Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống lan kim tuyến Anoectochilus setaceus Blume trong giai đoạn vườn ươm

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu biện pháp kỹ thuật nhân giống lan kim tuyến Anoectochilus setaceus Blume hiệu quả trong giai đoạn vườn ươm.

• Tác giả: Lục Minh Châu
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Thu Hà
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm Nghiệp
• Đề tài: Kỹ Thuật Nhân Giống Lan Kim Tuyến Anoectochilus Setaceus Blume Hiệu Quả Trong Giai Đoạn Vườn Ơm
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Kỹ thuật nhân giống lan kim tuyến Anoectochilus setaceus Blume

Kỹ thuật nhân giống lan là một quy trình quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển loài lan kim tuyến (Anoectochilus setaceus Blume). Phương pháp nuôi cấy mô tế bào được áp dụng để tạo ra số lượng lớn cây giống có chất lượng tốt. Quy trình này bao gồm các bước chọn mẫu, khử trùng, tạo cây hoàn chỉnh in vitro, và chuyển cây ra vườn ươm. Việc lựa chọn giá thể phù hợp và điều chỉnh nhiệt độ, độ ẩm trong vườn ươm là yếu tố quyết định đến tỷ lệ sống và sinh trưởng của cây.

1.1. Phương pháp nhân giống in vitro

Phương pháp nhân giống in vitro được sử dụng để tạo ra cây lan kim tuyến từ mô tế bào. Quy trình này bắt đầu với việc chọn mẫu từ cây mẹ khỏe mạnh, sau đó khử trùng mẫu để loại bỏ vi khuẩn và nấm. Mẫu được nuôi cấy trong môi trường dinh dưỡng phù hợp để kích thích sự phát triển của chồi và rễ. Sau khi cây con đạt kích thước nhất định, chúng được chuyển sang vườn ươm để tiếp tục phát triển.

1.2. Chọn giá thể và điều kiện vườn ươm

Việc lựa chọn giá thể phù hợp là yếu tố quan trọng trong giai đoạn vườn ươm. Các loại giá thể như xơ dừa, than củi, và đất được sử dụng để cung cấp dinh dưỡng và hỗ trợ sự phát triển của cây. Nhiệt độ và độ ẩm trong vườn ươm cần được điều chỉnh phù hợp để đảm bảo cây con sinh trưởng tốt. Nhiệt độ lý tưởng là từ 22-25°C, và độ ẩm duy trì ở mức 70-80%.

II. Chăm sóc và phòng trừ bệnh hại

Chăm sóc lan trong giai đoạn vườn ươm đòi hỏi sự chú ý đến chế độ dinh dưỡng và phòng trừ bệnh hại. Việc bón phân đúng cách và đúng thời điểm giúp cây phát triển khỏe mạnh. Các loại phân bón như NPK và phân hữu cơ được sử dụng để cung cấp dinh dưỡng cho cây. Bên cạnh đó, việc phòng trừ bệnh hại lan như nấm và thối thân là cần thiết để đảm bảo tỷ lệ sống của cây.

2.1. Chế độ dinh dưỡng và bón phân

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của lan kim tuyến. Các loại phân bón như NPK và phân hữu cơ được sử dụng để cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng cho cây. Chu kỳ bón phân thường được thực hiện mỗi 7-10 ngày, tùy thuộc vào giai đoạn phát triển của cây. Việc bón phân đúng cách giúp cây sinh trưởng mạnh và tăng khả năng chống chịu với bệnh tật.

2.2. Phòng trừ bệnh hại

Bệnh hại lan như nấm và thối thân là những vấn đề thường gặp trong giai đoạn vườn ươm. Để phòng trừ bệnh, cần duy trì độ ẩm và nhiệt độ phù hợp, đồng thời sử dụng các loại thuốc trừ nấm và vi khuẩn. Việc kiểm tra thường xuyên và loại bỏ các cây bị bệnh kịp thời giúp ngăn chặn sự lây lan của bệnh hại.

III. Đặc điểm và ý nghĩa của lan kim tuyến

Lan kim tuyến (Anoectochilus setaceus Blume) là một loài thực vật quý hiếm, có giá trị dược liệu cao. Loài này phân bố chủ yếu ở các khu vực rừng ẩm nhiệt đới, với đặc điểm thân rễ mọng nước và lá có màu sắc đặc trưng. Lan kim tuyến được sử dụng trong y học cổ truyền để điều trị các bệnh như tiểu đường, viêm gan, và tăng cường sức khỏe. Việc nghiên cứu và nhân giống loài này không chỉ có ý nghĩa bảo tồn mà còn mang lại giá trị kinh tế cao.

3.1. Đặc điểm thực vật học

Lan kim tuyến có thân rễ mọng nước, lá hình trứng với màu sắc đặc trưng. Hoa của loài này thường có màu trắng, mọc thành cụm. Đặc điểm phân bố của lan kim tuyến chủ yếu ở các khu vực rừng ẩm nhiệt đới, với độ cao từ 500-1600m. Loài này được xếp vào nhóm thực vật nguy cấp, cần được bảo tồn và phát triển.

3.2. Ý nghĩa dược liệu và kinh tế

Lan kim tuyến có giá trị dược liệu cao, được sử dụng trong y học cổ truyền để điều trị các bệnh như tiểu đường, viêm gan, và tăng cường sức khỏe. Ngoài ra, loài này còn có giá trị kinh tế cao do nhu cầu sử dụng trong ngành dược liệu và làm cảnh. Việc nghiên cứu và nhân giống lan kim tuyến không chỉ góp phần bảo tồn loài quý hiếm mà còn mang lại lợi ích kinh tế đáng kể.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM ---------------------- LỤC MINH CHÂU Tên đề tài: NGHIÊN CỨU MỘT SỐ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT NHÂN GIỐNG CHO LOÀI LAN KIM TUYẾN (Anoectochilus setaceus Blume) TRONG GIAI ĐOẠN VƢỜN ƢƠM KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành: Lâm Nghiệp Khoa : Lâm Nghiệp Khóa học : 2012 – 2016 Thái Nguyên, năm 2016 n ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM ---------------------- LỤC MINH CHÂU Tên đề tài: NGHIÊN CỨU MỘT SỐ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT NHÂN GIỐNG CHO LOÀI LAN KIM TUYẾN (Anoectochilus setaceus Blume) TRONG GIAI ĐOẠN VƢỜN ƢƠM KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành: Lâm Nghiệp Lớp : K44-LN Khoa : Lâm Nghiệp Khóa học : 2012 – 2016 Giảng viên hƣớng dẫn: PGS. Trần Thị Thu Hà Thái Nguyên, năm 2016 n i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và không sao chép. Tôi cũng xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã đƣợc cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã đƣợc chỉ rõ nguồn gốc. Một lần nữa, tôi xin khẳng định về sự trung thực của lời cam kết trên.

Thái Nguyên, tháng 06 năm 2016 Xác nhận của giáo viên hƣớng dẫn Ngƣời viết cam đoan Đồng ý cho bảo vệ kết quả trƣớc Hội đồng khoa học PGS TS. Trần Thị Thu Hà Lục Minh Châu Xác nhận của giáo viên chấm phản biện Giáo viên chấm phản biện xác nhận sinh viên đã sửa sai sót sau khi hội đồng chấm yêu cầu. (ký, ghi rõ họ tên) n ii LỜI CẢM ƠN Đƣợc sự nhất trí của Ban giám hiệu nhà trƣờng, Ban chủ nhiệm khoa Lâm Nghiệp em đã tiến hành đề tài “Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật nhân giống cho loài Lan kim tuyến (Anoectochilus setaceus Blume) trong giai đoạn vườn ươm’’. Qua thời gian thực tập tại Viện Nghiên Cứu và Phát triển Lâm Nghiêp đến nay em đã hoàn thành đề tài.

Để đạt đƣợc kết quả nhƣ ngày hôm nay em xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu nhà trƣờng, Ban chủ nhiệm khoa Lâm Nghiệp cùng với các thầy cô trong khoa đã tạo điều kiện giúp đỡ em trong suốt thời gian qua. Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới giảng viên PGS. Trần Thị Thu Hà đã tận tình hƣớng dẫn em trong thời gian thực hiện đề tài. Em xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ qúy báu của cán bộ Viện Nghiên cứu và Phát triển Lâm nghiệp.

Cuối cùng em xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè đã hết lòng động viên và giúp đỡ tạo điều kiện về mặt vật chất và tinh thần cho em trong quá trình học tập và nghiên cứu. Mặc dù bản thân đã rất cố gắng nhƣng đề tài của em không thể tránh những thiếu sót. Em rất mong nhận đƣợc sự đóng góp của thầy cô và các bạn để đề tài của em đƣợc hoàn thiện hơn. Em xin chân thành cảm ơn.

Thái Nguyên, ngày…… tháng…… năm…2016. Sinh viên thực hiện Lục Minh Châu n iii MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC BẢNG.

vi DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH. vii DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT. Mục đích nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu.

Ý nghĩa của đề tài. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. 3 PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Giới thiệu chung về cây Lan kim tuyến .1 Nguồn gốc và phân loại. Đặc điểm thực vật học của loài cây Lan kim tuyến. Đặc điểm phân bố. Tình hình nghiên cứu về cây Lan kim tuyến trong nƣớc và trên thế giới.

Khái niệm và cơ sở khoa học của nuôi cấy mô-tế bào thực vật. Cơ sở khoa học của nuôi cấy mô tế bào thực vật. Điều kiện và môi trƣờng nuôi cấy. Phƣơng pháp nhân giống in vitro cây Lan kim tuyến.

Chọn mẫu và khử trùng mẫu cấy. Tạo cây hoàn chỉnh in vitro. Chuyển cây ra vƣờn ƣơm. Giá thể cho cây con giai đoạn sau in vitro.

15 PHẦN 3: ĐỐI TƢỢNG , NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Địa điểm và thời gian tiến hành nghiên cứu. Trang thiết bị, dụng cụ. Nội dung nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Phƣơng pháp xử lý giá thể. Phƣơng pháp xử lý số liệu. 21 PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.

Ảnh hƣởng thời gian cảm ứng ánh sáng tự nhiên đến tỷ lệ sống và sinh trƣởng sau giai đoạn in vitro. Ảnh hƣởng giá thể đối với tỷ lệ sống và khả năng sinh trƣởng của cây con sau giai đoạn in vitro. Ảnh hƣởng của chế độ dinh dƣỡng và chu kỳ bón phân thích hợp cho cây con trên các giá thể sau in vitro.Ảnh hƣởng của phân bón đến khả năng sinh trƣởng và phát triển của cây sau giai đoạn in vitro. Ảnh hƣởng của chế độ bón phân đến khả năng sinh trƣởng và phát triển của cây sau giai đoạn in vitro.

Nghiên cứu cƣờng độ chiếu sáng thích hợp cho cây Lan kim tuyến giai đoạn vƣờn ƣơm. Ảnh hƣởng sâu bệnh hại đến cây Lan kim tuyến giai đoạn vƣờn ƣơm. 34 Phần 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ. 37 TÀI LIỆU THAM KHẢO n vi DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 4.

Ảnh hƣởng thời gian cảm ứng ánh sáng tự nhiên đến tỷ lệ sống và sinh trƣởng sau giai đoạn in vitro. Kết quả ảnh hƣởng của giá thể đến tỉ lệ cây sống của cây sau trồng 60 ngày. Kết quả ảnh hƣởng của giá thể đến sinh trƣởng và phát triển của cây sau trồng 60 ngày. Ảnh hƣởng của chế độ dinh dƣỡng đến sinh trƣởng cây con trên các giá thể khác nhau sau in vitro (sau 30 ngày).

Kết quả nghiên cứu chu kỳ bón phân thích hợp cho cây con trên các giá thể sau in vitro (sau 30 ngày). Kết quả nghiên cứu cƣờng độ chiếu sáng thích hợp cho cây Lan kim tuyến giai đoạn vƣờn ƣơm (sau 30 ngày). Kết quả nghiên cứu một số sâu bệnh hại đến cây Lan kim tuyến trên các giá thể giai đoạn vƣờn ƣơm. 34 Comment [N1]: Xem lai tên các bảng biểu đầy đủ n vii DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH Trang Hình 4.

Biểu đồ ảnh hƣởng thời gian cảm ứng ánh sáng tự nhiên đến tỷ lệ sống và sinh trƣởng sau giai đoạn in vitro. Cây Lan kim tuyến giai đoạn cảm ứng ánh sáng 14 ngày. Lan kim tuyến trồng trên giá thể đất. Lan kim tuyến trồng trên giá thể xơ dừa.

Lan kim tuyến trồng trên giá thể xở dừa+than củi+đất. Lan kim tuyến trồng trên giá thể xơ dừa+bột dớn+đất. Ảnh cây Lan kim tuyến trồng trên giá thể đất + phân ủ hoai + mùn cƣa ủ hoai. Biểu đồ ảnh hƣởng của chế độ dinh dƣỡng đến sinh trƣởng cây con trên các giá thể khác nhau sau in vitro.

Cây Lan kim tuyến không phun dinh dƣỡng. Cây Lan kim tuyến phun phân đầu trâu 501. Cây Lan kim tuyến phun phân NPK. Cây Lan kim tuyến phun dung dịch MS/2.

Biểu đồ kết quả nghiên cứu chu kỳ bón phân thích hợp cho cây con trên các giá thể sau in vitro. Ảnh cây Lan Kim tuyến chu kỳ bón phân 7 ngày và 28 ngày. Biểu đồ Kết quả nghiên cứu cƣờng độ chiếu sáng thích hợp cho cây Lan kim tuyến giai đoạn vƣờn ƣơm. Cây Lan kim tuyến bị bệnh nấm và thối thân.

34 n viii DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT ADN : Acid deoxyribonucleic NAA : α – Naphlene axetic acid CT : Công thức NL : Nhắc lại SN : Số nhánh H : Chiều cao MS : Murashige and Skoong’s n 1 PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1. Đặt vấn đề Cây Lan kim tuyến (Anoectochilus setaceus Blume) thuộc họ Phong lan (Orchidaceae), phân bố ở một số tỉnh miền núi Phía Bắc Việt Nam, Phía nam Trung Quốc và quần đảo Nam Thái Bình Dƣơng dƣới các tán rừng ẩm với độ cao 500 – 1. Lan kim tuyến đƣợc biết đến nhƣ một thảo dƣợc quý có thể chữa đƣợc nhiều bệnh và còn tăng cƣờng sức khỏe con ngƣời. Theo y học cổ truyền Trung Hoa, Lan kim tuyến đƣợc dùng để điều trị bệnh tiểu đƣờng, làm tan khối u, giảm lipase trong máu và chữa viêm gan.

Nghiên cứu về Trung y tuyên bố năm 1924: toàn thân cây thuốc đƣợc dùng để tăng cƣờng sức khỏe, chủ trị bệnh phổi, di tinh, xuất tinh sớm, yếu gan, yếu tỳ và các vết thƣơng do rắn cắn; ngoài ra Lan kim tuyến còn có tác dụng bổ máu, giải nhiệt [12]. Ngày nay, Y học hiện đại đã phân tích và xác định đƣợc Lan kim tuyến chứa các thành phần hoạt chất có dƣợc tính cực kì quan trọng bao gồm: Flavonoid, steroid, trierpenoids, acid amin và các loại khoáng đa vi lƣợng khác.có thể chữa các bệnh nhƣ: trị lao phổi, ho do viêm phế quản, chấn thƣơng, viêm dạ dày mãn tính, suy nhƣợc thần kinh, làm khí huyết lƣu thông, kháng khuẩn, đau bụng, đau ngực, viêm thận, sốt cao, đắp vết thƣơng do bị rắn cắn… [12], [17]. Lan kim tuyến không chỉ là nguồn thảo dƣợc quý mà còn có giá kinh tế cao. Vì vậy loài cây này đã bị khai thác quá mức và đang có nguy cơ tuyệt chủng trong tự nhiên.

Hiện nay, Lan kim tuyến đƣợc đƣa vào danh mục các loài đang nguy cấp thuộc nhóm IA của Nghị định 32/2006/CP, nghiêm cấm khai thác vì mục đích thƣơng mại và đƣợc xếp vào nhóm thực vật rừng đang nguy cấp (EN A1 a,c,d) trong Sách Đỏ Việt Nam 2007 [2], [3]. n 2 Viện Nghiên cứu và Phát triển Lâm nghiệp – Trƣờng Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên đã nghiên cứu thành công nhân giống in vitro Lan kim tuyến (Anoectochilus setaceus Blume). Để hoàn thiện đƣợc quy trình nhân giống cây Lan kim tuyến thì vấn đề chọn giá thể cho cây con sinh trƣởng và phát triển tốt giai đoạn sau nuôi cấy in vitro là rất quan trọng. Trên cơ sở đó tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật nhân giống cho loài Lan kim tuyến (Anoectochilus setaceus Blume) trong giai đoạn vườn ươm’’.tại Viện Nghiên cứu và Phát triển lâm nghiêp – Trƣờng Đại học Nông lâm Thái Nguyên.

Mục đích và mục tiêu của đề tài 1.