Làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp Bình Dương và tiềm năng phát triển du lịch

Luận văn khám phá tiềm năng làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp, Bình Dương trong phát triển du lịch, góp phần bảo tồn văn hóa truyền thống.

• Tác giả: Lê Hữu Vạn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Tuấn
• Trường học: Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý văn hóa
• Đề tài: Làng Nghề Sơn Mài Tương Bình Hiệp - Bình Dương Trong Phát Triển Du Lịch
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Bình Dương

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu
• 1.7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.8. Cấu trúc luận văn
• 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN
• 2.1. VỀ LÀNG SƠN MÀI TƯƠNG BÌNH HIỆP
• 2.1.1. Một số khái niệm liên quan đề tài
• 2.1.2. Du lịch làng nghề truyền thống
• 2.1.3. Lý thuyết nghiên cứu
• 2.1.3.1. Lý thuyết Chức năng luận của A.
• 2.1.3.2. Lý thuyết Sinh thái văn hóa của Julian Steward (1902 - 1972)
• 2.1.4. Lịch sử hình thành và phát triển của Làng sơn mài Tương Bình Hiệp
• 2.1.4.1. Quá trình hình thành và phát triển làng nghề
• 2.1.4.2. Quy trình sản xuất sản phẩm của làng nghề sơn mài
• 2.1.5. Tiểu kết chương 1
• 3. THỰC TRẠNG BẢO TỒN LÀNG NGHỀ VÀ THỰC TRẠNG KHẢ NĂNG ĐÁP ỨNG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH TẠI LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG SƠN MÀI TƯƠNG BÌNH HIỆP
• 3.1. Các hoạt động bảo tồn giá trị nghề sơn mài Tương Bình Hiệp
• 3.2. Hoạt động làm nghề sơn mài
• 3.3. Hoạt động giáo dục - trao truyền
• 3.4. Hoạt động kinh doanh sản phẩm của hộ gia đình và doanh nghiệp
• 3.5. Thực trạng khả năng đáp ứng hoạt động du lịch tại làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp
• 3.5.1. Thực trạng về cơ sở hạ tầng
• 3.5.2. Thực trạng hoạt động sản xuất của hộ gia đình, doanh nghiệp tại Tương Bình Hiệp trong giai đoạn hiện nay
• 3.5.3. Thực trạng về nguồn nhân lực
• 3.6. Nhận định, đánh giá
• 3.7. Các giá trị làng nghề
• 3.8. Tiềm năng phát triển du lịch
• 3.9. Tiểu kết chương 2
• 4. ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH LÀNG NGHỀ SƠN MÀI TƯƠNG BÌNH HIỆP – BÌNH DƯƠNG
• 4.1. Định hướng phát triển Làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp
• 4.2. Chính sách phát triển và hoạt động quảng bá du lịch
• 4.3. Các quan điểm phát triển làng nghề
• 4.4. Giải pháp phát triển du lịch làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp
• 4.4.1. Giải pháp quản lý nhằm bảo tồn và phát huy di sản văn hóa
• 4.4.2. Giải pháp về xây dựng thương hiệu làng nghề
• 4.4.3. Giải pháp về nguồn nhân lực
• 4.4.4. Giải pháp về sản phẩm và liên kết các tuyến du lịch
• 4.4.5. Giải pháp xúc tiến quảng bá du lịch
• 4.5. Một số khuyến nghị
• 4.5.1. Với Trung ương
• 4.5.2. Với địa phương tỉnh Bình Dương
• 4.5.3. Với nghệ nhân, cơ sở sản xuất
• 4.6. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp Lịch sử và giá trị văn hóa

Làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp tại Bình Dương là một trong những làng nghề truyền thống nổi tiếng của Việt Nam. Làng nghề này không chỉ là nơi sản xuất các sản phẩm sơn mài độc đáo mà còn là biểu tượng của văn hóa địa phương. Lịch sử hình thành và phát triển của làng nghề gắn liền với quá trình bảo tồn và phát huy tinh hoa nghề thủ công mỹ nghệ. Nghề truyền thống này đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị văn hóa và lịch sử của nó.

1.1. Quá trình hình thành và phát triển

Làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp bắt nguồn từ những năm đầu thế kỷ 20, phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn vàng son của nghề thủ công. Làng nghề đã trải qua nhiều thăng trầm, từ giai đoạn phát triển rực rỡ đến những khó khăn trong thời kỳ hội nhập. Tuy nhiên, nhờ sự nỗ lực của các nghệ nhân và chính sách bảo tồn của địa phương, làng nghề đã được hồi sinh và tiếp tục phát triển. Bình Dương đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ, từ đào tạo kỹ thuật đến quảng bá du lịch, giúp làng nghề giữ vững vị thế của mình.

1.2. Giá trị văn hóa và nghệ thuật

Sơn mài Tương Bình Hiệp không chỉ là một nghề thủ công mà còn là một phần của văn hóa địa phương. Các sản phẩm sơn mài ở đây mang đậm nét tinh hoa nghệ thuật, kết hợp giữa truyền thống và hiện đại. Mỹ nghệ sơn mài của làng nghề đã được giới thiệu rộng rãi trong và ngoài nước, trở thành một trong những đặc sản Bình Dương được nhiều du khách yêu thích. Sự độc đáo trong kỹ thuật và thiết kế đã giúp các sản phẩm sơn mài của làng nghề khẳng định được vị trí trên thị trường.

II. Du lịch làng nghề Tiềm năng và thách thức

Làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp đang trở thành một điểm đến du lịch hấp dẫn tại Bình Dương. Du lịch làng nghề không chỉ giúp quảng bá văn hóa địa phương mà còn góp phần phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, việc phát triển du lịch tại đây cũng đối mặt với nhiều thách thức, từ cơ sở hạ tầng đến việc bảo tồn giá trị truyền thống.

2.1. Tiềm năng phát triển du lịch

Làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp có tiềm năng lớn trong việc thu hút du khách nhờ vào sự độc đáo của các sản phẩm sơn mài và quy trình sản xuất thủ công. Các hoạt động như khám phá làng nghề, trải nghiệm quy trình sản xuất, và mua sắm sản phẩm đã tạo nên một trải nghiệm du lịch đặc biệt. Du lịch văn hóa tại làng nghề cũng góp phần quảng bá hình ảnh của Bình Dương như một điểm đến du lịch hấp dẫn.

2.2. Thách thức trong phát triển du lịch

Mặc dù có tiềm năng lớn, làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Cơ sở hạ tầng chưa đáp ứng được nhu cầu của du khách, việc quảng bá và tiếp thị còn hạn chế. Bên cạnh đó, việc bảo tồn giá trị truyền thống trong bối cảnh hội nhập cũng là một vấn đề cần được quan tâm. Để phát triển bền vững, làng nghề cần có những giải pháp đồng bộ, từ nâng cao chất lượng dịch vụ đến việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa.

III. Giải pháp phát triển bền vững làng nghề

Để làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp tiếp tục phát triển và trở thành một điểm đến du lịch hấp dẫn, cần có những giải pháp toàn diện. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào việc phát triển kinh tế mà còn đảm bảo bảo tồn giá trị văn hóa và nghệ thuật của làng nghề.

3.1. Giải pháp quản lý và bảo tồn

Việc bảo tồn và phát huy giá trị của làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp cần được thực hiện thông qua các chính sách quản lý hiệu quả. Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương trong việc đầu tư cơ sở hạ tầng và đào tạo nguồn nhân lực. Bên cạnh đó, việc xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm cũng cần được chú trọng để thu hút du khách và mở rộng thị trường.

3.2. Giải pháp phát triển du lịch

Để phát triển du lịch làng nghề, cần có sự kết hợp giữa các hoạt động tham quan, trải nghiệm và mua sắm. Các tour du lịch kết hợp khám phá làng nghề và tham quan các điểm đến khác tại Bình Dương sẽ tạo nên sự đa dạng và hấp dẫn cho du khách. Ngoài ra, việc phát triển các sản phẩm du lịch độc đáo, phù hợp với thị hiếu của du khách cũng là một yếu tố quan trọng giúp làng nghề phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp, Bình Dương, với hơn 200 năm hình thành và phát triển, là một trong những làng nghề truyền thống tiêu biểu của Việt Nam, được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 1328/QĐ-BVHTTDL ngày 6/4/2016. Nghề sơn mài không chỉ là biểu tượng văn hóa mà còn là nguồn sinh kế quan trọng cho cộng đồng địa phương. Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập và phát triển kinh tế thị trường, làng nghề đang đối mặt với nhiều thách thức như sự mai một kỹ thuật truyền thống, thiếu hụt nguồn nhân lực kế cận, và khó khăn trong việc phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào khảo sát thực trạng hoạt động sản xuất, khả năng đáp ứng nhu cầu du lịch, đồng thời đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp thông qua phát triển du lịch. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn từ năm 2016 đến nay, tại địa bàn TP. Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát huy giá trị văn hóa truyền thống và phát triển kinh tế du lịch địa phương.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc làm rõ mối quan hệ giữa phát triển văn hóa và kinh tế xã hội tại làng nghề, đồng thời cung cấp dữ liệu thực tiễn để xây dựng các chính sách phát triển du lịch làng nghề hiệu quả. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng và thu hút khách du lịch trong và ngoài nước, thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương dựa trên nền tảng văn hóa truyền thống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng ba lý thuyết chính để phân tích và lý giải các vấn đề liên quan đến làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp:

1. Lý thuyết Chức năng luận của A. Radcliffe-Brown: Nhấn mạnh vai trò của các thành tố văn hóa trong việc liên kết cộng đồng, duy trì sự ổn định xã hội và truyền đạt giá trị văn hóa qua các thế hệ. Lý thuyết này giúp giải thích vai trò của làng nghề trong việc kết nối các thành viên, bảo tồn bí quyết nghề và duy trì bản sắc văn hóa.

2. Lý thuyết Sinh thái văn hóa của Julian Steward: Tập trung vào sự thích nghi của văn hóa với môi trường sinh thái cụ thể. Lý thuyết này giúp hiểu cách thức làng nghề hình thành và phát triển dựa trên điều kiện tự nhiên, nguồn nguyên liệu sẵn có và môi trường xã hội đặc thù của Bình Dương.

3. Thuyết quản lý theo hệ thống của L. Bertalanffy: Áp dụng để phân tích làng nghề như một hệ thống mở, trong đó các yếu tố kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường tương tác và ảnh hưởng lẫn nhau, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý phát triển bền vững.

Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm: làng nghề truyền thống, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, du lịch làng nghề truyền thống, và phát triển bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp thu thập và phân tích dữ liệu từ nhiều nguồn:

• Nguồn dữ liệu: Tài liệu nghiên cứu trước đây, số liệu thống kê từ Bảo tàng Bình Dương, các văn bản pháp luật liên quan đến bảo tồn di sản văn hóa và phát triển du lịch, kết quả khảo sát thực tế tại làng nghề, phỏng vấn sâu với nhà quản lý, nghệ nhân, chủ doanh nghiệp và khách du lịch.

• Phương pháp phân tích: Tổng hợp, thống kê, phân tích SWOT để đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của làng nghề trong phát triển du lịch. Phân tích so sánh các mô hình phát triển làng nghề truyền thống và du lịch làng nghề trong nước và quốc tế.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành từ năm 2016 đến nay, tập trung vào giai đoạn sau khi làng nghề được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển phù hợp.

Cỡ mẫu khảo sát gồm hơn 100 người làm nghề, 30 cơ sở sản xuất, cùng các cuộc phỏng vấn sâu với các bên liên quan nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng sản xuất và chuyên môn hóa: Hiện có khoảng 30 cơ sở sản xuất với hơn 400 người làm nghề tại làng sơn mài Tương Bình Hiệp. Quy trình sản xuất đã được chuyên môn hóa từng khâu như làm vóc, cẩn trứng, cẩn ốc, vẽ và đánh bóng, giúp nâng cao hiệu suất và chất lượng sản phẩm. Thời gian sản xuất một sản phẩm đã rút ngắn từ 3-6 tháng xuống còn khoảng 1-2 tháng nhờ áp dụng máy móc và nguyên liệu mới.

2. Giáo dục và truyền nghề gặp khó khăn: Đội ngũ thợ có trình độ cao ngày càng thiếu hụt, phần lớn người làm nghề học nghề theo phương pháp truyền thống, cầm tay chỉ việc, thiếu đào tạo chuyên nghiệp. Hơn 100 người khảo sát không ai học tại các trường chuyên nghiệp, dẫn đến nguy cơ mai một kỹ thuật truyền thống. Giới trẻ ít quan tâm theo nghề do thu nhập thấp và công việc vất vả.

3. Hoạt động kinh doanh và thị trường: Sản phẩm chủ yếu được sản xuất theo đơn đặt hàng, với mẫu mã và chất lượng phụ thuộc vào yêu cầu khách hàng. Việc quảng bá sản phẩm còn hạn chế, chỉ một số doanh nghiệp sử dụng website và mạng xã hội hiệu quả. Thị trường xuất khẩu giảm sút, cạnh tranh gay gắt với hàng nhập khẩu và sản phẩm công nghiệp.

4. Khả năng đáp ứng du lịch: Làng nghề có tiềm năng phát triển du lịch làng nghề nhờ giá trị văn hóa đặc trưng, quy trình sản xuất thủ công tinh xảo và sản phẩm đa dạng. Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch còn hạn chế, hoạt động quảng bá chưa đồng bộ, thiếu các tour trải nghiệm và liên kết tuyến du lịch.

Thảo luận kết quả

Việc chuyên môn hóa trong sản xuất giúp tăng năng suất và chất lượng, phù hợp với nhu cầu thị trường hiện đại, đồng thời giữ được giá trị truyền thống qua các công đoạn thủ công quan trọng. Tuy nhiên, sự thiếu hụt nguồn nhân lực kế cận và phương pháp truyền nghề truyền thống chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển bền vững, dẫn đến nguy cơ mai một kỹ thuật.

Hoạt động kinh doanh tự phát, thiếu chiến lược quảng bá và phát triển thương hiệu làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường trong nước và quốc tế. So sánh với các làng nghề truyền thống khác, việc xây dựng thương hiệu và phát triển du lịch làng nghề là yếu tố then chốt để nâng cao giá trị sản phẩm và thu hút khách du lịch.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện số lượng cơ sở sản xuất qua các giai đoạn, bảng phân tích SWOT về điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của làng nghề trong phát triển du lịch, cũng như biểu đồ mô tả tỷ lệ người học nghề theo phương pháp truyền thống và đào tạo chuyên nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và truyền nghề chuyên nghiệp: Xây dựng các chương trình đào tạo bài bản kết hợp lý thuyết và thực hành, thu hút giới trẻ tham gia học nghề. Thời gian thực hiện: 1-3 năm. Chủ thể: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với các trường đào tạo nghề và doanh nghiệp.

2. Phát triển thương hiệu và quảng bá sản phẩm: Xây dựng thương hiệu làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp, phát triển kênh truyền thông đa dạng (website, mạng xã hội, hội chợ quốc tế). Thời gian: 1-2 năm. Chủ thể: Hiệp hội sơn mài, doanh nghiệp, chính quyền địa phương.

3. Nâng cấp cơ sở hạ tầng du lịch: Đầu tư cải thiện cơ sở vật chất phục vụ du lịch như điểm tham quan, trung tâm giới thiệu sản phẩm, nhà trưng bày, khu vực trải nghiệm làm nghề. Thời gian: 2-4 năm. Chủ thể: UBND tỉnh Bình Dương, Sở Du lịch, các nhà đầu tư.

4. Xây dựng tour du lịch trải nghiệm và liên kết tuyến: Phát triển các tour tham quan, trải nghiệm quy trình làm sơn mài, kết nối với các điểm du lịch văn hóa, sinh thái trong tỉnh. Thời gian: 1-3 năm. Chủ thể: Doanh nghiệp lữ hành, Hiệp hội sơn mài, chính quyền địa phương.

5. Hỗ trợ tài chính và chính sách ưu đãi: Cung cấp các gói hỗ trợ vốn, ưu đãi thuế cho các cơ sở sản xuất và doanh nghiệp phát triển sản phẩm chất lượng cao và dịch vụ du lịch. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Chính quyền tỉnh, các cơ quan quản lý nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý văn hóa và du lịch địa phương: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách phát triển làng nghề gắn với du lịch, bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể.

2. Doanh nghiệp và cơ sở sản xuất sơn mài: Tham khảo các giải pháp nâng cao chất lượng sản phẩm, phát triển thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ, đồng thời khai thác tiềm năng du lịch.

3. Nghệ nhân và thợ thủ công: Hiểu rõ thực trạng nghề, xu hướng phát triển, từ đó nâng cao kỹ năng, sáng tạo sản phẩm phù hợp với thị trường hiện đại và du lịch trải nghiệm.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý văn hóa, du lịch: Tài liệu tham khảo quý giá về cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và thực trạng phát triển du lịch làng nghề truyền thống tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp có đặc điểm gì nổi bật?
   Làng nghề nổi tiếng với quy trình sản xuất thủ công tinh xảo gồm 25 công đoạn, kết hợp kỹ thuật truyền thống và hiện đại, tạo ra sản phẩm đa dạng về chủ đề và chất liệu, được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

2. Tại sao làng nghề gặp khó khăn trong phát triển du lịch?
   Nguyên nhân chính là cơ sở hạ tầng du lịch còn hạn chế, thiếu các tour trải nghiệm hấp dẫn, hoạt động quảng bá chưa hiệu quả và thiếu sự liên kết giữa các bên liên quan.

3. Làm thế nào để bảo tồn kỹ thuật truyền thống trong làng nghề?
   Cần tăng cường đào tạo chuyên nghiệp, kết hợp truyền nghề trực tiếp với giảng dạy lý thuyết, đồng thời khuyến khích sáng tạo và bảo vệ bí quyết nghề nhằm duy trì và phát triển kỹ thuật truyền thống.

4. Du lịch làng nghề truyền thống có lợi ích gì cho cộng đồng?
   Du lịch làng nghề giúp bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, đồng thời thu hút khách du lịch, góp phần phát triển kinh tế địa phương bền vững.

5. Các giải pháp phát triển du lịch làng nghề hiệu quả là gì?
   Bao gồm nâng cấp cơ sở hạ tầng, xây dựng thương hiệu, phát triển tour trải nghiệm, đào tạo nguồn nhân lực và tăng cường quảng bá sản phẩm, đồng thời hỗ trợ chính sách và tài chính cho các cơ sở sản xuất.

Kết luận

• Làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia với giá trị nghệ thuật và văn hóa đặc sắc, có tiềm năng phát triển du lịch làng nghề truyền thống.
• Thực trạng sản xuất đã có sự chuyên môn hóa và áp dụng công nghệ mới, nhưng nguồn nhân lực kế cận và đào tạo chuyên nghiệp còn hạn chế, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững.
• Hoạt động kinh doanh sản phẩm chủ yếu theo đơn đặt hàng, quảng bá còn yếu, thị trường xuất khẩu giảm sút, cần xây dựng thương hiệu và chiến lược phát triển thị trường hiệu quả.
• Phát triển du lịch làng nghề cần đồng bộ các giải pháp về đào tạo, cơ sở hạ tầng, quảng bá, xây dựng tour trải nghiệm và chính sách hỗ trợ.
• Nghiên cứu đề xuất các bước tiếp theo trong 1-4 năm tới nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, đồng thời phát triển kinh tế du lịch bền vững cho làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp.

Hành động ngay hôm nay để bảo tồn và phát triển làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp – góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa Việt Nam và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương!

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương I, điều 2 quy định: Các hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa, xác định quyền và nghĩa vụ của tổ chức cá nhân đối các di sản văn hóa. Phát huy giá trị di sản văn hóa vì lợi ích của toàn xã hội”. 2: “Phát huy truyền thống tốt đẹp của cộng đồng Việt Nam”. Điều 24 ghi: 18 “Nhà nước khuyến khích việc duy trì, phục hồi và phát triển các nghề thủ công truyền thống có giá trị tiêu biểu”… Khái niệm phát huy luôn đi với truyền thống, nghĩa là cụm từ phát huy sử dụng trong quan niệm bảo tồn vốn cổ, thường là những di sản văn hóa vật thể, cả văn hóa phi vật thể.

Suy đến cùng thì khái niệm phát huy, là làm cho những giá trị văn hóa, nghệ thuật truyền thống lan tỏa trong cộng đồng xã hội. Phát huy, là giữ nguyên các giá trị lịch sử truyền thống giới thiệu đến nhiều người hiểu biết quan tâm, yêu quý chân trọng học tập theo gương tốt.  Di sản văn hóa Điều 1, Luật Di sản văn hoá năm 2013 quy định: “Di sản văn hoá bao gồm di sản văn hoá phi vật thể và di sản văn hoá vật thể, là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học, được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác ở nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam”. Luật cũng khẳng định: “Di sản văn hoá Việt Nam là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam và là một bộ phận của di sản văn hoá nhân loại, có vai trò to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của nhân dân ta”.[48] Trong Luật di sản văn hoá, làng nghề và bí quyết làng nghề được xác định là di sản văn hoá phi vật thể.

Điều 4 của Luật định nghĩa khái niệm di sản văn hoá phi vật thể như sau: “Di sản văn hoá phi vật thể là sản phẩm tinh thần có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học, được lưu giữ bằng trí nhớ, chữ viết, được lưu truyền bằng miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức lưu giữ, lưu truyền khác, bao gồm tiếng nói, chữ viết, tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học, ngữ văn truyền miệng, diễn xướng dân gian, lối sống, nếp sống, lễ hội, bí quyết nghề thủ công truyền thống, tri thức về y, dược học cổ truyền, về văn hoá ẩm thực, về trang phục truyền thống dân tộc và những tri thức dân gian khác”. [48] Khi nghiên cứu bảo tồn, phát huy di sản văn hoá phi vật thể, cần có quan điểm bảo tồn động và hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử văn hóa là một quá trình lâu dài, bền vững chính vì thế vai trò của người dân rất quan trọng. Họ chính là chủ thể văn hóa, họ hưởng thụ những giá trị văn hóa lịch sử của các di 19 tích lịch sử văn hóa đó. Thông qua việc tuyên truyền giáo dục ý thức tự giác của người dân và công tác bảo tồn và phát huy di tích lịch sử văn hóa.

Từ đó, khơi dậy lòng tự hào của người dân đối với di tích mà họ đang hưởng thụ.  Khái niệm về du lịch Tổ chức du lịch thế giới (WTO) năm 1995 đưa ra thuật ngữ: “Du lịch là các hoạt động của con người liên quan đến việc dịch chuyển tạm thời của con người đến một điểm đến nào đó bên ngoài nơi mà họ sống và làm việc thường xuyên cho mục đích giải trí và các mục đích khác”. Luật Du lịch của Việt Nam (2005) định nghĩa: “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định”. Qua hai khái niệm cơ bản trên có thể hiểu, con người có nhu cầu đi du lịch là để khám phá, tham quan, giải trí, nghỉ dưỡng… tại các điểm đến du lịch ngoài nơi cư trú của khách du lịch.

Và trong luận văn, tác giả sử dụng định nghĩa về “Du lịch” theo Luật Du lịch của Việt Nam (2005) để phục vụ cho đề tài nghiên cứu. Ngày nay du lịch trở thành một hiện tượng kinh tế xã hội phổ biến. Hiệp hội lữ hành quốc tế đã công nhận du lịch là một ngành kinh tế lớn nhất thế giới vượt lên cả ngành sản xuất ô tô, thép điện tử và nông nghiệp. Vì vậy, du lịch đã trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn của nhiều quốc gia trên thế giới.

Thuật ngữ du lịch đã trở nên khá thông dụng, nó bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp với ý nghĩa là đi một vòng. Du lịch gắn liền với nghỉ ngơi, giải trí, tuy nhiên do hoàn cảnh, thời gian và khu vực khác nhau, dưới mỗi góc độ nghiên cứu khác nhau nên khái niệm du lịch cũng không giống nhau. Luật Du lịch Việt Nam (2005) đã đưa ra khái niệm như sau: “Du lịch là các hoạt động liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định”. Theo Liên hiệp Quốc tế các tổ chức lữ hành chính thức (International Union of Official Travel Oragnization: IUOTO): Du lịch được hiểu là hành động du hành đến một nơi khác với địa điểm cư trú 20 thường xuyên của mình nhằm mục đích không phải để làm ăn, tức không phải để làm một nghề hay một việc kiếm tiền sinh sống.

Tại hội nghị Liên hiệp Quốc về du lịch họp tại Roma - Italia (21/8 - 5/9/1963), các chuyên gia đưa ra định nghĩa về du lịch: Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tượng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ các cuộc hành trình và lưu trú của cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nơi ở thường xuyên của họ hay ngoài nước họ với mục đích hòa bình. Nơi họ đến lưu trú không phải là nơi làm việc của họ. Theo các nhà du lịch Trung Quốc: hoạt động du lịch là tổng hòa hàng loạt quan hệ và hiện tượng lấy sự tồn tại và phát triển kinh tế, xã hội nhất định làm 7 cơ sở, lấy chủ thể du lịch, khách thể du lịch và trung gian du lịch làm điều kiện.I pirôgionic, 1985: Du lịch là một dạng hoạt động của dân cư trong thời gian rỗi liên quan với sự di chuyển và lưu lại tạm thời bên ngoài nơi cư trú thường xuyên nhằm nghĩ ngơi, chữa bệnh, phát triển thể chất và tinh thần, nâng cao trình độ nhận thức văn hoá hoặc thể thao kèm theo việc tiêu thụ những giá trị về tự nhiên, kinh tế và văn hoá. Theo nhà kinh tế học người Áo Josep Stander nhìn từ góc độ du khách: khách du lịch là loại khách đi theo ý thích ngoài nơi cư trú thường xuyên để thoả mãn sinh hoạt cao cấp mà không theo đuổi mục đích kinh tế.

Nhìn từ góc độ thay đổi về không gian của du khách: du lịch là một trong những hình thức di chuyển tạm thời từ một vùng này sang một vùng khác, từ một nước này sang một nước khác mà không thay đổi nơi cư trú hay nơi làm việc. Nhìn từ góc độ kinh tế: Du lịch là một ngành kinh tế, dịch vụ có nhiệm vụ phục vụ cho nhu cầu tham quan giải trí nghỉ ngơi, có hoặc không kết hợp với các hoạt động chữa bệnh, thể thao, nghiên cứu khoa học và các nhu cầu khác. Theo bản chất du lịch, nhìn từ góc độ nhu cầu của du khách: Du lịch là một sản phẩm tất yếu của sự phát triển kinh tế - xã hội của loài người đến một giai đoạn phát triển nhất định. Chỉ trong hoàn cảnh kinh tế thị trường phát triển, gia tăng thu nhập bình quân đầu người, tăng thời gian rỗi do tiến bộ của khoa học - công nghệ, phương tiện giao thông và thông tin ngày càng phát triển, làm phát sinh nhu cầu nghỉ ngơi, tham quan du lịch của con người.

Bản 21 chất đích thực của du lịch là du ngoạn để cảm nhận những giá trị vật chất và tinh thần có tính văn hoá cao.2 Du lịch làng nghề truyền thống Nhìn chung khái niệm du lịch làng nghề truyền thống vẫn còn khá mới mẻ ở nước ta. Du lịch làng nghề truyền thống thuộc loại hình du lịch văn hóa. Du lịch làng nghề truyền thống đang là loại hình du lịch thu hút được sự quan tâm của nhiều du khách trong và ngoài nước. Xu hướng hiện nay cuộc sống căng thẳng nhiều áp lực, con người quay về với những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

Nhu cầu đi du lịch về những miền nông thôn, làng nghề truyền thống ngày càng cao, vậy du lịch làng nghề truyền thống là gì? Trước hết phải hiểu thế nào là du lịch văn hóa, vậy du lịch văn hóa là: Theo Tiến sĩ Trần Nhạn trong: “Du lịch và kinh doanh du lịch”: “ Du lịch văn hóa là loại hình du lịch mà du khách muốn thẩm nhận bề dày lịch sử, di tích văn hóa, những phong tục tập quán còn hiện diện… bao gồm hệ thống đình, chùa, nhà thờ, lễ hội, các phong tục tập quán về ăn, ở, mặc, giao tiếp…”. Đối với làng nghề truyền thống thì đó là nơi chứa đựng kho tàng kinh nghiệm kỹ thuật, bí quyết nghề nghiệp từ việc sử dụng nguyên liệu, kỹ thuật chế tác đến chủ đề sáng tạo trong việc tạo ra một sản phẩm thủ công truyền thống. Đó chính là phần văn hóa phi vật thể. Ngoài ra làng nghề truyền thống còn có các giá trị văn hóa vật thể khác như: đình, chùa, các di tích có liên quan trực tiếp đến các làng nghề, các sản phẩm thủ công của làng nghề thủ công truyền thống…Khách du lịch đến đây chính là để tìm hiểu các giá trị văn hóa đó.

Vì vậy, du lịch làng nghề truyền thống được xếp vào loại hình du lịch văn hóa. Từ đó, ta có thể hiểu du lịch làng nghề truyền thống như sau: “Du lịch làng nghề truyền thống là một loại hình du lịch văn hóa mà qua đó du khách được thẩm nhận các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể có liên quan mật thiết đến một làng nghề cổ truyền của một dân tộc nào đó”.2 Lý thuyết nghiên cứu Trong luận văn này, chúng tôi vận dụng các lý thuyết: Chức năng luận của A. Radcliffe - Brown (1881 - 1955), Sinh thái văn hóa của Julian Steward (1902 - 22 1972) và Thuyết quản lý theo hệ thống của L. Bertalanffy (1901 - 1972) để tiếp cận và lý giải các vấn đề đặt ra từ nội dung luận văn.1 Lý thuyết Chức năng luận của A.