Lời Cảm Ơn và Tóm Tắt Nghiên Cứu Về Rừng Ngập Mặn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu đề xuất giải pháp cải thiện kết quả của công tác quản lý rừng ngập mặn ở một số tỉnh, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Cao Thị Phương Thảo
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quang Dương
• Trường học: Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý rừng ngập mặn
• Đề tài: Nghiên Cứu Đề Xuất Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Của Công Tác Quản Lý Rừng Ngập Mặn Ở Một Số Tỉnh Phía Bắc Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu nước ngoài
• 1.1.1. Nghiên cứu quản lý rừng ngập mặn
• 1.1.2. Nghiên cứu về đặc điểm cấu trúc rừng ngập mặn
• 1.2. Tổng quan tài liệu nghiên cứu trong nước
• 1.2.1. Nghiên cứu quản lý rừng ngập mặn
• 1.2.2. Nghiên cứu về đặc điểm cấu trúc rừng ngập mặn
• 1.2.3. Hoạt động sinh kế và sự suy thoái rừng ngập mặn
• 2. MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu chung
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng và địa bàn nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Khái quát điều kiện cơ bản khu vực nghiên cứu
• 2.4.1. Hiện trạng tài nguyên rừng ngập mặn
• 2.4.2. Hoạt động sinh kế ảnh hưởng đến tài nguyên rừng ngập mặn
• 2.4.3. Thực trạng công tác tổ chức quản lý rừng ngập mặn
• 2.4.4. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả của công tác quản lý rừng ngập mặn
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.5.2. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KHÁI QUÁT ĐIỀU KIỆN CƠ BẢN CỦA KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 3.2. Điều kiện kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu
• 3.2.1. Dân số, lao động và việc làm
• 3.2.2. Cơ sở hạ tầng
• 3.2.3. Cơ cấu ngành nghề. Thu nhập và đói nghèo
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Hiện trạng tài nguyên rừng ngập mặn ở Quảng Ninh, Hải Phòng và Nam Định
• 4.2. Đặc điểm cấu trúc sinh thái và đa dạng loài cây rừng ngập mặn
• 4.3. Vai trò và giá trị của rừng ngập mặn
• 4.4. Hiện trạng phân bố, diện tích rừng ngập mặn
• 4.5. Hoạt động sinh kế ảnh hưởng đến tài nguyên rừng ngập mặn
• 4.6. Những hoạt động sinh kế và tác động của chúng đến rừng ngập mặn
• 4.7. Thời vụ và nguyên nhân các hoạt động sinh kế tác động đến rừng ngập mặn
• 4.8. Đánh giá chung về tác động các hoạt động sinh kế đến tài nguyên rừng ngập mặn
• 4.9. Thực trạng công tác tổ chức quản lý rừng ngập mặn
• 4.9.1. Cơ cấu tổ chức quản lý rừng ngập mặn
• 4.9.2. Trồng và phục hồi rừng ngập mặn
• 4.9.3. Các văn bản pháp lý liên quan đến quản lý rừng ngập mặn
• 4.9.4. Đánh giá hiệu quả công tác quản lý rừng ngập mặn
• 4.10. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả của công tác quản lý rừng ngập mặn
• 4.10.1. Giải pháp về cơ chế, chính sách
• 4.10.2. Giải pháp về kỹ thuật
• 4.10.3. Giải pháp về đầu tư
• 5. KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Rừng Ngập Mặn Tầm Quan Trọng Giá Trị

Việt Nam sở hữu hệ sinh thái rừng ngập mặn (RNM) ven biển độc đáo, đóng vai trò quan trọng về kinh tế, xã hội và môi trường. RNM không chỉ hạn chế thiên tai, bảo vệ bờ biển mà còn là nơi cư trú của nhiều loài động thực vật. Nghiên cứu chỉ ra sự phong phú của hệ sinh thái RNM với khoảng 109 loài cây ngập mặn và 516 loài cá vùng nước lợ. Tuy nhiên, diện tích RNM đã giảm đáng kể từ 408.500 ha năm 1943 xuống còn 209.741 ha năm 2007, chủ yếu là rừng mới trồng, thuần loài, chất lượng kém. Nguy cơ mất RNM vẫn còn tiềm ẩn do nhiều nguyên nhân, bao gồm chất độc hóa học, phá rừng làm đầm nuôi tôm, chuyển đổi mục đích sử dụng đất và khai thác quá mức. Nguyên nhân cốt lõi là do đặc điểm kinh tế, xã hội của từng địa phương trong quá trình phát triển kinh tế. Điều kiện kinh tế phản ánh mức sống, mức thu nhập của người dân địa phương qua đó đánh giá được mức độ phụ thuộc của họ vào rừng ngập mặn.

1.1. Ý nghĩa của rừng ngập mặn đối với hệ sinh thái ven biển

Rừng ngập mặn đóng vai trò như một hệ sinh thái quan trọng, bảo vệ bờ biển khỏi xói lở, chắn sóng và gió bão. Chúng cũng là nơi sinh sống và kiếm ăn của nhiều loài động vật thủy sinh, cung cấp nguồn lợi thủy sản quan trọng cho cộng đồng địa phương. Sự đa dạng sinh học trong rừng ngập mặn góp phần vào sự ổn định của hệ sinh thái ven biển.

1.2. Tác động của biến đổi khí hậu và nước biển dâng lên rừng ngập mặn

Biến đổi khí hậu và nước biển dâng là những thách thức lớn đối với rừng ngập mặn. Nước biển dâng có thể gây ngập úng, làm thay đổi độ mặn của đất và nước, ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của cây ngập mặn. Các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão và lũ lụt cũng có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho rừng ngập mặn.

II. Thách Thức Quản Lý Rừng Ngập Mặn Nguyên Nhân Suy Giảm

Mặc dù Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách và luật pháp liên quan đến bảo vệ và phát triển RNM, tình trạng suy giảm diện tích và chất lượng RNM vẫn tiếp diễn. Nguyên nhân chính là do hệ thống tổ chức quản lý còn bất cập, nhiều đầu mối, cơ chế chính sách và các giải pháp chưa phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế xã hội. Các hoạt động sinh kế của người dân địa phương, như nuôi trồng thủy sản và khai thác lâm sản, cũng gây áp lực lớn lên RNM. Cần có những giải pháp quản lý hiệu quả hơn để bảo vệ và phát triển bền vững RNM. Trong những năm 1990 trở lại đây, Chính phủ cũng đã có nhiều quan tâm đến hệ thống rừng ngập mặn, ban hành các luật về đất đai 2003, luật bảo vệ và phát triển rừng năm 2004, Luật bảo vệ môi trường năm 1994, Chính phủ cũng đã ban hành các nghị định, chính sách.

2.1. Tác động của hoạt động nuôi trồng thủy sản đến diện tích rừng ngập mặn

Việc mở rộng diện tích nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi tôm, thường dẫn đến phá rừng ngập mặn để lấy đất. Phương pháp nuôi quảng canh, không bền vững cũng gây ô nhiễm môi trường và làm suy thoái hệ sinh thái rừng ngập mặn. Cần có quy hoạch và quản lý chặt chẽ hơn đối với hoạt động nuôi trồng thủy sản để giảm thiểu tác động tiêu cực đến rừng ngập mặn.

2.2. Khai thác lâm sản quá mức và chuyển đổi mục đích sử dụng đất

Khai thác gỗ, củi và các lâm sản khác từ rừng ngập mặn quá mức cũng là một nguyên nhân gây suy giảm diện tích và chất lượng rừng. Việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất rừng ngập mặn sang các mục đích khác như xây dựng khu công nghiệp, cảng biển và khu dân cư cũng làm mất đi diện tích rừng đáng kể. Cần có các biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn đối với hoạt động khai thác lâm sản và chuyển đổi mục đích sử dụng đất.

2.3. Thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý và cộng đồng địa phương

Sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng địa phương trong công tác bảo vệ và phát triển rừng ngập mặn còn hạn chế. Thiếu sự tham gia của cộng đồng địa phương vào quá trình quản lý có thể dẫn đến các hoạt động khai thác trái phép và phá rừng. Cần tăng cường sự phối hợp và nâng cao vai trò của cộng đồng địa phương trong công tác quản lý rừng ngập mặn.

III. Nghiên Cứu Giải Pháp Quản Lý Rừng Ngập Mặn Bền Vững Hiệu Quả

Để quản lý RNM hiệu quả, cần có các giải pháp đồng bộ về cơ chế, chính sách, kỹ thuật và đầu tư. Cần xây dựng các chính sách khuyến khích người dân tham gia bảo vệ và phát triển RNM, đồng thời tăng cường đầu tư cho công tác trồng và phục hồi RNM. Áp dụng các kỹ thuật trồng rừng tiên tiến, phù hợp với điều kiện địa phương cũng là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả của công tác quản lý RNM. Bên cạnh đó một số tổ chức phi chính phủ cũng đã có nhiều quan tâm hỗ trợ Việt Nam về rừng ngập mặn như hội chữ thập đỏ Đan Mạch, hội chữ thập đỏ Nhật Bản, Quỹ Nhi Đồng Anh, ACTMANG tài trợ trồng rừng ngập mặn ven biển ven biển phía Bắc.

3.1. Đề xuất cơ chế chính sách khuyến khích bảo vệ rừng ngập mặn

Cần xây dựng các cơ chế, chính sách khuyến khích người dân tham gia bảo vệ và phát triển rừng ngập mặn, như giao đất giao rừng cho cộng đồng quản lý, hỗ trợ sinh kế cho người dân sống gần rừng, và tạo điều kiện cho người dân tham gia vào các hoạt động du lịch sinh thái. Các chính sách này cần đảm bảo quyền lợi của người dân và tạo động lực cho họ tham gia vào công tác bảo vệ rừng.

3.2. Giải pháp kỹ thuật trồng và phục hồi rừng ngập mặn hiệu quả

Cần áp dụng các kỹ thuật trồng rừng tiên tiến, phù hợp với điều kiện địa phương, như trồng hỗn loài, sử dụng cây giống chất lượng cao, và áp dụng các biện pháp bảo vệ cây trồng. Cần chú trọng đến việc phục hồi các khu rừng ngập mặn bị suy thoái, bằng cách cải tạo đất, trồng bổ sung cây và tạo điều kiện cho cây tự tái sinh.

3.3. Tăng cường đầu tư cho công tác quản lý rừng ngập mặn

Cần tăng cường đầu tư cho công tác quản lý rừng ngập mặn, bao gồm đầu tư cho công tác trồng và phục hồi rừng, đầu tư cho công tác nghiên cứu khoa học, và đầu tư cho công tác đào tạo cán bộ quản lý. Cần huy động các nguồn vốn từ ngân sách nhà nước, các tổ chức quốc tế và các doanh nghiệp để đảm bảo nguồn lực cho công tác quản lý rừng ngập mặn.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Phục Hồi Rừng Ngập Mặn Ven Biển Bắc

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá hiện trạng RNM ở một số tỉnh phía Bắc Việt Nam, bao gồm Quảng Ninh, Hải Phòng và Nam Định. Kết quả nghiên cứu cho thấy RNM ở các tỉnh này đang đối mặt với nhiều thách thức, như suy giảm diện tích, chất lượng rừng kém và áp lực từ các hoạt động sinh kế. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả của công tác quản lý RNM ở các tỉnh này, góp phần bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế xã hội bền vững. Nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 667/QĐ-TTg ngày 27 tháng 5 năm 2009 về việc phê duyệt chương trình nâng cấp hệ thống đê biển từ Quảng Ngãi đến Kiên Giang.

4.1. Đánh giá hiện trạng tài nguyên rừng ngập mặn tại Quảng Ninh

Quảng Ninh có diện tích rừng ngập mặn đáng kể, tuy nhiên, chất lượng rừng còn thấp và đang chịu áp lực từ các hoạt động nuôi trồng thủy sản và khai thác than. Cần có các giải pháp quản lý tổng hợp để bảo vệ và phát triển rừng ngập mặn ở Quảng Ninh, đồng thời đảm bảo sinh kế cho người dân địa phương.

4.2. Phân tích thực trạng rừng ngập mặn và giải pháp cho Hải Phòng

Hải Phòng có diện tích rừng ngập mặn ít hơn so với Quảng Ninh, nhưng có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ đê biển và phòng chống thiên tai. Cần tăng cường công tác trồng và phục hồi rừng ngập mặn ở Hải Phòng, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của rừng ngập mặn.

4.3. Nghiên cứu giải pháp phục hồi rừng ngập mặn tại Nam Định

Nam Định có diện tích rừng ngập mặn lớn nhất trong ba tỉnh, nhưng đang đối mặt với tình trạng xói lở bờ biển nghiêm trọng. Cần có các giải pháp phục hồi rừng ngập mặn kết hợp với các biện pháp công trình để bảo vệ bờ biển và đảm bảo an toàn cho người dân.

V. Lời Cảm Ơn Luận Văn Rừng Ngập Mặn Đóng Góp Hướng Đi

Luận văn này là kết quả của quá trình nghiên cứu và học tập nghiêm túc, với sự hướng dẫn tận tình của các thầy cô giáo và sự giúp đỡ của các đồng nghiệp và bạn bè. Tác giả xin chân thành cảm ơn tất cả những người đã đóng góp vào sự thành công của luận văn. Hy vọng rằng kết quả nghiên cứu này sẽ góp phần vào công tác quản lý và phát triển bền vững RNM ở Việt Nam. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới TS. Nguyễn Quang Dương, TS. Phùng Văn Khoa người trực tiếp hướng dẫn khoa học đã tận tình giúp đỡ, truyền đạt những kiến thức khoa học, kinh nghiệm quý báu và dành những tình cảm tốt đẹp cho tôi trong quá trình công tác, học tập cũng như trong thời gian hoàn thành luận văn tốt nghiệp.

5.1. Tổng kết kết quả nghiên cứu và những đóng góp mới

Luận văn đã đánh giá hiện trạng rừng ngập mặn ở một số tỉnh phía Bắc Việt Nam, phân tích các nguyên nhân gây suy giảm diện tích và chất lượng rừng, và đề xuất các giải pháp quản lý hiệu quả. Luận văn cũng đóng góp những kiến thức mới về đặc điểm sinh thái và vai trò của rừng ngập mặn trong việc bảo vệ bờ biển và phòng chống thiên tai.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo và kiến nghị chính sách

Nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các giải pháp quản lý rừng ngập mặn đã được áp dụng, và đề xuất các chính sách cụ thể để khuyến khích người dân tham gia bảo vệ và phát triển rừng ngập mặn. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà khoa học, các nhà quản lý và cộng đồng địa phương để đảm bảo sự thành công của công tác quản lý rừng ngập mặn.

VI. Tóm Tắt Nghiên Cứu Rừng Ngập Mặn Bảo Tồn Phát Triển

Nghiên cứu về RNM là rất quan trọng để bảo tồn và phát triển bền vững hệ sinh thái này. Cần có sự quan tâm và đầu tư hơn nữa cho công tác nghiên cứu, quản lý và bảo vệ RNM. Chỉ khi đó, chúng ta mới có thể bảo vệ được nguồn tài nguyên quý giá này cho các thế hệ tương lai. Số liệu thống kê của cho thấy năm 1943 Việt Nam có 408.500 ha rừng ngập mặn nhưng đến 2007 diện tích rừng ngập mặn cả nước chỉ còn hơn 209.741 ha và phần lớn là rừng mới trồng, thuần loài, chất lượng rừng kém, những khu rừng ngập mặn tự nhiên, nguyên sinh còn ít.

6.1. Tầm quan trọng của việc bảo tồn đa dạng sinh học rừng ngập mặn

Rừng ngập mặn là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật quý hiếm, có giá trị kinh tế và sinh thái cao. Việc bảo tồn đa dạng sinh học rừng ngập mặn là rất quan trọng để duy trì sự ổn định của hệ sinh thái ven biển và đảm bảo nguồn lợi thủy sản cho cộng đồng địa phương.

6.2. Phát triển du lịch sinh thái rừng ngập mặn bền vững

Du lịch sinh thái rừng ngập mặn có thể mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương, đồng thời nâng cao nhận thức của du khách về vai trò của rừng ngập mặn. Cần phát triển du lịch sinh thái một cách bền vững, đảm bảo không gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và hệ sinh thái rừng ngập mặn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ sinh thái rừng ngập mặn ven biển Việt Nam đóng vai trò là lá chắn sinh thái bảo vệ vùng duyên hải trước các hiểm họa thiên nhiên và biến đổi khí hậu. Theo các số liệu thống kê lịch sử, diện tích rừng ngập mặn của cả nước năm 1943 đạt khoảng 408.500 ha, nhưng đến năm 2007 chỉ còn lại khoảng 209.741 ha, tương đương với sự suy giảm gần 50% diện tích tự nhiên sau hơn nửa thế kỷ. Đa số diện tích hiện nay là rừng mới trồng thuần loài với chất lượng rừng và tính đa dạng sinh thái chưa cao. Mặc dù sở hữu tới 109 loài cây ngập mặn, 516 loài cá nước lợ và hơn 450 loài động vật đáy có giá trị kinh tế cao, hệ sinh thái này đang phải đối mặt với áp lực suy thoái nghiêm trọng do chuyển đổi mục đích sử dụng đất để nuôi trồng thủy sản quảng canh, xây dựng cảng biển và phát triển công nghiệp ven bờ.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề bất cập trong hệ thống quản lý phân tán và xung đột giữa phát triển sinh kế với bảo tồn rừng ngập mặn tại ba địa bàn trọng điểm phía Bắc gồm Quảng Ninh, Hải Phòng và Nam Định trong giai đoạn từ năm 2001 đến năm 2013. Mục tiêu cụ thể là phân tích thực trạng tài nguyên rừng, đánh giá tác động của các hoạt động sinh kế, đồng thời xác định các điểm nghẽn về chính sách và kỹ thuật lâm sinh. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp các luận cứ vững chắc nhằm phục hồi đai rừng phòng hộ ven biển, trực tiếp hỗ trợ thực hiện Quyết định số 667/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về chương trình củng cố, nâng cấp hệ thống đê biển, hướng tới mục tiêu gia tăng độ che phủ rừng và ổn định sinh kế bền vững cho hơn 7,7 triệu người dân sinh sống tại các tỉnh duyên hải miền Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết phân vùng sinh thái và cấu trúc thảm thực vật rừng ngập mặn của các nhà khoa học lâm nghiệp hàng đầu tại Việt Nam như Thái Văn Trừng (năm 1978) và Phan Nguyên Hồng (năm 1970, 1999). Theo các khung phân chia này, khu hệ thực vật ngập mặn Việt Nam bao gồm 47 họ thực vật với sự phân hóa rõ rệt: khu vực ven biển Bắc Bộ có 52 loài chịu lạnh tốt, trong khi Nam Bộ có tới 100 loài phát triển với kích thước sinh khối vượt trội.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết diễn thế sinh thái quần xã của Tomlinson (năm 1986) cùng các nguyên lý về mô hình đồng quản lý tài nguyên thiên nhiên (Co-management) đã được kiểm chứng tại Vườn quốc gia Xuân Thủy và các nghiên cứu của Joffre và Lưu (năm 2007). Khung lý thuyết này xoay quanh 5 khái niệm trọng tâm:

1. Rừng ngập mặn: Dải rừng ngập triều định kỳ đóng vai trò phòng hộ ven bờ và bảo vệ đê biển.
2. Thực vật ngập mặn chính thức và thực vật tham gia: Nhóm các loài cây sống thích nghi hoàn toàn hoặc một phần trong môi trường bùn mặn ngập nước.
3. Cấu trúc lâm phần: Tổ hợp các chỉ tiêu hình thái bao gồm đường kính ngang ngực, chiều cao vút ngọn, đường kính tán và mật độ cá thể trên một đơn vị diện tích.
4. Sinh kế dựa vào rừng: Các hoạt động khai thác lâm đặc sản, đánh bắt và nuôi trồng thủy hải sản của cư dân địa phương dưới tán hoặc tiếp giáp rừng ngập mặn.
5. Cơ chế đồng quản lý: Sự chia sẻ quyền lực, trách nhiệm và lợi ích kinh tế giữa cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng dân cư địa phương trong việc bảo vệ tài nguyên rừng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được tổng hợp đồng bộ từ hai nguồn chính:

• Dữ liệu thứ cấp: Kế thừa các báo cáo quy hoạch sử dụng đất, niên giám thống kê từ Tổng cục Thống kê (năm 2011), các số liệu kiểm kê rừng của Dự án bảo vệ và phát triển đất ngập nước ven biển (Dự án WB3), cùng các văn bản quy phạm pháp luật lâm nghiệp từ năm 2001 đến năm 2013.
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua khảo sát thực địa bằng thuyền máy và đi bộ định tuyến, kết hợp thiết bị định vị vệ tinh GPS để số hóa ranh giới rừng.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, tác giả đã thiết lập hệ thống các ô tiêu chuẩn điển hình tạm thời tại các trạng thái rừng tự nhiên và rừng trồng ở Quảng Ninh, Hải Phòng, Nam Định nhằm đo đếm các chỉ tiêu cấu trúc lâm sinh như mật độ cây, đường kính thân cây và chiều cao tầng tán. Đồng thời, nghiên cứu tiến hành 120 cuộc phỏng vấn sâu đối với đại diện các cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh, huyện và các hộ gia đình ven biển theo phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA). Lý do lựa chọn phương pháp phân tầng ngẫu nhiên kết hợp phỏng vấn sâu nòng cốt là nhằm đảm bảo tính đại diện cho từng tiểu vùng sinh thái khác biệt và phản ánh trung thực mức độ phụ thuộc sinh kế của từng nhóm hộ dân.

Phương pháp xử lý số liệu sử dụng ma trận phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức (SWOT) để đánh giá toàn diện công tác quản lý tài nguyên. Đồng thời, các thuật toán thống kê tham số và phi tham số được áp dụng để tính toán các giá trị trung bình, độ biến động của các chỉ tiêu lâm học và phân tích cơ cấu kinh tế hộ gia đình, bảo đảm độ tin cậy khoa học cao cho toàn bộ kết quả nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cấu trúc sinh thái và thành phần loài cây ngập mặn có sự phân hóa sâu sắc theo điều kiện tự nhiên của từng địa phương. Tại Quảng Ninh, bờ biển khúc khuỷu dài 250 km với nhiều đảo che chắn tạo điều kiện cho các quần xã Mắm biển, Đước vòi và Vẹt dù phát triển tốt. Ngược lại, tại Hải Phòng và Nam Định, nơi có lượng phù sa bồi đắp khổng lồ từ sông Hồng và sông Văn Úc (sông Văn Úc đưa ra biển khoảng 9 triệu tấn phù sa mỗi năm), thảm thực vật chủ yếu là rừng Trang thuần loài hoặc rừng hỗn giao giữa Bần chua và Trang, Sú.

Thứ hai, áp lực dân số và thiếu hụt việc làm tạo sức ép trực tiếp lên hệ sinh thái rừng ngập mặn. Số liệu năm 2011 cho thấy mật độ dân số tại Hải Phòng và Nam Định đều vượt ngưỡng 1.200 người/km2, cao gấp hơn 6 lần so với Quảng Ninh (182 người/km2). Tỷ lệ thiếu việc làm bình quân tại khu vực khảo sát ở mức 6,85% và tỷ lệ thất nghiệp là 2,29%, dẫn đến tình trạng khai thác thủy sản quá mức và chặt củi trái phép vẫn diễn ra phổ biến.

Thứ ba, sự phân hóa kinh tế và mức độ nghèo đói là nhân tố chính chi phối mức độ phụ thuộc vào tài nguyên rừng. Thu nhập bình quân đầu người một tháng của Nam Định năm 2011 chỉ đạt 854,6 nghìn đồng, thấp hơn đáng kể so với Quảng Ninh (1.328,3 nghìn đồng) và Hải Phòng (1.199,4 nghìn đồng). Nguồn thu từ lâm nghiệp chiếm tỷ trọng không đáng kể (chưa tới 1%), trong khi thu nhập từ nông nghiệp và thủy sản chiếm ưu thế tuyệt đối, đẩy tỷ lệ hộ nghèo tại Nam Định lên mức 11,4% (năm 2010).

Thứ tư, hiệu quả công tác trồng rừng và suất đầu tư còn nhiều bất cập. Các dự án tài trợ trồng rừng từ Hội Chữ thập đỏ Đan Mạch, Nhật Bản và Dự án WB3 đã phủ xanh hàng nghìn hecta bãi bồi, nhưng tỷ lệ diện tích rừng còn lại bị suy giảm do việc áp dụng suất đầu tư đồng nhất, chưa tính đến các điều kiện lập địa khắc nghiệt như độ lầy thụt cao, sóng gió lớn và sâu bệnh hại.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến suy giảm diện tích và chất lượng rừng ngập mặn tại miền Bắc là do mâu thuẫn giữa nhu cầu mở rộng đầm nuôi tôm nước lợ, khu công nghiệp cảng biển với mục tiêu bảo tồn hệ sinh thái. Phát hiện này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu của Wilkie và Fortuna (năm 2003) tại Indonesia, nơi hoạt động nuôi trồng thủy sản làm mất đi gần 25% diện tích rừng ngập mặn tự nhiên.

Hơn nữa, các hợp đồng khoán bảo vệ rừng ký kết với các hộ gia đình riêng lẻ trước đây (với mức chi trả rất thấp, chỉ khoảng 50.000 đồng/ha/năm tại một số địa phương) bộc lộ sự thiếu bền vững về mặt tài chính và tổ chức. Mô hình đồng quản lý cộng đồng được triển khai tại Vườn quốc gia Xuân Thủy chứng minh rằng khi người dân được trao quyền khai thác bền vững nguồn lợi nhuyễn thể dưới tán rừng kết hợp bảo vệ diện tích rừng được giao, hiệu quả quản lý tăng lên rõ rệt.

Để làm rõ các quy luật sinh thái và kinh tế, các dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua các bảng biểu cấu trúc lâm phần và biểu đồ phân bổ diện tích. Cụ thể, việc lập bảng phân loại suất đầu tư theo từng cấp độ lập địa (lập địa thuận lợi, trung bình và rất khó khăn) kết hợp biểu đồ so sánh cơ cấu thu nhập hộ gia đình sẽ cung cấp cái nhìn trực quan, giúp các nhà hoạch định chính sách dễ dàng lượng hóa hiệu quả đầu tư công.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả quản lý rừng ngập mặn tại các tỉnh phía Bắc:

1. Hoàn thiện cơ chế chính sách và nhân rộng mô hình đồng quản lý rừng:

• Chuyển đổi phương thức giao khoán đơn lẻ sang mô hình đồng quản lý tài nguyên dựa vào cộng đồng tại 100% các xã ven biển trọng điểm trong giai đoạn 2014 - 2020.
• Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân các tỉnh Quảng Ninh, Hải Phòng, Nam Định chủ trì, phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Chi cục Kiểm lâm địa phương.

2. Đổi mới quy trình kỹ thuật lâm sinh và lập địa trồng rừng:

• Ứng dụng kỹ thuật gieo ươm cây con có bầu đất lớn đối với các loài Bần chua và Trang trên các bãi bồi có mức độ lầy thụt trung bình từ 10 cm trở lên, đảm bảo thời vụ trồng tập trung vào tháng 7 và tháng 8 để nâng tỷ lệ cây sống đạt trên 85% sau 3 năm.
• Chủ thể thực hiện: Ban quản lý các dự án lâm nghiệp, Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam và các Trung tâm Khuyến nông tỉnh.

3. Điều chỉnh định mức tài chính và đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư:

• Xây dựng lại khung suất đầu tư trồng và chăm sóc rừng ngập mặn phân tầng theo độ khó khăn của lập địa, nâng mức hỗ trợ suất đầu tư trên các lập địa rất khó khăn tại Hải Phòng và Nam Định lên mức tối thiểu từ 35 triệu đến 50 triệu đồng/ha trong giai đoạn 2015 - 2020.
• Nâng mức chi trả khoán bảo vệ rừng tối thiểu từ 300.000 đến 500.000 đồng/ha/năm từ nguồn quỹ dịch vụ môi trường rừng và vốn ngân sách.
• Chủ thể thực hiện: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Bộ Tài chính.

4. Phát triển các mô hình sinh kế lâm ngư kết hợp bền vững:

• Xây dựng và chuyển giao các mô hình nuôi ngao, vạng, cua và cá nước lợ sinh thái dưới tán rừng ngập mặn, hướng tới mục tiêu tăng trưởng thu nhập bình quân của hộ dân tham gia bảo vệ rừng thêm 20% đến 30% trong vòng 3 năm.
• Chủ thể thực hiện: Hội Nông dân, Hợp tác xã nuôi trồng thủy sản và chính quyền cấp xã.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước:

• Chi cục Kiểm lâm, Ban quản lý Rừng phòng hộ, Sở Tài nguyên và Môi trường tại các tỉnh ven biển: Sử dụng các số liệu về cấu trúc rừng, phân vùng lập địa và hiện trạng suy thoái để xây dựng quy hoạch không gian biển, thiết lập đai rừng chắn sóng bảo vệ đê điều quốc gia.

2. Các nhà khoa học, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Lâm nghiệp - Môi trường:

• Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuyên ngành về đặc điểm sinh học các loài cây ngập mặn miền Bắc (Trang, Bần chua, Mắm biển), phương pháp ứng dụng công cụ SWOT và các mô hình thống kê trong đánh giá tương tác kinh tế - sinh thái.

3. Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển quốc tế:

• Các tổ chức như Ngân hàng Thế giới (WB), Hội Chữ thập đỏ, Quỹ Môi trường Toàn cầu (GEF): Tham khảo khung định mức suất đầu tư và phương pháp tiếp cận cộng đồng để thiết kế các dự án phục hồi rừng ngập mặn thích ứng với biến đổi khí hậu tại khu vực Đông Nam Á.

4. Hợp tác xã và cộng đồng dân cư ven biển:

• Các hộ gia đình làm nghề thủy sản: Tiếp cận các nguyên tắc kỹ thuật trong mô hình sinh kế lâm ngư kết hợp, giúp tối ưu hóa lợi nhuận kinh tế mà không làm tổn hại đến hệ sinh thái rừng phòng hộ.

Câu hỏi thường gặp

1. Rừng ngập mặn miền Bắc Việt Nam có điểm gì khác biệt so với miền Nam? Khu hệ thực vật ngập mặn miền Bắc chủ yếu gồm các loài cây có khả năng chịu rét tốt như Trang, Đước vòi, Bần chua với khoảng 52 loài, sinh khối và chiều cao cây thấp hơn so với miền Nam (nơi có trên 100 loài, cây Đước đôi tự nhiên có thể đạt chiều cao trên 20 m).

2. Tại sao mô hình đồng quản lý lại ưu việt hơn giao khoán hộ gia đình riêng lẻ? Mô hình giao khoán riêng lẻ thường thất bại do chi phí quản lý phân tán và mức tiền công khoán thấp (khoảng 50.000 đồng/ha/năm). Đồng quản lý tập hợp các nhóm cộng đồng, gắn quyền lợi khai thác thủy sản bền vững với trách nhiệm tuần tra bảo vệ, giúp giảm thiểu 70% các vụ vi phạm chặt phá rừng.

3. Những yếu tố tự nhiên nào quyết định tỷ lệ sống của cây rừng ngập mặn trồng mới? Ba yếu tố cốt lõi gồm biên độ thủy triều, độ mặn của nước biển (thích hợp từ 5 đến 20 phần nghìn) và mức độ lầy thụt của đất bãi bồi. Cây Bần chua non cần được trồng bằng cây con có bầu đất tại các khu vực cửa sông ít sóng để tránh tổn thương hệ rễ.

4. Áp lực dân số ảnh hưởng như thế nào đến công tác bảo vệ rừng tại Hải Phòng và Nam Định? Mật độ dân số cao vượt mức 1.200 người/km2 kết hợp với tỷ lệ thiếu việc làm 6,85% tạo ra sức ép khai thác lâm thủy sản tự nhiên rất lớn. Người dân thường xuyên đánh bắt hải sản ven bờ và tận thu củi gỗ, làm suy thoái cấu trúc tái sinh tự nhiên của rừng.

5. Cần áp dụng mức suất đầu tư trồng rừng như thế nào để đảm bảo hiệu quả? Không thể áp dụng một mức suất đầu tư cố định cho mọi địa bàn. Cần phân loại theo 3 cấp lập địa (dễ, trung bình, rất khó khăn), trong đó các bãi bồi trũng sâu chịu sóng lớn cần suất đầu tư cao hơn từ 1,5 đến 2 lần nhằm chi trả cho cây giống đạt chuẩn, cọc chống và công chăm sóc trong 3 năm đầu.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa bức tranh toàn cảnh về sự suy giảm diện tích rừng ngập mặn từ 408.500 ha (năm 1943) xuống còn 209.741 ha (năm 2007) và phân tích sâu sắc các nguyên nhân nhân sinh tại 3 tỉnh phía Bắc.
• Đánh giá định lượng đặc điểm cấu trúc lâm học, khẳng định vai trò của các loài cây tiên phong như Bần chua, Trang, Mắm biển trong việc chắn sóng bảo vệ hệ thống đê biển.
• Chỉ rõ mối quan hệ mật thiết giữa thu nhập hộ gia đình, tỷ lệ đói nghèo (11,4% tại Nam Định) và áp lực khai thác cạn kiệt tài nguyên ven bờ.
• Đề xuất khung giải pháp toàn diện gồm 4 trụ cột: cơ chế chính sách đồng quản lý, quy trình kỹ thuật lâm sinh theo lập địa, điều chỉnh định mức suất đầu tư và mô hình sinh kế lâm ngư kết hợp.
• Lộ trình thực hiện các giải pháp cần được triển khai đồng bộ trong giai đoạn 2014 - 2020 nhằm đáp ứng các yêu cầu ứng phó với biến đổi khí hậu và nước biển dâng.

Công trình nghiên cứu của tác giả Cao Thị Phương Thảo là nguồn tư liệu khoa học giá trị, cung cấp các luận cứ thực tiễn vững chắc cho các nhà quản lý, nghiên cứu và phát triển cộng đồng. Hãy ứng dụng ngay các nguyên lý đồng quản lý và giải pháp lâm sinh phù hợp để chung tay bảo vệ và phát triển bền vững vành đai xanh ven biển Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu nước ngoài 1. Nghiên cứu quản lý rừng ngập mặn Năm 2007, FAO đã xuất bản sách “RNM thế giới 1980 – 2005” [44], tác giả trích dẫn và dịch một số nội dung chủ yếu về quản lý RNM. Quản lý RNM ở Châu phi Ở các quốc gia Châu Phi, hầu như thiếu các quy định luật pháp thỏa đáng để bảo vệ và bảo tồn RNM.

Nước CH thống nhất Tanzania quy định RNM được bảo vệ bởi luật pháp. Tuy nhiên, Congo, Ai Cập, Kenya, Seychelles và Nam Phi lại là ngoại lệ. Mặc dù thiếu sự bảo vệ về mặt luật pháp, nhận thức về các loại dịch vụ và lợi ích mà RNM mang lại đang gia tăng, và một loạt các hành động ban đầu đang được tiến hành nhằm phục hồi và bảo vệ RNM địa phương. Quản lý RNM Châu Á Những mối đe dọa và mất RNM luôn luôn tiềm tàng ở các quốc gia Châu Á.

Tuy nhiên, nhận thức về tầm quan trọng của RNM cũng đang tăng lên ở khu vực này. Bangladesh, Malaysia và Việt Nam là những quốc gia có truyền thống lâu đời về quản lý bền vững, về các chương trình trồng và phục hồi RNM. Lấy ví dụ, ở Bangladesh, quản lý và bảo vệ RNM đã bắt đầu từ thế kỷ 20 với sự ra đời của kế hoạch quản lý RNM và những tiền đề để hình thành Khu bảo tồn rừng Sundarbans (Sundarbans Reserved Forest). Các chương trình phục hồi rừng ven biển cũng bắt đầu từ năm 1966 ở một vài huyện.

Nhiều quốc gia châu Á đang ngày càng nỗ lực thiết lập và duy trì các dải RNM như là “vành đai xanh” bảo vệ vùng ven biển khỏi hiểm họa thiên nhiên, đặc biệt các quốc gia chịu ảnh hưởng của các trận bão hủy diệt hàng năm (ví dụ Philippines và Việt Nam). c 5 Ở Indonesia, Malaysia, Srilanka,….đều có những quy định riêng về bề rộng của các đai rừng phòng hộ ngập mặn. Theo đó khi thiết kế trồng RNM cũng như điều chế rừng phải tuân thủ bề rộng đai rừng cần thiết. Nhiều quốc gia ban hành luật và quy định bảo vệ RNM hiện có và giảm thiểu tối đa phá RNM.

Tuy nhiên, hiệu lực thi hành của các quy định này bị cản trở bởi thiếu nhân lực và tài chính. Một số quốc gia châu Á tham gia Công ước Ramsar về các vùng đất ngập nước (2004) đã công nhận các vùng RNM là khu Ramsar hoặc là vườn quốc gia, khu bảo tồn và sân chim hoang dã. Quản lý RNM ở Bắc và Trung Mỹ Nhìn chung, khu vực này chưa có khung pháp lý phù hợp nhằm bảo vệ và bảo tồn RNM, chỉ một số ít quốc gia có một số luật đặc biệt về bảo tồn các hệ sinh thái này (ví dụ như Costa Rica và Hợp chủng quốc Hoa Kỳ). Một số quốc gia Bahamas và Cuba, RNM được bảo vệ trong các hoàn cảnh hoặc các luật về rừng khác nhau, một số quốc gia khác thì tích hợp việc bảo vệ RNM trong các khu bảo vệ động vật hoang dã, đất ngập nước, các khu bảo tồn ven biển và biển.

Một số khu vực được liệt kê trong danh sách các khu Ramsar như: Het Spaans Lagoen (Aruba), Vườn quốc gia Terraba-Sierpe (Costa Rica), Grand Cul-de-Sac Marin de la Guadeloupe (Guadeloupe), Vườn quốc gia Jeanette Kawas (Honduras) và Vườn quốc gia Everglades (Hoa Kỳ). Quản lý RNM ở Châu Đại Dương Trong vòng nhiều thập kỷ qua, đôi khi New Zealand phá bỏ RNM nhằm phát triển khu vực ven biển và sử dụng đất vào mục đích nông nghiệp, nhưng nhờ nhận thức về các dịch vụ và lợi ích mà hệ sinh thái ven biển này mang lại dẫn tới sự ra đời bộ luật mới vào đầu những năm 1990 đã hạn chế một cách đáng kể tình trạng phá rừng. Cũng nhờ bộ luật này kết hợp sự thay đổi phương thức quản lý trong những năm gần đây mà diện tích RNM bị mất của quốc gia này giảm mạnh, không những thế rừng tự nhiên còn bắt đầu mở c 6 rộng ở một số khu vực mới nhờ trầm tích lắng đọng mở rộng bãi bồi. Quá trình tương tự cũng diễn ra ở miền đông Australia, hầu hết các bang đều có luật đặc biệt cấm hoặc kiểm soát chặt chẽ việc phá các thảm thực vật tự nhiên.

Các chương trình phục hồi rừng nhỏ đã được báo cáo ở New Caledonia và American Samoa. Quản lý RNM ở Nam Mĩ Ở Brazin, pháp luật bảo vệ RNM đã có từ lâu đời, xuất hiện sớm nhất vào năm 1760. Gần đây, chính phủ đã ban hành một số luật bảo tồn RNM và thiết lập 12 khu bảo tồn mới. Tất cả các quốc gia Nam Mĩ trừ Guyana đều có ít nhất một khu Ramsar bảo tồn RNM, minh chứng cho quyết tâm của chính phủ nhằm bảo vệ môi trường sống này cũng như đa dạng hệ sinh thái.

Ở Ecuador, sau khi một diện tích lớn RNM bị xóa sổ trong suốt những năm 1970, chính phủ đã tuyên bố bảo vệ RNM vào năm 1986 và cấm chặt phá CNM vào năm 1994. Ở Guyana, tuy có chính sách và luật pháp bảo vệ rừng nhưng lại không đề cập trực tiếp tới RNM. Ở Suriname, RNM được quy chung vào các loại rừng đầm lầy khác trong các khu vực đang quản lý sử dụng, còn ở Peru, hiện tại chặt phá RNM đã bị cấm, hầu hết RNM được bảo vệ từ năm 1980 thuộc Santuario Nacional Los Manglares de Tumbes đồng thời được công nhận là khu Ramsar năm 1997. Nghiên cứu về đặc điểm cấu trúc rừng ngập mặn RNM là tên chung của những dải rừng ven biển bị ngập thường xuyên hoặc định kỳ bởi thuỷ triều.

Với diện tích rộng, sinh khối lớn, tổ thành đa dạng và đặc biệt là phân bố ở nơi “đầu sóng ngọn gió” RNM được xem là đối tượng có giá trị kinh tế và sinh thái to lớn. Nó có khả năng cung cấp gỗ củ, các loại lâm đặc sản và nhiều loại hải sản giá trị, có khả năng cố định bùn cát, chắn gió, chắn sóng bảo vệ các tuyến đê ven biển, các nhà cửa, đồng ruộng và c 7 những công trình kinh tế văn hoá ven bờ, góp phần quan trọng vào bảo vệ môi trường sống của con người và thiên nhiên nói chung ở nhiều vùng duyên hải. Với ý nghĩa kinh tế và sinh thái to lớn RNM đã trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều tác giả. Đến cuối thế kỷ XX các nghiên cứu đã được thực hiện ở hầu hết các quốc gia có RNM.

Chúng tập trung vào ba lĩnh vực chính: (1) - Sự hình thành, đặc điểm cấu trúc và sinh thái RNM, (2)- Giá trị kinh tế và sử dụng RNM, và (3)- Vấn đề kinh tế xã hội và chính sách cho quản lý RNM. Các nghiên cứu về RNM thường dành một phần hoặc toàn bộ vào sự hình thành, cấu trúc và sinh thái rừng. Những vấn đề được hàng trăm tác giả quan tâm đến là điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, thủy văn, đặc điểm tổ thành, quá trình tái sinh, diễn thế, sinh trưởng, phát triển, năng suất sinh học v.v… Do môi trường phân bố của RNM là các bãi bồi ven biển, nơi chịu ảnh hưởng của thủy triều nên vai trò quan trọng nhất của hệ sinh thái RNM là khả năng chắn sóng phòng hộ ven biển. Khả năng chắn sóng của RNM liên quan chặt chẽ đến đặc điểm cấu trúc.

Tuy nhiên, các đặc điểm cấu trúc liên quan đến khả năng chắn sóng của hệ sinh thái RNM như đường kính, chiều cao, mật độ, độ tàn che. đến nay vẫn chưa được nghiên cứu một các cụ thể. Chính vì vậy, nghiên cứu các đặc điểm cấu trúc liên quan đến khả năng giảm sóng là hết sức cần thiết, trên cơ sở phân tích qua các số liệu đo đạc cụ thể, xem xét mối quan hệ qua lại giữa các yếu tố này để đánh giá một cách định lượng mức độ giảm sóng. Sau khi nghiên cứu các tài liệu trên thế giới tác giả đã phân tích và đi đến một số đánh giá như sau: RNM phân bố chủ yếu ở vùng xích đạo và nhiệt đới hai bán cầu.

Tuy nhiên một số loài có thể mở rộng khu phân bố lên phía bắc tới Bermunda (32020' Bắc) và Nhật Bản (31022' Bắc) như Trang (Kandelia obovata), Vẹt dù (Bruguiera gymnorrhiza), Đước vòi (Rhizophora stylosa), Cóc vàng c 8 (Lumnitzera racemosa). Giới hạn phía nam của CNM là New Zealand (38003’ Nam) và phía nam Australia (38043’ Nam). Ở những vùng này do khí hậu mùa đông lạnh nên thường chỉ còn loài Mắm biển (Avicennia marina) (Blasco F. Năm 2007 [44], FAO đã công bố tài liệu “RNM của thế giới 1980 – 2005” dựa vào các số liệu đáng tin cậy của các nước.

Ước tính năm 2005 diện tích RNM hiện có trên toàn thế giới là 15,2 triệu hecta, giảm so với 18,8 triệu hecta năm 1980. Diện tích RNM lớn nhất thuộc về châu Á, tiếp theo là châu Phi, Bắc và Trung Mỹ. Chỉ riêng diện tích RNM của năm quốc gia (Indonesia, Australia, Brazil, Nigeria, Mexico) đã chiếm 48% tổng diện tích RNM trên toàn thế giới, cũng như vậy, chỉ tính diện tích RNM của 10 quốc gia cũng đã chiếm 65% tổng diện tích RNM toàn thế giới. 35% còn lại nằm rải rác trên lãnh thổ của 114 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong số đó 60 quốc gia và vùng lãnh thổ có ít hơn 10.1: Biểu đồ phần trăm diện tích RNM thế giới theo quốc gia, 2005 (FAO, 2007) c 9 Hình 1.2: Bản đồ phân bố RNM trên thế giới Tomlinson (1986) phân chia các quần xã RNM làm hai nhóm có thành phần loài cây khác nhau: nhóm phía Đông và nhóm phía Tây.

Nhóm phía Đông tương ứng với vùng Ấn Độ - Thái Bình Dương với số loài đa dạng và phong phú. Nhóm phía Tây gồm bờ biển nhiệt đới châu Phi, châu Mỹ ở cả Đại Tây Dương và Thái Bình Dương. Số loài ở đây ít, chỉ bằng 1/5 ở phía Đông (Spalding, 1997). Các loài chủ yếu ở phía Tây là: Đước đỏ (Rhizophora mangle), Mắm (Avicennia germinans), Laguncularia racemosa (Tên tiếng anh là while flower mangrove, loài này không có ở Việt Nam).

Tuy nhiên kích thước của một số loài cây lại lớn hơn nhóm phía Đông, ví dụ như ở Brazin Đước đỏ cao trên 50m và ở Ecuado loài này cao trên 60m. RNM phân bố chủ yếu ở vùng có khí hậu ấm và mưa nhiều. Mặc dù có thể tồn tại ở những vùng nhiệt độ tháng lạnh nhất xuống đến 100C, song thuận lợi nhất cho phát triển RNM vẫn là những vùng nhiệt độ trung bình từ 200C trở lên và lượng mưa trên 1000 mm/năm (Larsson J. Đất RNM có nguồn gốc là phù sa lắng đọng ở nơi dòng nước yếu.

Lớp trên cùng của trầm tích là bùn và sét, phần dưới đã bắt đầu cứng chặt.