Luận văn thạc sĩ về pháp lý đầu tư trong các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam tham gia

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu các nội dung pháp lý về đầu tư trong một số hiệp định thương mại tự do hiệp định fta mà việt nam là, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Trần Thị Thúy
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Phước Hiệp
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Quốc Tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Pháp Lý Về Đầu Tư Trong Các Hiệp Định FTA Của Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÁC HIỆP ĐỊNH FTA MÀ VIỆT NAM LÀ THÀNH VIÊN VÀ NỘI DUNG PHÁP LÝ VỀ ĐẦU TƯ TRONG CÁC HIỆP ĐỊNH ĐÓ
• 1.1. Tổng quan về các Hiệp định FTA mà Việt Nam là thành viên
• 1.2. Bối cảnh ra đời của các Hiệp định FTA mà Việt Nam là thành viên
• 1.3. Đặc điểm của các Hiệp định FTA mà Việt Nam là thành viên
• 1.4. Các nội dung pháp lý cơ bản về đầu tư trong một số Hiệp định FTA mà Việt Nam là thành viên
• 1.4.1. Khái quát về nội dung đầu tư trong một số Hiệp định FTA mà Việt Nam là thành viên
• 1.4.2. Nội dung pháp lý về tự do hóa đầu tư
• 1.4.3. Nội dung pháp lý về bảo hộ đầu tư
• 1.5. Cơ chế giải quyết tranh chấp đầu tư theo một số Hiệp định FTA mà Việt Nam là thành viên
• 1.5.1. Khái niệm cơ chế giải quyết tranh chấp đầu tư
• 1.5.2. Các bên tranh chấp theo một số Hiệp định FTA mà Việt Nam là thành viên
• 1.5.3. Căn cứ pháp lý để đưa các tranh chấp đầu tư ra trước các cơ quan giải quyết
• 1.5.4. Trình tự thủ tục giải quyết
• 1.5.5. Giá trị pháp lý của các quyết định giải quyết tranh chấp
• 1.6. Nội dung pháp lý khác về đầu tư trong một số Hiệp định FTA mà Việt Nam là thành viên
• 1.7. Mối quan hệ giữa pháp luật Việt Nam và các Hiệp định FTA mà Việt Nam là thành viên
• 1.8. Xu hướng mới về lý luận đầu tư trong một số Hiệp định FTA thế hệ mới
• 1.8.1. Xu hướng mới trong định nghĩa về khoản đầu tư
• 1.8.2. Xu hướng mới về cơ chế giải quyết tranh chấp
• 1.8.3. Xu hướng mới về nội dung đầu tư gắn với một số vấn đề khác
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH VỀ ĐẦU TƯ TRONG MỘT SỐ HIỆP ĐỊNH FTA MÀ VIỆT NAM LÀ THÀNH VIÊN
• 2.1. Thực tiễn xây dựng kế hoạch thực hiện các quy định về đầu tư trong các Hiệp định FTA mà Việt Nam là thành viên
• 2.2. Hoạt động rà soát sự tương thích giữa pháp luật Việt Nam với các quy định về đầu tư trong các Hiệp định FTA mà Việt Nam là thành viên
• 2.3. Hoạt động áp dụng trực tiếp các quy định về đầu tư trong các Hiệp định FTA mà Việt Nam là thành viên
• 2.4. Hoạt động nội luật hóa các quy định về đầu tư trong các Hiệp định FTA mà Việt Nam là thành viên
• 2.5. Kinh nghiệm quốc tế trong thực tiễn áp dụng các quy định về đầu tư trong các Hiệp định FTA
• 2.5.1. Kinh nghiệm quốc tế về vấn đề áp dụng trực tiếp và nội luật hóa
• 2.5.2. Kinh nghiệm quốc tế về một số vấn đề khác liên quan
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM ĐỂ ÁP DỤNG CÓ HIỆU QUẢ CÁC NỘI DUNG VỀ ĐẦU TƯ TRONG CÁC HIỆP ĐỊNH FTA
• 3.1. Sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật để áp dụng có hiệu quả các nội dung về đầu tư trong các Hiệp định FTA
• 3.2. Phương hướng hoàn thiện pháp luật để áp dụng có hiệu quả các nội dung về đầu tư trong các Hiệp định FTA
• 3.3. Hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của các thiết chế đàm phán, ký kết và thực thi các FTA
• 3.4. Hoàn thiện nguồn pháp luật để thực thi hiệu quả các FTA
• 3.5. Các giải pháp hoàn thiện pháp luật để áp dụng có hiệu quả các nội dung về đầu tư trong các Hiệp định FTA
• 3.5.1. Hoàn thiện nguồn luật
• 3.5.2. Hoàn thiện thiết chế pháp luật
• 3.5.3. Đào tạo và hành nghề luật
• 3.5.4. Thông tin pháp luật
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về các Hiệp định FTA mà Việt Nam là thành viên

Việt Nam đã tham gia vào nhiều hiệp định FTA nhằm thúc đẩy đầu tư và thương mại tự do. Bối cảnh ra đời của các hiệp định này gắn liền với quá trình toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Từ năm 1986, Việt Nam đã thực hiện công cuộc đổi mới, mở cửa nền kinh tế, và từ đó, việc ký kết các hiệp định FTA trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế. Các hiệp định này không chỉ tạo ra cơ hội cho nhà đầu tư nước ngoài mà còn giúp Việt Nam nâng cao vị thế trong cộng đồng quốc tế. Đặc biệt, các hiệp định FTA thế hệ mới như TPP và EVFTA đã mở ra nhiều cơ hội và thách thức cho Việt Nam trong việc thu hút đầu tư nước ngoài và cải thiện môi trường kinh doanh.

1.1 Bối cảnh ra đời của các Hiệp định FTA

Việt Nam đã chủ động tham gia vào các hiệp định FTA nhằm thúc đẩy đầu tư và thương mại. Sự ra đời của các hiệp định này phản ánh xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế. Các hiệp định FTA không chỉ giúp Việt Nam mở rộng thị trường xuất khẩu mà còn thu hút đầu tư nước ngoài. Việc gia nhập WTO vào năm 2007 đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng, tạo điều kiện cho Việt Nam tham gia sâu hơn vào các hiệp định FTA. Các hiệp định này đã giúp cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững.

II. Nội dung pháp lý về đầu tư trong các Hiệp định FTA

Nội dung pháp lý về đầu tư trong các hiệp định FTA mà Việt Nam tham gia bao gồm nhiều khía cạnh quan trọng như tự do hóa đầu tư, bảo hộ đầu tư, và cơ chế giải quyết tranh chấp. Các hiệp định này quy định rõ ràng quyền lợi và nghĩa vụ của các bên tham gia, từ đó tạo ra một khung pháp lý vững chắc cho nhà đầu tư. Đặc biệt, các quy định về bảo hộ đầu tư giúp giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư nước ngoài và tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện các dự án đầu tư tại Việt Nam. Hơn nữa, cơ chế giải quyết tranh chấp đầu tư theo các hiệp định FTA cũng được quy định rõ ràng, giúp các bên có thể giải quyết mâu thuẫn một cách hiệu quả.

2.1 Nội dung pháp lý về tự do hóa đầu tư

Các hiệp định FTA mà Việt Nam tham gia thường có các quy định về tự do hóa đầu tư, cho phép nhà đầu tư thực hiện các hoạt động đầu tư mà không bị rào cản. Điều này không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài mà còn giúp Việt Nam thu hút thêm vốn đầu tư. Các quy định này thường bao gồm việc giảm thiểu các thủ tục hành chính, tạo ra môi trường đầu tư minh bạch và công bằng. Việc thực hiện các quy định này sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

III. Thực tiễn áp dụng các quy định về đầu tư trong các Hiệp định FTA

Thực tiễn áp dụng các quy định về đầu tư trong các hiệp định FTA cho thấy nhiều kết quả tích cực. Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc cải thiện môi trường đầu tư, từ việc đơn giản hóa thủ tục hành chính đến việc nâng cao chất lượng dịch vụ hỗ trợ nhà đầu tư. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua, như việc đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong các quy trình đầu tư. Các cơ quan chức năng cần tiếp tục rà soát và điều chỉnh các quy định pháp lý để phù hợp với các cam kết trong các hiệp định FTA, từ đó tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi hơn cho nhà đầu tư nước ngoài.

3.1 Hoạt động rà soát sự tương thích giữa pháp luật Việt Nam với các quy định về đầu tư

Việc rà soát sự tương thích giữa pháp luật Việt Nam và các quy định trong các hiệp định FTA là rất cần thiết. Điều này giúp đảm bảo rằng các quy định pháp lý trong nước phù hợp với các cam kết quốc tế, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư. Các cơ quan chức năng cần thực hiện các hoạt động rà soát định kỳ để phát hiện và khắc phục những bất cập trong hệ thống pháp luật, nhằm nâng cao hiệu quả thực thi các quy định về đầu tư trong các hiệp định FTA.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam đã và đang tham gia sâu rộng vào các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) với hơn 16 hiệp định được ký kết hoặc đang đàm phán tính đến năm 2016. Các FTA này không chỉ thúc đẩy thương mại hàng hóa, dịch vụ mà còn tạo ra khung pháp lý quan trọng cho hoạt động đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, việc nghiên cứu các nội dung pháp lý về đầu tư trong các FTA mà Việt Nam là thành viên trở nên cấp thiết nhằm tận dụng cơ hội, đồng thời hạn chế rủi ro và tranh chấp đầu tư quốc tế. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn về nội dung pháp lý đầu tư trong các FTA, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam để áp dụng hiệu quả các cam kết đầu tư trong các FTA. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các FTA mà Việt Nam đã ký kết và đang thực thi, với trọng tâm là các nội dung về tự do hóa đầu tư, bảo hộ đầu tư và cơ chế giải quyết tranh chấp đầu tư. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước trong việc nâng cao hiệu quả thực thi các cam kết đầu tư quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

• Lý thuyết về tự do hóa đầu tư: Tự do hóa đầu tư được hiểu là quá trình dỡ bỏ các rào cản và phân biệt đối xử trong hoạt động đầu tư, tạo điều kiện cho nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận thị trường một cách công bằng và minh bạch.
• Lý thuyết về bảo hộ đầu tư: Bảo hộ đầu tư bao gồm việc bảo đảm quyền sở hữu, quyền chuyển tiền, quyền được đối xử công bằng và bình đẳng, cũng như bảo vệ nhà đầu tư khỏi các hành vi tước đoạt không hợp pháp.
• Mô hình cơ chế giải quyết tranh chấp đầu tư (ISDS): Cơ chế cho phép nhà đầu tư nước ngoài khởi kiện chính phủ nước tiếp nhận đầu tư tại các cơ quan trọng tài quốc tế như ICSID, UNCITRAL nhằm giải quyết tranh chấp một cách công bằng và minh bạch.
• Khái niệm về điều ước quốc tế (ĐƯQT): FTA là một dạng điều ước quốc tế, có hiệu lực pháp lý cao trong hệ thống pháp luật quốc gia, đòi hỏi sự nội luật hóa hoặc áp dụng trực tiếp để thực thi.
• Nguyên tắc đối xử trong đầu tư quốc tế: Bao gồm nguyên tắc tiếp cận thị trường, đối xử quốc gia, đối xử tối huệ quốc và các yêu cầu về hoạt động đầu tư nhằm đảm bảo sự công bằng và không phân biệt đối xử.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Luận văn sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các văn bản pháp luật Việt Nam, các hiệp định FTA, báo cáo của WTO, ICSID, các tài liệu nghiên cứu học thuật trong và ngoài nước, cùng các báo cáo thực tiễn của các cơ quan nhà nước và tổ chức quốc tế.
• Phương pháp phân tích: Phân tích, tổng hợp và so sánh các quy định pháp lý trong các FTA với pháp luật Việt Nam; đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định đầu tư trong các FTA; so sánh kinh nghiệm quốc tế về áp dụng và nội luật hóa các FTA.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2007 đến 2016, thời điểm Việt Nam gia nhập WTO và ký kết nhiều FTA thế hệ mới như TPP, EVFTA.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu tập trung vào các FTA tiêu biểu mà Việt Nam là thành viên, bao gồm các FTA song phương và khu vực có nội dung pháp lý về đầu tư rõ ràng và có hiệu lực thi hành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Phát hiện 1: Việt Nam đã ký kết 9 FTA có hiệu lực với các đối tác đa dạng như ASEAN, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, EU, Mỹ (TPP), tạo ra môi trường đầu tư mở với mức độ tự do hóa đầu tư ngày càng sâu rộng.
• Phát hiện 2: Các nội dung pháp lý về đầu tư trong các FTA bao gồm tự do hóa đầu tư, bảo hộ đầu tư, cơ chế giải quyết tranh chấp (ISDS), thuận lợi hóa và xúc tiến đầu tư. Ví dụ, Hiệp định ACIA quy định 4 nội dung chính về đầu tư, trong khi TPP và EVFTA là các FTA thế hệ mới với phạm vi cam kết rộng và mức độ cam kết cao.
• Phát hiện 3: Thực tiễn áp dụng các quy định đầu tư trong FTA tại Việt Nam còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong việc xây dựng kế hoạch thực hiện, rà soát sự tương thích pháp luật, áp dụng trực tiếp và nội luật hóa. Ví dụ, việc rà soát pháp luật đầu tư để phù hợp với các cam kết FTA chưa được thực hiện toàn diện, dẫn đến một số mâu thuẫn và chồng chéo.
• Phát hiện 4: Cơ chế giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế (ISDS) được quy định trong các FTA cho phép nhà đầu tư nước ngoài kiện chính phủ Việt Nam tại các trọng tài quốc tế như ICSID, UNCITRAL. Tuy nhiên, Việt Nam chưa tham gia Công ước ICSID, gây khó khăn trong việc thực thi phán quyết.
• Phát hiện 5: Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các quốc gia như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Singapore đều có các cơ chế nội luật hóa và áp dụng trực tiếp khác nhau, đồng thời chú trọng xây dựng hệ thống thông tin và phổ biến pháp luật cho doanh nghiệp.

Thảo luận kết quả

• Việc Việt Nam tham gia nhiều FTA với các cam kết đầu tư sâu rộng tạo ra cơ hội lớn cho thu hút vốn nước ngoài và phát triển kinh tế, nhưng cũng đặt ra thách thức về hoàn thiện pháp luật và năng lực thực thi.
• So với các FTA thế hệ mới như TPP, EVFTA, các FTA trước đây có quy định về đầu tư còn hạn chế về phạm vi và mức độ cam kết, do đó Việt Nam cần nâng cao khả năng thích ứng với các cam kết mới.
• Thực tiễn cho thấy việc áp dụng trực tiếp các quy định FTA về đầu tư còn hạn chế do thiếu sự đồng bộ và thống nhất trong hệ thống pháp luật trong nước, đồng thời công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho doanh nghiệp chưa hiệu quả.
• Cơ chế ISDS là công cụ quan trọng để bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư nước ngoài, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ kiện tụng và thách thức pháp lý đối với Việt Nam nếu không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng.
• Kinh nghiệm quốc tế nhấn mạnh vai trò của việc nội luật hóa kịp thời, xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch và phát triển đội ngũ chuyên gia pháp lý, luật sư có trình độ cao để đáp ứng yêu cầu hội nhập.

Đề xuất và khuyến nghị

• Hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của các thiết chế đàm phán, ký kết và thực thi FTA: Nâng cao năng lực lập pháp, cải cách hành chính, xây dựng tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp cho cán bộ công chức liên quan đến đầu tư; thời gian thực hiện trong 2 năm, chủ thể là Quốc hội, Chính phủ và các Bộ ngành.
• Hoàn thiện nguồn pháp luật để thực thi hiệu quả các FTA: Sửa đổi, bổ sung Luật Điều ước quốc tế, Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp và các văn bản liên quan để đảm bảo tính đồng bộ, khả thi và phù hợp với cam kết FTA; thời gian 3 năm, chủ thể là Bộ Tư pháp, Bộ Kế hoạch và Đầu tư.
• Phát triển đội ngũ chuyên gia pháp lý và luật sư hội nhập quốc tế: Đào tạo, bồi dưỡng luật sư, chuyên gia pháp lý am hiểu luật quốc tế, giỏi ngoại ngữ và kỹ năng tranh tụng; thời gian liên tục, chủ thể là Bộ Tư pháp, Liên đoàn Luật sư Việt Nam, các trường đại học luật.
• Xây dựng hệ thống thông tin pháp luật và phổ biến giáo dục pháp luật về FTA: Thiết lập kênh thông tin chính thức, công khai, minh bạch, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận và hiểu rõ các quy định đầu tư trong FTA; thời gian 1-2 năm, chủ thể là Bộ Công Thương, VCCI, các cơ quan liên quan.
• Tăng cường phối hợp liên ngành và nâng cao năng lực thực thi pháp luật: Xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực thi các cam kết đầu tư, nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp đầu tư trong nước; thời gian 2 năm, chủ thể là Chính phủ, các Bộ ngành liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Luật Quốc tế, Luật Đầu tư: Nắm vững kiến thức về các nội dung pháp lý đầu tư trong FTA, phục vụ học tập và nghiên cứu chuyên sâu.
• Cán bộ, chuyên viên các cơ quan quản lý nhà nước: Hiểu rõ các cam kết đầu tư trong FTA để tham mưu, xây dựng chính sách và thực thi pháp luật hiệu quả.
• Doanh nghiệp trong và ngoài nước, đặc biệt là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài: Nắm bắt cơ hội và thách thức từ các FTA, xây dựng chiến lược đầu tư phù hợp.
• Luật sư, chuyên gia pháp lý và tổ chức tư vấn: Cung cấp cơ sở pháp lý và thực tiễn để tư vấn, hỗ trợ giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. FTA là gì và tại sao Việt Nam cần tham gia nhiều FTA?
   FTA là hiệp định thương mại tự do giữa các quốc gia nhằm giảm thuế quan và rào cản thương mại, thúc đẩy thương mại và đầu tư. Việt Nam tham gia nhiều FTA để mở rộng thị trường, thu hút đầu tư nước ngoài và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.

2. Nội dung pháp lý về đầu tư trong FTA bao gồm những gì?
   Bao gồm tự do hóa đầu tư (mở cửa thị trường, không phân biệt đối xử), bảo hộ đầu tư (bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư), cơ chế giải quyết tranh chấp (ISDS), thuận lợi hóa và xúc tiến đầu tư.

3. Cơ chế ISDS hoạt động như thế nào?
   ISDS cho phép nhà đầu tư nước ngoài khởi kiện chính phủ nước tiếp nhận đầu tư tại các trọng tài quốc tế khi cho rằng quyền lợi bị vi phạm, nhằm bảo vệ quyền lợi và giải quyết tranh chấp một cách công bằng.

4. Việt Nam đã áp dụng các quy định đầu tư trong FTA như thế nào?
   Việt Nam đã áp dụng kết hợp giữa áp dụng trực tiếp và nội luật hóa các quy định FTA, tuy nhiên còn tồn tại hạn chế về sự đồng bộ pháp luật và hiệu quả thực thi.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp tận dụng hiệu quả các cam kết đầu tư trong FTA?
   Doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu kỹ các cam kết trong FTA, phối hợp với cơ quan quản lý và chuyên gia pháp lý để xây dựng chiến lược đầu tư phù hợp, đồng thời tham gia các chương trình đào tạo, phổ biến pháp luật do nhà nước và các tổ chức cung cấp.

Kết luận

• Việt Nam đã ký kết nhiều FTA với các cam kết đầu tư sâu rộng, tạo cơ hội và thách thức lớn cho phát triển kinh tế.
• Luận văn làm rõ các nội dung pháp lý về đầu tư trong FTA, bao gồm tự do hóa, bảo hộ và cơ chế giải quyết tranh chấp.
• Thực tiễn áp dụng các quy định đầu tư trong FTA tại Việt Nam còn nhiều hạn chế, cần hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực thực thi.
• Đề xuất các giải pháp đồng bộ về pháp luật, tổ chức, đào tạo và phổ biến pháp luật nhằm áp dụng hiệu quả các cam kết đầu tư trong FTA.
• Tiếp tục nghiên cứu và phát triển các vấn đề liên quan đến đầu tư quốc tế để hỗ trợ Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng hơn.

Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường đào tạo và phổ biến pháp luật để tận dụng tối đa lợi ích từ các FTA mà Việt Nam là thành viên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHUNG VAN DE LÝ LUẬN VE CÁC HIỆP ĐỊNH FTA MÀ VIET NAM LA THÀNH VIÊN VÀ NỘI DUNG PHAP LY VE ĐẦU TƯ TRONG CÁC HIỆP ĐỊNH ĐÓ 1. Tổng quan về các Hiệp định FTA mà Việt Nam là thành viên 1. Bối cảnh ra đời của các Hiệp định FTA mà Việt Nam là thành viên Toàn cầu hoá, hội nhập kinh té quốc tế và tự do hoá thương mại đã và đang là xu thé nôi bật của kinh tế thé giới đương dai. Từ năm 1986 Việt Nam đã tiến hành công cuộc đổi mới và đây mạnh hội nhập quốc tế với phương châm “da phương hod, da dạng hoá quan hệ quốc té” theo Nghị quyết số 07- NQ/TW ngày 27/11/2001 của Bộ Chính trị về hội nhập kinh tế quốc tế và Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 10/04/2013 của Ban Chấp hành trung ương về hội nhập quốc tế.

Với định hướng đó, thời gian qua Việt Nam luôn chủ động hội nhập quốc tế, tham gia tích cực vào tiến trình hợp tác quốc tế cũng như khu vực và trở thành đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế. Thực hiện chủ trương chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, khăng định quyết tâm đổi mới cơ cấu kinh tế và cải thiện môi trường kinh doanh, môi trường đầu tư, mở rộng hơn nữa thị trường cho hàng xuất khẩu, trong thời gian vừa qua các nỗ lực hội nhập kinh tế của Việt Nam đã được thúc đây trên cả ba phương diện: đa phương, khu vực và song phương, như tham gia Tổ chức thương mại thế giới, tham gia các hiệp định thương mại tự do,. Sau 30 năm tiễn hành đổi mới, Việt Nam đã chuyển dan từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thị trường. Trong quá trình này, Việt Nam đạt được các thành tựu không nhỏ về tăng trưởng kinh té, thuong mai, thu hut dau tu, cai thiện mức sống dan cư và xóa đói giảm nghèo.

Theo đó, một lần nữa khang định Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế, hội nhập quốc tế một cách sâu rộng hon là hoàn toàn phù hop với: (i) Đường lối chính sách của Đảng: (ii) Chiến lược phát triển kinh tế xã hội và Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội. Đó thực sự là cơ sở quan trong để Việt Nam tích cực tham gia vào các FTA. Năm 2007, với việc gia nhập WTO đã đánh dấu mốc quan trọng trên chặng đường hội nhập của nước ta. Bước vào cuộc chơi WTO mở ra cho Việt Nam cơ hội dé chuyển mình và phát triển.

Thế nhưng WTO không thé đáp ứng nhu cầu của các quốc gia trong xu thế hội nhập quốc tế ngày càng mạnh mẽ. Người ta cho rằng cái áo mà WTO may ở thời điểm đó (năm 1995) đến nay đã trở nên quá chật chội đối với thương mại quốc tế, cho nên người ta muốn tìm kiếm thỏa thuận khu vực va song phương thông qua các FTA’. Hội nhập kinh tế quốc tế không chi tác động đến nền kinh tế của mỗi quốc gia ma còn giúp nâng cao môi quan hệ hợp tác nhiều mặt giữa các quốc gia, khu vực. Trong tiến trình đó, không thé bỏ qua những khó khăn, hạn chế từ việc mở cửa nhưng cũng không thể phủ nhận những tác động tích cực trong việc mở rộng thị trường, thu hút vốn đầu tư, công nghệ sản xuất hay dịch vụ hiện đại, kinh nghiệm quản lý.

từ làn sóng đầu tư nước ngoài. Dưới góc độ nào đó, việc mở cửa thị trường cũng góp phan thúc day khả năng phát triển cho các doanh nghiệp nội địa của Việt Nam, mang lại động lực cải cách thé chế, cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh đồng thời tăng cường quan hệ ngoại giao. Các Hiệp định FTA tiếp tục là xu thế mạnh mẽ, đặc biệt ở khu vực châu A — Thái Bình Duong’. Đây là khu vực được dự báo sẽ phát triển năng động nhất trên thé giới trong thập kỷ tới.

Là một thành viên tích cực của ASEAN, Việt Nam cũng không đứng ngoài xu thế này. ? Phát biểu của ông Lê Quốc Bảo — nguyên Giám đốc Văn phòng TBT Việt Nam trong Chương trình “Kinh doanh và Pháp luật”, phát sóng trên kênh VTV2 — Đài Truyên hình Việt Nam, tại địa chỉ: https://www.com/watch?v=EeEr4RnuTQY ngày truy cập 02/07/2016. > Dự án hỗ trợ chính sách thương mại và đầu tư của châu Âu (2014), Hiệp định thương mại tự do — Một số khải niệm cơ bản, Hà Nội, tr. Tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam đạt kết qua đáng ké từ năm 1995.

Do là thời điểm Việt Nam gia nhập ASEAN. Giai đoạn 1995 — 2000 được xem là giai đoạn “đột phá khâu” trong hội nhập kinh tế quốc té, chúng ta bắt dau đàm phán BTA với mốc đáng nhớ là việc ký Hiệp định thương mại Việt Nam — Hoa Kỳ năm 2000. Bước sang giai đoạn 2001 — 2007, Việt Nam hội nhập dần theo chiều rộng với mốc gia nhập WTO và ký Hiệp định khung Thương mại và Đầu tư (TIFA) với Hoa Kỳ. TIFA tạo dựng một nền tảng dé hai nước có thé phát triển quan hệ thương mại đầu tư sâu rộng hơn qua WTO và Hiệp định thương mại song phương (“BTA”), và giải quyết những tranh chấp thương mại song phương.

TIFA trở thành một diễn đàn để hai nước đánh giá việc thi hành quy chế WTO và BTA, đặc biệt việc thực hiện những cam kết về việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, mở rộng thị trường dịch vụ, minh bạch về hành chính và pháp luật. TIFA đã chứng minh một thực tế là hợp tác kinh tế sẽ luôn là động lực chính thúc đây sự phát triển quan hệ đối tác giữa Việt Nam — Hoa Ky trong thời kỳ mới”. Đồng thời ở giai đoạn này Việt Nam cũng tích cực tham gia ký kết các FTA khu vực (ASEAN, ASEAN+). Tiếp đến giai đoạn từ 2007 đến nay, Việt Nam hội nhập theo chiều sâu rộng với hàng loạt các FTA song phương và các FTA thế hệ mới (TPP, EVFTA)”.

Tính đến tháng 7 năm 2016, Việt Nam đã ký kết và dang đàm phán (hoặc đã kết thúc đàm phán) 16 FTA, trong đó có 9 FTA đã có hiệu lực, 2 FTA đã ký kết nhưng chưa có hiệu lực, 1 FTA đã kết thúc đàm phán nhưng chưa ký kết chính thức, còn lại 4 FTA đang trong quá trình đàm phán”. * Uy ban Quốc gia về Hợp tác kinh tế quốc tế (2007), “Việt Nam - Hoa Kỳ ký Hiệp định khung Thương mại và Đâu tư”, tại địa chỉ: http://www.vn/Pages/tinbal.aspx?idTin=5565&idcm=230 ngày truy cập 02/07/2016. ° Trung tâm WTO — VCCI, Tài liệu hội thao (2016), “Không gian chính sách trong WTO và các FTA đã ký của Việt Nam”, tại địa chỉ: http://www.vn/su-kien/khoa- tap-huan-khong-gian-chinh-sach-trong-cac-hiep-dinh-thuong-mai-tu-do-tuong-lai-phat ngay truy cap 02/07/2016. 5 Xem thêm thông tin về 16 Hiệp định FTA tại phần Phụ lục.

10 Các Hiệp định FTA đã giúp Việt Nam thúc day hoạt động kinh tế, thương mai và đầu tư với các nước đối tác, phục vụ chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đã đề ra. Tham gia các FTA là bước vào những cuộc chơi có hai mặt, ở đó, Việt Nam được lợi thì cũng phải có trả giá, chứ không thể hưởng lợi hoàn toàn mà không phải đánh đổi”. Thế nhưng công cuộc hội nhập vẫn là con đường mà chúng ta cần phải đi, vẫn đề là trong cuộc chơi đó, chúng ta biết làm gì để tận dụng cơ hội và làm gì để có thể sẵn sàng đương đầu với thách thức. Thách thức giống như cơ hội để tạo động lực và nếu không theo cuộc chơi, nguy cơ tụt hậu của Việt Nam có lẽ là điều dễ hiểu.

Hội nhập quốc tế, tham gia các ĐƯỢT tạo động lực dé chung ta cai cach dé phat trién. Boi vậy mới nói lợi ich của hội nhập là rất lớn, không thé bỏ qua nếu chúng ta muốn vượt lên. Khái niệm về FTA hiện nay chưa được hiểu một cách thống nhất. Nhiều tổ chức, quốc gia đưa ra các khái niệm cho riêng mình.

Theo cách hiểu chung nhất”, FTA là một thỏa thuận giữa hai hay nhiều quốc gia hoặc vùng lãnh thé nhằm mục đích tự do hóa thương mại về một hoặc một số nhóm đối tượng thương mại nào đó bằng việc cắt giảm thuế quan, có các quy định tạo thuận lợi cho trao đổi hàng hóa, dịch vụ và đầu tư giữa các thành viên và có thể bao gồm một số nội dung khác như chuyển giao công nghệ, lao động, môi trường. Hiệp định FTA là một dạng DUQT. Theo khoản 2 Điều 2 Luật Điều ước quốc tế năm 2016 có quy định: “Diéu ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên là điều ước quốc tế đang có hiệu lực đối với nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”. Từ đó, có thê hiểu các hiệp định 7 Trung tâm WTO — VCCI (2015), “FTA - Dưới góc nhìn của Nhà nước, chuyên gia và doanh nghiệp”, tại địa chỉ: http://www.vn/vn-eu-fta/fta-duoi-goc-nhin-cua- nha-nuoc-chuyen-gia-va-doanh-nghiep ngày truy cập 02/07/2016.

8 Trung tâm WTO — VCCI (2015), “Hỏi dap về các Hiệp định thương mại tự do (FTA)”, tại địa chỉ: http://www.vn/tin-tuc/hoi-dap-ve-cac-hiep-dinh-thuong-mai-tu- do-ffa ngày truy cập 02/07/2016. II thương mại tự do mà Việt Nam là thành viên là các hiệp định thương mại tự do đang có hiệu lực đối với Việt Nam. Hiện nay, Việt Nam có 9 FTA đang có hiệu lực, đó là: - Hiệp định thương mại tự do ASEAN (“AFTA”); - Hiệp định thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc (“ACFTA”); - Hiệp định thương mại tự do ASEAN — Hàn Quốc (“AKFTA”); - Hiệp định đối tác kinh tế toàn điện ASEAN — Nhật Bản (“AJCEP”); - Hiệp định Đối tác Kinh tế Việt Nam — Nhật Bản (“VJEPA”); - Hiệp định thương mai tự do ASEAN — Australia và New Zealand (““AANZFTA”); - Hiệp định thương mai tự do ASEAN — An Độ (“AIFTA”); - Hiệp định thương mai tự do Việt Nam — Chile (“VCFTA”); - Hiệp định thương mại tự do Việt Nam — Hàn Quốc (VKFTA”). Xu thế FTA có quan hệ và tác động qua lại tương đối chặt chẽ đến hệ thống kinh tế - thương mại quốc tế.

Một mặt, nhiều ý kiến cho răng xu thế FTA là sự bô trợ đối với tiến trình dam phán thương mại đa phương, do tạo nên nên tảng và mở đường cho các thành viên WTO thảo luận và thống nhất ở cấp độ toàn cầu”. Mặt khác, néu các nước tập trung nhiều vào FTA sẽ giảm sự quan tâm đối với tiến trình đa phương, khiến thúc đây tự do hoá thương mại ở cấp độ toàn cầu gặp khó khăn”.