tiểu ngạch giá rẻ chi phối các kênh truyền thống và đô thị cấp thấp.
2. Điểm nghẽn tỷ lệ nội địa hóa và chuỗi cung ứng nguyên phụ liệu: Số liệu thực chứng năm 2016 cho thấy tỷ lệ nội địa hóa trong ngành dệt may còn thấp so với tiềm năng. Các doanh nghiệp may mặc nội địa phụ thuộc nặng nề vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu (vải, sợi, phụ liệu), dẫn đến giá thành sản xuất cao, làm suy giảm năng lực cạnh tranh về giá ngay tại thị trường nội địa.
3. Độ trễ chính sách lớn và rào cản thể chế "bốn không": Thực trạng hoạch định và thực thi chính sách thương mại nội địa bộc lộ sự thiếu đồng bộ nghiêm trọng giữa các văn bản quy phạm pháp luật của Bộ Công Thương, Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch & Đầu tư. Doanh nghiệp gặp khó khăn do thủ tục hành chính, chính sách hỗ trợ tài chính - tín dụng khó tiếp cận, các chương trình xúc tiến thương mại nội địa mang tính mùa vụ, thiếu bền vững.
4. Sự phân hóa sâu sắc về hạ tầng thương mại giữa các vùng: Hệ thống phân phối hàng may mặc hiện đại (siêu thị, trung tâm thương mại) tập trung chủ yếu ở Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, trong khi thị trường nông thôn, miền núi - nơi cư trú của phần lớn dân số - bị bỏ ngỏ cho hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng do thiếu hệ thống phân phối đạt chuẩn.
5. Sự bất bình đẳng giữa các thành phần kinh tế trong tiếp cận chính sách: Khối DNTN và doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) gặp nhiều rào cản trong việc tiếp cận các nguồn lực hỗ trợ từ các đề án cấp quốc gia so với các Tổng công ty lớn thuộc khối DNNNCP, tạo ra sự phát triển manh mún, thiếu tính kết nối cụm ngành (clusters).

Implications đa chiều

• Về mặt học thuật và lý thuyết: Luận án cung cấp mô hình phân tích ma trận 4 trụ cột x 3 giai đoạn chu trình chính sách, mở ra hướng tiếp cận chuẩn tắc cho các nghiên cứu kinh tế ngành hàng và quản trị thương mại tại các nền kinh tế chuyển đổi.
• Về mặt phương pháp luận: Bộ công cụ khảo sát phối hợp giữa cơ quan QLNN và 3 khối doanh nghiệp cùng quy trình tam giác đạc dữ liệu thiết lập tiêu chuẩn thực chứng có thể nhân rộng sang các ngành hàng tiêu dùng khác như da giày, thực phẩm chế biến, đồ gỗ nội thất.
• Về ứng dụng thực tiễn cho doanh nghiệp: Khuyến nghị các doanh nghiệp may mặc tái định vị chiến lược: chuyển đổi từ phương thức gia công thuần túy (CMT) sang phương thức tự thiết kế và sản xuất (ODM, OBM) cho thị trường nội địa; đầu tư phát triển kênh phân phối đa kênh (omnichannel); chú trọng phân đoạn thị trường nông thôn với các dòng sản phẩm giá cả hợp lý và chất lượng đảm bảo.
• Hàm ý chính sách và lộ trình thực thi:
  • Đối với Chính phủ: Ban hành Nghị quyết chuyên đề về phát triển thương mại nội địa hàng may mặc; thiết lập cơ chế điều phối liên bộ; hoàn thiện khung pháp lý chống gian lận thương mại và hàng giả.
  • Đối với Bộ Công Thương: Tái cơ cấu Chương trình Xúc tiến thương mại quốc gia theo hướng dành tỷ trọng ngân sách thích đáng cho kích cầu nội địa; ban hành hàng rào kỹ thuật (QCVN) về an toàn hóa chất, dệt nhuộm và ghi nhãn xuất xứ minh bạch; xây dựng quy hoạch hạ tầng thương mại nông thôn.
  • Đối với Hiệp hội Dệt May Việt Nam (VITAS): Thiết lập sàn giao dịch nguyên phụ liệu dệt may nội địa; làm cầu nối liên kết ngang và dọc giữa các doanh nghiệp sản xuất sợi, dệt, nhuộm và may mặc; hỗ trợ bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và thương hiệu Việt.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu ghi nhận một số giới hạn khoa học khách quan cần được khắc phục trong các nghiên cứu tiếp theo:

• Giới hạn về không gian mẫu: Dữ liệu sơ cấp tập trung tại 3 địa phương trọng điểm (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Thái Bình). Mặc dù đại diện cho các vùng kinh tế tiêu biểu, kết quả khảo sát chưa bao quát toàn diện hành vi tiêu dùng và hệ thống thương mại tại các tỉnh miền núi phía Bắc hay Tây Nguyên.
• Giới hạn phương pháp chọn mẫu: Việc sử dụng phương pháp chọn mẫu phi xác suất đối với 56 doanh nghiệp do tính chất phân tán của ngành có thể tạo ra độ lệch nhất định khi khái quát hóa cho toàn bộ hàng nghìn doanh nghiệp may mặc cả nước.
• Giới hạn khung thời gian và biến số mới: Chuỗi số liệu phân tích tập trung vào giai đoạn 2005 - 2017. Các biến số mới nổi sau giai đoạn này như sự bùng nổ của thương mại điện tử xuyên biên giới (TikTok Shop, Shopee, Shein), xu hướng thời trang bền vững (ESG) và tiêu chuẩn kinh tế tuần hoàn chưa được tích hợp sâu vào mô hình định lượng.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda) cần tập trung vào 4 hướng:

1. Đánh giá tác động của thương mại điện tử và kinh tế số đến sự chuyển dịch kênh phân phối thương mại nội địa hàng may mặc.
2. Mô hình hóa tác động của các rào cản phi thuế quan và quy chuẩn kinh tế tuần hoàn đối với chuỗi cung ứng dệt may xanh nội địa.
3. Nghiên cứu dọc (Longitudinal study) theo dõi sự biến đổi năng lực cạnh tranh của các DNTN may mặc trong kỷ nguyên thực thi EVFTA và CPTPP toàn diện.
4. Ứng dụng mô hình kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics) và cấu trúc tuyến tính SEM để kiểm định mức độ tương tác giữa chính sách hạ tầng và quyết định mua hàng nội địa của người tiêu dùng.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra những giá trị lan tỏa đa tầng trên cả bốn phương diện:

• Giá trị học thuật (Academic Impact): Đóng vai trò là tài liệu tham khảo chuẩn mực trong giảng dạy và nghiên cứu sau đại học tại các trường khối kinh tế, thương mại (Đại học Thương mại, Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Ngoại thương); dự kiến đóng góp hàng chục trích dẫn khoa học cho các công trình nghiên cứu chính sách công nghiệp và thương mại dịch vụ.
• Tác động chuyển đổi ngành may mặc (Industry Transformation): Cung cấp cơ sở khoa học để tái cấu trúc thị trường may mặc trong nước quy mô hàng tỷ USD, hỗ trợ bảo đảm sinh kế cho 2,5 triệu người lao động và thúc đẩy nâng tỷ lệ nội địa hóa ngành dệt may lên mục tiêu 60 - 65%.
• Tác động chính sách công (Policy Influence): Cung cấp luận cứ thực chứng trực tiếp phục vụ Bộ Công Thương và các cơ quan tham mưu Chính phủ trong việc xây dựng Chiến lược phát triển ngành Dệt May và Da Giầy Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến 2035; sửa đổi các Nghị định về quản lý hạ tầng thương mại và xuất xứ hàng hóa.
• Lợi ích kinh tế - xã hội (Societal Benefits): Bảo vệ quyền lợi chính đáng của gần 100 triệu người tiêu dùng Việt Nam thông qua kiểm soát hàng giả, hàng kém chất lượng; lan tỏa hiệu quả cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam" từ nhận thức sang hành động thực chất.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên sau đại học: Tiếp cận khung phân tích ma trận chính sách 4x3 hoàn chỉnh, phương pháp khảo sát tam giác đạc và các research gaps cụ thể về kinh tế thương mại ngành hàng.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu kinh tế: Khai thác cơ sở dữ liệu thực chứng 12 năm và hệ thống hóa lý luận về cấu trúc bảo hộ, chu trình chính sách thương mại nội địa trong tiến trình hội nhập quốc tế.
• Lãnh đạo và nhà quản trị doanh nghiệp may mặc: Nắm bắt xu hướng thị trường, nhận diện các nút thắt chính sách để chủ động xây dựng chuỗi cung ứng, tái định vị thương hiệu và phát triển mạng lưới phân phối nội địa hiệu quả.
• Các nhà hoạch định chính sách tại Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch & Đầu tư: Sử dụng trọn bộ kiến nghị và khung tiêu chí 6 chiều cạnh làm công cụ rà soát, đánh giá tính khả thi và điều chỉnh các văn bản quy phạm pháp luật về thương mại.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào? Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là việc thiết lập Mô hình ma trận tích hợp 4 trụ cột chính sách x 3 giai đoạn chu trình chính sách dành riêng cho thương mại nội địa ngành may mặc. Luận án đã mở rộng Lý thuyết chu trình chính sách công của Lê Chi Mai (2001) và Fang Hu & Sidney C. Leung (2011) bằng cách gắn kết các giai đoạn quản trị chính sách với 4 cấu phần kinh tế ngành thương mại (Thị trường, Thương nhân, Mặt hàng, Hạ tầng), khắc phục tính khái quát phi ngành hàng của các mô hình chính sách công truyền thống.

2. Đổi mới phương pháp luận của nghiên cứu so với các công trình trước đây thể hiện ở đâu? Trả lời: So với các nghiên cứu trước (như Athukorala 2005 chỉ dùng dữ liệu vĩ mô, hay Đặng Thị Kim Thoa 2017 chỉ khảo sát người tiêu dùng), luận án thực hiện thiết kế đa tầng với quy trình tam giác đạc 3 chiều (Dữ liệu - Phương pháp - Chủ thể). Nghiên cứu thu thập mẫu đồng thời từ 2 nhóm đối tượng đối ngẫu: 56 doanh nghiệp may mặc (280 phiếu hợp lệ thuộc cả 3 thành phần DNNNCP, DNTN, Liên doanh) và 20 nhà quản lý hoạch định chính sách cấp Trung ương tại 3 Bộ (Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ KH&ĐT), qua 2 vòng phỏng vấn thử nghiệm (pilot) nghiêm ngặt để tối ưu hóa độ giá trị cấu trúc.

3. Phát hiện bất ngờ và phản trực giác nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì? Trả lời: Phát hiện phản trực giác nhất là sự tồn tại song song giữa năng lực sản xuất xuất khẩu hàng đầu thế giới và sự tê liệt kênh phân phối nội địa. Các doanh nghiệp may mặc Việt Nam có thể đáp ứng những tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe nhất của Hoa Kỳ và EU nhưng lại thất bại trên sân nhà trước hàng may mặc nhập khẩu không rõ nguồn gốc. Nguyên nhân cốt lõi không nằm ở công nghệ may mà do điểm nghẽn trong chính sách hạ tầng thương mại và sự thiếu hụt chuỗi cung ứng nguyên phụ liệu nội địa khiến giá thành sản xuất nhỏ lẻ trong nước cao hơn hàng ngoại nhập quy mô lớn.

4. Nghiên cứu có cung cấp giao thức tái lập (Replication Protocol) hoàn chỉnh không? Trả lời: Có. Luận án cung cấp trọn bộ giao thức nghiên cứu tại hệ thống phụ lục: Phụ lục 01 (Bộ phiếu điều tra chuẩn hóa dành cho Cơ quan QLNN và Doanh nghiệp); Phụ lục 02 (Danh sách chuyên viên và khung câu hỏi phỏng vấn sâu); Phụ lục 03 (Bảng tổng hợp chi tiết kết quả xử lý dữ liệu SPSS 16.0), cho phép các nhà nghiên cứu độc lập tái lập quy trình khảo sát và kiểm định trên các ngành hàng hoặc địa bàn khác.

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm (10-year research agenda) được vạch ra như thế nào? Trả lời: Luận án đặt nền móng cho chương trình nghiên cứu thập kỷ tới tập trung vào 3 trụ cột: (i) Chuyển đổi số và chính sách thương mại điện tử đa kênh cho ngành thời trang nội địa; (ii) Thể chế hóa tiêu chuẩn xanh, kinh tế tuần hoàn và truy xuất nguồn gốc carbon trong chuỗi cung ứng dệt may Việt Nam; (iii) Mô hình hóa tác động tương hỗ giữa các FTA thế hệ mới (CPTPP, EVFTA, RCEP) và cấu trúc bảo hộ thị trường nội địa bằng công cụ phi thuế quan.

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam" của tác giả Vũ Tam Hòa là công trình khoa học chuyên sâu, đặt dấu mốc quan trọng trong lý luận và thực tiễn quản lý kinh tế ngành thương mại dệt may với 6 đóng góp cốt lõi:

1. Hệ thống hóa và làm sâu sắc cơ sở lý luận về bản chất, vai trò và 6 tiêu chí đánh giá chính sách phát triển thương mại nội địa ngành may mặc trong nền kinh tế thị trường định hướng hội nhập.
2. Xây dựng khung phân tích ma trận 4x3 độc đáo, tích hợp đồng bộ 4 nhóm chính sách (Thị trường, Thương nhân, Mặt hàng, Hạ tầng thương mại) xuyên suốt 3 giai đoạn của chu trình chính sách.
3. Đánh giá thực chứng toàn diện thực trạng chính sách giai đoạn 2005 - 2017 dựa trên cỡ mẫu 300 đối tượng khảo sát chuẩn mực, nhận diện chính xác điểm nghẽn "độ trễ chính sách", hiện tượng "thua trên sân nhà" và rào cản "bốn không" trong thể chế.
4. Đề xuất hệ thống quan điểm, mục tiêu và 4 nhóm giải pháp chính sách mang tính đột phá, đồng bộ và khả thi nhằm phát triển thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam đến năm 2020 và tầm nhìn dài hạn.
5. Xác lập hệ điều kiện thực thi chi tiết, phân định rõ ràng trách nhiệm phối hợp giữa Chính phủ, Bộ Công Thương, Bộ Tài chính và Hiệp hội Dệt May Việt Nam (VITAS).
6. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật mới về thương mại điện tử, thời trang bền vững và chuỗi giá trị dệt may tuần hoàn trong bối cảnh thực thi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết nghi n c u ề t i Chính sách phát triển thư ng mại ở nước ta nói chung và chính sách phát triển thư ng mại nội địa hàng may mặc Việt Nam nói ri ng ra đời đều đáp ứng y u c u phát triển kinh tế - xã hội. Trong thời gian qua cùng với quá trình đổi mới của nền kinh tế, trong đó có những đổi mới về chính sách diễn ra ở phạm vi rộng trong giai đoạn Việt Nam gia nhập WTO có tác đến Dệt may Vì vậy, hàng dệt may nói chung và hàng may mặc Việt Nam nói riêng đang bước vào giai đoạn phát triển mới trong quá trình hội nhập vào kinh tế thế giới. Với việc chuẩn bị hoàn thành các cam kết trong WTO và ASEAN, tham gia nhiều thỏa thuận thư ng mại song phư ng và đa phư ng, Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) và Hiệp định thư ng mại tự do với Li n minh châu Âu, cùng với ký kết hiệp định thư ng mại tự do với Hàn Quốc, với Li n minh kinh tế Á Âu và gia nhập Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC), các diễn biến tác động tới thư ng mại đều đến rất nhanh và điều đó ảnh hưởng ngay tới việc sản xuất và ti u thụ hàng may mặc Việt Nam.

Hội nhập kinh tế quốc tế tác động đến hoạt động thư ng mại trong nước và quốc tế giữa các quốc gia thành vi n, các thỏa thuận thư ng mại tự do thế hệ mới còn có tác động sâu rộng tới cả thư ng mại nội địa các quốc gia qua các điều khoản về sở hữu trí tuệ, môi trường, cạnh tranh, giải quyết tranh chấp, minh bạch hóa chính sách Những tác động này sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến phát triển thư ng mại nội địa hàng may mặc Việt Nam với các mức độ khác nhau, đòi hỏi chính sách phát triển thư ng mại nội địa c n phải có sự điều chỉnh, thay đổi phù hợp. Cùng với tiến trình hội nhập, ngành may mặc Việt Nam đã phát huy được nhiều lợi thế để trở thành ngành đóng góp lớn vào sự tăng trưởng và tạo ra ấn tượng trong những năm qua đặc biệt là hoạt động xuất khẩu Tuy nhi n, thư ng mại nội địa hàng may mặc Việt Nam thời gian qua được đánh giá là thua ngay tr n “sân nhà” cạnh tranh khó khăn với hàng may mặc Trung Quốc, hàng may mặc Thái Lan, hàng may mặc Châu Âu nhập khẩu Do vậy, trong những năm tới c n có một c chế chính sách đ y đủ, phù hợp h n để các DNSX và kinh doanh hàng may mặc Việt Nam có thể cạnh tranh được với những hàng may mặc nhập khẩu từ nước ngoài Ngành may mặc là ngành tạo ra nhiều công ăn việc làm có h n 2,5 triệu lao động làm việc trong ngành dệt may đặc biệt là lao động phổ thông tập trung chủ yếu ở vùng đồng bằng sông Hồng, sông Cửu Long đây là một lợi thế của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay Vì vậy, c n chú trọng đến phát triển thư ng mại nội địa hàng may mặc Việt Nam để tạo th m nhiều công ăn việc mới cho người lao động là một tất yếu Hội nhập quốc tế thì thư ng mại nội địa hàng may mặc Việt Nam sẽ trở thành một “bộ phận” của thư ng mại thế giới với nhiều tác nhân tham gia, cung - c u hàng may mặc sẽ được mở rộng vượt ra ngoài bi n giới lãnh thổ với nhiều chủng loại hàng may mặc, mức độ cạnh tranh hàng may mặc tr n thị trường nội địa 2 ngày càng khốc liệt Các DNSX và kinh doanh hàng may mặc chịu sức ép ngày càng tăng từ các công ty nước ngoài Đồng thời, hàng may mặc Việt Nam đối diện với nguy c cạnh tranh với hàng giả, hàng kém chất lượng từ nước ngoài và các hành vi gian lận thư ng mại khác Vì vậy, c n có những chính sách phù hợp để phát triển doanh nghiệp và bảo vệ lợi ích người ti u dùng tạo n n môi trường kinh doanh thuận lợi là c n thiết. Trong những năm g n đây, hàng may mặc Việt Nam nói riêng dưới tác động của khủng hoảng kinh tế và tài chính toàn c u đã khiến cho các doanh nghiệp dựa vào xuất khẩu bị ảnh hưởng n n các doanh nghiệp này có xu hướng quay trở lại và coi trọng phát triển thư ng mại nội địa nhằm tạo c sở bền vững h n cho phát triển kinh doanh.Tuy nhi n, ở thị trường trong nước các doanh nghiệp đối mặt với nhiều vấn đề có tính “sống còn” như cạnh tranh quốc tế, thôn tính và sát nhập tr n thị trường nội địa, ch nh lệnh giữa giá sản xuất và giá ti u dùng, hàng giả, hàng kém chất lượng từ các quốc gia đối tác Trước tình hình đó, chính sách phát triển thư ng mại nội địa hàng may mặcViệt Nam càng trở n n bức thiết để nhanh chóng giải quyết những bất cập của thị trường nội địa, chuẩn bị cho giai đoạn hội nhập sâu của nền kinh tế Nghi n cứu về mặt lý thuyết, tìm hiểu về chính sách nói chung và chính sách thư ng mại nội địa nói ri ng đã có rất nhiều học giả và các nhà khoa học nghi n cứu: Có đề tài nghi n cứu về chính sách nhà nước phát triển làng nghề thủ công mỹ nghệ Việt Nam, có đề tài nghi n cứu về chính sách xóa đói giảm nghèo…v. Các đề tài nghi n trước đây được tiếp cận từ các góc độ khác nhau và đưa ra nhiều quan điểm về chính sách, chính sách thư ng mại nhưng theo NCS được biết chưa có nghi n cứu nào đề cập đến chính sách phát triển thư ng mại nội địa hàng may mặc Nghi n cứu về mặt thực tế, chính sách phát triển thư ng mại nội địa hàng may mặc Việt Nam đã và đang được điều chỉnh và hoàn thiện, đem lại hiệu quả cho các doanh nghiệp và tác động tích cực đối với phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, do hội nhập quốc tế cùng với đặc trưng về độ trễ và tính khó dự báo trong hoạch định chính sách nhiều chính sách đã trở n n lỗi thời, không phù hợp đòi hỏi phải có sự thay đổi và hoàn thiện h n chính sách phát triển thư ng mại nội địa hàng may mặc Việt Nam là hết sức c n thiết Ngoài ra, các chính sách vẫn còn tồn tại những vướng mắc, bất cập c n có sự điều chỉnh, hoàn thiện cho phù hợp h n Đó là các Luật, Nghị định, quyết định, thông tư hướng dẫn của nhà nước đối với phát triển thư ng mại nội địa hàng may mặc Việt Nam còn nhiều hạn chế như: độ trễ, sự chồng chéo của chính sách, chính sách không phù hợp với đối tượng còn nhiều Các chính sách còn thiếu sự đồng bộ, tính hiệu lực còn kém, chưa minh bạch tạo ra những rào cản phát triển thư ng mại hàng may mặc Những vướng mắc tr n nếu không được giải quyết kịp thời và thỏa đáng chắc chắn sẽ tác động không nhỏ đến sự phát triển thư ng mại nội địa hàng may mặc Việt Nam Chính vì vậy, việc nghi n cứu các chính sách làm c sở để phát triển thư ng mại nội 3 địa hàng may mặc Việt Nam càng trở n n cấp bách. Vì những lý do tr n, c n thiết phải thực hiện đề tài: “Chính sách phát triển thương mại nội địa hàng may mặc Việt Nam ”. Tổng quan các công trình nghi n c u 2.1 Tổng quan các nghi n c u li n quan ến chính sách, chính sách thƣơng mại nội ịa Hiện nay, đã có một số công trình trong nước và nước ngoài nghi n cứu lý luận về chính sách, chính sách thư ng mại - Lê Chi Mai (2001), Những vấn đề cơ bản về chính sách và quy trình chính sách, NXB Đại học quốc gia TP HCM, HCM Nôị dung: Công trình tập trung nghi n cứu khá đ y đủ các vấn đề thuộc về chính sách, chính sách công.