Chương I. Cơ sở khoa học về lập Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của Uỷ ban nhân dân tỉnh. Chương II. Thực trạng công tác lập KHPT KT-XH tỉnh Cao Bằng.
Chương III. Định hƣớng và giải pháp hoàn thiện công tác lập KHPT KT-XH tỉnh Cao Bằng. 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ LẬP KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH 1. Tổng quan về lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 1.
Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 1. Một số khái niệm liên quan Kế hoạch: Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam1, Kế hoạch là một dự án tổng thể với các mục tiêu KT-XH ở tầm kinh tế vĩ mô hay kinh tế vi mô đƣợc thể hiện thành các chỉ tiêu chung của nền kinh tế quốc dân hay các ngành, các đơn vị hay một lãnh thổ, hay đơn vị cơ sở, cùng với chính các chính sách, các giải pháp tƣơng ứng để thực hiện. Trong giáo trình “Kế hoạch hóa phát triển kinh tế - xã hội2”, không có một định nghĩa cụ thể về kế hoạch mà chỉ nêu “kế hoạch là một công cụ quản lý và điều hành vĩ mô nền kinh tế quốc dân, nó là sự cụ thể hóa các mục tiêu định hƣớng của chiến lƣợc phát triển theo từng thời kỳ bằng các chỉ tiêu mục tiêu và chỉ tiêu, biện pháp định hƣớng phát triển và hệ thống chính sách, cơ chế áp dụng trong thời kỳ kế hoạch”. Trong từ điển Kinh doanh3 cách hiểu kế hoạch mang tính khái niệm là „„Bản phác thảo trình tự và thời hạn tiến hành các công việc cần làm, cách thức thực hiện, các nguồn lực cụ thể, kết quả đạt đƣợc, hệ chính sách và ngƣời chịu thách nhiệm thực hiện”.
Các cách hiểu mang tính khái niệm trên đây có điểm chung là: - Là bản phác thảo tổng thể bao gồm các mục tiêu, chỉ tiêu và giải pháp. - Có các nguồn lực thực hiện. 1 Từ điển Bách khoa Việt Nam - Tập 2, Nhà xuất bản từ điện Bách khoa, Hà Nội, 2002. 2 Trƣờng Đại học Kinh tế quốc dân - Hà Nội, Nhà xuất bản Thống kê, 2006.com/definition/plan.html#ixzz1sSBdiIyS.
8 - Hệ thống chính sách áp dụng. - Có kết quả dự kiến cụ thể. - Trong một khoảng thời gian cụ thể: hàng năm, 5 năm hoặc lâu hơn. Phát triển kinh tế - xã hội: là quá trình thay đổi toàn diện các lĩnh vực KT-XH của cộng đồng theo xu hƣớng hiệu quả, ổn định, bền vững và công bằng.
Trong đó: Kinh tế: hiệu quả hơn, cơ cấu phù hợp hơn; Xã hội: tổ chức và thể chế phù hợp hơn; đáp ứng tốt hơn các nhu cầu xã hội; giảm thiểu các nguy cơ tổn thƣơng; công bằng hơn; môi trƣờng và tài nguyên thiên nhiên đƣợc bảo vệ và quản lý phù hợp. Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội: Là văn bản xác định một cách có hệ thống những giải pháp nhằm phát triển KT-XH ở địa phƣơng trong thời gian nhất định. KHPT KT-XH là công cụ quản lý kinh tế của nhà nƣớc theo mục tiêu, đƣợc thể hiện bằng những mục tiêu định hƣớng phát triển KT-XH phải đạt đƣợc trong khoảng thời gian nhất định của một quốc gia hoặc của một địa phƣơng và những giải pháp, chính sách nhằm đạt đƣợc các mục tiêu đặt ra một cách có hiệu quả và cao nhất. Các kế hoạch này đƣợc xây dựng ở các cấp chính quyền từ xã, phƣờng cho tới các cấp cao hơn.
Kế hoạch phát triển ngành/lĩnh vực: là định hƣớng phát triển từng ngành/lĩnh vực trong từng thời kỳ (hàng năm và 5 năm). Kế hoạch phát triển (KHPT) ngành/lĩnh vực là một bộ phận của KHPT KT-XH, phải nằm trong kế hoạch tổng thể phát triển KT-XH của cả nƣớc và KHPT KT-XH địa phƣơng. KHPT ngành/lĩnh vực bao gồm 3 cấp: 1 - bộ/ngành (trung ƣơng); 2 - sở/ngành (cấp tỉnh); và 3 - phòng ban (cấp dƣới tỉnh). Vai trò của kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội KHPT KT-XH là công cụ của Nhà nƣớc để can thiệp vào thị trƣờng hiệu quả: Để khắc phục những thất bại có thể xẩy ra của thị trƣờng, Nhà nƣớc thông qua công cụ kế hoạch để can thiệp nhằm khắc phục các khuyết tật thị trƣờng, qua đó có thể điều chỉnh các hoạt động của thị trƣờng đạt tới mức tối 9 ƣu, thông qua các công cụ chủ yếu nhƣ: hệ thống Pháp luật và các văn bản dƣới Luật; hệ thống hoạch định phát triển; các chính sách kinh tế vĩ mô,.
Nhà nƣớc thông qua công cụ kế hoạch để thực hiện những hoạt động mà thị trƣờng không điều tiết: Những thất bại thị trƣờng đặt ra cần phải có sự can thiệp của Nhà nƣớc nhằm đảm bảo cho nền kinh tế hoạt động có hiệu quả hơn. Tuy vậy, ngay cả khi nền kinh tế vận hành có hiệu quả thì Chính phủ và các cấp chính quyền địa phƣơng vẫn cần phải can thiệp, đó là phân phối lại thu nhập nhằm thực hiện công bằng xã hội. Bên cạnh đó, Nhà nƣớc dùng công cụ kế hoạch để can thiệp nhằm hƣớng hoạt động KT-XH của đất nƣớc theo những mục tiêu cần đạt tới: Thị trƣờng tự do đƣợc hình thành từ sự tƣơng tác giữa ngƣời mua - ngƣời bán, với động cơ tối đa hoá lợi nhuận của mình mà không có động lực và phƣơng tiện để chăm lo cho những lợi ích dài hạn của cả xã hội. Do vậy, Nhà nƣớc với tƣ cách là ngƣời đại diện cho quyền lợi của cả cộng đồng, phải hƣớng nền kinh tế để phát triển theo định hƣớng chiến lƣợc dài hạn mà có lợi cho cả xã hội, bằng việc hoạch định những mục tiêu cụ thể thông qua các chiến lƣợc, kế hoạch, chƣơng trình nhằm hƣớng xã hội tới một đời sống tốt đẹp, công bằng, đảm bảo an sinh xã hội.
Kế hoạch là công cụ để Chính phủ, các bộ, ngành trung ƣơng, địa phƣơng công bố các mục tiêu phát triển và huy động nguồn lực xã hội cùng thực hiện để đạt mục tiêu: Các mục tiêu phát triển đƣợc công bố cụ thể qua bản KHPT KT-XH cụ thể sẽ có những ảnh hƣởng quan trọng đến thái độ, tâm lý đối với các tầng lớp dân cƣ. Từ đó có thể thành công trong việc tập hợp các tầng lớp dân cƣ ủng hộ, đồng hành, chung tay cùng Chính quyền trong các chiến lƣợc, chƣơng trình nhằm xoá đói, giảm nghèo. Khi có một bản KHPT KT-XH tốt sẽ trang bị những điều kiện tốt nhất nhằm đảm bảo động lực cần thiết để vƣợt qua những tồn tại, khó khăn, góp phần thực hiện phát triển kinh tế, chính trị, an ninh, trật tự xã hội ổn định, giảm nghèo,. 10 KHPT KT-XH là công cụ huy động và phân bổ nguồn lực khan hiếm nhằm thực hiện các mục tiêu ƣu tiên trong KHPT KT-XH hàng năm và 5 năm của tỉnh: vấn đề khó khăn nhất hiện nay cho phát triển KT-XH của đa số các địa phƣơng là khan hiếm các nguồn lực, nhất là nguồn vốn, bên cạnh đó lao động có tay nghề và công nghệ cao cũng gặp rất nhiều khó khăn.
Nếu để thị trƣờng tự điều tiết, những nguồn lực này sẽ đƣợc sử dụng vào sản xuất các hàng hóa nhiều lợi nhuận và mang tính ngắn hạn, chỉ phục vụ chủ yếu cho nhu cầu của những ngƣời có điều kiện kinh tế trong xã hội, không thể huy động đƣợc vào những vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số hoặc những lĩnh vực tỉnh còn thiếu cần đầu tƣ. Do vậy, nếu các nguồn lực khan hiếm đƣợc phân bổ theo mục tiêu xác định trƣớc sẽ đảm bảo công bằng hơn, hƣớng vào các lĩnh vực an sinh xã hội, cho ngƣời nghèo, nhóm yếu thế và phù hợp với nhu cầu trong dài hạn tại các địa phƣơng. KHPT KT-XH là một công cụ để thu hút đƣợc nguồn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA), các nguồn vốn Phi chính phủ nƣớc ngoài (NGO) và đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài (FDI): Nếu tỉnh xây dựng đƣợc bản KHPT KT-XH tốt với những mục tiêu đặt ra cụ thể và những Chƣơng trình phát triển ngành, lĩnh vực, những dự án khả thi, phát huy đƣợc tiềm năng, lợi thế của địa phƣơng, là điều kiện cần thiết để nhận đƣợc sự ủng hộ của các cá nhân,tổ chức, các nhà đầu tƣ trong nƣớc và ngoài nƣớc. Việc mô tả các Chƣơng trình, dự án dự án càng chi tiết và cụ thể thì sẽ hỗ trợ địa phƣơng trong việc tìm kiếm, huy động các nguồn vốn ngoài ngân sách nhà nƣớc và sẽ nhận đƣợc sự quan tâm, cam kết của các nhà tài trợ quốc tế, các nhà đầu tƣ cũng sẽ quan tâm tìm hiểu để đầu tƣ những dự án khả thi mà khi tiến hành đầu tƣ sản xuất sẽ có khả năng sinh lợi nhuận cao, với môi trƣờng chính trị, an ninh ổn định.
Các bộ phận cấu thành bản Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội cấp tỉnh Tỉnh là một cấp kế hoạch và các bộ phận cấu thành bản KHPT KT-XH cấp tỉnh bao gồm: - Chiến lƣợc phát triển KT-XH của tỉnh: hệ thống các phân tích, đánh giá và chọn lựa quan điểm, mục tiêu tổng quát định hƣớng phát triển các lĩnh vực chủ yếu của đời sống xã hội và các giải pháp cơ bản phát triển KT-XH tỉnh. - Quy hoạch phát triển KT-XH của tỉnh: thể hiện tầm nhìn, sự bố trí chiến lƣợc về thời gian, không gian, xây dựng khung về tổ chức không gian để chủ động hƣớng tới mục tiêu, đạt hiệu quả, phát triển bền vững. - Kế hoạch 5 năm phát triển KT-XH của tỉnh: cụ thể hóa các chiến lƣợc và quy hoạch phát triển trong lộ trình phát triển dài hạn của tỉnh. Nó xác định các mục tiêu, chỉ tiêu tăng trƣởng kinh tế, nâng cao phúc lợi xã hội trong thời kỳ 5 năm và xác định các cân đối, các chính sách phân bổnguồn lực cho các chƣơng trình phát triển của khu vực kinh tế nhà nƣớc và khuyến khích sự phát triển của khu vực kinh tế tƣ nhân.
- Kế hoạch đầu tƣ công của tỉnh: bao gồm các Chƣơng trình và dự án phát triển KT-XH của tỉnh, là công cụ triển khai tổ chức thực hiện chiến lƣợc và kế hoạch 5 năm, nó đƣa ra các mục tiêu và tổ chức bảo đảm nguồn lực để thực hiện mục tiêu đối với các vấn đề mang tính bức xức, nổi cộm và đột phá của nền kinh tế trong thời kỳ kế hoạch. Nội dung của bản Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội cấp tỉnh Hiện nay, bản KHPT KT-XH cấp tỉnh vẫn làm theo hƣớng dẫn của Bộ KH&ĐT. Trong đó bao gồm các chỉ tiêu phản ánh phát triển kinh tế, văn hoá xã hội, khoa học công nghệ, tài nguyên và môi trƣờng, an ninh quốc phòng.