Luận văn Thạc sĩ Y tế: Kiến thức thái độ thực hành của sinh viên liên quan

Kiến thức thái độ thực hành của sinh viên liên quan đến bệnh sốt xuất huyết dengue nghiên cứu cắt ngang tại trường đại h phục vụ n

• Tác giả: Lê Thị Hải Yến
• Người hướng dẫn: TS. Võ Quang Trung
• Trường học: Trường Đại học Lạc Hồng
• Chuyên ngành: Tổ chức quản lý Dược
• Đề tài: Kiến thức, thái độ, thực hành của sinh viên liên quan đến bệnh sốt xuất huyết Dengue: Nghiên cứu cắt ngang tại Trường Đại học Lạc Hồng năm 2024
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Đồng Nai

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh sốt xuất huyết Dengue và tầm quan trọng của nghiên cứu

Sốt xuất huyết Dengue là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất tại Việt Nam hiện nay. Bệnh lây truyền nhanh chóng qua muỗi vằn và gây ra những tác động nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng cũng như gánh nặng kinh tế cho xã hội. Các tỉnh miền Nam, đặc biệt là Đồng Nai, được xem là vùng có nguy cơ cao về bệnh này. Kiến thức, thái độ và thực hành của dân số, đặc biệt là sinh viên y dược, đóng vai trò quan trọng trong việc phòng chống hiệu quả bệnh sốt xuất huyết. Nghiên cứu này nhằm khảo sát mức độ nhận thức và các biện pháp phòng chống thực tế của sinh viên trường Đại học Lạc Hồng, từ đó đưa ra những giải pháp cải thiện.

1.1. Đặc điểm lây truyền và dịch tễ học của bệnh

Bệnh sốt xuất huyết Dengue được truyền qua muỗi vằn (Aedes aegypti), đặc biệt hoạt động vào buổi sáng sớm và chiều tối. Virus Dengue có 4 chủng huyết thanh khác nhau. Người bệnh có thể gặp các triệu chứng như sốt cao, đau đầu, đau cơ và có thể tiến triển thành chảy máu nặng. Dịch tễ học cho thấy Việt Nam là quốc gia có tỷ lệ mắc cao, nhất là vào mùa mưa. Hiểu rõ đặc điểm lây truyền giúp sinh viên áp dụng các biện pháp phòng chống hiệu quả.

1.2. Vai trò của sinh viên y dược trong phòng chống bệnh

Sinh viên ngành Dược và Tổ chức quản lý Dược là những nhân lực y tế trong tương lai, có trách nhiệm quan trọng trong việc tuyên truyền, giáo dục và nâng cao kiến thức cộng đồng về phòng bệnh. Họ cần nắm vững kiến thức về bệnh, duy trì thái độ tích cực và thực hành các biện pháp phòng chống đúng cách để trở thành gương mẫu cho xã hội.

II. Kiến thức của sinh viên về sốt xuất huyết Dengue

Kết quả nghiên cứu cắt ngang tại trường Đại học Lạc Hồng năm 2024 cho thấy 74,1% sinh viên tham gia có kiến thức tốt về bệnh sốt xuất huyết Dengue. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những khoảng trống trong nhận thức, đặc biệt là về thời gian hoạt động của muỗi vằn. Sinh viên nắm bắt tương đối tốt về đường lây truyền, triệu chứng bệnh và nhóm đối tượng dễ mắc bệnh. Nhưng một số vẫn còn nhầm lẫn về các khía cạnh cụ thể của bệnh. Giáo dục y tế tiếp tục là yếu tố quan trọng để cải thiện kiến thức toàn diện về bệnh này.

2.1. Những điểm mạnh trong kiến thức của sinh viên

Sinh viên có hiểu biết tốt về triệu chứng bệnh, đường lây truyền qua muỗi vằn, và nhận biết được tầm quan trọng của bệnh. Họ cũng nắm rõ một số biện pháp phòng chống cơ bản như dọn dẹp nơi ở, loại bỏ nước đọng. Tỷ lệ cao sinh viên có kiến thức tốt (74,1%) cho thấy chương trình giáo dục hiện tại đã có hiệu quả nhất định.

2.2. Những hạn chế và các lỗ hổng kiến thức

Mặc dù có kiến thức chung tốt, sinh viên vẫn nhầm lẫn về thời gian hoạt động của muỗi vằn. Một số chưa hiểu rõ về các chủng virus khác nhau, tiên lượng bệnh và quá trình phục hồi. Các lỗ hổng kiến thức này cần được bổ sung qua các chương trình tuyên truyền chuyên sâu và cập nhật thông tin liên tục.

III. Thái độ và nhận thức của sinh viên về phòng chống bệnh

Trong số 491 sinh viên tham gia nghiên cứu, 60,5% có thái độ tích cực đối với phòng chống sốt xuất huyết Dengue. Đa số nhận thức được mức độ nguy hiểm của bệnh và sẵn sàng tham gia vào các hoạt động phòng chống. Tuy nhiên, vẫn tồn tại một số quan điểm tiêu cực: một số sinh viên chưa tin tưởng vào khả năng phục hồi hoàn toàn của bệnh nhân, hoặc cho rằng người dân chưa biết cách phòng bệnh hiệu quả. Những thái độ này cần được thay đổi thông qua giáo dục và tuyên truyền sâu rộng.

3.1. Các thái độ tích cực của sinh viên

Đa số sinh viên có nhận thức tích cực về tầm quan trọng của bệnh và động lực cao trong việc tham gia phòng chống. Họ ủng hộ các chương trình giáo dục sức khỏe, sẵn sàng chia sẻ kiến thức với cộng đồng. Thái độ chủ động này là điểm mạnh để xây dựng lực lượng nhân lực quảng bá sức khỏe công cộng trong tương lai.

3.2. Những rào cản tâm lý và thách thức thái độ

Một số sinh viên chưa tin tưởng vào tiên lượng bệnh hoặc lo ngại về biến chứng nặng. Có ý kiến cho rằng người dân thiếu ý thức phòng bệnh. Những rào cản tâm lý này phản ánh nhu cầu cải thiện giao tiếp sức khỏe và truyền thông hiệu quả để tăng cường lòng tin vào bệnh và biện pháp phòng chống.

IV. Thực hành phòng chống và khuyến nghị cải thiện

Kết quả cho thấy chỉ 52,5% sinh viên có thực hành tốt trong phòng chống sốt xuất huyết Dengue. Các biện pháp phòng chống chủ yếu tập trung vào dọn dẹp rác thải và mặc quần áo tay dài. Tuy nhiên, một số biện pháp hiệu quả khác như sử dụng lưới chống muỗi, thuốc chống muỗi hoặc bẫy muỗi chưa được áp dụng rộng rãi. Khoảng cách giữa kiến thức (74,1%), thái độ (60,5%) và thực hành (52,5%) cho thấy cần có can thiệp cụ thể để chuyển hóa kiến thức và thái độ thành hành động thực tế.

4.1. Các biện pháp phòng chống hiện tại và hiệu quả của chúng

Dọn dẹp rác thải và loại bỏ nước đọng là những biện pháp phổ biến nhất được sinh viên thực hiện. Mặc quần áo tay dài cũng được áp dụng để giảm tiếp xúc với muỗi. Tuy nhiên, những biện pháp khác như sử dụng lưới chống muỗi, thuốc xịt, hoặc cài đặt lưới cửa sổ chưa trở thành thói quen thường xuyên. Cần khuyến khích và hỗ trợ sinh viên áp dụng đa dạng biện pháp để nâng cao hiệu quả.

4.2. Các giải pháp và khuyến nghị cải thiện thực hành

Cần tăng cường tuyên truyền về các biện pháp phòng chống mới và hiệu quả. Các chương trình giáo dục sức khỏe tại trường cần được bổ sung thực hành để học sinh trực tiếp áp dụng các biện pháp. Hỗ trợ vật chất (cấp lưới, thuốc) cũng là yếu tố quan trọng. Thêm vào đó, cần khuyến khích sinh viên trở thành tuyên truyền viên cộng đồng để nâng cao ý thức phòng bệnh ở mức độ rộng hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút Dengue (DENV) gây ra. Vi rút truyền từ người bệnh sang người lành qua vết cắn của muỗi cái. Ở Việt Nam, loài Aedes aegypti là trung gian truyền bệnh chủ yếu (Bộ Y tế, 2023). Việt Nam là nước lưu hành dịch SXHD và chịu ảnh hưởng nặng nề, tuy nhiên hiện nay vẫn chưa có thuốc đặc trị, chưa có vắc xin phòng ngừa bệnh SXHD hiệu quả.

Mặc dù vắc xin sốt xuất huyết đã được phát triển, Tổ chức Y tế Thế giới (World Health Organization - WHO) khuyến cáo chỉ sử dụng vắc xin ở những vùng lưu hành có mật độ nhiễm DENV cao (World Health Organization, 2024). Do đó, cách tiếp cận chính để phòng chống bệnh SXHD vẫn là kiểm soát véc tơ truyền bệnh (World Health Organization, 2024). Tuy vậy, đa số người dân chưa nhận thức được mối nguy hiểm do SXHD gây ra cũng như chủ quan trong việc ngăn ngừa muỗi và phòng chống SXHD (Brown Paul M. Tỷ lệ mắc SXHD toàn cầu đã tăng rõ rệt trong hai thập kỷ qua.

Từ năm 2000 đến 2019, WHO đã ghi nhận số ca được báo cáo trên toàn thế giới tăng gấp 10 lần, từ 500.000 ca lên 5,2 triệu ca (World Health Organization, 2023). Từ tháng 1 năm 2023 đến 7 tháng 12 năm 2023, hơn 500.000 ca SXHD và 750 trường hợp tử vong đã được báo cáo từ 8 quốc gia/vùng lãnh thổ trong Khu vực Tây Thái Bình Dương của WHO. Các quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất là Phi-lip-pin và Việt Nam với lần lượt là 167.355 ca mắc bệnh, 575 ca tử vong và 149.557 ca mắc bệnh, 36 ca tử vong (World Health Organization, 2023). Gánh nặng kinh tế điều trị SXHD lớn hơn nhiều so với công tác phòng chống.

Các nghiên cứu ước tính chi phí trung bình cho mỗi lần nhập viện do SXHD là rất lớn. Theo Abdur Razzaque Sarker và cs. năm 2023, ở thành thị Băng-la-đét chi phí trung bình mà xã hội phải trả cho một người mắc bệnh SXHD là 479,02 Đô la Mỹ (Sarker Abdur Razzaque et al. Ở Chiết Giang (Trung Quốc), Yi Yu và cs.

năm 2023 đã cho thấy tổng gánh nặng kinh tế trực tiếp và gián tiếp của người bệnh mắc SXHD lên đến 543.213,00 Đô la Mỹ (Yu Y. Người ta đã chứng minh rằng việc thiếu kiến thức về bệnh SXHD và các biện pháp phòng ngừa có thể góp phần làm tăng nguy cơ lây truyền bệnh (Wong Li Ping et al. Nên việc cung cấp kiến thức đúng, thái độ tốt và thực hành đúng các biện pháp 2 phòng chống là điều cần thiết để giảm ảnh hưởng đến sức khỏe và kinh tế. Trường đại học có khả năng trở thành điểm nóng dịch bệnh bởi sinh viên (SV) có sự kết nối trực tiếp lớn với cộng đồng.

Đồng thời đây cũng là nơi cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành y tế trong việc chăm sóc và giáo dục sức khỏe cho người dân trong tương lai. Do đó, xây dựng và đánh giá kiến thức, thái độ, thực hành (Knowledge, Attitude, Practice - KAP) của SV, đặc biệt là các SV khối ngành sức khỏe có vai trò vô cùng quan trọng trong việc phòng chống SXHD. Tuy nhiên, nhìn nhận một số nghiên cứu KAP của SV về SXHD trên thế giới còn nhiều hạn chế. Năm 2019, nghiên cứu Wan Rosalina và cs.

tại Malaysia chỉ ra rằng can thiệp giáo dục đã có tác động tích cực đối với KAP trong phòng chống SXHD, điểm trung bình KAP đều tăng lên sau can thiệp (Wan Rosli Wan Rosalina et al. Năm 2020, Nguyễn Thị Hưởng và cs. đã công bố nghiên cứu KAP của SV trường Đại học Thương Mại cho thấy chỉ có 28,8% SV có kiến thức đạt (Nguyễn Thị Hưởng et al. Năm 2022, Md Mostafizur Rahman và cs.

đã nghiên cứu KAP đối với bệnh SXHD của SV đại học thành phố Dhaka ở Băng-la-đét cho kết quả nhiều người trong số họ thiếu hiểu biết về hành vi lây nhiễm của bệnh SXHD và cũng thiếu nhận biết nơi sinh sản của muỗi Aedes (Rahman Md Mostafizur et al. Cardozo và cs. năm 2023 ở bang Goa, Ấn Độ cho thấy kiến thức về triệu chứng bệnh SXHD còn thấp và SV có kiến thức tốt về triệu chứng và dịch tễ bệnh SXHD hơn những người không phải SV (Cardozo Manfred F. Nhận thức được tầm quan trọng trên, đề tài “Kiến thức, thái độ, thực hành của sinh viên liên quan đến bệnh sốt xuất huyết Dengue: nghiên cứu cắt ngang tại trường Đại học Lạc Hồng năm 2024” thực hiện với: Mục tiêu tổng quát: Khảo sát kiến thức, thái độ, thực hành của sinh viên liên quan đến bệnh sốt xuất huyết Dengue tại trường Đại học Lạc Hồng năm 2024.

Mục tiêu cụ thể: 1. Khảo sát đặc điểm chung của người tham gia nghiên cứu và kiến thức, thái độ, thực hành của sinh viên trong phòng chống bệnh sốt xuất huyết Dengue. Phân tích sự liên quan giữa đặc điểm chung của người tham gia nghiên cứu và kiến thức, thái độ, thực hành của sinh viên trong phòng chống bệnh sốt xuất huyết Dengue. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.

TỔNG QUAN VỀ BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE 1. Đặc điểm của bệnh sốt xuất huyết 1. Định nghĩa và phân loại Sốt xuất huyết hay sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do hai loài muỗi Aedes aegypti và Aedes albopictus gây nên, trong đó Aedes aegypti là trung gian truyền bệnh chủ yếu (Bộ Y tế, 2023). Bệnh sốt xuất huyết Dengue được người Trung Quốc mô tả triệu chứng ngay từ những năm 265 - 420 sau Công nguyên (Murray N.

Theo WHO, bệnh SXHD là bệnh truyền nhiễm nhóm B do DENV thuộc họ Flaviviridae. DENV với 4 tuýp huyết thanh DEN-1, DEN-2, DEN-3, DEN-4. DENV được lây truyền bởi muỗi Aedes từ người bệnh có DENV sang người lành qua việc hút máu (World Health Organization, 2009). Hình ảnh của DENV được mô phỏng trong Hình 1.

(Islam Muhammad Torequl et al. Người nhiễm DENV có thể không có triệu chứng hoặc biểu hiện lâm sàng nhẹ, hoặc tình trạng xuất huyết nặng, sốc và có thể tử vong (Bộ Y tế, 2023). Vỏ capsid Protein E và M Bộ gen vi rút Vỏ bọc vi rút DEN-1 DEN-1 DEN-2 DEN-3 DEN-4 Hình 1. Vi rút Dengue và 4 tuýp huyết thanh (Islam Muhammad Torequl et al., 2021) 4 WHO năm 1997 chia sốt xuất huyết Dengue thành ba mức độ bao gồm: Sốt Dengue (SD) là loại sốt nhẹ, cấp tính với các triệu chứng như đau đầu, đau xương, đau khớp, đau cơ và giảm tiểu cầu.

Sốt xuất huyết Dengue là loại sốt nhẹ đến nặng, với bốn triệu chứng chính bao gồm sốt cao, xuất huyết, thường có hiện tượng gan to và trong một số trường hợp có thể suy tuần hoàn. Sốc sốt xuất huyết Dengue (SSXHD) là loại sốt có thể gây tử vong, với triệu chứng sốc, hạ đường huyết do bị rò rỉ huyết tương (World Health Organization, 1997). Trung tâm kiểm soát và phòng chống dịch bệnh Hoa Kỳ (Centers for Disease Control and Prevention-CDC) (Centers of Disease Control and Prevention, 2024); Mạng lưới các bệnh truyền nhiễm Úc (Communicable Diseases Network Australia-CDNA) (The Department of Health of Australia, 2015); Trung tâm kiểm soát và phòng chống dịch bệnh châu Âu (European Centre for Disease Prevention and Control-ECDC) (European Centre for Disease Prevention and Control, 2023); Bộ Y tế Việt Nam phân loại SXHD dựa trên phân loại của WHO năm 2009. Theo WHO năm 2019, bệnh SXHD được chia làm 3 mức độ (xem Bảng 1.): - Sốt xuất huyết Dengue.

- Sốt xuất huyết Dengue có dấu hiệu cảnh báo. - Sốt xuất huyết Dengue nặng. Phân độ sốt xuất huyết Dengue (Cục Quản lý Khám chữa bệnh, 2019) SXHD có dấu hiệu Phân độ SXHD SXHD nặng cảnh báo Triệu chứng Sống/đi đến vùng có Ít nhất 1 trong các Ít nhất 1 trong các lâm sàng, dịch. Sốt ≤ 7 ngày và dấu hiệu sau: dấu hiệu sau: cận lâm có 2 trong các dấu - Vật vã, lừ đừ, li bì.

Thoát huyết tương sàng hiệu sau: - Đau bụng nhiều và nặng dẫn tới - Buồn nôn, nôn. liên tục hoặc tăng cảm - SSXHD, SSXHD - Phát ban. giác đau vùng gan. 5 SXHD có dấu hiệu Phân độ SXHD SXHD nặng cảnh báo - Đau cơ, đau khớp, - Nôn ói nhiều ≥ 3 - Ứ dịch, biểu hiện nhức hai hố mắt.

lần/1 giờ hoặc ≥ 4 lần/6 suy hô hấp. - Xuất huyết da hoặc giờ. Xuất huyết nặng dấu hiệu dây thắt (+). - Xuất huyết niêm 3.

Suy các tạng - Hematocrit bình mạc: chảy máu chân - Gan: AST hoặc thường hoặc tăng. răng, mũi, nôn ra máu, ALT ≥ 1000U/L. - Bạch cầu bình tiêu phân đen hoặc có - Thần kinh trung thường hoặc giảm. máu, xuất huyết âm ương: rối loạn ý thức.

- Tiểu cầu bình đạo hoặc tiểu máu. - Tim và các cơ quan thường hoặc giảm. - Gan to > 2 cm dưới khác. - Hematocrit tăng kèm tiểu cầu giảm nhanh.

- Tràn dịch màng phổi, màng bụng trên siêu âm hoặc X - quang. (*) Nếu có điều kiện thực hiện. Dấu hiệu và triệu chứng nhiễm sốt xuất huyết Theo Quyết định số 2760/QĐ-BYT, Quyết định về việc ban hành hướng dẫn chẩn đoán, điều trị sốt xuất huyết Dengue, bệnh SXHD có biểu hiện lâm sàng đa dạng, diễn biến nhanh chóng từ nhẹ đến nặng. Bệnh thường khởi phát đột ngột và diễn biến qua ba giai đoạn: giai đoạn sốt, giai đoạn nguy hiểm và giai đoạn hồi phục (Bộ Y tế, 2023).

6 Giai đoạn sốt Giai đoạn sốt của SXHD thường bao gồm các triệu chứng như sốt cao đột ngột, đau đầu, chán ăn, buồn nôn, và da xung huyết. Các triệu chứng khác có thể bao gồm đau cơ, đau khớp, nhức hai hố mắt, chảy máu chân răng hoặc chảy máu mũi. Trong giai đoạn này, kết quả cận lâm sàng thường thấy hematocrit và số lượng tiểu cầu bình thường, trong khi số lượng bạch cầu thường giảm (Bộ Y tế, 2023). Giai đoạn nguy hiểm: thường vào ngày thứ 3 - 7 của bệnh Giai đoạn nguy hiểm của SXHD thường diễn ra từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh.

Trong giai đoạn này, người bệnh có thể vẫn còn sốt hoặc sốt đã giảm. Có thể xuất hiện các triệu chứng như đau bụng, buồn nôn, gan to, nôn ói và các biểu hiện thoát huyết tương. Xuất huyết dưới da và xuất huyết niêm mạc cũng có thể xảy ra, trong trường hợp nặng, xuất huyết có thể nặng và gây ra tình trạng sốc. Cận lâm sàng thường thấy hematocrit tăng và số lượng tiểu cầu giảm.

Trong các trường hợp nặng, có thể xảy ra tổn thương gan, thận, tim và các cơ quan khác (Bộ Y tế, 2023). Giai đoạn hồi phục: thường vào ngày thứ 7 - 10 của bệnh Giai đoạn hồi phục của SXHD thường diễn ra từ ngày thứ 7 đến ngày thứ 10 của bệnh.